सूत उवाच । (१।१)

मन्वन्तराणि यानि स्युः कल्पे कल्पे चतुर्दश । (१।२)

व्यतीतानागतानि स्युर्यानि मन्वन्तरेष्विह ॥ (१।३)

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च स्थितिं वक्ष्ये युगे युगे । (२।१)

तस्मिन्युगे च सम्भूतिर्यासां यावच्च जीवितम् ॥ (२।२)

युगमात्रं तु जीवन्ति न्यूनं तत्स्याद्द्वयेन च । (३।१)

चतुर्दशसु तावन्तो ज्ञेया मन्वन्तरेष्विह ॥ (३।२)

मनुष्याणां पशूनां च पक्षिणां स्थावरैः सह । (४।१)

तेषामायुरुपक्रान्तं युगधर्मेषु सर्वशः ॥ (४।२)

तथैवायुः परिक्रान्तं युगधर्मेषु सर्वशः । (५।१)

अस्थितिं च कलौ दृष्ट्वा भूतानामायुषश्च वै ॥ (५।२)

परमायुः शतं त्वेतन्मानुषाणां कलौ स्मृतम् । (६।१)

देवासुरमनुष्याश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः ॥ (६।२)

परिणाहोच्छ्रये तुल्या जायन्ते ह कृते युगे । (७।१)

षण्णवत्यङ्गुलोत्सेधो ह्यष्टानां देवयोनिनाम् ॥ (७।२)

नवाङ्गुलप्रमाणेन निष्पन्नेन तथाष्टकम् । (८।१)

एतत्स्वाभाविकं तेषां प्रमाणमधिकुर्वताम् ॥ (८।२)

मनुष्या वर्तमानास्तु युगसंध्यांशकेष्विह । (९।१)

देवासुरप्रमाणं तु सप्तसप्ताङ्गुलं क्रमात् ॥ (९।२)

चतुरशीतिकैश्चैव कलिजैरङ्गुलैः स्मृतम् । (१०।१)

आ पादतलमस्तको नवतालो भवेत्तु यः ॥ (१०।२)

संहृत्याजानुबाहुश्च दैवतैरभिपूज्यते । (११।१)

गवां च हस्तिनां चैव महिषस्थावरात्मनाम् ॥ (११।२)

क्रमेणैतेन विज्ञेये ह्रासवृद्धी युगे युगे । (१२।१)

षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशुर् आककुदो भवेत् ॥ (१२।२)

अङ्गुलानामष्टशतमुत्सेधो हस्तिनां स्मृतः । (१३।१)

अङ्गुलानां सहस्रं तु द्विचत्वारिंशदङ्गुलम् ॥ (१३।२)

शतार्धमङ्गुलानां तु ह्युत्सेधः शाखिनां परः । (१४।१)

मानुषस्य शरीरस्य संनिवेशस्तु यादृशः ॥ (१४।२)

तल्लक्षणं तु देवानां दृश्यतेऽन्वयदर्शनात् । (१५।१)

बुद्ध्यातिशयसंयुक्तो देवानां काय उच्यते ॥ (१५।२)

तथा नातिशयश्चैव मानुषः काय उच्यते । (१६।१)

इत्येव हि परिक्रान्ता भावा ये दिव्यमानुषाः ॥ (१६।२)

पशूनां पक्षिणां चैव स्थावराणां च सर्वशः । (१७।१)

गावोऽजाश्वाश्च विज्ञेया हस्तिनः पक्षिणो मृगाः ॥ (१७।२)

उपयुक्ताः क्रियास्वेते यज्ञियास्त्विह सर्वशः । (१८।१)

यथाक्रमोपभोगाश्च देवानां पशुमूर्तयः ॥ (१८।२)

तेषां रूपानुरूपैश्च प्रमाणैः स्थिरजङ्गमाः । (१९।१)

मनोज्ञैस्तत्र तैर्भोगैः सुखिनो ह्युपपेदिरे ॥ (१९।२)

अथ शिष्टान्प्रवक्ष्यामि साधूनथ ततश्च वै । (२०।१)

ब्राह्मणाः श्रुतिशब्दाश्च देवानां पशुमूर्तयः । (२०।२)

