सूत उवाच । (१।१)

खराः खरमुखाश्चैव मकराशीविषाननाः । (१।२)

ईहामृगमुखाश्चान्ये वराहमुखसंस्थिताः ॥ (१।३)

बालसूर्यमुखाश्चान्ये धूमकेतुमुखास्तथा । (२।१)

अर्धचन्द्रार्धवक्त्राश्च अग्निदीप्तमुखास्तथा ॥ (२।२)

हंसकुक्कुटवक्त्राश्च व्यादितास्या भयावहाः । (३।१)

सिंहास्या लेलिहानाश्च काकगृध्रमुखास्तथा ॥ (३।२)

द्विजिह्वका वक्रशीर्षास्तथोल्कामुखसंस्थिताः । (४।१)

महाग्राहमुखाश्चान्ये दानवा बलदर्पिताः ॥ (४।२)

शैलसंवर्ष्मणस् तस्य शरीरे शरवृष्टिभिः । (५।१)

अवध्यस्य मृगेन्द्रस्य न व्यथां चक्रुराहवे ॥ (५।२)

एवं भूयो ऽपरान् घोरानसृजन्दानवेश्वराः । (६।१)

मृगेन्द्रस्योपरि क्रुद्धा निःश्वसन्त इवोरगाः ॥ (६।२)

ते दानवशरा घोरा दानवेन्द्रसमीरिताः । (७।१)

विलयं जग्मुराकाशे खद्योता इव पर्वते ॥ (७।२)

ततश्चक्राणि दिव्यानि दैत्याः क्रोधसमन्विताः । (८।१)

मृगेन्द्रायासृजन्नाशु ज्वलितानि समन्ततः ॥ (८।२)

तैरासीद्गगनं चक्रैः संपतद्भिरितस्ततः । (९।१)

युगान्ते संप्रकाशद्भिश् चन्द्रादित्यग्रहैरिव ॥ (९।२)

तानि सर्वाणि चक्राणि मृगेन्द्रेण महात्मना । (१०।१)

ग्रस्तान्युदीर्णानि तदा पावकार्चिःसमानि वै ॥ (१०।२)

तानि चक्राणि वदने विशमानानि भान्ति वै । (११।१)

मेघोदरदरीष्वेव चन्द्रसूर्यग्रहा इव ॥ (११।२)

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो भूयः प्रासृजदूर्जिताम् । (१२।१)

शक्तिं प्रज्वलितां घोरां धौतशस्त्रतडित्प्रभाम् ॥ (१२।२)

तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य मृगेन्द्रः शक्तिमुज्ज्वलाम् । (१३।१)

हुंकारेणैव रौद्रेण बभञ्ज भगवांस्तदा ॥ (१३।२)

रराज भग्ना सा शक्तिर्मृगेन्द्रेण महीतले । (१४।१)

सविस्फुलिङ्गा ज्वलिता महोल्केव दिवश्च्युता ॥ (१४।२)

नाराचपङ्क्तिः सिंहस्य प्राप्ता रेजेऽविदूरतः । (१५।१)

नीलोत्पलपलाशानां मालेवोज्ज्वलदर्शना ॥ (१५।२)

स गर्जित्वा यथान्यायं विक्रम्य च यथासुखम् । (१६।१)

तत्सैन्यम् उत्सारितवांस्तृणाग्राणीव मारुतः ॥ (१६।२)

ततोऽश्मवर्षं दैत्येन्द्रा व्यमृजन्त नभोगताः । (१७।१)

नगमात्रैः शिलाखण्डैर् गिरिशृङ्गैर्महाप्रभैः ॥ (१७।२)

तदश्मवर्षं सिंहस्य महन्मूर्धनि पातितम् । (१८।१)

दिशो दश विकीर्णा वै खद्योतप्रकरा इव ॥ (१८।२)

तदाश्मौघैर् दैत्यगणाः पुनः सिंहमरिंदमम् । (१९।१)

छादयांचक्रिरे मेघा धाराभिरिव पर्वतम् ॥ (१९।२)

न च तं चालयामासुर्दैत्यौघा देवसत्तमम् । (२०।१)

भीमवेगोऽचलश्रेष्ठं समुद्र इव मन्दरम् ॥ (२०।२)

ततोऽश्मवर्षे विहते जलवर्षमनन्तरम् । (२१।१)

धाराभिरक्षमात्राभिः प्रादुरासीत्समन्ततः ॥ (२१।२)

