मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 156

155 of 175 · 83 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

देवीं सापश्यद् आयान्तीं सखीं मातुर्विभूषिताम् । (१।२)

devīṃ sāpaśyad āyāntīṃ sakhīṃ māturvibhūṣitām |

1.3१.३

कुसुममोदिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम् ॥ (१।३)

kusumamodinīṃ nāma tasya śailasya devatām ||

2.1२.१

सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा । (२।१)

sāpi dṛṣṭvā girisutāṃ snehaviklavamānasā |

2.2२.२

क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैरालिङ्ग्योवाच देवता ॥ (२।२)

kva putri gacchasītyuccairāliṅgyovāca devatā ||

3.1३.१

सा चास्यै सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम् । (३।१)

sā cāsyai sarvamācakhyau śaṃkarātkopakāraṇam |

3.2३.२

पुनश्चोवाच गिरिजा देवतां मातृसंमताम् ॥ (३।२)

punaścovāca girijā devatāṃ mātṛsaṃmatām ||

4.1४.१

उमोवाच । (४।१)

umovāca |

4.2४.२

नित्यं शैलाधिराजस्य देवता त्वमनिन्दिते । (४।२)

nityaṃ śailādhirājasya devatā tvamanindite |

4.3४.३

सर्वतः संनिधानं ते मम चातीव वत्सला ॥ (४।३)

sarvataḥ saṃnidhānaṃ te mama cātīva vatsalā ||

5.1५.१

अतस्तुते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं तदा धिया । (५।१)

atastute pravakṣyāmi yadvidheyaṃ tadā dhiyā |

5.2५.२

अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः ॥ (५।२)

anyastrīsaṃpraveśastu tvayā rakṣyaḥ prayatnataḥ ||

6.1६.१

रहस्यत्र प्रयत्नेन चेतसा सततं गिरौ । (६।१)

rahasyatra prayatnena cetasā satataṃ girau |

6.2६.२

पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे ॥ (६।२)

pinākinaḥ praviṣṭāyāṃ vaktavyaṃ me tvayānaghe ||

7.1७.१

ततोऽहं संविधास्यामि यत्कृत्यं तदनन्तरम् । (७।१)

tato'haṃ saṃvidhāsyāmi yatkṛtyaṃ tadanantaram |

7.2७.२

इत्युक्ता सा तथेत्युक्त्वा जगाम स्वगिरिं शुभम् ॥ (७।२)

ityuktā sā tathetyuktvā jagāma svagiriṃ śubham ||

8.1८.१

उमापि पितुरुद्यानं जगामाद्रिसुता द्रुतम् । (८।१)

umāpi piturudyānaṃ jagāmādrisutā drutam |

8.2८.२

अन्तरिक्षं समाविश्य मेघमालामिव प्रभा ॥ (८।२)

antarikṣaṃ samāviśya meghamālāmiva prabhā ||

9.1९.१

ततो विभूषणान्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी । (९।१)

tato vibhūṣaṇānyasya vṛkṣavalkaladhāriṇī |

9.2९.२

ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता ॥ (९।२)

grīṣme pañcāgnisaṃtaptā varṣāsu ca jaloṣitā ||

10.1१०.१

शैशिरासु च रात्रीषु शुष्कस्थण्डिलशायिनी । (१०।१)

śaiśirāsu ca rātrīṣu śuṣkasthaṇḍilaśāyinī |

10.2१०.२

एवं साधयती तत्र तपसा संव्यवस्थिता ॥ (१०।२)

evaṃ sādhayatī tatra tapasā saṃvyavasthitā ||

11.1११.१

ज्ञात्वा तु तां गिरिसुतां दैत्यस्तत्रान्तरे वशी । (११।१)

jñātvā tu tāṃ girisutāṃ daityastatrāntare vaśī |

11.2११.२

अन्धकस्य सुतो दृप्तः पितुर्वधमनुस्मरन् ॥ (११।२)

andhakasya suto dṛptaḥ piturvadhamanusmaran ||

12.1१२.१

देवान्सर्वान्विजित्याजौ बकभ्राता रणोत्कटः । (१२।१)

devānsarvānvijityājau bakabhrātā raṇotkaṭaḥ |

12.2१२.२

आडिर्नामान्तरप्रेक्षी सततं चन्द्रमौलिनः ॥ (१२।२)

