सूत उवाच । (१।१)

ततो रणे देवबलं नारदोऽभ्यगमत्पुनः । (१।२)

आगत्य चैव त्रिपुरात्सभायामास्थितः स्वयम् ॥ (१।३)

इलावृतमिति ख्यातं तद्वर्षं विस्तृतायतम् । (२।१)

यत्र यज्ञो बलेर्वृत्तो बलिर्यत्र च संयतः ॥ (२।२)

देवानां जन्मभूमिर्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता । (३।१)

विवाहाः क्रतवश्चैव जातकर्मादिकाः क्रियाः ॥ (३।२)

देवानां यत्र वृत्तानि कन्यादानानि यानि च । (४।१)

रेमे नित्यं भवो यत्र सहायैः पार्षदैर्गणैः ॥ (४।२)

लोकपालाः सदा यत्र तस्थुर्मेरुगिरौ यथा । (५।१)

मधुपिङ्गलनेत्रस्तु चन्द्रावयवभूषणः । (५।२)

देवानामधिपं प्राह गणपांश्च महेश्वरः ॥ (५।३)

वासवैतद् अरीणां ते त्रिपुरं परिदृश्यते । (६।१)

विमानैश्च पताकाभिर्ध्वजैश्च समलंकृतम् ॥ (६।२)

इदं वृत्तमिदं ख्यातं वह्निवद्भृशतापनम् । (७।१)

एते जना गिरिप्रख्याः सकुण्डलकिरीटिनः ॥ (७।२)

प्राकारगोपुराट्टेषु कक्षान्ते दानवाः स्थिताः । (८।१)

इमे च तोयदाभासा दनुजा विकृताननाः ॥ (८।२)

निर्गच्छन्ति पुरो दैत्याः सायुधा विजयैषिणः ॥ (९।०)

स त्वं सुरशतैः सार्धं ससहायो वरायुधः । (१०।१)

सहद्भिर्मामकैर्भृत्यैर्व्यापादय महासुरान् ॥ (१०।२)

अहं च रथवर्येण निश्चलाचलवत्स्थितः । (११।१)

पुरः पुरस्य रन्ध्रार्थी स्थास्यामि विजयाय वः ॥ (११।२)

यदा तु पुष्ययोगेण एकत्वं स्थास्यते पुरम् । (१२।१)

तदेतन्निर्दहिष्यामि शरेणैकेन वासव ॥ (१२।२)

इत्युक्तो वै भगवता रुद्रेणेह सुरेश्वरः । (१३।१)

ययौ तत्त्रिपुरं जेतुं तेन सैन्येन संवृतः ॥ (१३।२)

प्रक्रान्तरथभीमैस्तैः सदेवैः पार्षदां गणैः । (१४।१)

कृतसिंहरवोपेतैर् उद्गच्छद्भिरिवाम्बुदैः ॥ (१४।२)

तेन नादेन त्रिपुराद्दानवा युद्धलालसाः । (१५।१)

उत्पत्य दुद्रुवुश्चेलुः सायुधाः खे गणेश्वरान् ॥ (१५।२)

अन्ये पयोधरारावाः पयोधरसमा बभुः । (१६।१)

ससिंहनादं वादित्रं वादयामासुरुद्धताः ॥ (१६।२)

देवानां सिंहनादश्च सर्वतूर्यरवो महान् । (१७।१)

ग्रस्तोऽभूद्दैत्यनादैश्च चन्द्रस्तोयधरैरिव ॥ (१७।२)

चन्द्रोदयात्समुद्भूतः पौर्णमास इवार्णवः । (१८।१)

त्रिपुरं प्रभवत्तद्वद् भीमरूपमहासुरैः ॥ (१८।२)

प्राकारेषु पुरे तत्र गोपुरेष्वपि चापरे । (१९।१)

अट्टालकान्समारुह्य केचिच् चलितवादिनः ॥ (१९।२)

स्वर्णमालाधराः शूराः प्रभासितकराम्बराः । (२०।१)

केचिन् नदन्ति दनुजास्तोयमत्ता इवाम्बुदाः ॥ (२०।२)

इतश्चेतश्च धावन्तः केचिदुद्भूतवाससः । (२१।१)

किमेतदिति पप्रच्छुरन्योन्यं गृहमाश्रिताः ॥ (२१।२)

किमेतन्नैव जानामि ज्ञानमन्तर्हितं हि मे । (२२।१)

ज्ञास्यसेऽनन्तरेणेति कालो विस्तारतो महान् ॥ (२२।२)

सोऽप्यसौ पृथ्वीसारं च सिंहश्च रथमास्थितः । (२३।१)

