शौनक उवाच । (१।१)

श्रुत्वा कुमारं जातं सा देवयानी शुचिस्मिता । (१।२)

चिन्तयाविष्टदुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत ॥ (१।३)

ततो ऽभिगम्य शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम् । (२।१)

किमर्थं वृजिनं सुभ्रूः कृतं ते कामलुब्धया ॥ (२।२)

शर्मिष्ठोवाच । (३।१)

ऋषिर् अभ्यागतः कश्चिद्धर्मात्मा वेदपारगः । (३।२)

स मया तु वरः कामं याचितो धर्मसंहतम् ॥ (३।३)

नाहमन्यायतः काममाचरामि शुचिस्मिते । (४।१)

तस्माद् ऋषेर् ममापत्यमिति सत्यं ब्रवीमि ते ॥ (४।२)

देवयान्युवाच । (५।१)

पद्येतदेवं शर्मिष्ठे न मन्युर्विद्यते मम । (५।२)

अपत्यं यदि ते लब्धं ज्येष्ठाच्छ्रेष्ठाच्च वै द्विजात् ॥ (५।३)

शोभनं भीरु सत्यं चेत्कथं स ज्ञायते द्विजः । (६।१)

गोत्रनामाभिजनतः श्रोतुमिच्छामि तं द्विजम् ॥ (६।२)

शर्मिष्ठोवाच । (७।१)

ओजसा तेजसा चैव दीप्यमानं रविं यथा । (७।२)

तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर् नासीच्छुचिस्मिते ॥ (७।३)

शौनक उवाच । (८।१)

अन्योन्यमेवम् उक्त्वा च सम्प्रहस्य च ते मिथः । (८।२)

जगाम भार्गवी वेश्म तथ्यमित्यभिजानती ॥ (८।३)

ययातिर्देवयान्यां तु पुत्राव् अजनयन्नृपः । (९।१)

यदुं च तुर्वसुं चैव शक्रविष्णू इवापरौ ॥ (९।२)

तस्मादेव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । (१०।१)

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च त्रीन्कुमारानजीजनत् ॥ (१०।२)

ततः काले च कस्मिंश्चिद्देवयानी शुचिस्मिता । (११।१)

ययातिसहिता राजञ्जगाम हरितं वनम् ॥ (११।२)

ददर्श च तदा तत्र कुमारान्देवरूपिणः । (१२।१)

क्रीडमानान् तु विस्रब्धान् विस्मिता चेदमब्रवीत् ॥ (१२।२)

देवयान्युवाच । (१३।१)

कस्यैते दारका राजन्देवपुत्रोपमाः शुभाः । (१३।२)

वर्चसा रूपतश्चैव दृश्यन्ते सदृशास्तव ॥ (१३।३)

एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान्पर्यपृच्छत । (१४।१)

किं नामधेयगोत्रे वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता ॥ (१४।२)

विब्रूत मे यथातथ्यं श्रोतुकामास्म्यतो ह्य् अहम् । (१५।१)

ते ऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम् ॥ (१५।२)

शर्मिष्ठां मातरं चैव तस्या ऊचुः कुमारकाः । (१६।१)

शौनक उवाच । (१६।२)

इत्युक्त्वा सहितास्तेन राजानम् उपचक्रमुः ॥ (१६।३)

नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास् तदान्तिके । (१७।१)

रुदन्तस्ते ऽथ शर्मिष्ठाम् अभ्ययुर् बालकास्तदा ॥ (१७।२)

दृष्ट्वा तेषां तु बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति । (१८।१)

बुद्ध्वा च तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठामिदमब्रवीत् ॥ (१८।२)

देवयान्युवाच । (१९।१)

मदधीना सती कस्माद् अकार्षीर्विप्रियं मम । (१९।२)

तमेवासुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि किम् ॥ (१९।३)

शर्मिष्ठोवाच । (२०।१)

यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि । (२०।२)

न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते ॥ (२०।३)

यदा त्वया वृतो राजा वृत एव तदा मया । (२१।१)

सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने ॥ (२१।२)

पूज्यासि मम मान्या च श्रेष्ठा ज्येष्ठा च ब्राह्मणी । (२२।१)

त्वत्तो हि मे पूज्यतरो राजर्षिः किं न वेत्सि तत् ॥ (२२।२)

शौनक उवाच । (२३।१)

श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीद् इदम् । (२३।२)

राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे त्वया कृतम् ॥ (२३।३)

सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम् । (२४।१)

तूर्णं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा ॥ (२४।२)

अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः । (२५।१)

न्यवर्तत न सा चैव क्रोधसंरक्तलोचना ॥ (२५।२)

अविब्रुवन्ती किंचिच्च राजानं साश्रुलोचना । (२६।१)

अचिरादेव सम्प्राप्ता काव्यस्योशनसो ऽन्तिकम् ॥ (२६।२)

सा तु दृष्ट्वैव पितरमभिवाद्याग्रतः स्थिता । (२७।१)

अनन्तरं ययातिस्तु पूजयामास भार्गवम् ॥ (२७।२)

देवयान्युवाच । (२८।१)

अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम् । (२८।२)

शर्मिष्ठा यातिवृत्तास्ति दुहिता वृषपर्वणः ॥ (२८।३)

त्रयोऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञानेन ययातिना । (२९।१)

दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते ॥ (२९।२)

धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह । (३०।१)

अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते ॥ (३०।२)

शुक्र उवाच । (३१।१)

धर्मज्ञस्त्वं महाराज यो ऽधर्मम् अकृथाः प्रियम् । (३१।२)

तस्माज्जरा त्वाम् अचिराद्धर्षयिष्यति दुर्जया ॥ (३१।३)

ययातिरुवाच । (३२।१)

ऋतुं यो याच्यमानाया न ददाति पुमान्वृतः । (३२।२)

भ्रूणहेत्युच्यते ब्रह्मन्स चेह ब्रह्मवादिभिः ॥ (३२।३)

ऋतुकामां स्त्रियं यस्तु गम्यां रहसि याचितः । (३३।१)

नोपैति यो हि धर्मेण ब्रह्महेत्युच्यते बुधैः ॥ (३३।२)

इत्येतानि समीक्ष्याहं कारणानि भृगूद्वह । (३४।१)

अधर्मभयसंविग्नः शर्मिष्ठाम् उपजग्मिवान् ॥ (३४।२)

शुक्र उवाच । (३५।१)

न त्व् अहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते मदधीनोऽसि पार्थिव । (३५।२)

मिथ्याचरणधर्मेषु चौर्यं भवति नाहुष ॥ (३५।३)

शौनक उवाच । (३६।१)

क्रोधेनोशनसा शप्तो ययातिर्नाहुषस्तदा । (३६।२)

पूर्वं वयः परित्यज्य जरां सद्योऽन्वपद्यत ॥ (३६।३)

ययातिरुवाच । (३७।१)

अतृप्तो यौवनस्याहं देवयान्यां भृगूद्वह । (३७।२)

प्रसादं कुरु मे ब्रह्मञ्जरेयं मा विशेत माम् ॥ (३७।३)

शुक्र उवाच । (३८।१)

नाहं मृषा वदाम्येतज्जरां प्राप्तोऽसि भूमिप । (३८।२)

जरां त्व् एतां त्वमन्यस्मिन्संक्रामय यदीच्छसि ॥ (३८।३)

ययातिरुवाच । (३९।१)

राज्यभाक् स भवेद्ब्रह्मन् पुण्यभाक्कीर्तिभाक्तथा । (३९।२)

यो दद्यान्मे वयः पुत्रस्तद्भवाननुमन्यताम् ॥ (३९।३)

शुक्र उवाच । (४०।१)

संक्रामयिष्यसि जरां यथेष्टं नहुषात्मज । (४०।२)

मामनुध्याय तत्त्वेन न च पापमवाप्स्यसि ॥ (४०।३)

वयो दास्यति ते पुत्रो यः स राजा भविष्यति । (४१।१)

आयुष्मान्कीर्तिमांश्चैव बह्वपत्यस् तथैव च ॥ (४१।२)