MPur, 158
Select a line for its word-by-word analysis.
अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमीरितैः ॥ (३।२)
akāryaṃ kriyate mūḍhaiḥ prāyaḥ krodhasamīritaiḥ ||
क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हन्ति स्थिरां श्रियम् । (४।१)
krodhena naśyate kīrtiḥ krodho hanti sthirāṃ śriyam |
अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था पुत्रं शापितवत्यहम् । (४।२)
aparicchinnatattvārthā putraṃ śāpitavatyaham |
मम गात्रच्छविभ्रान्त्या मा शङ्कां पुत्र भावय । (७।१)
mama gātracchavibhrāntyā mā śaṅkāṃ putra bhāvaya |
मया शप्तोऽस्यविदिते वृत्तान्ते दैत्यनिर्मिते । (८।१)
mayā śapto'syavidite vṛttānte daityanirmite |
ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्थिते ॥ (८।२)
jñātvā nārīpraveśaṃ tu śaṃkare rahasi sthite ||
न निवर्तयितुं शक्यः शापः किं तु ब्रवीमि ते । (९।१)
na nivartayituṃ śakyaḥ śāpaḥ kiṃ tu bravīmi te |
शीघ्रमेष्यसि मानुष्यात्स त्वं कामसमन्वितः ॥ (९।२)
śīghrameṣyasi mānuṣyātsa tvaṃ kāmasamanvitaḥ ||
नतसुरासुरमौलिमिलन्मणिप्रचयकान्तिकरालनखाङ्किते । (११।२)
natasurāsuramaulimilanmaṇipracayakāntikarālanakhāṅkite |
नगसुते शरणागतवत्सले तव नतोऽस्मि नतार्तिविनाशिनि ॥ (११।३)
nagasute śaraṇāgatavatsale tava nato'smi natārtivināśini ||
तपनमण्डलमण्डितकंधरे पृथुसुवर्णसुवर्णनगद्युते । (१२।१)
tapanamaṇḍalamaṇḍitakaṃdhare pṛthusuvarṇasuvarṇanagadyute |
विषभुजंगनिषङ्गविभूषिते गिरिसुते भवतीमहमाश्रये ॥ (१२।२)
viṣabhujaṃganiṣaṅgavibhūṣite girisute bhavatīmahamāśraye ||
जगति कः प्रणताभिमतं ददौ झटिति सिद्धनुते भवती यथा । (१३।१)
jagati kaḥ praṇatābhimataṃ dadau jhaṭiti siddhanute bhavatī yathā |
जगति कां च न वाञ्छति शंकरो भुवनधृत्तनये भवतीं यथा ॥ (१३।२)
jagati kāṃ ca na vāñchati śaṃkaro bhuvanadhṛttanaye bhavatīṃ yathā ||
विमलयोगविनिर्मितदुर्जयस्वतनुतुल्यमहेश्वरमण्डले । (१४।१)
vimalayogavinirmitadurjayasvatanutulyamaheśvaramaṇḍale |
विदलितान्धकबान्धवसंहतिः सुरवरैः प्रथमं त्वमभिष्टुता ॥ (१४।२)
vidalitāndhakabāndhavasaṃhatiḥ suravaraiḥ prathamaṃ tvamabhiṣṭutā ||
सितसटापटलोद्धतकंधराभरमहामृगराजरथस्थिता । (१५।१)
sitasaṭāpaṭaloddhatakaṃdharābharamahāmṛgarājarathasthitā |
विमलशक्तिमुखानलपिङ्गलायतभुजौघविपिष्टमहासुरा ॥ (१५।२)
vimalaśaktimukhānalapiṅgalāyatabhujaughavipiṣṭamahāsurā ||
निगदिता भुवनैरिति चण्डिका जननि शुम्भनिशुम्भनिषूदनी । (१६।१)
nigaditā bhuvanairiti caṇḍikā janani śumbhaniśumbhaniṣūdanī |
प्रणतचिन्तितदानवदानवप्रमथनैकरतिस्तरसा भुवि ॥ (१६।२)
praṇatacintitadānavadānavapramathanaikaratistarasā bhuvi ||
वियति वायुपथे ज्वलनोज्ज्वलेऽवनितले तव देवि च यद्वपुः । (१७।१)
viyati vāyupathe jvalanojjvale'vanitale tava devi ca yadvapuḥ |
तदजितेऽप्रतिमे प्रणमाम्यहं भुवनभाविनि ते भववल्लभे ॥ (१७।२)