नभसः प्रच्युता धारास्तिग्मवेगाः समन्ततः । (२२।१)

आवृत्य सर्वतो व्योम दिशश्चोपदिशस्तथा ॥ (२२।२)

धारा दिवि च सर्वत्र वसुधायां च सर्वशः । (२३।१)

न स्पृशन्ति च ता देवं निपतन्त्योऽनिशं भुवि ॥ (२३।२)

बाह्यतो ववृषुर्वर्षं नोपरिष्टाच्च ववृषुः । (२४।१)

मृगेन्द्रप्रतिरूपस्य स्थितस्य युधि मायया ॥ (२४।२)

हतेऽश्मवर्षे तुमुले जलवर्षे च शोषिते । (२५।१)

सोऽसृजद्दानवो मायामग्निवायुसमीरिताम् ॥ (२५।२)

महेन्द्रस्तोयदैः सार्धं सहस्राक्षो महाद्युतिः । (२६।१)

महता तोयवर्षेण शमयामास पावकम् ॥ (२६।२)

तस्यां प्रतिहतायां तु मायायां युधि दानवः । (२७।१)

असृजद्घोरसंकाशं तमस्तीव्रं समन्ततः ॥ (२७।२)

तमसा संवृते लोके दैत्येष्वात्तायुधेषु च । (२८।१)

स्वतेजसा परिवृतो दिवाकर इवाबभौ ॥ (२८।२)

त्रिशिखां भ्रुकुटीं चास्य ददृशुर्दानवा रणे । (२९।१)

ललाटस्थां त्रिशूलाङ्कां गङ्गां त्रिपथगामिव ॥ (२९।२)

ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनन्दनाः । (३०।१)

हिरण्यकशिपुं दैत्यं विवर्णाः शरणं ययुः ॥ (३०।२)

ततः प्रज्वलितः क्रोधात्प्रदहन्निव तेजसा । (३१।१)

तस्मिन्क्रुद्धे तु दैत्येन्द्रे तमोभूतमभूज्जगत् ॥ (३१।२)

आवहः प्रवहश्चैव विवहोऽथ ह्युदावहः । (३२।१)

परावहः संवहश्च महाबलपराक्रमाः ॥ (३२।२)

तथा परिवहः श्रीमानुत्पातभयशंसिनः । (३३।१)

इत्येवं क्षुभिताः सप्त मरुतो गगनेचराः ॥ (३३।२)

ये ग्रहाः सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवन्ति वै । (३४।१)

ते सर्वे गगने दृष्टा व्यचरन्त यथासुखम् ॥ (३४।२)

अयोगतश्चाप्यचरन्मार्गं निशि निशाचरः । (३५।१)

सग्रहः सह नक्षत्रैर् आकापतिर् अरिंदमः ॥ (३५।२)

विवर्णतां च भगवान्गतो दिवि दिवाकरः । (३६।१)

कृष्णं कबन्धं च तथा लक्ष्यते सुमहद्दिवि ॥ (३६।२)

अमुञ्चच्चार्चिषां वृन्दं भूमिवृत्तिर् विभावसुः । (३७।१)

गगनस्थश्च भगवान् अभीक्ष्णं परिदृश्यते ॥ (३७।२)

सप्त धूम्रनिभा घोराः सूर्या दिवि समुत्थिताः । (३८।१)

सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठन्ति शृङ्गगाः ॥ (३८।२)

वामे तु दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती । (३९।१)

शनैश्चरो लोहिताङ्गो ज्वलनाङ्गसमद्युतिः ॥ (३९।२)

समं समधिरोहन्तः सर्वे ते गगनेचराः । (४०।१)

शृङ्गाणि शनकैर्घोरा युगान्तावर्तिनो ग्रहाः ॥ (४०।२)

चन्द्रमाश्च सनक्षत्रैर्ग्रहैः सह तमोनुदः । (४१।१)

चराचरविनाशाय रोहिणीं नाभ्यनन्दत ॥ (४१।२)

गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते । (४२।१)

उल्काः प्रज्वलिताश्चन्द्रे विचरन्ति यथासुखम् ॥ (४२।२)

देवानामपि यो देवः सोऽप्यवर्षत शोणितम् । (४३।१)

अपतन्गगनादुल्का विद्युद्रूपा महास्वनाः ॥ (४३।२)

अकाले च द्रुमाः सर्वे पुष्पन्ति च फलन्ति च । (४४।१)

लताश्च सफलाः सर्वा ये चाहुर्दैत्यनाशनम् ॥ (४४।२)

फलैः फलान्यजायन्त पुष्पैः पुष्पं तथैव च । (४५।१)

उन्मीलन्ति निमीलन्ति हसन्ति च रुदन्ति च ॥ (४५।२)

विक्रोशन्ति च गम्भीरा धूमयन्ति ज्वलन्ति च । (४६।१)

प्रतिमाः सर्वदेवानां वेदयन्ति महद्भयम् ॥ (४६।२)

आरण्यैः सह संसृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः । (४७।१)

चक्रुः सुभैरवं तत्र महायुद्धमुपस्थितम् ॥ (४७।२)

नद्यश्च प्रतिकूलानि वहन्ति कलुषोदकाः । (४८।१)

न प्रकाशन्ति च दिशो रक्तरेणुसमाकुलाः ॥ (४८।२)

वानस्पत्यो न पूज्यन्ते पूजनार्हाः कथंचन । (४९।१)

वायुवेगेन हन्यन्ते भज्यन्ते प्रणमन्ति च ॥ (४९।२)

यदा च सर्वभूतानां छाया न परिवर्तते । (५०।१)

अपराह्णगते सूर्ये लोकानां युगसंक्षये ॥ (५०।२)

तदा हिरण्यकशिपोर्दैत्यस्योपरि वेश्मनः । (५१।१)

भाण्डागारायुधागारे निविष्टमभवन्मधु ॥ (५१।२)

असुराणां विनाशाय सुराणां विजयाय च । (५२।१)

दृश्यन्ते विविधोत्पाता घोरा घोरनिदर्शनाः ॥ (५२।२)

एते चान्ये च बहवो घोरोत्पाताः समुत्थिताः । (५३।१)

दैत्येन्द्रस्य विनाशाय दृश्यन्ते कालनिर्मिताः ॥ (५३।२)

मेदिन्यां कम्पमानायां दैत्येन्द्रेण महात्मना । (५४।१)

महीधरा नागगणा निपेतुरमितौजसः ॥ (५४।२)

विषज्वालाकुलैर्वक्त्रैर्विमुञ्चन्तो हुताशनम् । (५५।१)

चतुःशीर्षाः पञ्चशीर्षाः सप्तशीर्षाश्च पन्नगाः ॥ (५५।२)

वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौ । (५६।१)

एलामुखः कालियश्च महापद्मश्च वीर्यवान् ॥ (५६।२)

सहस्रशीर्षा नागो वै हेमतालध्वजः प्रभुः । (५७।१)

शेषोऽनन्तो महाभागो दुष्प्रकम्प्यः प्रकम्पितः ॥ (५७।२)

दीप्तान्यन्तर्जलस्थानि पृथिवीधरणानि च । (५८।१)

तदा क्रुद्धेन महता कम्पितानि समन्ततः ॥ (५८।२)

नागास्तेजोधराश्चापि पातालतलचारिणः । (५९।१)

हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्तदा संस्पृष्टवान्महीम् ॥ (५९।२)

संदष्टौष्ठपुटः क्रोधाद्वाराह इव पूर्वजः । (६०।१)

नदी भागीरथी चैव सरयूः कौशिकी तथा ॥ (६०।२)

यमुना त्वथ कावेरी कृष्णवेणा च निम्नगा । (६१।१)

सुवेणा च महाभागा नदी गोदावरी तथा ॥ (६१।२)

चर्मण्वती च सिन्धुश्च तथा नदनदीपतिः । (६२।१)

कमलप्रभवश्चैव शोणो मणिनिभोदकः ॥ (६२।२)

नर्मदा शुभतोया च तथा वेत्रवती नदी । (६३।१)

गोमती गोकुलाकीर्णा तथा पूर्वसरस्वती ॥ (६३।२)

मही कालमही चैव तमसा पुष्पवाहिनी । (६४।१)

जम्बूद्वीपं रत्नवटं सर्वरत्नोपशोभितम् ॥ (६४।२)

सुवर्णप्रकटं चैव सुवर्णाकरमण्डितम् । (६५।१)

महानदं च लौहित्यं शैलकाननशोभितम् ॥ (६५।२)

पत्तनं कोशकरणमृषिवीरजनाकरम् । (६६।१)