संयुज्य ब्रह्मणा ह्यन्तस्तेन सन्तः प्रचक्षते ॥ (२०।३)

सामान्येषु च धर्मेषु तथा वैशिषिकेषु च । (२१।१)

ब्रह्मक्षत्रविशो युक्ताः श्रौतस्मार्तेन कर्मणा ॥ (२१।२)

वर्णाश्रमेषु युक्तस्य सुखोदर्कस्य स्वर्गतौ । (२२।१)

श्रौतस्मार्तो हि यो धर्मो ज्ञानधर्मः स उच्यते ॥ (२२।२)

दिव्यानां साधनात्साधुर्ब्रह्मचारी गुरोर्हितः । (२३।१)

कारणात्साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते ॥ (२३।२)

तपसश्च तथारण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः । (२४।१)

यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात् ॥ (२४।२)

धर्मो धर्मगतिः प्रोक्तः शब्दो ह्येष क्रियात्मकः । (२५।१)

कुशलाकुशलौ चैव धर्माधर्मौ ब्रवीत्प्रभुः ॥ (२५।२)

अथ देवाश्च पितर ऋषयश्चैव मानुषाः । (२६।१)

अयं धर्मो ह्ययं नेति ब्रुवते मौनमूर्तिना ॥ (२६।२)

धर्मेति धारणे धातुर्महत्त्वे चैव उच्यते । (२७।१)

आधारणे महत्त्वे वा धर्मः स तु निरुच्यते ॥ (२७।२)

तत्रेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते । (२८।१)

अधर्मश्चानिष्टफल आचार्यैर्नोपदिश्यते ॥ (२८।२)

वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव आत्मवन्तो ह्यदाम्भिकाः । (२९।१)

सम्यग्विनीता मृदवस्तानाचार्यान्प्रचक्षते ॥ (२९।२)

धर्मज्ञैर्विहितो धर्मः श्रौतस्मार्तो द्विजातिभिः । (३०।१)

दाराग्निहोत्रसम्बन्धमिज्या श्रौतस्य लक्षणम् ॥ (३०।२)

स्मार्तो वर्णाश्रमाचारो यमैश्च नियमैर्युतः । (३१।१)

पूर्वेभ्यो वेदयित्वेह श्रौतं सप्तर्षयोऽब्रुवन् ॥ (३१।२)

ऋचो यजूंषि सामानि ब्रह्मणोऽङ्गानि वै श्रुतिः । (३२।१)

मन्वन्तरस्यातीतस्य स्मृत्वा तन्मनुरब्रवीत् ॥ (३२।२)

तस्मात्स्मार्तः सूतो धर्मो वर्णाश्रमविभागशः । (३३।१)

एवं वै द्विविधो धर्मः शिष्टाचारः स उच्यते ॥ (३३।२)

शिषेर् धातोश्च निष्ठान्ताच्छिष्टशब्दं प्रचक्षते । (३४।१)

मन्वन्तरेषु ये शिष्टा इह तिष्ठन्ति धार्मिकाः ॥ (३४।२)

मनुः सप्तर्षयश्चैव लोकसंतानकारिणः । (३५।१)

तिष्ठन्तीह च धर्मार्थं ताञ्छिष्टान्सम्प्रचक्षते ॥ (३५।२)

तैः शिष्टैश्चलितो धर्मः स्थाप्यते वै युगे युगे । (३६।१)

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिः प्रजावर्णाश्रमेप्सया ॥ (३६।२)

शिष्टैराचर्यते यस्मात्पुनश्चैव मनुक्षये । (३७।१)

पूर्वैःपूर्वैर्मतत्वाच्च शिष्टाचारः स शाश्वतः ॥ (३७।२)

दानं सत्यं तपो लोको विद्येज्या पूजनं दमः । (३८।१)

अष्टौ तानि चरित्राणि शिष्टाचारस्य लक्षणम् ॥ (३८।२)

शिष्टा यस्माच्चरन्त्येनं मनुः सप्तर्षयश्च ह । (३९।१)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शिष्टाचारस्ततः स्मृतः ॥ (३९।२)

विज्ञेयः श्रवणाच्छ्रौतः स्मरणात्स्मार्त उच्यते । (४०।१)

इज्यावेदात्मकः श्रौतः स्मार्तो वर्णाश्रमात्मकः । (४०।२)

प्रत्यङ्गानि प्रवक्ष्यामि धर्मस्येह तु लक्षणम् ॥ (४०।३)

दृष्टानुभूतमर्थं च यः पृष्टो न विगूहते । (४१।१)

यथाभूतप्रवादस्तु इत्येतत्सत्यलक्षणम् ॥ (४१।२)

ब्रह्मचर्यं तपो मौनं निराहारत्वमेव च । (४२।१)

इत्येतत्तपसो रूपं सुघोरं तु दुरासदम् ॥ (४२।२)

पशूनां द्रव्यहविषामृक्सामयजुषां तथा । (४३।१)

ऋत्विजां दक्षिणायाश्च संयोगो यज्ञ उच्यते ॥ (४३।२)

आत्मवत्सर्वभूतेषु यो हिताय शुभाय च । (४४।१)

वर्तते सततं हृष्टः क्रिया श्रेष्ठा दया स्मृता ॥ (४४।२)

आक्रुष्टोऽभिहतो यस्तु नाक्रोशेत्प्रहरेदपि । (४५।१)

अदुष्टो वाङ्मनःकायैस्तितिक्षुः सा क्षमा स्मृता ॥ (४५।२)

स्वामिना रक्ष्यमाणानामुत्सृष्टानां च सम्भ्रमे । (४६।१)

परस्वानाम् अनादानम् अलोभ इति संज्ञितम् ॥ (४६।२)

मैथुनस्यासमाचारो जल्पनाच्चिन्तनात्तथा । (४७।१)

निवृत्तिर्ब्रह्मचर्यं च तदेतच्छमलक्षणम् ॥ (४७।२)

आत्मार्थे वा परार्थे वा इन्द्रियाणीह यस्य वै । (४८।१)

विषये न प्रवर्तन्ते दमस्यैतत्तु लक्षणम् ॥ (४८।२)

पञ्चात्मके यो विषये कारणे चाष्टलक्षणे । (४९।१)

न क्रुध्येत प्रतिहतः स जितात्मा भविष्यति ॥ (४९।२)

यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं च यत् । (५०।१)

तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम् ॥ (५०।२)

श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्णाश्रमात्मकः । (५१।१)

शिष्टाचारप्रवृद्धश्च धर्मोऽयं साधुसंमतः ॥ (५१।२)

अप्रद्वेषो ह्यनिष्टेषु इष्टं वै नाभिनन्दति । (५२।१)

प्रीतितापविषादानां विनिवृत्तिर् विरक्तता ॥ (५२।२)

संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह । (५३।१)

कुशलाकुशलाभ्यां तु प्रहाणं न्यास उच्यते ॥ (५३।२)

अव्यक्तादिविशेषान्तविकारेऽस्मिन्निवर्तते । (५४।१)

चेतनाचेतनं ज्ञात्वा ज्ञाने ज्ञानी स उच्यते ॥ (५४।२)

प्रत्यङ्गानि तु धर्मस्य चेत्येतल्लक्षणं स्मृतम् । (५५।१)

ऋषिभिर्धर्मतत्त्वज्ञैः पूर्वैः स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥ (५५।२)

अत्र वो वर्णयिष्यामि विधिं मन्वन्तरस्य तु । (५६।१)

तथैव चातुर्होत्रस्य चातुर्वर्ण्यस्य चैव हि ॥ (५६।२)

प्रतिमन्वन्तरं चैव श्रुतिरन्या विधीयते । (५७।१)

ऋचो यजूंषि सामानि यथावत्प्रतिदैवतम् ॥ (५७।२)

विधिस्तोत्रं तथा हौत्रं पूर्ववत्सम्प्रवर्तते । (५८।१)

द्रव्यस्तोत्रं गुणस्तोत्रं कर्मस्तोत्रं तथैव च ॥ (५८।२)

तथैवाभिजनस्तोत्रं स्तोत्रमेवं चतुर्विधम् । (५९।१)

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यथा भेदा भवन्ति हि ॥ (५९।२)