tadajite'pratime praṇamāmyahaṃ bhuvanabhāvini te bhavavallabhe ||
जलधयो ललितोद्धतवीचयो हुतवहद्युतयश्च चराचरम् । (१८।१)
jaladhayo lalitoddhatavīcayo hutavahadyutayaśca carācaram |
फणसहस्रभृतश्च भुजंगमास्त्वदभिधास्यति मय्यभयंकराः ॥ (१८।२)
phaṇasahasrabhṛtaśca bhujaṃgamāstvadabhidhāsyati mayyabhayaṃkarāḥ ||
भगवति स्थिरभक्तजनाश्रये प्रतिगतो भवतीचरणाश्रयम् । (१९।१)
bhagavati sthirabhaktajanāśraye pratigato bhavatīcaraṇāśrayam |
करणजातमिहास्तु ममाचलं नुतिलवाप्तिफलाशयहेतुतः । (१९।२)
karaṇajātamihāstu mamācalaṃ nutilavāptiphalāśayahetutaḥ |
प्रशममेहि ममात्मजवत्सले तव नमोऽस्तु जगत्त्रयसंश्रये ॥ (१९।३)
praśamamehi mamātmajavatsale tava namo'stu jagattrayasaṃśraye ||
त्वयि ममास्तु मतिः सततं शिवे शरणगोऽस्मि नतोऽस्मि नमोऽस्तु ते । (२०।१)
tvayi mamāstu matiḥ satataṃ śive śaraṇago'smi nato'smi namo'stu te |
प्रसन्ना तु ततो देवी वीरकस्येति संस्तुता । (२०।३)
prasannā tu tato devī vīrakasyeti saṃstutā |
प्रविवेश शुभं भर्तुर्भवनं भूधरात्मजा ॥ (२०।४)
praviveśa śubhaṃ bharturbhavanaṃ bhūdharātmajā ||
अथ रुद्रो महागौरीं गौरीं दृष्ट्वा तु सुन्दरीम् । (२१।१)
atha rudro mahāgaurīṃ gaurīṃ dṛṣṭvā tu sundarīm |
चित्तव्यामोहनाकारां करीन्द्रोन्मत्तगामिनीम् ॥ (२१।२)
cittavyāmohanākārāṃ karīndronmattagāminīm ||
पूर्णचन्द्राननां तन्वीं नितम्बोरुघनस्तनीम् । (२२।१)
pūrṇacandrānanāṃ tanvīṃ nitamborughanastanīm |
मध्ये क्षामां तथाक्षीणलावण्यामृतवर्षिणीम् ॥ (२२।२)
madhye kṣāmāṃ tathākṣīṇalāvaṇyāmṛtavarṣiṇīm ||
सर्वाभरणपूर्वाङ्गीं मदो मन्देन कारिणीम् । (२३।१)
sarvābharaṇapūrvāṅgīṃ mado mandena kāriṇīm |
सकामः शङ्कितो दीनो रौद्रो वीरो भयानकः ॥ (२३।२)
sakāmaḥ śaṅkito dīno raudro vīro bhayānakaḥ ||
करुणाहास्यबीभत्सकिंचित्किंचिद्धरो ऽभवत् । (२४।१)
karuṇāhāsyabībhatsakiṃcitkiṃciddharo 'bhavat |
जिघांसुर्देववाक्येन भैरवं कृतवान्वपुः ॥ (२४।२)
jighāṃsurdevavākyena bhairavaṃ kṛtavānvapuḥ ||
ग्रस्ते सहस्ररूपाणां तारारूपे प्रदर्शिते । (२६।१)
graste sahasrarūpāṇāṃ tārārūpe pradarśite |
पार्वत्या चाथ निःशङ्कः शंकरो वाभवत्ततः ॥ (२६।२)
pārvatyā cātha niḥśaṅkaḥ śaṃkaro vābhavattataḥ ||
दृष्ट्वा जगन्मयीं तां तु रराम सुरतप्रियः । (२७।१)
dṛṣṭvā jaganmayīṃ tāṃ tu rarāma suratapriyaḥ |
विरहोत्कण्ठितां भार्यां प्राप्य भूयो हिमात्मजाम् ॥ (२७।२)
virahotkaṇṭhitāṃ bhāryāṃ prāpya bhūyo himātmajām ||
नानाकरणबद्धोत्था क्रीडासीत् संतता तयोः ॥ (२८।२)
nānākaraṇabaddhotthā krīḍāsīt saṃtatā tayoḥ ||
द्वारस्थो वीरको देवान् हरदर्शनकाङ्क्षिणः । (२९।१)
dvārastho vīrako devān haradarśanakāṅkṣiṇaḥ |
व्यसर्जयत् स्वकान्येव गृहाण्यादरपूर्वकम् ॥ (२९।२)
vyasarjayat svakānyeva gṛhāṇyādarapūrvakam ||
निभृतः क्रीडतीत्युक्ता ययुस्ते च यथागतम् ॥ (३०।२)