āḍirnāmāntaraprekṣī satataṃ candramaulinaḥ ||

13.1१३.१

आजगामामररिपुः पुरं त्रिपुरघातिनः । (१३।१)

ājagāmāmararipuḥ puraṃ tripuraghātinaḥ |

13.2१३.२

स तत्रागत्य ददृशे वीरकं द्वार्यवस्थितम् ॥ (१३।२)

sa tatrāgatya dadṛśe vīrakaṃ dvāryavasthitam ||

14.1१४.१

विचिन्त्यासीद्वरं दत्तं स पुरा पद्मजन्मना । (१४।१)

vicintyāsīdvaraṃ dattaṃ sa purā padmajanmanā |

14.2१४.२

हते तदान्धके दैत्ये गिरिशेनामरद्विषि ॥ (१४।२)

hate tadāndhake daitye giriśenāmaradviṣi ||

15.1१५.१

आडिश्चकार विपुलं तपः परमदारुणम् । (१५।१)

āḍiścakāra vipulaṃ tapaḥ paramadāruṇam |

15.2१५.२

तमागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः ॥ (१५।२)

tamāgatyābravīdbrahmā tapasā paritoṣitaḥ ||

16.1१६.१

किमाडे दानवश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि । (१६।१)

kimāḍe dānavaśreṣṭha tapasā prāptumicchasi |

16.2१६.२

ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे ॥ (१६।२)

brahmāṇamāha daityastu nirmṛtyutvamahaṃ vṛṇe ||

17.1१७.१

ब्रह्मोवाच । (१७।१)

brahmovāca |

17.2१७.२

न कश्चिच् च विना मृत्युं नरो दानव विद्यते । (१७।२)

na kaścic ca vinā mṛtyuṃ naro dānava vidyate |

17.3१७.३

यतस्ततोऽपि दैत्येन्द्र मृत्युः प्राप्यः शरीरिणा ॥ (१७।३)

yatastato'pi daityendra mṛtyuḥ prāpyaḥ śarīriṇā ||

18.1१८.१

इत्युक्तो दैत्यसिंहस्तु प्रोवाचाम्बुजसंभवम् । (१८।१)

ityukto daityasiṃhastu provācāmbujasaṃbhavam |

18.2१८.२

रूपस्य परिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव ॥ (१८।२)

rūpasya parivarto me yadā syātpadmasaṃbhava ||

19.1१९.१

तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरो ह्यहम् । (१९।१)

tadā mṛtyurmama bhavedanyathā tvamaro hyaham |

19.2१९.२

इत्युक्तस्तु तदोवाच तुष्टः कमलसंभवः ॥ (१९।२)

ityuktastu tadovāca tuṣṭaḥ kamalasaṃbhavaḥ ||

20.1२०.१

यदा द्वितीयो रूपस्य विवर्तस्ते भविष्यति । (२०।१)

yadā dvitīyo rūpasya vivartaste bhaviṣyati |

20.2२०.२

तदा ते भविता मृत्युरन्यथा न भविष्यति ॥ (२०।२)

tadā te bhavitā mṛtyuranyathā na bhaviṣyati ||

21.1२१.१

इत्युक्तोऽमरतां मेने दैत्यसूनुर् महाबलः । (२१।१)

ityukto'maratāṃ mene daityasūnur mahābalaḥ |

21.2२१.२

तस्मिन्काले तु संस्मृत्य तद्वधोपायमात्मनः ॥ (२१।२)

