सूत उवाच । (१।१)

अतः परं प्रवक्ष्यामि विष्णुना यदुदीरितम् । (१।२)

श्राद्धं साधारणं नाम भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ (१।३)

अयने विषुवे युग्मे सामान्ये चार्कसंक्रमे । (२।१)

अमावास्याष्टकाकृष्णपक्षे पञ्चदशीषु च ॥ (२।२)

आर्द्रामघारोहिणीषु द्रव्यब्राह्मणसंगमे । (३।१)

गजच्छायाव्यतीपाते विष्टिवैधृतिवासरे ॥ (३।२)

वैशाखस्य तृतीयायां नवमी कार्त्तिकस्य च । (४।१)

पञ्चदशी च माघस्य नभस्ये च त्रयोदशी ॥ (४।२)

युगादयः स्मृता ह्य् एता दत्तस्याक्षय्यकारिकाः । (५।१)

तथा मन्वन्तरादौ च देयं श्राद्धं विजानता ॥ (५।२)

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिके तथा । (६।१)

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च ॥ (६।२)

फाल्गुनस्य ह्य् अमावास्या पौषस्यैकादशी तथा । (७।१)

आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी ॥ (७।२)

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा । (८।१)

कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्येष्ठपञ्चदशी सिता । (८।२)

मन्वन्तरादयश् चैता दत्तस्याक्षय्यकारिकाः ॥ (८।३)

यस्यां मन्वन्तरस्यादौ रथमास्ते दिवाकरः । (९।१)

माघमासस्य सप्तम्यां सा तु स्याद्रथसप्तमी ॥ (९।२)

पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः । (१०।१)

श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति ॥ (१०।२)

वैशाख्यामुपरागेषु तथोत्सवमहालये । (११।१)

तीर्थायतनगोष्ठेषु दीपोद्यानगृहेषु च ॥ (११।२)

विविक्तेषूपलिप्तेषु श्राद्धं देयं विजानता । (१२।१)

विप्रान्पूर्वे परे चाह्नि विनीतात्मा निमन्त्रयेत् ॥ (१२।२)

शीलवृत्तगुणोपेतान् वयोरूपसमन्वितान् । (१३।१)

द्वौ दैवे त्रींस्तथा पित्र्य एकैकमुभयत्र वा ॥ (१३।२)

भोजयेत्सुसमृद्धोऽपि न प्रसज्जते विस्तरे । (१४।१)

विश्वान्देवान्यवैः पुष्पैरभ्यर्च्यासनपूर्वकम् ॥ (१४।२)

पूरयेत्पात्रयुग्मं तु स्थाप्य दर्भपवित्रकम् । (१५।१)

शं नो देवीत्य् अपः कुर्याद्यवोऽसीति यवानपि ॥ (१५।२)

गन्धपुष्पैश्च संपूज्य वैश्वदेवं प्रति न्यसेत् । (१६।१)

विश्वे देवास इत्याभ्यामावाह्य विकिरेद्यवान् ॥ (१६।२)

गन्धपुष्पैर् अलंकृत्य या दिव्येत्यर्घ्यमुत्सृजेत् । (१७।१)

अभ्यर्च्य ताभ्यामुत्सृष्टं पितृकार्यं समारभेत ॥ (१७।२)

दर्भासनं तु दत्त्वादौ त्रीणि पात्राणि पूरयेत् । (१८।१)

खपवित्राणि कृत्वादौ शं नो देवीत्य् अपः क्षिपेत् ॥ (१८।२)

तिलोऽसीति तिलान्कुर्याद्गन्धपुष्पादिकं पुनः । (१९।१)

पात्रं वनस्पतिमयं तथा पर्णमयं पुनः ॥ (१९।२)

जलजं वाथ कुर्वीत तथा सागरसम्भवम् । (२०।१)

सौवर्णं राजतं वापि पितॄणां पात्रमुच्यते ॥ (२०।२)

रजतस्य कथा वापि दर्शनं दानमेव वा । (२१।१)

राजतैर् भाजनैरेषामथवा रजतान्वितैः ॥ (२१।२)

वार्यपि श्रद्धया दत्तमक्षयायोपकल्पते । (२२।१)

तथार्घ्यपिण्डभोज्यादौ पितॄणां राजतं मतम् ॥ (२२।२)

शिवनेत्रोद्भवं यस्मात्तस्मात्तत्पितृवल्लभम् । (२३।१)

अमङ्गलं तद्यत्नेन देवकार्येषु वर्जयेत् ॥ (२३।२)

एवं पात्राणि संकल्प्य यथालाभं विमत्सरः । (२४।१)

या दिव्येति पितुर्नाम गोत्रैर्दर्भकरो न्यसेत् ॥ (२४।२)

पितॄन् आवाहयिष्यामि कुर्वित्युक्तस्तु तैः पुनः । (२५।१)

उशन्तस्त्वा तथायन्तु ऋग्भ्याम् आवाहयेत्पितॄन् ॥ (२५।२)

या दिव्येत्यर्घ्यमुत्सृज्य दद्याद्गन्धादिकांस्ततः । (२६।१)

हस्तात्तदुदकं पूर्वं दत्त्वा संस्रवमादितः ॥ (२६।२)

पितृपात्रे निधायाथ न्युब्जमुत्तरतो न्यसेत् । (२७।१)

पितृभ्यः स्थानमसीति निधाय परिषेचयेत् ॥ (२७।२)

तत्रापि पूर्ववत्कुर्यादग्निकार्यं विमत्सरः । (२८।१)

उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामाहृत्य परिवेषयेत् ॥ (२८।२)

प्रशान्तचित्तः सततं दर्भपाणिरशेषतः । (२९।१)

गुणाढ्यैः सूपशाकैस्तु नानाभक्ष्यैर् विशेषतः ॥ (२९।२)

अन्नं तु सदधिक्षीरं गोघृतं शर्करान्वितम् । (३०।१)

मासं प्रीणाति वै सर्वान्पितॄनित्याह केशवः ॥ (३०।२)

द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन्मासान्हारिणेन तु । (३१।१)

औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनाथ पञ्च वै ॥ (३१।२)

षण्मासं छागमांसेन तृप्यन्ति पितरस्तथा । (३२।१)

सप्त पार्षतमांसेन तथाष्टाव् एणजेन तु ॥ (३२।२)

दश मासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः । (३३।१)

शशकूर्मजमांसेन मासानेकादशैव तु ॥ (३३।२)

संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन च । (३४।१)

रौरवेण च तृप्यन्ति मासान्पञ्चदशैव तु ॥ (३४।२)

वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर् द्वादशवार्षिकी । (३५।१)

कालशाकेन चानन्ता खड्गमांसेन चैव हि ॥ (३५।२)

यत्किंचिन्मधुसम्मिश्रं गोक्षीरं घृतपायसम् । (३६।१)

दत्तमक्षयमित्याहुः पितरः पूर्वदेवताः ॥ (३६।२)

स्वाध्यायं श्रावयेत्पित्र्यं पुराणान्यखिलानि च । (३७।१)

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां सूक्तानि विविधानि च ॥ (३७।२)

इन्द्राग्निसोमसूक्तानि पावनानि स्वशक्तितः । (३८।१)

बृहद्रथंतरं तद्वज्ज्येष्ठसाम सरौहिणम् ॥ (३८।२)

तथैव शान्तिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च । (३९।१)

मण्डलं ब्राह्मणं तद्वत्प्रीतिकारि तु यत्पुनः ॥ (३९।२)

विप्राणामात्मनश्चैव तत्सर्वं समुदीरयेत् । (४०।१)

भुक्तवत्सु ततस्तेषु भोजनोपान्तिके नृप ॥ (४०।२)

सार्ववर्णिकमन्नाद्यं संनीयाप्लाव्य वारिणा । (४१।१)

समुत्सृजेद्भुक्तवतामग्रतो विकिरेद्भुवि ॥ (४१।२)

अग्निदग्धास्तु ये जीवा ये ऽप्यदग्धाः कुले मम । (४२।१)

भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु प्रयान्तु परमां गतिम् ॥ (४२।२)

येषां न माता न पिता न बन्धुर्न गोत्रशुद्धिर्न तथान्नम् अस्ति । (४३।१)

तत्तृप्तये ऽन्नं भुवि दत्तमेतत्प्रयान्तु लोकेषु सुखाय तद्वत् ॥ (४३।२)

असंस्कृतप्रमीतानां त्यक्तानां कुलयोषिताम् । (४४।१)

उच्छिष्टभागधेयः स्याद्दर्मे विकिरयोश्च यः ॥ (४४।२)

तृप्ताञ्ज्ञात्वोदकं दद्यात्सकृद्विप्रकरे तथा । (४५।१)

उपलिप्ते महीपृष्ठे गोशकृन्मूत्रवारिणा ॥ (४५।२)

निधाय दर्भान्विधिवद्दक्षिणाग्रान् प्रयत्नतः । (४६।१)

सर्ववर्णेन चान्नेन पिण्डांस्तु पितृयज्ञवत् ॥ (४६।२)

अवनेजनपूर्वं तु नामगोत्रेण मानवः । (४७।१)

गन्धधूपादिकं दद्यात्कृत्वा प्रत्यवनेजनम् ॥ (४७।२)

जान्वाच्य सव्यं सव्येन पाणिनाथ प्रदक्षिणम् । (४८।१)

पित्र्यमानीय तत्कार्यं विधिवद्दर्भपाणिना ॥ (४८।२)

दीपप्रज्वालनं तद्वत्कुर्यात्पुष्पार्चनं बुधः । (४९।१)

अथाचान्तेषु चाचम्य वारि दद्यात्सकृत्सकृत् ॥ (४९।२)

अथ पुष्पाक्षतान् पश्चादक्षय्योदकम् एव च । (५०।१)

सतिलं नामगोत्रेण दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम् ॥ (५०।२)

गोभूहिरण्यवासांसि भव्यानि शयनानि च । (५१।१)

दद्याद्यदिष्टं विप्राणामात्मनः पितुरेव च ॥ (५१।२)

वित्तशाठ्येन रहितः पितृभ्यः प्रीतिमावहन् । (५२।१)

ततः स्वधावाचनकं विश्वदेवेषु चोदकम् ॥ (५२।२)

दत्त्वाशीः प्रतिगृह्णीयाद्द्विजेभ्यः प्राङ्मुखो बुधः । (५३।१)

अघोराः पितरः सन्तु सन्त्वित्युक्तः पुनर् द्विजैः ॥ (५३।२)

गोत्रं तथा वर्धतां नस्तथेत्युक्तश्च तैः पुनः । (५४।१)

दातारो नो ऽभिवर्धन्तामिति चैवमुदीरयेत् ॥ (५४।२)

एताः सत्याशिषः सन्तु सन्त्वित्युक्तश्च तैः पुनः । (५५।१)

स्वस्तिवाचनकं कुर्यात्पिण्डानुद्धृत्य भक्तितः ॥ (५५।२)

उच्छेषणं तु तत्तिष्ठेद्यावद्विप्रा विसर्जिताः । (५६।१)

ततो ग्रहबलिं कुर्यादिति धर्मव्यवस्थितिः ॥ (५६।२)

उच्छेषणं भूमिगतमजिह्मस्यास्तिकस्य च । (५७।१)

दासवर्गस्य तत्पित्र्यं भागधेयं प्रचक्षते ॥ (५७।२)

पितृभिर् निर्मितं पूर्वमेतदाप्यायनं सदा । (५८।१)

अपुत्राणां सपुत्राणां स्त्रीणामपि नराधिप ॥ (५८।२)

ततस्तानग्रतः स्थित्वा परिगृह्योदपात्रकम् । (५९।१)

वाजे वाज इति जपन्कुशाग्रेण विसर्जयेत् ॥ (५९।२)

बहिः प्रदक्षिणां कुर्यात्पदान्य् अष्टाव् अनुव्रजन् । (६०।१)

बन्धुवर्गेण सहितः पुत्रभार्यासमन्वितः ॥ (६०।२)

निवृत्य प्रणिपत्याथ पर्युक्ष्याग्निं समन्त्रवत् । (६१।१)

वैश्वदेवं प्रकुर्वीत नैत्यकं बलिमेव च ॥ (६१।२)

ततस्तु वैश्वदेवान्ते सभृत्यसुतबान्धवः । (६२।१)

भुञ्जीतातिथिसंयुक्तः सर्वं पितृनिषेवितम् ॥ (६२।२)

एतच्चानुपनीतोऽपि कुर्यात्सर्वेषु पर्वसु । (६३।१)

श्राद्धं साधारणं नाम सर्वकामफलप्रदम् ॥ (६३।२)

भार्याविरहितो ऽप्येतत्प्रवासस्थो ऽपि भक्तिमान् । (६४।१)

शूद्रो ऽप्यमन्त्रवत्कुर्याद् अनेन विधिना बुधः ॥ (६४।२)

तृतीयमाभ्युदयिकं वृद्धिश्राद्धं तदुच्यते । (६५।१)

उत्सवानन्दसम्भारे यज्ञोद्वाहादिमङ्गले ॥ (६५।२)

मातरः प्रथमं पूज्याः पितरस्तदनन्तरम् । (६६।१)

ततो मातामहा राजन्विश्वे देवास्तथैव च ॥ (६६।२)

प्रदक्षिणोपचारेण दध्यक्षतफलोदकैः । (६७।१)

प्राङ्मुखो निर्वपेत्पिण्डान्दूर्वया च कुशैर्युतान् ॥ (६७।२)

सम्पन्नम् इत्यभ्युदये दद्यादर्घ्यं द्वयोर् द्वयोः । (६८।१)

युग्मा द्विजातयः पूज्या वस्त्रकार्तस्वरादिभिः ॥ (६८।२)

तिलार्थस्तु यवैः कार्यो नान्दीशब्दानुपूर्वकः । (६९।१)

माङ्गल्यानि च सर्वाणि वाचयेद्द्विजपुंगवैः ॥ (६९।२)

एवं शूद्रोऽपि सामान्यवृद्धिश्राद्धेऽपि सर्वदा । (७०।१)

नमस्कारेण मन्त्रेण कुर्यादामान्नतः सदा ॥ (७०।२)

दानप्रधानः शूद्रः स्यादित्याह भगवान्प्रभुः । (७१।१)

दानेन सर्वकामाप्तिरस्य संजायते यतः ॥ (७१।२)