तिष्ठते त्रिपुरं पीड्य देहं व्याधिरिवोच्छ्रितः ॥ (२३।२)

य एषोऽस्ति स एषोऽस्तु का चिन्ता सम्भ्रमे सति । (२४।१)

एहि आयुधम् आदाय क्व मे पृच्छा भविष्यति ॥ (२४।२)

इति तेऽन्योन्यमाविद्धा उत्तरोत्तरभाषिणः । (२५।१)

आसाद्य पृच्छन्ति तदा दानवास्त्रिपुरालयाः ॥ (२५।२)

तारकाख्यपुरे दैत्यास्तारकाख्यपुरःसराः । (२६।१)

निर्गताः कुपितास्तूर्णं बिलादिव महोरगाः ॥ (२६।२)

निर्धावन्तस्तु ते दैत्याः प्रमथाधिपयूथपैः । (२७।१)

निरुद्धा गजराजानो यथा केसरियूथपैः ॥ (२७।२)

दर्पितानां ततश्चैषां दर्पितानाम् इवाग्नीनाम् । (२८।१)

रूपाणि जज्वलुस्तेषामग्नीनामिव धम्यताम् ॥ (२८।२)

ततो बृहन्ति चापानि भीमनादानि सर्वशः । (२९।१)

निकृष्य जघ्नुरन्योन्यम् इषुभिः प्राणभोजनैः ॥ (२९।२)

मार्जारमृगभीमास्यान् पार्षदान्विकृताननान् । (३०।१)

दृष्ट्वा दृष्ट्वाहसन्नुच्चैर्दानवा रूपसम्पदा ॥ (३०।२)

बाहुभिः परिघाकारैः कृष्यतां धनुषां शराः । (३१।१)

भटवर्मेषु विविशुस्तडागानीव पक्षिणः ॥ (३१।२)

मृताः स्थ क्व नु यास्यध्वं हनिष्यामो निवर्तताम् । (३२।१)

इत्येवं परुषाण्युक्त्वा दानवाः पार्षदर्षभान् ॥ (३२।२)

बिभिदुः सायकैस्तीक्ष्णैः सूर्यपादा इवाम्बुदान् । (३३।१)

प्रमथा अपि सिंहाक्षाः सिंहविक्रान्तविक्रमाः । (३३।२)

खण्डशैलशिलावृक्षैर् बिभिदुर् दैत्यदानवान् ॥ (३३।३)

अम्बुदैराकुलमिव हंसाकुलमिवाम्बरम् । (३४।१)

दानवाकुलमत्यर्थं तत्पुरं सकलं बभौ ॥ (३४।२)

विकृष्टचापा दैत्येन्द्राः सृजन्ति शरदुर्दिनम् । (३५।१)

इन्द्रचापाङ्कितोरस्का जलदा इव दुर्दिनम् ॥ (३५।२)

इषुभिस्ताड्यमानास्ते भूयो भूयो गणेश्वराः । (३६।१)

चक्रुस्ते देहनिर्यासं स्वर्णधातुमिवाचलाः ॥ (३६।२)

तथा वृक्षशिलावज्रशूलपट्टिपरश्वधैः । (३७।१)

चूर्ण्यन्तेऽभिहता दैत्याः काचाष्टङ्कहता इव ॥ (३७।२)

चन्द्रोदयात्समुद्भूतः पौर्णमास इवार्णवः । (३८।१)

त्रिपुरं प्रभवत् तद्वद् भीमरूपमहासुरैः ॥ (३८।२)

तारकाख्यो जयत्येष इति दैत्या अघोषयन् । (३९।१)

जयतीन्द्रश्च रुद्रश्च इत्येव च गणेश्वराः ॥ (३९।२)

वारिता दारिता बाणैर्योधास्तस्मिन्बलार्णवे । (४०।१)

निःस्वनन्तोऽम्बुसमये जलगर्भा इवाम्बुदाः ॥ (४०।२)

करैश्छिन्नैः शिरोभिश्च ध्वजैश्छत्त्रैश्च पाण्डुरैः । (४१।१)

युद्धभूमिर्भयवती मांसशोणितपूरिता ॥ (४१।२)

व्योम्नि चोत्प्लुत्य सहसा तालमात्रं वरायुधैः । (४२।१)

दृढाहताः पतन् पूर्वं दानवाः प्रमथास्तथा ॥ (४२।२)

सिद्धाश्चाप्सरसश्चैव चारणाश्च नभोगताः । (४३।१)

दृढप्रहारहृषिताः साधु साध्विति चुक्रुशुः ॥ (४३।२)

अनाहताश्च वियति देवदुन्दुभयस्तथा । (४४।१)

नदन्तो मेघशब्देन शरभा इव रोषिताः ॥ (४४।२)

