MPur, 15
Select a line for its word-by-word analysis.
विभ्राजा नाम चान्ये तु दिवि सन्ति सुवर्चसः । (१।२)
vibhrājā nāma cānye tu divi santi suvarcasaḥ |
संकल्प्या बर्हिषो यत्र तिष्ठन्ति फलदायिनः ॥ (२।२)
saṃkalpyā barhiṣo yatra tiṣṭhanti phaladāyinaḥ ||
यांश् च देवासुरगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ (३।२)
yāṃś ca devāsuragaṇā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
प्रसन्नो भगवांस्तस्या वरं वव्रे तु सा हरेः ॥ (६।२)
prasanno bhagavāṃstasyā varaṃ vavre tu sā hareḥ ||
योगवन्तं सुरूपं च भर्तारं विजितेन्द्रियम् । (७।१)
yogavantaṃ surūpaṃ ca bhartāraṃ vijitendriyam |
देहि देव प्रसन्नस्त्वं पतिं मे वदतां वरम् ॥ (७।२)
dehi deva prasannastvaṃ patiṃ me vadatāṃ varam ||
भविता तस्य भार्या त्वं योगाचार्यस्य सुव्रते ॥ (८।२)
bhavitā tasya bhāryā tvaṃ yogācāryasya suvrate ||
जननी ब्रह्मदत्तस्य योगसिद्धा च गौः स्मृता । (१०।१)
jananī brahmadattasya yogasiddhā ca gauḥ smṛtā |
कृष्णो गौरः प्रभुः शम्भुर् भविष्यन्ति च ते सुताः ॥ (१०।२)
kṛṣṇo gauraḥ prabhuḥ śambhur bhaviṣyanti ca te sutāḥ ||
तानुत्पाद्य पुनर् योगात् सवरा मोक्षमेष्यसि ॥ (११।२)
tānutpādya punar yogāt savarā mokṣameṣyasi ||
सुमूर्तिमन्तः पितरो वसिष्ठस्य सुताः स्मृताः । (१२।१)
sumūrtimantaḥ pitaro vasiṣṭhasya sutāḥ smṛtāḥ |
नाम्ना तु मानसाः सर्वे सर्वे ते धर्ममूर्तयः ॥ (१२।२)
nāmnā tu mānasāḥ sarve sarve te dharmamūrtayaḥ ||
ज्योतिर्भासिषु लोकेषु ये वसन्ति दिवः परम् । (१३।१)
jyotirbhāsiṣu lokeṣu ye vasanti divaḥ param |
विराजमानाः क्रीडन्ति यत्र ते श्राद्धदायिनः ॥ (१३।२)
virājamānāḥ krīḍanti yatra te śrāddhadāyinaḥ ||
किं पुनः श्राद्धदा विप्रा भक्तिमन्तः क्रियान्विताः ॥ (१४।२)
kiṃ punaḥ śrāddhadā viprā bhaktimantaḥ kriyānvitāḥ ||
गौर् नाम कन्या येषां तु मानसी दिवि राजते । (१५।१)
gaur nāma kanyā yeṣāṃ tu mānasī divi rājate |
शुक्रस्य दयिता पत्नी साध्यानां कीर्तिवर्धिनी ॥ (१५।२)
śukrasya dayitā patnī sādhyānāṃ kīrtivardhinī ||
मरीचिगर्भा नाम्ना तु लोका मार्तण्डमण्डले । (१६।१)
marīcigarbhā nāmnā tu lokā mārtaṇḍamaṇḍale |
पितरो यत्र तिष्ठन्ति हविष्मन्तो ऽङ्गिरःसुताः ॥ (१६।२)
pitaro yatra tiṣṭhanti haviṣmanto 'ṅgiraḥsutāḥ ||
तीर्थश्राद्धप्रदा यान्ति ये च क्षत्रियसत्तमाः । (१७।१)
tīrthaśrāddhapradā yānti ye ca kṣatriyasattamāḥ |
राज्ञां तु पितरस्ते वै स्वर्गमोक्षफलप्रदाः ॥ (१७।२)
rājñāṃ tu pitaraste vai svargamokṣaphalapradāḥ ||
पत्नी ह्य् अंशुमतः श्रेष्ठा स्नुषा पञ्चजनस्य च ॥ (१८।२)
patnī hy aṃśumataḥ śreṣṭhā snuṣā pañcajanasya ca ||
सुस्वधा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति सुव्रताः । (२०।१)
susvadhā nāma pitaro yatra tiṣṭhanti suvratāḥ |
यत्र श्राद्धकृतः सर्वे पश्यन्ति युगपद्गताः ॥ (२१।२)
yatra śrāddhakṛtaḥ sarve paśyanti yugapadgatāḥ ||
त्रय एते गणाः प्रोक्ताश्चतुर्थं तु वदाम्यतः ॥ (२४।२)
traya ete gaṇāḥ proktāścaturthaṃ tu vadāmyataḥ ||
लोकास्तु मानसा नाम ब्रह्माण्डोपरि संस्थिताः । (२५।१)
lokāstu mānasā nāma brahmāṇḍopari saṃsthitāḥ |
येषां तु मानसी कन्या नर्मदा नाम विश्रुता ॥ (२५।२)
yeṣāṃ tu mānasī kanyā narmadā nāma viśrutā ||
सोमपा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति शाश्वताः । (२६।१)
somapā nāma pitaro yatra tiṣṭhanti śāśvatāḥ |
धर्ममूर्तिधराः सर्वे परतो ब्रह्मणः स्मृताः ॥ (२६।२)
dharmamūrtidharāḥ sarve parato brahmaṇaḥ smṛtāḥ ||
उत्पन्नाः स्वधया ते तु ब्रह्मत्वं प्राप्य योगिनः । (२७।१)
utpannāḥ svadhayā te tu brahmatvaṃ prāpya yoginaḥ |
कृत्वा सृष्ट्यादिकं सर्वं मानसे साम्प्रतं स्थिताः ॥ (२७।२)
kṛtvā sṛṣṭyādikaṃ sarvaṃ mānase sāmprataṃ sthitāḥ ||
तेभ्यः सर्वे तु मनवः प्रजाः सर्गेषु निर्मिताः । (२९।१)
tebhyaḥ sarve tu manavaḥ prajāḥ sargeṣu nirmitāḥ |
ज्ञात्वा श्राद्धानि कुर्वन्ति धर्माभावेऽपि सर्वदा ॥ (२९।२)
jñātvā śrāddhāni kurvanti dharmābhāve'pi sarvadā ||
तेभ्य एव पुनः प्राप्तुं प्रसादाद्योगसंततिम् । (३०।१)
tebhya eva punaḥ prāptuṃ prasādādyogasaṃtatim |
पितॄणामादिसर्गे तु श्राद्धमेव विनिर्मितम् ॥ (३०।२)
pitṝṇāmādisarge tu śrāddhameva vinirmitam ||
दत्तं स्वधा पुरोधाय पितॄन् प्रीणाति सर्वदा ॥ (३१।२)
dattaṃ svadhā purodhāya pitṝn prīṇāti sarvadā ||
अग्न्यभावेऽपि विप्रस्य प्राणाव् अपि जलेऽथवा ॥ (३२।२)
agnyabhāve'pi viprasya prāṇāv api jale'thavā ||
अजाकर्णे ऽश्वकर्णे वा गोष्ठे वा सलिलान्तिके । (३३।१)
ajākarṇe 'śvakarṇe vā goṣṭhe vā salilāntike |
पितॄणाम् अम्बरं स्थानं दक्षिणा दिक्प्रशस्यते ॥ (३३।२)
pitṝṇām ambaraṃ sthānaṃ dakṣiṇā dikpraśasyate ||
दर्भा मांसं च पाठीनं गोक्षीरं मधुरा रसाः ॥ (३४।२)
darbhā māṃsaṃ ca pāṭhīnaṃ gokṣīraṃ madhurā rasāḥ ||
द्वेष्याणि सम्प्रवक्ष्यामि श्राद्धे वर्ज्यानि यानि तु ॥ (३६।२)
dveṣyāṇi sampravakṣyāmi śrāddhe varjyāni yāni tu ||
एतान्यपि न देयानि पितृभ्यः प्रियमिच्छता । (३९।१)
etānyapi na deyāni pitṛbhyaḥ priyamicchatā |
पितॄन् प्रीणाति यो भक्त्या ते पुनः प्रीणयन्ति तम् ॥ (३९।२)
pitṝn prīṇāti yo bhaktyā te punaḥ prīṇayanti tam ||
यच्छन्ति पितरः पुष्टिं स्वर्गारोग्यं प्रजाफलम् । (४०।१)
yacchanti pitaraḥ puṣṭiṃ svargārogyaṃ prajāphalam |
देवतानां च पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् । (४१।१)
devatānāṃ ca pitaraḥ pūrvamāpyāyanaṃ smṛtam |
शीघ्रप्रसादास्त्वक्रोधा निःशस्त्राः स्थिरसौहृदाः ॥ (४१।२)
śīghraprasādāstvakrodhā niḥśastrāḥ sthirasauhṛdāḥ ||
भक्तानुरक्ताः सुखदाः पितरः पूर्वदेवताः ॥ (४२।२)
bhaktānuraktāḥ sukhadāḥ pitaraḥ pūrvadevatāḥ ||
हविष्मतामाधिपत्ये श्राद्धदेवः स्मृतो रविः । (४३।१)
haviṣmatāmādhipatye śrāddhadevaḥ smṛto raviḥ |
पुण्यं पवित्रम् आयुष्यं कीर्तनीयं सदा नृभिः ॥ (४३।३)
puṇyaṃ pavitram āyuṣyaṃ kīrtanīyaṃ sadā nṛbhiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.