tasminkāle tu saṃsmṛtya tadvadhopāyamātmanaḥ ||

22.1२२.१

परिहर्तुं दृष्टिपथं वीरकस्याभवत्तदा । (२२।१)

parihartuṃ dṛṣṭipathaṃ vīrakasyābhavattadā |

22.2२२.२

भुजंगरूपी रन्ध्रेण प्रविवेश दृशः पथम् ॥ (२२।२)

bhujaṃgarūpī randhreṇa praviveśa dṛśaḥ patham ||

23.1२३.१

परिहृत्य गणेशस्य दानवोऽसौ सुदुर्जयः । (२३।१)

parihṛtya gaṇeśasya dānavo'sau sudurjayaḥ |

23.2२३.२

अलक्षितो गणेशेन प्रविष्टोऽथ पुरान्तकम् ॥ (२३।२)

alakṣito gaṇeśena praviṣṭo'tha purāntakam ||

24.1२४.१

भुजगरूपं संत्यज्य बभूवाथ महासुरः । (२४।१)

bhujagarūpaṃ saṃtyajya babhūvātha mahāsuraḥ |

24.2२४.२

उमारूपी छलयितुं गिरिशं मूढचेतनः ॥ (२४।२)

umārūpī chalayituṃ giriśaṃ mūḍhacetanaḥ ||

25.1२५.१

कृत्वा मायां ततो रूपमप्रतर्क्यमनोहरम् । (२५।१)

kṛtvā māyāṃ tato rūpamapratarkyamanoharam |

25.2२५.२

सर्वावयवसम्पूर्णं सर्वाभिज्ञानसंवृतम् ॥ (२५।२)

sarvāvayavasampūrṇaṃ sarvābhijñānasaṃvṛtam ||

26.1२६.१

कृत्वा मुखान्तरे दन्तान्दैत्यो वज्रोपमान्दृढान् । (२६।१)

kṛtvā mukhāntare dantāndaityo vajropamāndṛḍhān |

26.2२६.२

तीक्ष्णाग्रान् बुद्धिमोहेन गिरिशं हन्तुमुद्यतः ॥ (२६।२)

tīkṣṇāgrān buddhimohena giriśaṃ hantumudyataḥ ||

27.1२७.१

कृत्वोमारूपसंस्थानं गतो दैत्यो हरान्तिकम् । (२७।१)

kṛtvomārūpasaṃsthānaṃ gato daityo harāntikam |

27.2२७.२

पापो रम्याकृतिश्चित्रभूषणाम्बरभूषितः ॥ (२७।२)

pāpo ramyākṛtiścitrabhūṣaṇāmbarabhūṣitaḥ ||

28.1२८.१

तं दृष्ट्वा गिरिशस्तुष्टस्तदालिङ्ग्य महासुरम् । (२८।१)

taṃ dṛṣṭvā giriśastuṣṭastadāliṅgya mahāsuram |

28.2२८.२

मन्यमानो गिरिसुतां सर्वैरवयवान्तरैः ॥ (२८।२)

manyamāno girisutāṃ sarvairavayavāntaraiḥ ||

29.1२९.१

अपृच्छत्साधु ते भावो गिरिपुत्रि न कृत्रिमः । (२९।१)

apṛcchatsādhu te bhāvo giriputri na kṛtrimaḥ |

29.2२९.२

या त्वं मदाशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनी ॥ (२९।२)

yā tvaṃ madāśayaṃ jñātvā prāpteha varavarṇinī ||

30.1३०.१

त्वया विरहितं शून्यं मन्यमानो जगत्त्रयम् । (३०।१)

tvayā virahitaṃ śūnyaṃ manyamāno jagattrayam |

30.2३०.२

प्राप्ता प्रसन्नवदना युक्तमेवंविधं त्वयि ॥ (३०।२)

