सूत उवाच । (१।१)

जलाशयगतं विष्णुमुवाच रविनन्दनः । (१।२)

तडागारामकूपानां वापीषु नलिनीषु च ॥ (१।३)

विधिं पृच्छामि देवेशे देवतायतनेषु च । (२।१)

के तत्र चर्त्विजो नाथ वेदी वा कीदृशी भवेत् ॥ (२।२)

दक्षिणावलयः कालः स्थानमाचार्य एव च । (३।१)

द्रव्याणि कानि शस्तानि सर्वमाचक्ष्व तत्त्वतः ॥ (३।२)

मत्स्य उवाच । (४।१)

शृणु राजन् महाबाहो तडागादिषु यो विधिः । (४।२)

पुराणेष्वितिहासोऽयं पठ्यते वेदवादिभिः ॥ (४।३)

प्राप्य पक्षं शुभं शुक्लमतीते चोत्तरायणे । (५।१)

पुण्येऽह्नि विप्रकथिते कृत्वा ब्राह्मणवाचनम् ॥ (५।२)

प्रागुदक्प्रवणे देशे तडागस्य समीपतः । (६।१)

चतुर्हस्तां शुभां वेदीं चतुरस्रां चतुर्मुखाम् ॥ (६।२)

तथा षोडशहस्तः स्यान्मण्डपश्च चतुर्मुखः । (७।१)

वेद्याश्च परितो गर्ता रत्निमात्रास्त्रिमेखलाः ॥ (७।२)

नव सप्ताथ वा पञ्च नातिरिक्ता नृपात्मज । (८।१)

वितस्तिमात्रा योनिः स्यात्षट्सप्ताङ्गुलिविस्तृता ॥ (८।२)

गर्ताश्च तत्र सप्त स्युस्त्रिपर्वोच्छ्रितमेखलाः । (९।१)

सर्वतस्तु सवर्णाः स्युः पताकाध्वजसंयुताः ॥ (९।२)

अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षवटशाखाकृतानि तु । (१०।१)

मण्डपस्य प्रतिदिशं द्वाराण्येतानि कारयेत् ॥ (१०।२)

शुभास्तत्राष्ट होतारो द्वारपालास्तथाष्ट वै । (११।१)

अष्टौ तु जापकाः कार्या ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥ (११।२)

सर्वलक्षणसम्पूर्णो मन्त्रविद्विजितेन्द्रियः । (१२।१)

कुलशीलसमायुक्तः पुरोधाः स्याद्द्विजोत्तमः ॥ (१२।२)

प्रतिगर्तेषु कलशी यज्ञोपकरणानि च । (१३।१)

व्यजनं चामरे शुभ्रे ताम्रपात्रे सुविस्तृते ॥ (१३।२)

ततस्त्वनेकवर्णाः स्युश्चरवः प्रतिदैवतम् । (१४।१)

आचार्यः प्रक्षिपेद्भूमावनुमन्त्र्य विचक्षणः ॥ (१४।२)

त्र्यरत्निमात्रो यूपः स्यात्क्षारवृक्षविनिर्मितः । (१५।१)

यजमानप्रमाणो वा संस्थाप्यो भूतिमिच्छता ॥ (१५।२)

हेमालंकारिणः कार्याः पञ्चविंशतिऋत्विजः । (१६।१)

कुण्डलानि च हैमानि केयूरकटकानि च ॥ (१६।२)

तथाङ्गुल्यः पवित्राणि वासांसि विविधानि च । (१७।१)

पूजयेत्तु समं सर्वानाचार्यो द्विगुणं पुनः । (१७।२)

दद्याच्छयनसंयुक्तमात्मनश्चापि यत्प्रियम् ॥ (१७।३)

सौवर्णकूर्ममकरौ राजतौ मत्स्यदुन्दुभौ । (१८।१)

ताम्रौ कुलीरमण्डूकावायसः शिशुमारकः । (१८।२)

एवमासाद्य तत्सर्वमादावेव विशां पते ॥ (१८।३)

शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः । (१९।१)

सर्वौषध्युदकैस्तत्र स्नापितो वेदपारगैः ॥ (१९।२)

यजमानः सपत्नीकः पुत्रपौत्रसमन्वितः । (२०।१)

पश्चिमं द्वारमासाद्य प्रविशेद्यागमण्डपम् ॥ (२०।२)

ततो मङ्गलशब्देन भेरीणां निःस्वनेन च । (२१।१)

अञ्जसा मण्डलं कुर्यात्पञ्चवर्णेन तत्त्ववित् ॥ (२१।२)

षोडशारं ततश्चक्रं पद्मगर्भं चतुर्मुखम् । (२२।१)

चतुरस्रं च परितो वृत्तं मध्ये सुशोभनम् ॥ (२२।२)

वेद्याश्चोपरि तत्कृत्वा ग्रहांल्लोकपतींस्ततः । (२३।१)

विन्यसेन्मन्त्रतः सर्वान् प्रतिदिक्षु विचक्षणः ॥ (२३।२)

कूर्मादि स्थापयेन्मध्ये वारुणं मन्त्रमाश्रितः । (२४।१)

ब्रह्माणं च शिवं विष्णुं तत्रैव स्थापयेद्बुधः ॥ (२४।२)

विनायकं च विन्यस्य कमलामम्बिकां तथा । (२५।१)

शान्त्यर्थं सर्वलोकानां भूतग्रामं न्यसेत्ततः ॥ (२५।२)

पुष्पभक्ष्यफलैर्युक्तमेवं कृत्वाधिवासनम् । (२६।१)

कुम्भान् सजलगर्भांस्तान्वासोभिः परिवेष्टयेत् ॥ (२६।२)

पुष्पगन्धैरलंकृत्य द्वारपालान्समन्ततः । (२७।१)

पठध्वमिति तान्ब्रूयादाचार्यस्त्वभिपूजयेत् ॥ (२७।२)

बह्वृचौ पूर्वतः स्थाप्यौ दक्षिणेन यजुर्विदौ । (२८।१)

सामगौ पश्चिमे तद्वदुत्तरेण त्वथर्वणौ ॥ (२८।२)

उदङ्मुखो दक्षिणतो यजमान उपाविशेत् । (२९।१)

यजध्वमिति तान्ब्रूयाद्धौत्रिकान्पुनरेव तु ॥ (२९।२)

उत्कृष्टान्मन्त्रजापेन तिष्ठध्वमिति जापकान् । (३०।१)

एवमादिश्य तान्सर्वान्पर्युक्ष्याग्निं स मन्त्रवित् ॥ (३०।२)

जुहुयाद्वारुणैर्मन्त्रैराज्यं च समिधस्तथा । (३१।१)

ऋत्विग्भिश्चाथ होतव्यं वारुणैरेव सर्वतः ॥ (३१।२)

ग्रहेभ्यो विधिवद्धुत्वा तथेन्द्रायेश्वराय च । (३२।१)

मरुद्भ्यो लोकपालेभ्यो विधिवद्विश्वकर्मणे ॥ (३२।२)

रात्रिसूक्तं च रौद्रं च पावमानं सुमङ्गलम् । (३३।१)

जपेयुः पौरुषं सूक्तं पूर्वतो बह्वृचः पृथक् ॥ (३३।२)

शाक्रं रौद्रं च सौम्यं च कूष्माण्डं जातवेदसम् । (३४।१)

सौरसूक्तं जपेन्मन्त्रं दक्षिणेन यजुर्विदः ॥ (३४।२)

वैराज्यं पौरुषं सूक्तं सौवर्णं रुद्रसंहिताम् । (३५।१)

शैशवं पञ्चनिधनं गायत्रं ज्येष्ठसाम च ॥ (३५।२)

वामदेव्यं बृहत्साम रौरवं सरथंतरम् । (३६।१)

गवां व्रतं च काण्वं च रक्षोघ्नं वयसस्तथा । (३६।२)

गायेयुः सामगा राजन्पश्चिमं द्वारमाश्रिताः ॥ (३६।३)

अथर्वणश्चोत्तरतः शान्तिकं पौष्टिकं तथा । (३७।१)

जपेयुर्मनसा देवमाश्रित्य वरुणं प्रभुम् ॥ (३७।२)

पूर्वेद्युरमितो रात्रावेवं कृत्वाधिवासनम् । (३८।१)

गजाश्वरथ्यावल्मीकात्संगमाद्ध्रदगोकुलात् । (३८।२)

मृदमादाय कुम्भेषु प्रक्षिपेच्चत्वरात्तथा ॥ (३८।३)

रोचनां च ससिद्धार्थां गन्धं गुग्गुलमेव च । (३९।१)

स्नपनं तस्य कर्तव्यं पञ्चगव्यसमन्वितम् ॥ (३९।२)

प्रत्येकं तु महामन्त्रैर् एव कृत्वा विधानतः । (४०।१)

एवं क्षपातिवाह्याथ विधियुक्तेन कर्मणा ॥ (४०।२)

ततः प्रभाते विमले संजातेऽथ शतं गवाम् । (४१।१)

ब्राह्मणेभ्यः प्रदातव्यमष्टषष्टिश्च वा पुनः । (४१।२)

पञ्चाशद्वाथ षट्त्रिंशत्पञ्चविंशतिरप्यथ ॥ (४१।३)

ततः सांवत्सरप्रोक्ते शुभे लग्ने सुशोभने । (४२।१)

वेदशब्दैश्च गान्धर्वैर्वाद्यैश्च विविधैः पुनः ॥ (४२।२)

कनकालंकृतां कृत्वा जले गामवतारयेत् । (४३।१)

सामगाय च सा देया ब्राह्मणाय विशां पते ॥ (४३।२)

पात्रीमादाय सौवर्णीं पञ्चरत्नसमन्विताम् । (४४।१)

ततो निक्षिप्य मकरमत्स्यादींश्चैव सर्वशः । (४४।२)

धृतां चतुर्विधैर् विप्रैर्वेदवेदाङ्गपारगैः ॥ (४४।३)

महानदीजलोपेतां दध्यक्षतसमन्विताम् । (४५।१)

उत्तराभिमुखीं धेनुं जलमध्ये तु कारयेत् ॥ (४५।२)

अथर्वणेन संस्नातां पुनर्मामेत्यथेति च । (४६।१)

आपो हि ष्ठेति मन्त्रेण क्षिप्त्वागत्य च मण्डपम् ॥ (४६।२)

पूजयित्वा सरस्तत्र बलिं दद्यात्समन्ततः । (४७।१)

पुनर्दिनानि होतव्यं चत्वारि मुनिसत्तमाः ॥ (४७।२)

चतुर्थीकर्म कर्तव्यं देया तत्रापि शक्तितः । (४८।१)

दक्षिणा राजशार्दूल वरुणक्ष्मापणं ततः ॥ (४८।२)

कृत्वा तु यज्ञपात्राणि यज्ञोपकरणानि च । (४९।१)

ऋत्विग्भ्यस्तु समं दत्त्वा मण्डपं विभजेत्पुनः । (४९।२)

हेमपात्रीं च शय्यां च स्थापकाय निवेदयेत् ॥ (४९।३)

ततः सहस्रं विप्राणामथवाष्टशतं तथा । (५०।१)

भोजनीयं यथाशक्ति पञ्चाशद्वाथ विंशतिः । (५०।२)

एवमेष पुराणेषु तडागविधिरुच्यते ॥ (५०।३)

कूपवापीषु सर्वासु तथा पुष्करीषु च । (५१।१)

एष एव विधिर्दृष्टः प्रतिष्ठासु तथैव च ॥ (५१।२)

मन्त्रतस्तु विशेषः स्यात्प्रासादाद्यानभूमिषु । (५२।१)

अयं त्वशक्तावर्धेन विधिर्दृष्टः स्वयम्भुवा । (५२।२)

अल्पेष्वेकाग्निवत्कृत्वा वित्तशाठ्यादृते नृणाम् ॥ (५२।३)

प्रावृट्काले स्थिते तोये ह्यग्निष्टोमफलं स्मृतम् । (५३।१)

शरत्काले स्थितं यत्स्यात्तदुक्तफलदायकम् । (५३।२)

वाजपेयातिरात्राभ्यां हेमन्ते शिशिरे स्थितम् ॥ (५३।३)

अश्वमेधसमं प्राहुर्वसन्तसमये स्थितम् । (५४।१)

ग्रीष्मेऽपि तत्स्थितं तोयं राजसूयाद्विशिष्यते ॥ (५४।२)

एतान् महाराज विशेषधर्मान्करोति योऽप्यागमशुद्धबुद्धिः । (५५।१)

स याति रुद्रालयमाशु पूतः कल्पाननेकान्दिवि मोदते च ॥ (५५।२)

अनेकलोकान्स महत्तमादीन् भुक्त्वा परार्धद्वयमङ्गनाभिः । (५६।१)

सहैव विष्णोः परमं पदं यत्प्राप्नोति तद्यागफलेन भूयः ॥ (५६।२)