मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 33

32 of 175 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शौनक उवाच । (१।१)

śaunaka uvāca

1.2१.२

जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि । (१।२)

jarāṃ prāpya yayātistu svapuraṃ prāpya caiva hi |

1.3१.३

पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्द्विजः ॥ (१।३)

putraṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhaṃ ca yadumityabravīddvijaḥ ||

2.1२.१

ययातिरुवाच । (२।१)

yayātiruvāca |

2.2२.२

जरा वली च मां तात पलितानि च पर्यगुः । (२।२)

jarā valī ca māṃ tāta palitāni ca paryaguḥ |

2.3२.३

काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥ (२।३)

kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane ||

3.1३.१

त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । (३।१)

tvaṃ yado pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |

3.2३.२

यौवनेन त्वदीयेन चरेयं विषयानहम् ॥ (३।२)

yauvanena tvadīyena careyaṃ viṣayānaham ||

4.1४.१

पूर्णे वर्षसहस्रे तु त्वदीयं यौवनं त्व् अहम् । (४।१)

pūrṇe varṣasahasre tu tvadīyaṃ yauvanaṃ tv aham |

4.2४.२

दत्त्वा सम्प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ (४।२)

dattvā sampratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha ||

5.1५.१

यदुरुवाच । (५।१)

yaduruvāca |

5.2५.२

सितश्मश्रुधरो दीनो जरसा शिथिलीकृतः । (५।२)

sitaśmaśrudharo dīno jarasā śithilīkṛtaḥ |

5.3५.३

वलीसंततगात्रश्च दुदर्शो दुर्बलः कृशः ॥ (५।३)

valīsaṃtatagātraśca dudarśo durbalaḥ kṛśaḥ ||

6.1६.१

अशक्तः कार्यकरणे परिभूतः स यौवने । (६।१)

aśaktaḥ kāryakaraṇe paribhūtaḥ sa yauvane |

6.2६.२

सहोपजीविभिश्चैव तज्जरां नाभिकामये ॥ (६।२)

sahopajīvibhiścaiva tajjarāṃ nābhikāmaye ||

7.1७.१

सन्ति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप । (७।१)

santi te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa |

7.2७.२

जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रमन्यं वृणीष्व वै ॥ (७।२)

jarāṃ grahītuṃ dharmajña putramanyaṃ vṛṇīṣva vai ||

8.1८.१

ययातिरुवाच । (८।१)

yayātiruvāca |

8.2८.२

यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (८।२)

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |

8.3८.३

पापान्मातुलसम्बन्धाद्दुष्प्रजा ते भविष्यति ॥ (८।३)

pāpānmātulasambandhādduṣprajā te bhaviṣyati ||

9.1९.१

तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । (९।१)

turvaso pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |

9.2९.२

यौवनेन चरेयं वै विषयांस्तव पुत्रक ॥ (९।२)

yauvanena careyaṃ vai viṣayāṃstava putraka ||

10.1१०.१

पूर्णे वर्षसहस्रे नु पुनर्दास्यामि यौवनम् । (१०।१)

pūrṇe varṣasahasre nu punardāsyāmi yauvanam |

10.2१०.२

तथैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ (१०।२)

tathaiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha ||

11.1११.१

तुर्वसुरुवाच । (११।१)

turvasuruvāca |

11.2११.२

न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् । (११।२)

na kāmaye jarāṃ tāta kāmabhogapraṇāśinīm |

11.3११.३

बलरूपान्तकरणीं बुद्धिमानविनाशिनीम् ॥ (११।३)

balarūpāntakaraṇīṃ buddhimānavināśinīm ||

12.1१२.१

ययातिरुवाच । (१२।१)

yayātiruvāca |

12.2१२.२

यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (१२।२)

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |

12.3१२.३

तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति ॥ (१२।३)

tasmātprajā samucchedaṃ turvaso tava yāsyati ||

13.1१३.१

संकीर्णाश्चोरधर्मेषु प्रतिलोमचरेषु च । (१३।१)

saṃkīrṇāścoradharmeṣu pratilomacareṣu ca |

13.2१३.२

पिशिताशिषु लोकेषु नूनं राजा भविष्यसि ॥ (१३।२)

piśitāśiṣu lokeṣu nūnaṃ rājā bhaviṣyasi ||

14.1१४.१

गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिरतेषु च । (१४।१)

gurudāraprasakteṣu tiryagyonirateṣu ca |

14.2१४.२

पशुधर्मिषु म्लेच्छेषु पापेषु प्रभविष्यसि ॥ (१४।२)

paśudharmiṣu mleccheṣu pāpeṣu prabhaviṣyasi ||

15.1१५.१

शौनक उवाच । (१५।१)

śaunaka uvāca

15.2१५.२

एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः । (१५।२)

evaṃ sa turvasuṃ śaptvā yayātiḥ sutamātmanaḥ |

15.3१५.३

शर्मिष्ठायाः सुतं ज्येष्ठं द्रुह्युं वचनमब्रवीत् ॥ (१५।३)

śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ jyeṣṭhaṃ druhyuṃ vacanamabravīt ||

