सूत उवाच । (१।१)

ब्रह्माद्यैः स्तूयमानस्तु देवैर्देवो महेश्वरः । (१।२)

प्रजापतिमुवाचेदं देवानां क्व भयं महत् ॥ (१।३)

भो देवाः स्वागतं वोऽस्तु ब्रूत यद्वो मनोगतम् । (२।१)

तावदेव प्रयच्छामि नास्त्यदेयं मया हि वः ॥ (२।२)

युष्माकं नितरां शं वै कर्ताहं विबुधर्षभाः । (३।१)

चरामि महदत्युग्रं यच्चापि परमं तपः ॥ (३।२)

विद्विष्टा वो मम द्विष्टाः कष्टाः कष्टपराक्रमाः । (४।१)

तेषामभावः संपाद्यो युष्माकं भव एव च ॥ (४।२)

एवमुक्तास्तु देवेन प्रेम्णा सब्रह्मकाः सुराः । (५।१)

रुद्रमाहुर्महाभागं भागार्हाः सर्व एव ते ॥ (५।२)

भगवंस्तैस्तपस्तप्तं रौद्रं रौद्रपराक्रमैः । (६।१)

असुरैर्वध्यमानाः स्म वयं त्वां शरणं गताः ॥ (६।२)

मयो नाम दितेः पुत्रस्त्रिनेत्र कलहप्रियः । (७।१)

त्रिपुरं येन तद्दुर्गं कृतं पाण्डुरगोपुरम् ॥ (७।२)

तदाश्रित्य पुरं दुर्गं दानवा वरनिर्भयाः । (८।१)

बाधन्तेऽस्मान्महादेव प्रेष्यमस्वामिनं यथा ॥ (८।२)

उद्यानानि च भग्नानि नन्दनादीनि यानि च । (९।१)

वराश्चाप्सरसः सर्वा रम्भाद्या दनुजैर्हृताः ॥ (९।२)

इन्द्रस्य वाह्याश्च गजाः कुमुदाञ्जनवामनाः । (१०।१)

ऐरावताद्या अपहृता देवतानां महेश्वर ॥ (१०।२)

ये चेन्द्ररथप्रमुख्याश्च हरयोऽपहृता असुरैः । (११।१)

जाताश्च दानवानां ते रथयोग्यास्तुरंगमाः ॥ (११।२)

ये रथा ये गजाश्चैव याः स्त्रियो वसु यच्च नः । (१२।१)

तन्नो व्यपहृतं दैत्यैः संशयो जीविते पुनः ॥ (१२।२)

त्रिनेत्र एवमुक्तस्तु देवैः शक्रपुरोगमैः । (१३।१)

उवाच देवान्देवेशो वरदो वृषवाहनः ॥ (१३।२)

व्यपगच्छतु वो देवा महद्दानवजं भयम् । (१४।१)

तदहं त्रिपुरं धक्ष्ये क्रियतां यद्ब्रवीमि तत् ॥ (१४।२)

यदीच्छत मया दग्धुं तत्पुरं सहमानवम् । (१५।१)

रथमौपयिकं मह्यं सज्जयध्वं किमास्यते ॥ (१५।२)

दिग्वाससा तथोक्तास्ते सपितामहकाः सुराः । (१६।१)

तथेत्युक्त्वा महादेवं चक्रुस्ते रथमुत्तमम् ॥ (१६।२)

धरां कूबरकौ द्वौ तु रुद्रपार्श्वचरावुभौ । (१७।१)

अधिष्ठानं शिरो मेरोरक्षो मन्दर एव च ॥ (१७।२)

चक्रुश्चन्द्रं च सूर्यं च चक्रे काञ्चनराजते । (१८।१)

कृष्णपक्षं शुक्लपक्षं पक्षद्वयमपीश्वराः ॥ (१८।२)

रथनेमिद्वयं चक्रुर्देवा ब्रह्मपुरःसराः । (१९।१)

आदिद्वयं पक्षयन्त्रं यन्त्रमेताश्च देवताः ॥ (१९।२)

कम्बलाश्वतराभ्यां च नागाभ्यां समवेष्टितम् । (२०।१)

भार्गवश्चाङ्गिराश्चैव बुधोऽङ्गारक एव च ॥ (२०।२)

शनैश्चरस्तथा चात्र सर्वे ते देवसत्तमाः । (२१।१)

वरूथं गगनं चक्रुश्चारुरूपं रथस्य ते ॥ (२१।२)

कृतं द्विजिह्वनयनं त्रिवेणुं शातकौम्भिकम् । (२२।१)

मणिमुक्तेन्द्रनीलैश्च वृतं ह्यष्टमुखैः सुरैः ॥ (२२।२)

गङ्गा सिन्धुः शतद्रुश्च चन्द्रभागा इरावती । (२३।१)

वितस्ता च विपाशा च यमुना गण्डकी तथा ॥ (२३।२)

सरस्वती देविका च तथा च सरयूरपि । (२४।१)

एताः सरिद्वराः सर्वा वेणुसंज्ञा कृता रथे ॥ (२४।२)

धृतराष्ट्राश्च ये नागास्ते च वेश्यात्मकाः कृताः । (२५।१)

वासुकेः कुलजा ये च ये च रैवतवंशजाः ॥ (२५।२)

ते सर्पा दर्पसम्पूर्णाश् चापतूणेष्व् अनूनगाः । (२६।१)

अवतस्थुः शरा भूत्वा नानाजातिशुभाननाः ॥ (२६।२)

सुरसा सरमा कद्रूर्विनता शुचिरेव च । (२७।१)

तृषा बुभुक्षा सर्वोग्रा मृत्युः सर्वशमस्तथा ॥ (२७।२)

ब्रह्मवध्या च गोवध्या बालवध्या प्रजाभयाः । (२८।१)

गदा भूत्वा शक्तयश्च तदा देवरथेऽभ्ययुः ॥ (२८।२)

युगं कृतयुगं चात्र चातुर्होत्रप्रयोजकाः । (२९।१)

चतुर्वर्णाः सलीलाश्च बभूवुः स्वर्णकुण्डलाः ॥ (२९।२)

तद्युगं युगसंकाशं रथशीर्षे प्रतिष्ठितम् । (३०।१)

धृतराष्ट्रेण नागेन बद्धं बलवता महत् ॥ (३०।२)

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथा परः । (३१।१)

वेदाश् चत्वार एवैते चत्वारस्तुरगा अभवन् ॥ (३१।२)

अन्नदानपुरोगाणि यानि दानानि कानिचित् । (३२।१)

तान्यासन्वाजिनां तेषां भूषणानि सहस्रशः ॥ (३२।२)

पद्मद्वयं तक्षकश्च कर्कोटकधनंजयौ । (३३।१)

नागा बभूवुरेवैते हयानां वालबन्धनाः ॥ (३३।२)

ॐकारप्रभवास्ता वा मन्त्रयज्ञक्रतुक्रियाः । (३४।१)

उपद्रवाः प्रतीकाराः पशुबन्धेष्टयस्तथा ॥ (३४।२)

यज्ञोपवाहान्येतानि तस्मिंल्लोकरथे शुभे । (३५।१)

मणिमुक्ताप्रवालैस्तु भूषितानि सहस्रशः ॥ (३५।२)

प्रतोद ॐकार एवासीत्तदग्रं च वषट्कृतम् । (३६।१)

सिनीवाली कुहू राका तथा चानुमतिः शुभा । (३६।२)

योक्त्राण्यासंस्तुरंगाणामपसर्पणविग्रहाः ॥ (३६।३)

कृष्णान्यथ च पीतानि श्वेतमाञ्जिष्ठकानि च । (३७।१)

अवदाताः पताकास्तु बभूवुः पवनेरिताः ॥ (३७।२)

ऋतुभिश्च कृतः षड्भिर्धनुः संवत्सरोऽभवत् । (३८।१)

अजरा ज्याभवच्चापि साम्बिका धनुषो दृढा ॥ (३८।२)

कालो हि भगवान्रुद्रस्तं च संवत्सरं विदुः । (३९।१)

तस्मादुमा कालरात्रिर्धनुषो ज्याजराभवत् ॥ (३९।२)

सगर्भं त्रिपुरं येन दग्धवान्स त्रिलोचनः । (४०।१)

स इषुर्विष्णुसोमाग्नित्रिदैवतमयोऽभवत् ॥ (४०।२)

आननं ह्यग्निरभवच्छल्यं सोमस्तमोनुदः । (४१।१)

तेजसः समवायोऽथ चेषोस्तेजो रथाङ्गधृक् ॥ (४१।२)

तस्मिंश्च वीर्यवृद्ध्यर्थं वासुकिर्नागपार्थिवः । (४२।१)

तेजःसंवसनार्थं वै मुमोचातिविषो विषम् ॥ (४२।२)

कृत्वा देवा रथं चापि दिव्यं दिव्यप्रभावतः । (४३।१)

लोकाधिपतिमभ्येत्य इदं वचनमब्रुवन् ॥ (४३।२)

संस्कृतोऽयं रथोऽस्माभिस्तव दानवशत्रुजित् । (४४।१)

इदमापत्परित्राणं देवान् सेन्द्रपुरोगमान् ॥ (४४।२)

तं मेरुशिखराकारं त्रैलोक्यरथमुत्तमम् । (४५।१)

प्रशस्य देवान्साध्विति रथं पश्यति शंकरः ॥ (४५।२)

मुहुर्दृष्ट्वा रथं साधु साध्वित्युक्त्वा मुहुर्मुहुः । (४६।१)

उवाच सेन्द्रानमरानमराधिपतिः स्वयम् ॥ (४६।२)

यादृशोऽयं रथः कॢप्तो युष्माभिर्मम सत्तमाः । (४७।१)

ईदृशो रथसम्पत्त्या यन्ता शीघ्रं विधीयताम् ॥ (४७।२)

इत्युक्त्वा देवदेवेन देवा विद्धा इवेषुभिः । (४८।१)

अवापुर्महतीं चिन्तां कथं कार्यमिति ब्रुवन् ॥ (४८।२)

महादेवस्य देवोऽन्यः को नाम सदृशो भवेत् । (४९।१)

मुक्त्वा चक्रायुधं देवं सोऽप्यस्येषुं समाश्रितः ॥ (४९।२)

धुरि युक्ता इवोक्षाणो घटन्त इव पर्वतैः । (५०।१)

निश्वसन्तः सुराः सर्वे कथमेतदिति ब्रुवन् ॥ (५०।२)

देवेष्वाह देवदेवो लोकनाथस्य धूर्गतान् । (५१।१)

अहं सारथिरित्युक्त्वा जग्राहाश्वांस्ततोऽग्रजः ॥ (५१।२)

ततो देवैः सगन्धर्वैः सिंहनादो महान्कृतः । (५२।१)

प्रतोदहस्तं सम्प्रेक्ष्य ब्रह्माणं सूततां गतम् ॥ (५२।२)

भगवानपि विश्वेशो रथस्थे वै पितामहे । (५३।१)

सदृशः सूत इत्युक्त्वा चारुरोह रथं हरः ॥ (५३।२)

आरोहति रथं देवे ह्यश्वा हरभरातुराः । (५४।१)

जानुभिः पतिता भूमौ रजोग्रासश्च ग्रासितः ॥ (५४।२)

देवो दृष्ट्वाथ वेदांस्तान् अभीरुग्रहयान् भयात् । (५५।१)

उज्जहार पितॄनार्तान्सुपुत्र इव दुःखितान् ॥ (५५।२)

ततः सिंहरवो भूयो बभूव रथभैरवः । (५६।१)

जयशब्दश्च देवानां संबभूवार्णवोपमः ॥ (५६।२)

तद्ॐकारमयं गृह्य प्रतोदं वरदः प्रभुः । (५७।१)

स्वयम्भूः प्रययौ वाहाननुमन्त्र्य यथाजवम् ॥ (५७।२)

ग्रसमाना इवाकाशं मुष्णन्त इव मेदिनीम् । (५८।१)

मुखेभ्यः ससृजुः श्वासानुच्छ्वसन्त इवोरगाः ॥ (५८।२)

स्वयम्भुवा चोद्यमानाश्चोदितेन कपर्दिना । (५९।१)

व्रजन्ति तेऽश्वा जवनाः क्षयकाल इवानिलाः ॥ (५९।२)

ध्वजोच्छ्रयविनिर्माणे ध्वजयष्टिमनुत्तमाम् । (६०।१)

आक्रम्य नन्दी वृषभस्तस्थौ तस्मिञ्छिवेच्छया ॥ (६०।२)

भार्गवाङ्गिरसौ देवौ दण्डहस्तौ रविप्रभौ । (६१।१)

रथचक्रे तु रक्षेते रुद्रस्य प्रियकाङ्क्षिणौ ॥ (६१।२)

शेषश्च भगवान्नागो ऽनन्तो ऽनन्तकरो ऽरिणाम् । (६२।१)

शरहस्तो रथं पाति शयनं ब्रह्मणस्तदा ॥ (६२।२)

यमस्तूर्णं समास्थाय महिषं चातिदारुणम् । (६३।१)

द्रविणाधिपतिर्व्यालं सुराणामधिपो द्विपम् ॥ (६३।२)

मयूरं शतचन्द्रं च कूजन्तं किंनरं यथा । (६४।१)

गुह आस्थाय वरदो युगोपमरथं पितुः ॥ (६४।२)

नन्दीश्वरश्च भगवाञ्छूलमादाय दीप्तिमान् । (६५।१)

पृष्ठतश्चापि पार्श्वाभ्यां लोकस्य क्षयकृद्यथा ॥ (६५।२)

प्रमथाश्चाग्निवर्णाभाः साग्निज्वाला इवाचलाः । (६६।१)

अनुजग्मू रथं शार्वं नक्रा इव महार्णवम् ॥ (६६।२)

भृगुर्भरद्वाजवसिष्ठगौतमाः क्रतुः पुलस्त्यः पुलहस्तपोधनाः । (६७।१)

मरीचिरत्रिर्भगवानथाङ्गिराः पराशरागस्त्यमुखा महर्षयः ॥ (६७।२)

हरमजितमजं प्रतुष्टुवुर् वचनविशेषैर् विचित्रभूषणैः । (६८।१)

रथस्त्रिपुरे सकाञ्चनाचलो व्रजति सपक्ष इवाद्रिरम्बरे ॥ (६८।२)

करिगिरिरविमेघसंनिभाः सजलपयोदनिनादनादिनः । (६९।१)

प्रमथगणाः परिवार्य देवगुप्तं रथमभितः प्रययुः स्वदर्पयुक्ताः ॥ (६९।२)

मकरतिमितिमिङ्गिलावृतः प्रलय इवातिसमुद्धतोऽर्णवः । (७०।१)

व्रजति रथवरो ऽतिभास्वरो ह्यशनिनिपातपयोदनिःस्वनः ॥ (७०।२)