ते तस्मिंस्त्रिपुरे दैत्या नद्यः सिन्धुपताविव । (४५।१)

विशन्ति क्रुद्धवदना वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ (४५।२)

तारकाख्यपुरे तस्मिन्सुराः शूराः समन्ततः । (४६।१)

सशस्त्रा निपतन्ति स्म सपक्षा इव भूधराः ॥ (४६।२)

योधयन्ति त्रिभागेण त्रिपुरे तु गणेश्वराः । (४७।१)

विद्युन्माली मयश्चैव मग्नौ च द्रुमवद्रणे ॥ (४७।२)

विद्युन्माली स दैत्येन्द्रो गिरीन्द्रसदृशद्युतिः । (४८।१)

आदाय परिघं घोरं ताडयामास नन्दिनम् ॥ (४८।२)

स नन्दी दानवेन्द्रेण परिघेण दृढाहतः । (४९।१)

भ्रमते मधुना व्यक्तः पुरा नारायणो यथा ॥ (४९।२)

नन्दीश्वरे गते तत्र गणपाः ख्यातविक्रमाः । (५०।१)

दुद्रुवुर्जातसंरम्भा विद्युन्मालिनमासुरम् ॥ (५०।२)

घण्टाकर्णः शङ्कुकर्णो महाकालश्च पार्षदाः । (५१।१)

ततश्च सायकैः सर्वान्गणपान्गणपाकृतीन् ॥ (५१।२)

भूयो भूयः स विव्याध गणेश्वरमहत्तमान् । (५२।१)

भित्त्वा भित्त्वा रुरावोच्चैर्नभस्यम्बुधरो यथा ॥ (५२।२)

तस्यारम्भितशब्देन नन्दी दिनकरप्रभः । (५३।१)

संज्ञां प्राप्य ततः सोऽपि विद्युन्मालिनमाद्रवत् ॥ (५३।२)

रुद्रदत्तं तदा दीप्तं दीप्तानलसमप्रभम् । (५४।१)

वज्रं वज्रनिभाङ्गस्य दानवस्य ससर्ज ह ॥ (५४।२)

तं नन्दिभुजनिर्मुक्तं मुक्ताफलविभूषितम् । (५५।१)

पपात वक्षसि तदा वज्रं दैत्यस्य भीषणम् ॥ (५५।२)

स वज्रनिहतो दैत्यो वज्रसंहननोपमः । (५६।१)

पपात वज्राभिहतः शक्रेणाद्रिरिवाहतः ॥ (५६।२)

दैत्येश्वरं विनिहतं नन्दिना कुलनन्दिना । (५७।१)

चुक्रुशुर्दानवाः प्रेक्ष्य दुद्रुवुश्च गणाधिपाः ॥ (५७।२)

दुःखामर्षितरोषास्ते विद्युन्मालिनि पातिते । (५८।१)

द्रुमशैलमहावृष्टिं पयोदाः ससृजुर्यथा ॥ (५८।२)

ते पीड्यमाना गुरुभिर्गिरिभिश्च गणेश्वराः । (५९।१)

कर्तव्यं न विदुः किंचिद् वन्द्यमाधार्मिका इव ॥ (५९।२)

ततोऽसुरवरः श्रीमांस्तारकाख्यः प्रतापवान् । (६०।१)

सतरूणां गिरीणां वै तुल्यरूपधरो बभौ ॥ (६०।२)

भिन्नोत्तमाङ्गा गणपा भिन्नपादाङ्किताननाः । (६१।१)

विरेजुर्भुजगा मन्त्रैर्वार्यमाणा यथा तथा ॥ (६१।२)

मयेन मायावीर्येण वध्यमाना गणेश्वराः । (६२।१)

भ्रमन्ति बहुशब्दालाः पञ्जरे शकुना इव ॥ (६२।२)

तयासुरवरः श्रीमांस्तारकाख्यः प्रतापवान् । (६३।१)

ददाह च बलं सर्वं शुष्केन्धनमिवानलः ॥ (६३।२)

तारकाख्येन वार्यन्ते शरवर्षैस्तदा गणाः । (६४।१)

मयेन मायानिहतास्तारकाख्येन चेषुभिः । (६४।२)

गणेशा विधुरा जाता जीर्णमूला यथा द्रुमाः ॥ (६४।३)

भूयः संपतते चाग्निर्ग्रहान्ग्राहान्भुजंगमान् । (६५।१)

गिरीन्द्रांश्च हरीन्व्याघ्रान् वृक्षान् सृमरवर्णकान् ॥ (६५।२)

शरभानष्टपादांश्च अपः पवनमेव च । (६६।१)

मयो मायाबलेनैव पातयत्येव शत्रुषु ॥ (६६।२)

ते तारकाख्येन मयेन मायया संमुह्यमाना विवशा गणेश्वराः । (६७।१)

नाशक्नुवंस्ते मनसापि चेष्टितुं यथेन्द्रियार्था मुनिनाभिसंयताः ॥ (६७।२)

महाजलाग्न्यादिसकुञ्जरोरगैर् हरीन्द्रव्याघ्रर्क्षतरक्षुराक्षसैः । (६८।१)

विबाध्यमानास्तमसा विमोहिताः समुद्रमध्येष्विव गाधकाङ्क्षिणः ॥ (६८।२)

संमर्द्यमानेषु गणेश्वरेषु संनर्दमानेषु सुरेतरेषु । (६९।१)

ततः सुराणां प्रवराभिरक्षितुं रिपोर्बलं संविविशुः सहायुधाः ॥ (६९।२)

यमो गदास्त्रो वरुणश्च भास्करस्तथा कुमारोऽमरकोटिसंयुतः । (७०।१)

स्वयं च शक्रः सितनागवाहनः कुलीशपाणिः सुरलोकपुंगवः ॥ (७०।२)

स चोडुनाथः ससुतो दिवाकरः स सान्तकस् त्र्यक्षपतिर् महाद्युतिः । (७१।१)

एते रिपूणां प्रबलाभिरक्षितं तदा बलं संविविशुर्मदोद्धताः ॥ (७१।२)

यथा वनं दर्पितकुञ्जराधिपा यथा नभः साम्बुधरं दिवाकरः । (७२।१)

यथा च सिंहैर्विजनेषु गोकुलं तथा बलं तत्त्रिदशैर् अभिद्रुतम् ॥ (७२।२)

कृतप्रहारातुरदीनदानवं ततस्त्वभज्यन्त बलं हि पार्षदाः । (७३।१)

स्वर्ज्योतिषां ज्योतिर् इवोष्मवान् हरिर् यथा तमो घोरतरं नराणाम् ॥ (७३।२)

विशान्तयामास यथा सदैव निशाकरः संचितशार्वरं तमः । (७४।१)

ततोऽपकृष्टे च तमःप्रभावे अस्त्रप्रभावे च विवर्धमाने ॥ (७४।२)

दिग्लोकपालैर् गणनायकैश्च कृतो महान्सिंहरवो मुहूर्तम् । (७५।१)

संख्ये विभग्ना विकरा विपादाश्छिन्नोत्तमाङ्गाः शरपूरिताङ्गाः ॥ (७५।२)

देवेतरा देववरैर्विभिन्नाः सीदन्ति पङ्केषु यथा गजेन्द्राः । (७६।१)

वज्रेण भीमेन च वज्रपाणिः शक्त्या च शक्त्या च मयूरकेतुः ॥ (७६।२)

दण्डेन चोग्रेण च धर्मराजः पाशेन चोग्रेण च वारिगोप्ता । (७७।१)

शूलेन कालेन च यक्षराजो वीर्येण तेजस्वितया सुकेशः ॥ (७७।२)

गणेश्वरास्ते सुरसंनिकाशाः पूर्णाहुतीसिक्तशिखिप्रकाशाः । (७८।१)

उत्सादयन्ते दनुपुत्रवृन्दान् यथैव इन्द्राशनयः पतन्त्यः ॥ (७८।२)

मयस्तु देवान्परिरक्षितारम् उमात्मजं देववरं कुमारम् । (७९।१)

शरेण भित्त्वा स हि तारकासुतं स तारकाख्यासुरम् आबभाषे ॥ (७९।२)

कृत्वा प्रहारं प्रविशामि वीरं पुरं हि दैत्येन्द्रबलेन युक्तः । (८०।१)

विश्राममूर्जस्करमप्यवाप्य पुनः करिष्यामि रणं प्रपन्नैः ॥ (८०।२)

वयं हि शस्त्रक्षतविक्षताङ्गा विशीर्णशस्त्रध्वजवर्मवाहाः । (८१।१)

जयैषिणस्ते जयकाशिनश्च गणेश्वरा लोकवराधिपाश्च ॥ (८१।२)

मयस्य श्रुत्वा दिवि तारकाख्यो वचो ऽभिकाङ्क्षन्क्षतजोपमाक्षः । (८२।१)

विवेश तूर्णं त्रिपुरं दितेः सुतैः सुतैरदित्या युधि वृद्धहर्षैः ॥ (८२।२)

ततः सशङ्खानकभेरिभीमं ससिंहनादं हरसैन्यमाबभौ । (८३।१)

मयानुगं घोरगभीरगह्वरं यथा सिंहनादितम् ॥ (८३।२)