nibhṛtaḥ krīḍatītyuktā yayuste ca yathāgatam ||
ज्वलनं चोदयामासुर् ज्ञातुं शंकरचेष्टितम् ॥ (३१।२)
jvalanaṃ codayāmāsur jñātuṃ śaṃkaraceṣṭitam ||
निषिक्तमर्धं देव्यां मे शुक्रस्य शुकविग्रह । (३४।२)
niṣiktamardhaṃ devyāṃ me śukrasya śukavigraha |
लज्जया विरतिस्थायां त्वमर्धं पिब पावक ॥ (३४।३)
lajjayā viratisthāyāṃ tvamardhaṃ piba pāvaka ||
यस्मात्तु त्वत्कृतो विघ्नस्तस्मात्त्वय्युपपद्यते । (३५।१)
yasmāttu tvatkṛto vighnastasmāttvayyupapadyate |
इत्युक्तः प्राञ्जलिर्वह्निर् अपिबद्वीर्यमाहितम् ॥ (३५।२)
ityuktaḥ prāñjalirvahnir apibadvīryamāhitam ||
विपाट्य जठरं तेषां वीर्यं माहेश्वरं ततः ॥ (३६।२)
vipāṭya jaṭharaṃ teṣāṃ vīryaṃ māheśvaraṃ tataḥ ||
निष्क्रान्ते तप्तहेमाभं विततं शंकराश्रमे । (३७।१)
niṣkrānte taptahemābhaṃ vitataṃ śaṃkarāśrame |
तच्छ्रुत्वा तु ततो देवी हेमद्रुममहाजलम् ॥ (३८।२)
tacchrutvā tu tato devī hemadrumamahājalam ||
पातुकामा च तत्तोयं स्वादु निर्मलपङ्कजम् ॥ (४०।२)
pātukāmā ca tattoyaṃ svādu nirmalapaṅkajam ||
अपश्यत्कृत्तिकाः स्नाताः षडर्कद्युतिसंनिभाः । (४१।१)
apaśyatkṛttikāḥ snātāḥ ṣaḍarkadyutisaṃnibhāḥ |
पद्मपत्रे तु तद्वारि गृहीत्वोपस्थिता गृहम् ॥ (४१।२)
padmapatre tu tadvāri gṛhītvopasthitā gṛham ||
हर्षादुवाच पश्यामि पद्मपत्रे स्थितं पयः । (४२।१)
harṣāduvāca paśyāmi padmapatre sthitaṃ payaḥ |
दास्यामो यदि ते गर्भः सम्भूतो यो भविष्यति । (४३।२)
dāsyāmo yadi te garbhaḥ sambhūto yo bhaviṣyati |
सोऽस्माकमपि पुत्रः स्यादस्मन्नाम्ना च वर्तताम् । (४३।३)
so'smākamapi putraḥ syādasmannāmnā ca vartatām |
भवेल्लोकेषु विख्यातः सर्वेष्वपि शुभानने ॥ (४३।४)
bhavellokeṣu vikhyātaḥ sarveṣvapi śubhānane ||
सर्वैरवयवैर्युक्तो भवतीभ्यः सुतो भवेत् ॥ (४४।२)
sarvairavayavairyukto bhavatībhyaḥ suto bhavet ||
ततस्तां कृत्तिका ऊचुर्विधास्यामोऽस्य वै वयम् । (४५।१)
tatastāṃ kṛttikā ūcurvidhāsyāmo'sya vai vayam |
उत्तमान्युत्तमाङ्गानि यद्येवं तु भविष्यति ॥ (४५।२)
uttamānyuttamāṅgāni yadyevaṃ tu bhaviṣyati ||
उक्ता वै शैलजा प्राह भवत्वेवमनिन्दिताः । (४६।१)
uktā vai śailajā prāha bhavatvevamaninditāḥ |
ततस्ता हर्षसम्पूर्णाः पद्मपत्रस्थितं पयः ॥ (४६।२)
tatastā harṣasampūrṇāḥ padmapatrasthitaṃ payaḥ ||
तस्यै ददुस्तया चापि तत्पीतं क्रमशो जलम् । (४७।१)
tasyai dadustayā cāpi tatpītaṃ kramaśo jalam |
पीते तु सलिले तस्मिंस्ततस्तस्मिन्सरोवरे ॥ (४७।२)
pīte tu salile tasmiṃstatastasminsarovare ||
विपाट्य देव्याश्च ततो दक्षिणां कुक्षिमुद्गतः । (४८।१)
vipāṭya devyāśca tato dakṣiṇāṃ kukṣimudgataḥ |
दीप्तो मारयितुं दैत्यान्कुत्सितान्कनकच्छविः । (५०।१)
dīpto mārayituṃ daityānkutsitānkanakacchaviḥ |
एतस्मात्कारणाद्दैवः कुमारश्चापि सो ऽभवत् ॥ (५०।२)
etasmātkāraṇāddaivaḥ kumāraścāpi so 'bhavat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.