मागधाश्च महाग्रामा मुण्डाः शुङ्गास्तथैव च ॥ (६६।२)

सुह्मा मल्ला विदेहाश्च मालवाः काशिकोसलाः । (६७।१)

भवनं वैनतेयस्य दैत्येन्द्रेणाभिकम्पितम् ॥ (६७।२)

कैलासशिखराकारं यत्कृतं विश्वकर्मणा । (६८।१)

रक्ततोयो महाभीमो लौहित्यो नाम सागरः ॥ (६८।२)

उदयश्च महाशैल उच्छ्रितः शतयोजनम् । (६९।१)

सुवर्णवेदिकः श्रीमान्मेघपङ्क्तिनिषेवितः ॥ (६९।२)

भ्राजमानोऽर्कसदृशैर्जातरूपमयैर्द्रुमैः । (७०।१)

शालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः ॥ (७०।२)

अयोमुखश्च विख्यातः पर्वतो धातुमण्डितः । (७१।१)

तमालवनगन्धश्च पर्वतो मलयः शुभः ॥ (७१।२)

सुराष्ट्राश्च सबाह्लीकाः शूराभीरास्तथैव च । (७२।१)

भोजाः पाण्ड्याश्च वङ्गाश्च कलिङ्गास्ताम्रलिप्तकाः ॥ (७२।२)

तथैवौण्ड्राश्च पौण्ड्राश्च वामचूडाः सकेरलाः । (७३।१)

क्षोभितास्तेन दैत्येन सदेवाश्चाप्सरोगणाः ॥ (७३।२)

अगस्त्यभवनं चैव यदगम्यं कृतं पुरा । (७४।१)

सिद्धचारणसंघश्च विप्रकीर्णं मनोहरम् ॥ (७४।२)

विचित्रनानाविहगं सुपुष्पितमहाद्रुमम् । (७५।१)

जातरूपमयैः शृङ्गैरप्सरोगणनादितम् ॥ (७५।२)

गिरिपुष्पितकश्चैव लक्ष्मीवान्प्रियदर्शनः । (७६।१)

उत्थितः सागरं भित्त्वा विश्रामश्चन्द्रसूर्ययोः । (७६।२)

रराज सुमहाशृङ्गैर् गगनं विलिखन्निव ॥ (७६।३)

चन्द्रसूर्यांशुसंकाशैः सागराम्बुसमावृतैः । (७७।१)

विद्युत्वान्सर्वतः श्रीमानायतः शतयोजनम् ॥ (७७।२)

विद्युतां यत्र संपाता निपात्यन्ते नगोत्तमे । (७८।१)

ऋषभः पर्वतश्चैव श्रीमान्वृषभसंज्ञितः ॥ (७८।२)

कुञ्जरः पर्वतः श्रीमान्यत्रागस्त्यगृहं शुभम् । (७९।१)

विशालाक्षश्च दुर्धर्षः सर्पाणामालयः पुरी ॥ (७९।२)

तथा भोगवती चापि दैत्येन्द्रेणाभिकम्पिता । (८०।१)

महासेनो गिरिश्चैव पारियात्रश्च पर्वतः ॥ (८०।२)

चक्रवांश्च गिरिश्रेष्ठो वाराहश्चैव पर्वतः । (८१।१)

प्राग्ज्यौतिषपुरं चापि जातरूपमयं शुभम् ॥ (८१।२)

यस्मिन्वसति दुष्टात्मा नरको नाम दानवः । (८२।१)

मेघश्च पर्वतश्रेष्ठो मेघगम्भीरनिःस्वनः ॥ (८२।२)

षष्टिस्तत्र सहस्राणि पर्वतानां द्विजोत्तमाः । (८३।१)

तरुणादित्यसंकाशो मेरुस्तत्र महागिरिः ॥ (८३।२)

यक्षराक्षसगन्धर्वैर् नित्यं सेवितकंदरः । (८४।१)

हेमगर्भो महाशैलस्तथा हेमसखो गिरिः ॥ (८४।२)

कैलासश्चैव शैलेन्द्रो दानवेन्द्रेण कम्पितः । (८५।१)

हेमपुष्करसंछन्नं तेन वैखानसं सरः ॥ (८५।२)

कम्पितं मानसं चैव हंसकारण्डवाकुलम् । (८६।१)

त्रिशृङ्गपर्वतश्चैव कुमारी च सरिद्वरा ॥ (८६।२)

तुषारचयसंछन्नो मन्दरश्चापि पर्वतः । (८७।१)

उशीरबिन्दुश्च गिरिश्चन्द्रप्रस्थस्तथाद्रिराट् ॥ (८७।२)

प्रजापतिगिरिश्चैव तथा पुष्करपर्वतः । (८८।१)

देवाभ्रपर्वतश्चैव तथा वै रेणुको गिरिः ॥ (८८।२)

क्रौञ्चः सप्तर्षिशैलश्च धूम्रवर्णश्च पर्वतः । (८९।१)

एते चान्ये च गिरयो देशा जनपदास्तथा ॥ (८९।२)

नद्यः ससागराः सर्वाः सोऽकम्पयत दानवः । (९०।१)

कपिलश्च महीपुत्रो व्याघ्रवांश्चैव कम्पितः ॥ (९०।२)

खेचराश्च सतीपुत्राः पातालतलवासिनः । (९१।१)

गणस्तथा परो रौद्रो मेघनामाङ्कुशायुधः ॥ (९१।२)

ऊर्ध्वगो भीमवेगश्च सर्व एवाभिकम्पिताः । (९२।१)

गदी शूली करालश्च हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ (९२।२)

जीमूतघनसंकाशो जीमूतघननिःस्वनः । (९३।१)

जीमूतघननिर्घोषो जीमूत इव वेगवान् ॥ (९३।२)

देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् । (९४।१)

समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर् मृगेन्द्रेण महानखैः । (९४।२)

तद्ॐकारसहायेन विदार्य निहतो युधि ॥ (९४।३)

मही च कालश्च शशी नभश्च ग्रहाश्च सूर्यश्च दिशश्च सर्वाः । (९५।१)

नद्यश्च शैलाश्च महार्णवाश्च गताः प्रसादं दितिपुत्रनाशात् ॥ (९५।२)

ततः प्रमुदिता देवा ऋषयश्च तपोधनाः । (९६।१)

तुष्टुवुर्नामभिर्दिव्यैरादिदेवं सनातनम् ॥ (९६।२)

यत्त्वया विहितं देव नारसिंहमिदं वपुः । (९७।१)

एतदेवार्चयिष्यन्ति परावरविदो जनाः ॥ (९७।२)

देवा ऊचुः । (९८।१)

भवान्ब्रह्मा च रुद्रश्च महेन्द्रो देवसत्तमः । (९८।२)

भवान्कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवोऽव्ययः ॥ (९८।३)

परां च सिद्धिं च परं च देवं परं च मन्त्रं परमं हविश्च । (९९।१)

परं च धर्मं परमं च विश्वं त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम् ॥ (९९।२)

परं शरीरं परमं च ब्रह्म परं च योगं परमां च वाणीम् । (१००।१)

परं रहस्यं परमां गतिं च त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम् ॥ (१००।२)

एवं परस्यापि परं पदं यत्परं परस्यापि परं च देवम् । (१०१।१)

परं परस्यापि परं च भूतं त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम् ॥ (१०१।२)

परं परस्यापि परं रहस्यं परं परस्यापि परं महत्त्वम् । (१०२।१)

परं परस्यापि परं महद्यत्त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम् ॥ (१०२।२)

परं परस्यापि परं निधानं परं परस्यापि परं पवित्रम् । (१०३।१)

परं परस्यापि परं च दान्तं त्वामाहुरग्र्यं पुरुषं पुराणम् ॥ (१०३।२)

एवमुक्त्वा तु भगवान्सर्वलोकपितामहः । (१०४।१)

स्तुत्वा नारायणं देवं ब्रह्मलोकं गतः प्रभुः ॥ (१०४।२)

ततो नदत्सु तूर्येषु नृत्यन्तीष्वप्सरःसु च । (१०५।१)

क्षीरोदस्योत्तरं कूलं जगाम हरिरीश्वरः ॥ (१०५।२)

नारसिंहं वपुर्देवः स्थापयित्वा सुदीप्तिमत् । (१०६।१)

पौराणं रूपमास्थाय प्रययौ गरुडध्वजः ॥ (१०६।२)

अष्टचक्रेण यानेन भूतयुतेन भास्वता । (१०७।१)

अव्यक्तप्रकृतिर्देवः स्वस्थानं गतवान्प्रभुः ॥ (१०७।२)