प्रवर्तयन्ति तेषां वै ब्रह्मस्तोत्रं पुनः पुनः । (६०।१)

एवं मन्त्रगुणानां तु समुत्पत्तिश्चतुर्विधा ॥ (६०।२)

अथर्वऋग्यजुःसाम्नां वेदेष्विह पृथक्पृथक् । (६१।१)

ऋषीणां तप्यतां तेषां तपः परमदुश्चरम् ॥ (६१।२)

मन्त्राः प्रादुर्भवन्त्यादौ पूर्वमन्वन्तरस्य ह । (६२।१)

असंतोषाद्भयाद्दुःखान्मोहाच्छोकाच्च पञ्चधा ॥ (६२।२)

ऋषीणां तारका येन लक्षणेन यदृच्छया । (६३।१)

ऋषीणां यादृशत्वं हि तद्वक्ष्यामीह लक्षणम् ॥ (६३।२)

अतीतानागतानां च पञ्चधा ह्यार्षकं स्मृतम् । (६४।१)

तथा ऋषीणां वक्ष्यामि आर्षस्येह समुद्भवम् ॥ (६४।२)

गुणसाम्येन वर्तन्ते सर्वसंप्रलये तदा । (६५।१)

अविभागेन देवानामनिर्देश्ये तमोमये ॥ (६५।२)

अबुद्धिपूर्वकं तद्वै चेतनार्थं प्रवर्तते । (६६।१)

तेनार्षं बुद्धिपूर्वं तु चेतनेनाप्यधिष्ठितम् ॥ (६६।२)

प्रवर्तते तथा ते तु यथा मत्स्योदकावुभौ । (६७।१)

चेतनाधिकृतं सर्वं प्रावर्तत गुणात्मकम् । (६७।२)

कार्यकारणभावेन तथा तस्य प्रवर्तते ॥ (६७।३)

विषयो विषयित्वं च तदा ह्यर्थपदात्मकौ । (६८।१)

कालेन प्रापणीयेन भेदाश्च कारणात्मकाः ॥ (६८।२)

सांसिद्धिकास्तदा वृत्ताः क्रमेण महदादयः । (६९।१)

महतोऽसावहंकारस्तस्माद्भूतेन्द्रियाणि च ॥ (६९।२)

भूतभेदाश्च भूतेभ्यो जज्ञिरे तु परस्परम् । (७०।१)

संसिद्धिकारणं कार्यं सद्य एव विवर्तते ॥ (७०।२)

यथोल्मुकात्तु विटपा एककालाद्भवन्ति हि । (७१।१)

तथा प्रवृत्ताः क्षेत्रज्ञाः कालेनैकेन कारणात् ॥ (७१।२)

यथान्धकारे खद्योतः सहसा सम्प्रदृश्यते । (७२।१)

तथा निवृत्तो ह्यव्यक्तः खद्योत इव संज्वलन् ॥ (७२।२)

स महात्मा शरीरस्थस्तत्रैवेह प्रवर्तते । (७३।१)

महतस्तमसः पारे वैलक्षण्याद्विभाव्यते ॥ (७३।२)

तत्रैव संस्थितो विद्वांस्तपसोऽन्त इति श्रुतम् । (७४।१)

बुद्धिर्विवर्धतस्तस्य प्रादुर्भूता चतुर्विधा ॥ (७४।२)

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं धर्मश्चेति चतुष्टयम् । (७५।१)

सांसिद्धिकान्यथैतानि अप्रतीतानि तस्य वै ॥ (७५।२)

महात्मनः शरीरस्य चैतन्यात्सिद्धिरुच्यते । (७६।१)

पुरि शेते यतः पूर्वं क्षेत्रज्ञानं तथापि च ॥ (७६।२)

पुरे शयनात्पुरुषो ज्ञानात्क्षेत्रज्ञ उच्यते । (७७।१)

यस्माद्धर्मात्प्रसूते हि तस्माद्वै धार्मिकस्तु सः ॥ (७७।२)

सांसिद्धिके शरीरे च बुद्ध्याव्यक्तस्तु चेतनः । (७८।१)

एवं विवृत्तः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रं ह्यनभिसंधितः ॥ (७८।२)