prāptā prasannavadanā yuktamevaṃvidhaṃ tvayi ||

31.1३१.१

इत्युक्तो दानवेन्द्रस्तु तदाभाषत्स्मयञ्छनैः । (३१।१)

ityukto dānavendrastu tadābhāṣatsmayañchanaiḥ |

31.2३१.२

न चाबुध्यदभिज्ञानं प्रायस्त्रिपुरघातिनः ॥ (३१।२)

na cābudhyadabhijñānaṃ prāyastripuraghātinaḥ ||

32.1३२.१

देव्युवाच । (३२।१)

devyuvāca |

32.2३२.२

यातास्म्यहं तपश्चर्तुं वाल्लभ्याय तवातुलम् । (३२।२)

yātāsmyahaṃ tapaścartuṃ vāllabhyāya tavātulam |

32.3३२.३

रतिश्च तत्र मे नाभूत्ततः प्राप्ता त्वदन्तिकम् ॥ (३२।३)

ratiśca tatra me nābhūttataḥ prāptā tvadantikam ||

33.1३३.१

इत्युक्तः शंकरः शङ्कां कांचित्प्राप्यावधारयत् । (३३।१)

ityuktaḥ śaṃkaraḥ śaṅkāṃ kāṃcitprāpyāvadhārayat |

33.2३३.२

हृदयेन समाधाय देवः प्रहसिताननः ॥ (३३।२)

hṛdayena samādhāya devaḥ prahasitānanaḥ ||

34.1३४.१

कुपिता मयि तन्वङ्गी प्रकृत्या च दृढव्रता । (३४।१)

kupitā mayi tanvaṅgī prakṛtyā ca dṛḍhavratā |

34.2३४.२

अप्राप्तकामा सम्प्राप्ता किमेतत्संशयो मम ॥ (३४।२)

aprāptakāmā samprāptā kimetatsaṃśayo mama ||

35.1३५.१

इति चिन्त्य हरस्तस्या अभिज्ञानं विधारयन् । (३५।१)

iti cintya harastasyā abhijñānaṃ vidhārayan |

35.2३५.२

नापश्यद्वामपार्श्वे तु तदङ्गे पद्मलक्षणम् ॥ (३५।२)

nāpaśyadvāmapārśve tu tadaṅge padmalakṣaṇam ||

36.1३६.१

लोमावर्तं तु रचितं ततो देवः पिनाकधृक् । (३६।१)

lomāvartaṃ tu racitaṃ tato devaḥ pinākadhṛk |

36.2३६.२

अबुध्यद्दानवीं मायामाकारं गूहयंस्ततः ॥ (३६।२)

abudhyaddānavīṃ māyāmākāraṃ gūhayaṃstataḥ ||

37.1३७.१

मेढ्रे वज्रास्त्रमादाय दानवं तमसूदयत् । (३७।१)

meḍhre vajrāstramādāya dānavaṃ tamasūdayat |

37.2३७.२

अबुध्यद्वीरको नैव दानवेन्द्रं निषूदितम् ॥ (३७।२)

abudhyadvīrako naiva dānavendraṃ niṣūditam ||

38.1३८.१

हरेण सूदितं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम् । (३८।१)

hareṇa sūditaṃ dṛṣṭvā strīrūpaṃ dānaveśvaram |

38.2३८.२

अपरिच्छिन्नतत्त्वार्था शैलपुत्र्यै न्यवेदयत् ॥ (३८।२)

aparicchinnatattvārthā śailaputryai nyavedayat ||

39.1३९.१

दूतेन मारुतेनाशुगामिना नगदेवता । (३९।१)

dūtena mārutenāśugāminā nagadevatā |

39.2३९.२

श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्तविलोचना । (३९।२)

śrutvā vāyumukhāddevī krodharaktavilocanā |

39.3३९.३

अशपद्वीरकं पुत्रं हृदयेन विदूयता ॥ (३९।३)

aśapadvīrakaṃ putraṃ hṛdayena vidūyatā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 156

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit