सूत उवाच । (१।१)

तस्याश्रमस्योत्तरतस् त्रिपुरारिनिषेवितः । (१।२)

नानारत्नमयैः शृङ्गैः कल्पद्रुमसमन्वितैः ॥ (१।३)

मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः । (२।१)

तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह गुह्यकैः ॥ (२।२)

अप्सरोऽनुगुप्तो राजा मोदते ह्यलकाधिपः । (३।१)

कैलासपादसम्भूतं पुण्यं शीतजलं शुभम् ॥ (३।२)

मन्दोदकं नाम सरः पयस्तु दधिसंनिभम् । (४।१)

तस्मात् प्रवहते दिव्या नदी मन्दाकिनी शुभा ॥ (४।२)

दिव्यं च नन्दनं तत्र तस्यास्तीरे महद्वनम् । (५।१)

प्रागुत्तरेण कैलासाद्दिव्यं सौगन्धिकं गिरिम् ॥ (५।२)

सर्वधातुमयं दिव्यं सुवेलं पर्वतं प्रति । (६।१)

चन्द्रप्रभो नाम गिरिः यः शुभ्रो रत्नसंनिभः ॥ (६।२)

तत्समीपे सरो दिव्यमच्छोदं नाम विश्रुतम् । (७।१)

तस्मात्प्रभवते दिव्या नदी ह्यच्छोदका शुभा ॥ (७।२)

तस्यास्तीरे वनं दिव्यं महच्चैत्ररथं शुभम् । (८।१)

तस्मिन्गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः ॥ (८।२)

यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः । (९।१)

पुण्या मन्दाकिनी नाम नदी ह्यच्छोदका शुभा ॥ (९।२)

महीमण्डलमध्ये तु प्रविष्टे तु महोदधिम् । (१०।१)

कैलासदक्षिणे प्राच्यां शिवं सर्वौषधिं गिरिम् ॥ (१०।२)

मनःशिलामयं दिव्यं सुवेलं पर्वतं प्रति । (११।१)

लोहितो हेमशृङ्गस्तु गिरिः सूर्यप्रभो महान् ॥ (११।२)

तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं सुमहत् सरः । (१२।१)

तस्मात्प्रभवते पुण्यो लौहित्यश्च नदो महान् ॥ (१२।२)

दिव्यारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् । (१३।१)

तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी ॥ (१३।२)

सौम्यैः सुधार्मिकैश्चैव गुह्यकैः परिवारितः । (१४।१)

कैलासात्पश्चिमोदीच्यां ककुद्मानौषधीगिरिः ॥ (१४।२)

ककुद्मति च रुद्रस्य उत्पत्तिश्च ककुद्मिनः । (१५।१)

तदञ्जनं त्रैककुदं शैलं त्रिककुदं प्रति ॥ (१५।२)

सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान् वैद्युतो गिरिः । (१६।१)

तस्य पादे महद्दिव्यं मानसं सिद्धसेवितम् ॥ (१६।२)

तस्मात्प्रभवते पुण्या सरयूर्लोकपावनी । (१७।१)

यस्यास्तीरे वनं दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् ॥ (१७।२)

कुबेरानुचरस्तस्मिन्प्रहेतितनयो वशी । (१८।१)

ब्रह्मधाता निवसति राक्षसोऽनन्तविक्रमः ॥ (१८।२)

कैलासात्पश्चिमामाशां दिव्यः सर्वौषधिगिरिः । (१९।१)

वरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुविभूषितः ॥ (१९।२)

भवस्य दयितः श्रीमान्पर्वतो हैमसंनिभः । (२०।१)

शातकौम्भमयैर्दिव्यैः शिलाजालैः समाचितः ॥ (२०।२)

शतसङ्ख्यैस् तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् । (२१।१)

शृङ्गवान् सुमहादिव्यो दुर्गः शैलो महाचितः ॥ (२१।२)

तस्मिन्गिरौ निवसति गिरिशो धूम्रलोहितः । (२२।१)

तस्य पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः ॥ (२२।२)

तस्मात्प्रभवते पुण्या नदी शैलोदका शुभा । (२३।१)

सा चक्षुसी तयोर्मध्ये प्रविष्टा पश्चिमोदधिम् ॥ (२३।२)

अस्त्युत्तरेण कैलासाच्छिवः सर्वौषधो गिरिः । (२४।१)

गौरं तु पर्वतश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति ॥ (२४।२)

हिरण्यशृङ्गः सुमहादिव्यौषधिमयो गिरिः । (२५।१)

तस्य पादे महद्दिव्यं सरः काञ्चनवालुकम् ॥ (२५।२)

रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः । (२६।१)

गङ्गार्थे स तु राजर्षिरुवास बहुलाः समाः ॥ (२६।२)

दिवं यास्यन्तु मे पूर्वे गङ्गातोयाप्लुतास्थिकाः । (२७।१)

तत्र त्रिपथगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता ॥ (२७।२)

सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रविभज्यते । (२८।१)

यूपा मणिमयास्तत्र विमानाश्च हिरण्मयाः ॥ (२८।२)

तत्रेष्ट्वा क्रतुभिः सिद्धः शक्रः सुरगणैः सह । (२९।१)

दिव्यश्छायापथस् तत्र नक्षत्राणां तु मण्डलम् ॥ (२९।२)

दृश्यते भासुरा रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा । (३०।१)

अन्तरिक्षं दिवं चैव भावयित्वा भुवं गता ॥ (३०।२)

भवोत्तमाङ्गे पतिता संरुद्धा योगमायया । (३१।१)

तस्या ये बिन्दवः केचित्क्रुद्धायाः पतिता भुवि ॥ (३१।२)

कृतं तु तैर्बहुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम् । (३२।१)

ततस्तस्या निरुद्धाया भवेन सहसा रुषा ॥ (३२।२)

ज्ञात्वा तस्या ह्यभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम् । (३३।१)

भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसा गृह्य शंकरम् ॥ (३३।२)

कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तत्समाश्रिताः । (६३।१)

एवमेव तु विज्ञेया सिद्धिः पर्वतवासिनाम् ॥ (६३।२)

परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतोऽर्थतः । (६४।१)

हेमकूटस्य पृष्ठे तु सर्पाणां तत्सरः स्मृतम् ॥ (६४।२)

सरस्वती प्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती तु या । (६५।१)

अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ ॥ (६५।२)

सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे । (६६।१)

यस्मादग्रे प्रभवति गन्धर्वानुकुले च ते ॥ (६६।२)

मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान् । (६७।१)

जम्बूश्चैव नदी पुण्या यस्यां जाम्बूनदं स्मृतम् ॥ (६७।२)

पयोदस्तु ह्रदो नीलः स शुभ्रः पुण्डरीकवान् । (६८।१)

पुण्डरीकात्पयोदाच्च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम् ॥ (६८।२)

सरसस्तु सरस्त्वेतत् स्मृतमुत्तरमानसम् । (६९।१)

मृग्या च मृगकान्ता च तस्माद् द्वे सम्प्रसूयताम् ॥ (६९।२)

ह्रदाः कुरुषु विख्याताः पद्ममीनकुलाकुलाः । (७०।१)

नाम्ना ते वै जया नाम द्वादशोदधिसंनिभाः ॥ (७०।२)

तेभ्यः शान्ती च मध्वी च द्वे नद्यौ सम्प्रसूयताम् । (७१।१)

किम्पुरुषाद्यानि यान्यष्टौ तेषु देवो न वर्षति ॥ (७१।२)

उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः । (७२।१)

बलाहकश्च ऋषभो चक्रो मैनाक एव च ॥ (७२।२)

विनिविष्टाः प्रतिदिशं निमग्ना लवणाम्बुधिम् । (७३।१)

चन्द्रकान्तस्तथा द्रोणः सुमहांश्च शिलोच्चयः ॥ (७३।२)

उदगायता उदीच्यां तु अवगाढा महोदधिम् । (७४।१)

चक्रो बधिरकश्चैव तथा नारदपर्वतः ॥ (७४।२)

प्रतीचीमायतास्ते वै प्रतिष्ठास्ते महोदधिम् । (७५।१)

जीमूतो द्रावणश्चैव मैनाकश्चन्द्रपर्वतः ॥ (७५।२)

आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति । (७६।१)

चक्रमैनाकयोर्मध्ये दिवि सन् दक्षिणापथे ॥ (७६।२)

तत्र संवर्तको नाम सोऽग्निः पिबति तज्जलम् । (७७।१)

अग्निः समुद्रवासस्तु और्वोऽसौ वडवामुखः ॥ (७७।२)

इत्येते पर्वताविष्टाश् चत्वारो लवणोदधिम् । (७८।१)

छिद्यमानेषु पक्षेषु पुरा इन्द्रस्य वै भयात् ॥ (७८।२)

तेषां तु दृश्यते चन्द्रे शुक्ले कृष्णे समाप्लुतिः । (७९।१)

ते भारतस्य वर्षस्य भेदा येन प्रकीर्तिताः ॥ (७९।२)

इहोदितस्य दृश्यन्ते अन्ये त्वन्यत्र चोदिताः । (८०।१)

उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षम् उद्रिच्यते गुणैः ॥ (८०।२)

आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां धर्मतः कामतोऽर्थतः । (८१।१)

समन्वितानि भूतानि तेषु वर्षेषु भागशः ॥ (८१।२)

वसन्ति नानाजातीनि तेषु सर्वेषु तानि वै । (८२।१)

इत्येतद्धारयद्विश्वं पृथ्वी जगदिदं स्थिता ॥ (८२।२)