निवृत्तिसमकाले तु पुराणं तदचेतनम् । (७९।१)

क्षेत्रज्ञेन परिज्ञातं भोग्योऽयं विषयो मम ॥ (७९।२)

ऋषिर्हिंसागतौ धातुर्विद्या सत्यं तपः श्रुतम् । (८०।१)

एष यस्माद्ब्राह्मणस्तु ततस्त्वृषिः ॥ (८०।२)

निवृत्तिसमकालाच्च बुद्ध्याव्यक्त ऋषिस्त्वयम् । (८१।१)

ऋषते परमं यस्मात्परमर्षिस्ततः स्मृतः ॥ (८१।२)

गत्यर्थाद् ऋषतेर् धातोर्नामनिर्वृत्तिकारणम् । (८२।१)

यस्मादेष स्वयंभूतस्तस्माच्च ऋषिता मता ॥ (८२।२)

सेश्वराः स्वयमुद्भूता ब्रह्मणो मानसाः सुताः । (८३।१)

निवर्तमानैस्तैर्बुद्ध्या महान्परिगतः परः ॥ (८३।२)

यस्माद् दृशपरत्वेन सह तस्मान् महर्षयः । (८४।१)

ईश्वराणां सुतास्तेषां मानसाश्चौरसाश्च वै ॥ (८४।२)

ऋषिस्तस्मात्परत्वेन भूतादिरृषयस्ततः । (८५।१)

ऋषिपुत्रा ऋषीकास्तु मैथुनाद्गर्भसम्भवाः ॥ (८५।२)

परत्वेन ऋषन्ते वै भूतादीनृषिकास्ततः । (८६।१)

ऋषिकाणां सुता ये तु विज्ञेया ऋषिपुत्रकाः ॥ (८६।२)

श्रुत्वा ऋषं परत्वेन श्रुतास्तस्माच्छ्रुतर्षयः । (८७।१)

अव्यक्तात्मा महात्मा वाहंकारात्मा तथैव च ॥ (८७।२)

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च तेषां तज्ज्ञानमुच्यते । (८८।१)

इत्येवमृषिजातिस्तु पञ्चधा नामविश्रुता ॥ (८८।२)

भृगुर्मरीचिरत्रिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । (८९।१)

मनुर्दक्षो वसिष्ठश्च पुलस्त्यश्चापि ते दश ॥ (८९।२)

ब्रह्मणो मानसा ह्येते उत्पन्नाः स्वयमीश्वराः । (९०।१)

परत्वेनर्षयो यस्मान् मतास्तस्मान्महर्षयः ॥ (९०।२)

ईश्वराणां सुतास्त्वेषामृषयस्तान्निबोधत । (९१।१)

काव्यो बृहस्पतिश्चैव कश्यपश्च्यवनस्तथा ॥ (९१।२)

उतथ्यो वामदेवश्च अगस्त्यः कौशिकस्तथा । (९२।१)

कर्दमो वालखिल्याश्च विश्रवाः शक्तिवर्धनः ॥ (९२।२)

इत्येते ऋषयः प्रोक्तास्तपसा ऋषितां गताः । (९३।१)

तेषां पुत्रानृषीकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत ॥ (९३।२)

वत्सरो नग्नहूश् चैव भरद्वाजश्च वीर्यवान् । (९४।१)

ऋषिर्दीर्घतमाश्चैव बृहद्वक्षाः शरद्वतः ॥ (९४।२)

वाजिश्रवाः सुचिन्तश्च शावश्च सपराशरः । (९५।१)

शृङ्गी च शङ्खपाच् चैव राजा वैश्रवणस्तथा ॥ (९५।२)

इत्येते ऋषिकाः सर्वे सत्येन ऋषितां गताः । (९६।१)

ईश्वरा ऋषयश्चैव ऋषीका ये च विश्रुताः ॥ (९६।२)

एवं मन्त्रकृतः सर्वे कृत्स्नशश्च निबोधत । (९७।१)

भृगुः काश्यपः प्रचेता दधीचो ह्यात्मवानपि ॥ (९७।२)

ऊर्षोऽथ जमदग्निश्च वेदः सारस्वतस्तथा । (९८।१)

आर्ष्टिषेणश्च्यवनश्च वीतहव्यः सवेधसः ॥ (९८।२)

वैन्यः पृथुर्दिवोदासो ब्रह्मवान्गृत्सशौनकौ । (९९।१)

एकोनविंशतिर्ह्येते भृगवो मन्त्रकृत्तमाः ॥ (९९।२)

अङ्गिराश्चैव त्रितश्च भरद्वाजोऽथ लक्ष्मणः । (१००।१)

कृतवाचस्तथा गर्गः स्मृतिसंकृतिरेव च ॥ (१००।२)

गुरुवीतश्च मान्धाता अम्बरीषस्तथैव च । (१०१।१)

युवनाश्वः पुरुकुत्सः स्वश्रवस्तु सदस्यवान् ॥ (१०१।२)

अजमीढोऽस्वहार्यश्च ह्युत्कलः कविरेव च । (१०२।१)

पृषदश्वो विरूपश्च काव्यश्चैवाथ मुद्गलः ॥ (१०२।२)

उतथ्यश्च शरद्वांश्च तथा वाजिश्रवा अपि । (१०३।१)

अपस्यौषः सुचित्तिश्च वामदेवस्तथैव च ॥ (१०३।२)

ऋषिजो बृहच्छुक्लश्च ऋषिर्दीर्घतमा अपि । (१०४।१)

कक्षीवांश्च त्रयस्त्रिंशत्स्मृता ह्यङ्गिरसां वराः ॥ (१०४।२)

एते मन्त्रकृतः सर्वे काश्यपांस्तु निबोधत । (१०५।१)

काश्यपः सहवत्सारो नैध्रुवो नित्य एव च ॥ (१०५।२)

असितो देवलश्चैव षडेते ब्रह्मवादिनः । (१०६।१)

अत्रिर् अर्धस्वनश्चैव शावास्योऽथ गविष्ठिरः ॥ (१०६।२)

कर्णकश्च ऋषिः सिद्धस्तथा पूर्वातिथिश्च यः ॥ (१०७।०)

इत्येते त्वत्रयः प्रोक्ता मन्त्रकृत्षण्महर्षयः । (१०८।१)

वसिष्ठश्चैव शक्तिश्च तृतीयश्च पराशरः ॥ (१०८।२)

ततस्तु इन्द्रप्रतिमः पञ्चमस्तु भरद्वसुः । (१०९।१)

षष्ठस्तु मित्रावरुणः सत्तमः कुण्डिनस्तथा ॥ (१०९।२)

इत्येते सप्त विज्ञेया वासिष्ठा ब्रह्मवादिनः । (११०।१)

विश्वामित्रश्च गाधेयो देवरातस्तथा बलः ॥ (११०।२)

तथा विद्वान्मधुच्छन्दा ऋषिश्चान्योऽघमर्षणः । (१११।१)

अष्टको लोहितश्चैव भृतकीलश्च माम्बुधिः ॥ (१११।२)

देवश्रवा देवरातः पुराणश्च धनंजयः । (११२।१)

शिशिरश्च महातेजाः शालङ्कायन एव च ॥ (११२।२)

त्रयोदशैते विज्ञेया ब्रह्मिष्ठाः कौशिका वराः । (११३।१)

अगस्त्योऽथ दृढद्युम्न इन्द्रबाहुस्तथैव च ॥ (११३।२)

ब्रह्मिष्ठागस्तयो ह्येते त्रयः परमकीर्तयः । (११४।१)

मनुर्वैवस्वतश्चैव ऐलो राजा पुरूरवाः ॥ (११४।२)

क्षत्रियाणां वरा ह्येते विज्ञेया मन्त्रवादिनः । (११५।१)

भलन्दकश्च वासाश्वः संकीलश्चैव ते त्रयः ॥ (११५।२)

एते मन्त्रकृतो ज्ञेया वैश्यानां प्रवराः सदा । (११६।१)

इति द्विनवतिः प्रोक्ता मन्त्रायैश्च बहिष्कृताः ॥ (११६।२)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या ऋषिपुत्रान्निबोधत । (११७।१)

ऋषीकाणां सुता ह्येते ऋषिपुत्राः श्रुतर्षयः ॥ (११७।२)