MPur, 33
Select a line for its word-by-word analysis.
जरां प्राप्य ययातिस्तु स्वपुरं प्राप्य चैव हि । (१।२)
jarāṃ prāpya yayātistu svapuraṃ prāpya caiva hi |
पुत्रं ज्येष्ठं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्द्विजः ॥ (१।३)
putraṃ jyeṣṭhaṃ variṣṭhaṃ ca yadumityabravīddvijaḥ ||
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥ (२।३)
kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane ||
पूर्णे वर्षसहस्रे तु त्वदीयं यौवनं त्व् अहम् । (४।१)
pūrṇe varṣasahasre tu tvadīyaṃ yauvanaṃ tv aham |
दत्त्वा सम्प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥ (४।२)
dattvā sampratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha ||
जरां ग्रहीतुं धर्मज्ञ पुत्रमन्यं वृणीष्व वै ॥ (७।२)
jarāṃ grahītuṃ dharmajña putramanyaṃ vṛṇīṣva vai ||
यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (८।२)
yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
पापान्मातुलसम्बन्धाद्दुष्प्रजा ते भविष्यति ॥ (८।३)
pāpānmātulasambandhādduṣprajā te bhaviṣyati ||
पूर्णे वर्षसहस्रे नु पुनर्दास्यामि यौवनम् । (१०।१)
pūrṇe varṣasahasre nu punardāsyāmi yauvanam |
यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (१२।२)
yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
तस्मात्प्रजा समुच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति ॥ (१२।३)
tasmātprajā samucchedaṃ turvaso tava yāsyati ||
पशुधर्मिषु म्लेच्छेषु पापेषु प्रभविष्यसि ॥ (१४।२)
paśudharmiṣu mleccheṣu pāpeṣu prabhaviṣyasi ||
एवं स तुर्वसुं शप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः । (१५।२)
evaṃ sa turvasuṃ śaptvā yayātiḥ sutamātmanaḥ |
शर्मिष्ठायाः सुतं ज्येष्ठं द्रुह्युं वचनमब्रवीत् ॥ (१५।३)
śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ jyeṣṭhaṃ druhyuṃ vacanamabravīt ||
द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम् । (१६।२)
druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm |
जरां वर्षसहस्रं मे यौवनं स्वं प्रयच्छताम् ॥ (१६।३)
jarāṃ varṣasahasraṃ me yauvanaṃ svaṃ prayacchatām ||
पूर्णे वर्षसहस्रे तु ते प्रदास्यामि यौवनम् । (१७।१)
pūrṇe varṣasahasre tu te pradāsyāmi yauvanam |
स्वं चादास्यामि भूयो ऽहं पाप्मानं जरया सह ॥ (१७।२)
svaṃ cādāsyāmi bhūyo 'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha ||
न राज्यं न रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् । (१८।२)
na rājyaṃ na rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam |
यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (१९।२)
yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
तद्द्रुह्यो वै प्रियः कामो न ते सम्पत्स्यते क्वचित् ॥ (१९।३)
taddruhyo vai priyaḥ kāmo na te sampatsyate kvacit ||
नौर् उपप्लवसंचारो यत्र नित्यं भविष्यति । (२०।१)
naur upaplavasaṃcāro yatra nityaṃ bhaviṣyati |
अराज्यभोजशब्दं त्वं तत्र प्राप्स्यसि सान्वयः ॥ (२०।२)
arājyabhojaśabdaṃ tvaṃ tatra prāpsyasi sānvayaḥ ||
अनो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । (२१।२)
ano tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |
न जुहोति च कालेऽग्निं तां जरां नाभिकामये ॥ (२२।३)
na juhoti ca kāle'gniṃ tāṃ jarāṃ nābhikāmaye ||
यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि । (२३।२)
yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi |
जरादोषस्त्वयोक्तो यस्तस्मात्त्वं प्रतिपद्यसे ॥ (२३।३)
jarādoṣastvayokto yastasmāttvaṃ pratipadyase ||
प्रजाश्च यौवनं प्राप्ता विनश्यन्ति ह्य् अनो तव । (२४।१)
prajāśca yauvanaṃ prāptā vinaśyanti hy ano tava |
अग्निप्रस्कन्दनगतस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि ॥ (२४।२)
agnipraskandanagatastvaṃ cāpyevaṃ bhaviṣyasi ||
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । (२५।२)
pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha |
त्वं मे प्रियतरः पुत्रस्त्वं वरीयान् भविष्यसि ॥ (२५।३)
tvaṃ me priyataraḥ putrastvaṃ varīyān bhaviṣyasi ||
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने ॥ (२६।२)
kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto'smi yauvane ||
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम् । (२७।२)
pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam |
स्वं चैव प्रतिपत्स्येऽहं पाप्मानं जरया सह ॥ (२७।३)
svaṃ caiva pratipatsye'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha ||
यथात्थ त्वं महाराज तत्करिष्यामि ते वचः ॥ (२८।३)
yathāttha tvaṃ mahārāja tatkariṣyāmi te vacaḥ ||
प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह । (२९।१)
pratipatsyāmi te rājanpāpmānaṃ jarayā saha |
गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान् यथेप्सितान् ॥ (२९।२)
gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmān yathepsitān ||
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथेच्छया ॥ (३०।२)
yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathecchayā ||
पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स वरं चेमं ददामि ते । (३१।२)
pūro prīto'smi te vatsa varaṃ cemaṃ dadāmi te |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.