16.1१६.१

ययातिरुवाच । (१६।१)

yayātiruvāca |

16.2१६.२

द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम् । (१६।२)

druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm |

16.3१६.३

जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं प्रयच्छताम् ॥ (१६।३)

jarāṃ varṣasahasraṃ me yauvanaṃ svaṃ prayacchatām ||

17.1१७.१

पूर्णे वर्षसहस्रे तु ते प्रदास्यामि यौवनम् । (१७।१)

pūrṇe varṣasahasre tu te pradāsyāmi yauvanam |

17.2१७.२

स्वं चादास्यामि भूयो ऽहं पाप्मानं जरया सह ॥ (१७।२)

svaṃ cādāsyāmi bhūyo 'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha ||

18.1१८.१

द्रुह्युरुवाच । (१८।१)

druhyuruvāca |

18.2१८.२

न राज्यं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् । (१८।२)

na rājyaṃ na rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam |

18.3१८.३

न रागश्चास्य भवति तज्जरां ते न कामये ॥ (१८।३)

na rāgaścāsya bhavati tajjarāṃ te na kāmaye ||

19.1१९.१

ययातिरुवाच । (१९।१)

yayātiruvāca |

19.2१९.२

यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (१९।२)

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |

19.3१९.३

तद्द्रुह्यो वै प्रियः कामो न ते सम्पत्स्यते क्वचित् ॥ (१९।३)

taddruhyo vai priyaḥ kāmo na te sampatsyate kvacit ||

20.1२०.१

नौर् उपप्लवसंचारो यत्र नित्यं भविष्यति । (२०।१)

naur upaplavasaṃcāro yatra nityaṃ bhaviṣyati |

20.2२०.२

अराज्यभोजशब्दं त्वं तत्र प्राप्स्यसि सान्वयः ॥ (२०।२)

arājyabhojaśabdaṃ tvaṃ tatra prāpsyasi sānvayaḥ ||

21.1२१.१

ययातिरुवाच । (२१।१)

yayātiruvāca |

21.2२१.२

अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । (२१।२)

ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |

21.3२१.३

एकं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते ॥ (२१।३)

ekaṃ varṣasahasraṃ tu careyaṃ yauvanena te ||

22.1२२.१

अनुर् उवाच । (२२।१)

anur uvāca

22.2२२.२

जीर्णः शिशुरिवादत्ते कालेऽन्नमशुचिर्यथा । (२२।२)

jīrṇaḥ śiśurivādatte kāle'nnamaśuciryathā |

22.3२२.३

न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये ॥ (२२।३)

na juhoti ca kāle'gniṃ tāṃ jarāṃ nābhikāmaye ||

23.1२३.१

ययातिरुवाच । (२३।१)

yayātiruvāca |

23.2२३.२

यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (२३।२)

yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |

23.3२३.३

जरादोषस्त्वयोक्तो यस्तस्मात्त्वं प्रतिपद्यसे ॥ (२३।३)

jarādoṣastvayokto yastasmāttvaṃ pratipadyase ||

24.1२४.१

प्रजाश्च यौवनं प्राप्ता विनश्यन्ति ह्य् अनो तव । (२४।१)

prajāśca yauvanaṃ prāptā vinaśyanti hy ano tava |

24.2२४.२

अग्निप्रस्कन्दनगतस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि ॥ (२४।२)

agnipraskandanagatastvaṃ cāpyevaṃ bhaviṣyasi ||

25.1२५.१

ययातिरुवाच । (२५।१)

yayātiruvāca |

25.2२५.२

पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । (२५।२)

pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |

25.3२५.३

त्वं मे प्रियतरः पुत्रस्त्वं वरीयान् भविष्यसि ॥ (२५।३)

tvaṃ me priyataraḥ putrastvaṃ varīyān bhaviṣyasi ||

26.1२६.१

जरा वली च मां तात पलितानि च पर्यगुः । (२६।१)

jarā valī ca māṃ tāta palitāni ca paryaguḥ |

26.2२६.२

काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥ (२६।२)

kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane ||

27.1२७.१

किंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसा तव । (२७।१)

kiṃcitkālaṃ careyaṃ vai viṣayānvayasā tava |

27.2२७.२

पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम् । (२७।२)

pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam |

27.3२७.३

स्वं चैव प्रतिपत्स्येऽहं पाप्मानं जरया सह ॥ (२७।३)

svaṃ caiva pratipatsye'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha ||

28.1२८.१

शौनक उवाच । (२८।१)

śaunaka uvāca

28.2२८.२

एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमञ्जसा । (२८।२)

evamuktaḥ pratyuvāca pūruḥ pitaramañjasā |

28.3२८.३

यथात्थ त्वं महाराज तत्करिष्यामि ते वचः ॥ (२८।३)

yathāttha tvaṃ mahārāja tatkariṣyāmi te vacaḥ ||

29.1२९.१

प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह । (२९।१)

pratipatsyāmi te rājanpāpmānaṃ jarayā saha |

29.2२९.२

गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान् यथेप्सितान् ॥ (२९।२)

gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmān yathepsitān ||

30.1३०.१

जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव । (३०।१)

jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharastava |

30.2३०.२

यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथेच्छया ॥ (३०।२)

yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathecchayā ||

31.1३१.१

ययातिरुवाच । (३१।१)

yayātiruvāca |

31.2३१.२

पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स वरं चेमं ददामि ते । (३१।२)

pūro prīto'smi te vatsa varaṃ cemaṃ dadāmi te |

31.3३१.३

सर्वकामसमृद्धार्था भविष्यति तव प्रजा ॥ (३१।३)

sarvakāmasamṛddhārthā bhaviṣyati tava prajā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 33

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit