मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 15

14 of 175 · 87 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

विभ्राजा नाम चान्ये तु दिवि सन्ति सुवर्चसः । (१।२)

vibhrājā nāma cānye tu divi santi suvarcasaḥ |

1.3१.३

लोका बर्हिषदो यत्र पितरः सन्ति सुव्रताः ॥ (१।३)

lokā barhiṣado yatra pitaraḥ santi suvratāḥ ||

2.1२.१

यत्र बर्हिणयुक्तानि विमानानि सहस्रशः । (२।१)

yatra barhiṇayuktāni vimānāni sahasraśaḥ |

2.2२.२

संकल्प्या बर्हिषो यत्र तिष्ठन्ति फलदायिनः ॥ (२।२)

saṃkalpyā barhiṣo yatra tiṣṭhanti phaladāyinaḥ ||

3.1३.१

यत्राभ्युदयशालासु मोदन्ते श्राद्धदायिनः । (३।१)

yatrābhyudayaśālāsu modante śrāddhadāyinaḥ |

3.2३.२

यांश् च देवासुरगणा गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ (३।२)

yāṃś ca devāsuragaṇā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ ||

4.1४.१

यक्षरक्षोगणाश्चैव यजन्ति दिवि देवताः । (४।१)

yakṣarakṣogaṇāścaiva yajanti divi devatāḥ |

4.2४.२

पुलस्त्यपुत्राः शतशस्तपोयोगसमन्विताः ॥ (४।२)

pulastyaputrāḥ śataśastapoyogasamanvitāḥ ||

5.1५.१

महात्मानो महाभागा भक्तानामभयप्रदाः । (५।१)

mahātmāno mahābhāgā bhaktānāmabhayapradāḥ |

5.2५.२

एतेषां पीवरी कन्या मानसी दिवि विश्रुता ॥ (५।२)

eteṣāṃ pīvarī kanyā mānasī divi viśrutā ||

6.1६.१

योगिनी योगमाता च तपश्चक्रे सुदारुणम् । (६।१)

yoginī yogamātā ca tapaścakre sudāruṇam |

6.2६.२

प्रसन्नो भगवांस्तस्या वरं वव्रे तु सा हरेः ॥ (६।२)

prasanno bhagavāṃstasyā varaṃ vavre tu sā hareḥ ||

7.1७.१

योगवन्तं सुरूपं च भर्तारं विजितेन्द्रियम् । (७।१)

yogavantaṃ surūpaṃ ca bhartāraṃ vijitendriyam |

7.2७.२

देहि देव प्रसन्नस्त्वं पतिं मे वदतां वरम् ॥ (७।२)

dehi deva prasannastvaṃ patiṃ me vadatāṃ varam ||

8.1८.१

उवाच देवो भविता व्यासपुत्रो यदा शुकः । (८।१)

uvāca devo bhavitā vyāsaputro yadā śukaḥ |

8.2८.२

भविता तस्य भार्या त्वं योगाचार्यस्य सुव्रते ॥ (८।२)

bhavitā tasya bhāryā tvaṃ yogācāryasya suvrate ||

9.1९.१

भविष्यति च ते कन्या कृत्वी नाम च योगिनी । (९।१)

bhaviṣyati ca te kanyā kṛtvī nāma ca yoginī |

9.2९.२

पाञ्चालाधिपतेर्देया मानुषस्य त्वया तदा ॥ (९।२)

pāñcālādhipaterdeyā mānuṣasya tvayā tadā ||

10.1१०.१

जननी ब्रह्मदत्तस्य योगसिद्धा च गौः स्मृता । (१०।१)

jananī brahmadattasya yogasiddhā ca gauḥ smṛtā |

10.2१०.२

कृष्णो गौरः प्रभुः शम्भुर् भविष्यन्ति च ते सुताः ॥ (१०।२)

kṛṣṇo gauraḥ prabhuḥ śambhur bhaviṣyanti ca te sutāḥ ||

11.1११.१

महात्मानो महाभागा गमिष्यन्ति परं पदम् । (११।१)

mahātmāno mahābhāgā gamiṣyanti paraṃ padam |

11.2११.२

तानुत्पाद्य पुनर् योगात् सवरा मोक्षमेष्यसि ॥ (११।२)

tānutpādya punar yogāt savarā mokṣameṣyasi ||

12.1१२.१

सुमूर्तिमन्तः पितरो वसिष्ठस्य सुताः स्मृताः । (१२।१)

sumūrtimantaḥ pitaro vasiṣṭhasya sutāḥ smṛtāḥ |

12.2१२.२

नाम्ना तु मानसाः सर्वे सर्वे ते धर्ममूर्तयः ॥ (१२।२)

nāmnā tu mānasāḥ sarve sarve te dharmamūrtayaḥ ||

13.1१३.१

ज्योतिर्भासिषु लोकेषु ये वसन्ति दिवः परम् । (१३।१)

jyotirbhāsiṣu lokeṣu ye vasanti divaḥ param |

13.2१३.२

विराजमानाः क्रीडन्ति यत्र ते श्राद्धदायिनः ॥ (१३।२)

virājamānāḥ krīḍanti yatra te śrāddhadāyinaḥ ||

14.1१४.१

सर्वकामसमृद्धेषु विमानेष्वपि पादजाः । (१४।१)

sarvakāmasamṛddheṣu vimāneṣvapi pādajāḥ |

14.2१४.२

किं पुनः श्राद्धदा विप्रा भक्तिमन्तः क्रियान्विताः ॥ (१४।२)

kiṃ punaḥ śrāddhadā viprā bhaktimantaḥ kriyānvitāḥ ||

15.1१५.१

गौर् नाम कन्या येषां तु मानसी दिवि राजते । (१५।१)

gaur nāma kanyā yeṣāṃ tu mānasī divi rājate |

15.2१५.२

शुक्रस्य दयिता पत्नी साध्यानां कीर्तिवर्धिनी ॥ (१५।२)

śukrasya dayitā patnī sādhyānāṃ kīrtivardhinī ||

16.1१६.१

मरीचिगर्भा नाम्ना तु लोका मार्तण्डमण्डले । (१६।१)

marīcigarbhā nāmnā tu lokā mārtaṇḍamaṇḍale |

16.2१६.२

पितरो यत्र तिष्ठन्ति हविष्मन्तो ऽङ्गिरःसुताः ॥ (१६।२)

pitaro yatra tiṣṭhanti haviṣmanto 'ṅgiraḥsutāḥ ||

17.1१७.१

तीर्थश्राद्धप्रदा यान्ति ये च क्षत्रियसत्तमाः । (१७।१)

tīrthaśrāddhapradā yānti ye ca kṣatriyasattamāḥ |

17.2१७.२

राज्ञां तु पितरस्ते वै स्वर्गमोक्षफलप्रदाः ॥ (१७।२)

rājñāṃ tu pitaraste vai svargamokṣaphalapradāḥ ||

18.1१८.१

एतेषां मानसी कन्या यशोदा लोकविश्रुता । (१८।१)

eteṣāṃ mānasī kanyā yaśodā lokaviśrutā |

18.2१८.२

पत्नी ह्य् अंशुमतः श्रेष्ठा स्नुषा पञ्चजनस्य च ॥ (१८।२)

patnī hy aṃśumataḥ śreṣṭhā snuṣā pañcajanasya ca ||

19.1१९.१

जनन्यथ दिलीपस्य भगीरथपितामही । (१९।१)

jananyatha dilīpasya bhagīrathapitāmahī |

19.2१९.२

लोकाः कामदुघा नाम कामभोगफलप्रदाः ॥ (१९।२)

lokāḥ kāmadughā nāma kāmabhogaphalapradāḥ ||

20.1२०.१

सुस्वधा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति सुव्रताः । (२०।१)

susvadhā nāma pitaro yatra tiṣṭhanti suvratāḥ |

20.2२०.२

आज्यपा नाम लोकेषु कर्दमस्य प्रजापतेः ॥ (२०।२)

ājyapā nāma lokeṣu kardamasya prajāpateḥ ||

21.1२१.१

पुलहाङ्गजदायादा वैश्यास्तान्भावयन्ति च । (२१।१)

pulahāṅgajadāyādā vaiśyāstānbhāvayanti ca |

21.2२१.२

यत्र श्राद्धकृतः सर्वे पश्यन्ति युगपद्गताः ॥ (२१।२)

yatra śrāddhakṛtaḥ sarve paśyanti yugapadgatāḥ ||

22.2२२.२

अपि जन्मायुतैर्दृष्टाननुभूतान्सहस्रशः ॥ (२२।२)

api janmāyutairdṛṣṭānanubhūtānsahasraśaḥ ||

23.1२३.१

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता । (२३।१)

eteṣāṃ mānasī kanyā virajā nāma viśrutā |

23.2२३.२

या पत्नी नहुषस्यासीद् ययातेर्जननी तथा ॥ (२३।२)

yā patnī nahuṣasyāsīd yayāterjananī tathā ||

24.1२४.१

एकाष्टकाभवत् पश्चाद्ब्रह्मलोके गता सती । (२४।१)

ekāṣṭakābhavat paścādbrahmaloke gatā satī |

24.2२४.२

त्रय एते गणाः प्रोक्ताश्चतुर्थं तु वदाम्यतः ॥ (२४।२)

traya ete gaṇāḥ proktāścaturthaṃ tu vadāmyataḥ ||

25.1२५.१

लोकास्तु मानसा नाम ब्रह्माण्डोपरि संस्थिताः । (२५।१)

lokāstu mānasā nāma brahmāṇḍopari saṃsthitāḥ |

25.2२५.२

येषां तु मानसी कन्या नर्मदा नाम विश्रुता ॥ (२५।२)

yeṣāṃ tu mānasī kanyā narmadā nāma viśrutā ||

26.1२६.१

सोमपा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति शाश्वताः । (२६।१)

somapā nāma pitaro yatra tiṣṭhanti śāśvatāḥ |

26.2२६.२

धर्ममूर्तिधराः सर्वे परतो ब्रह्मणः स्मृताः ॥ (२६।२)

dharmamūrtidharāḥ sarve parato brahmaṇaḥ smṛtāḥ ||

27.1२७.१

उत्पन्नाः स्वधया ते तु ब्रह्मत्वं प्राप्य योगिनः । (२७।१)

utpannāḥ svadhayā te tu brahmatvaṃ prāpya yoginaḥ |

27.2२७.२

कृत्वा सृष्ट्यादिकं सर्वं मानसे साम्प्रतं स्थिताः ॥ (२७।२)

kṛtvā sṛṣṭyādikaṃ sarvaṃ mānase sāmprataṃ sthitāḥ ||

28.1२८.१

नर्मदा नाम तेषां तु कन्या तोयवहा सरित् । (२८।१)

narmadā nāma teṣāṃ tu kanyā toyavahā sarit |

28.2२८.२

भूतानि या पावयति दक्षिणापथगामिनी ॥ (२८।२)

bhūtāni yā pāvayati dakṣiṇāpathagāminī ||

29.1२९.१

तेभ्यः सर्वे तु मनवः प्रजाः सर्गेषु निर्मिताः । (२९।१)

tebhyaḥ sarve tu manavaḥ prajāḥ sargeṣu nirmitāḥ |

29.2२९.२

ज्ञात्वा श्राद्धानि कुर्वन्ति धर्माभावेऽपि सर्वदा ॥ (२९।२)

jñātvā śrāddhāni kurvanti dharmābhāve'pi sarvadā ||

30.1३०.१

तेभ्य एव पुनः प्राप्तुं प्रसादाद्योगसंततिम् । (३०।१)

tebhya eva punaḥ prāptuṃ prasādādyogasaṃtatim |

30.2३०.२

पितॄणामादिसर्गे तु श्राद्धमेव विनिर्मितम् ॥ (३०।२)

pitṝṇāmādisarge tu śrāddhameva vinirmitam ||

31.1३१.१

सर्वेषां राजतं पात्रमथवा रजतान्वितम् । (३१।१)

sarveṣāṃ rājataṃ pātramathavā rajatānvitam |

31.2३१.२

दत्तं स्वधा पुरोधाय पितॄन् प्रीणाति सर्वदा ॥ (३१।२)

dattaṃ svadhā purodhāya pitṝn prīṇāti sarvadā ||

32.1३२.१

अग्नीषोमयमानां तु कार्यमाप्यायनं बुधः । (३२।१)

agnīṣomayamānāṃ tu kāryamāpyāyanaṃ budhaḥ |

32.2३२.२

अग्न्यभावेऽपि विप्रस्य प्राणाव् अपि जलेऽथवा ॥ (३२।२)

agnyabhāve'pi viprasya prāṇāv api jale'thavā ||

33.1३३.१

अजाकर्णे ऽश्वकर्णे वा गोष्ठे वा सलिलान्तिके । (३३।१)

ajākarṇe 'śvakarṇe vā goṣṭhe vā salilāntike |

33.2३३.२

पितॄणाम् अम्बरं स्थानं दक्षिणा दिक्प्रशस्यते ॥ (३३।२)

pitṝṇām ambaraṃ sthānaṃ dakṣiṇā dikpraśasyate ||

34.1३४.१

प्राचीनावीतमुदकं तिलाः सव्याङ्गमेव च । (३४।१)

prācīnāvītamudakaṃ tilāḥ savyāṅgameva ca |

34.2३४.२

दर्भा मांसं च पाठीनं गोक्षीरं मधुरा रसाः ॥ (३४।२)

darbhā māṃsaṃ ca pāṭhīnaṃ gokṣīraṃ madhurā rasāḥ ||

35.1३५.१

खड्गलोहामिषमधुकुशश्यामाकशालयः । (३५।१)

khaḍgalohāmiṣamadhukuśaśyāmākaśālayaḥ |

35.2३५.२

यवनीवारमुद्गेक्षुशुक्लपुष्पघृतानि च ॥ (३५।२)

yavanīvāramudgekṣuśuklapuṣpaghṛtāni ca ||

36.1३६.१

वल्लभानि प्रशस्तानि पितॄणामिह सर्वदा । (३६।१)

vallabhāni praśastāni pitṝṇāmiha sarvadā |

36.2३६.२

द्वेष्याणि सम्प्रवक्ष्यामि श्राद्धे वर्ज्यानि यानि तु ॥ (३६।२)

dveṣyāṇi sampravakṣyāmi śrāddhe varjyāni yāni tu ||

37.1३७.१

मसूरशणनिष्पावराजमाषकुसुम्भिकाः । (३७।१)

masūraśaṇaniṣpāvarājamāṣakusumbhikāḥ |

37.2३७.२

पद्मबिल्वार्कधत्तूरपारिभद्राटरूषकाः ॥ (३७।२)

padmabilvārkadhattūrapāribhadrāṭarūṣakāḥ ||

38.1३८.१

न देयाः पितृकार्येषु पयश्चाजाविकं तथा । (३८।१)

na deyāḥ pitṛkāryeṣu payaścājāvikaṃ tathā |

38.2३८.२

कोद्रवोदारचणकाः कपित्थं मधुकातसी ॥ (३८।२)

kodravodāracaṇakāḥ kapitthaṃ madhukātasī ||

39.1३९.१

एतान्यपि न देयानि पितृभ्यः प्रियमिच्छता । (३९।१)

etānyapi na deyāni pitṛbhyaḥ priyamicchatā |

39.2३९.२

पितॄन् प्रीणाति यो भक्त्या ते पुनः प्रीणयन्ति तम् ॥ (३९।२)

pitṝn prīṇāti yo bhaktyā te punaḥ prīṇayanti tam ||

40.1४०.१

यच्छन्ति पितरः पुष्टिं स्वर्गारोग्यं प्रजाफलम् । (४०।१)

yacchanti pitaraḥ puṣṭiṃ svargārogyaṃ prajāphalam |

40.2४०.२

देवकार्यादपि पुनः पितृकार्यं विशिष्यते ॥ (४०।२)

devakāryādapi punaḥ pitṛkāryaṃ viśiṣyate ||

41.1४१.१

देवतानां च पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृतम् । (४१।१)

devatānāṃ ca pitaraḥ pūrvamāpyāyanaṃ smṛtam |

41.2४१.२

शीघ्रप्रसादास्त्वक्रोधा निःशस्त्राः स्थिरसौहृदाः ॥ (४१।२)

śīghraprasādāstvakrodhā niḥśastrāḥ sthirasauhṛdāḥ ||

42.1४२.१

शान्तात्मानः शौचपराः सततं प्रियवादिनः । (४२।१)

śāntātmānaḥ śaucaparāḥ satataṃ priyavādinaḥ |

42.2४२.२

भक्तानुरक्ताः सुखदाः पितरः पूर्वदेवताः ॥ (४२।२)

bhaktānuraktāḥ sukhadāḥ pitaraḥ pūrvadevatāḥ ||

43.1४३.१

हविष्मतामाधिपत्ये श्राद्धदेवः स्मृतो रविः । (४३।१)

haviṣmatāmādhipatye śrāddhadevaḥ smṛto raviḥ |

43.2४३.२

एतद्वः सर्वमाख्यातं पितृवंशानुकीर्तनम् । (४३।२)

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ pitṛvaṃśānukīrtanam |

43.3४३.३

पुण्यं पवित्रम् आयुष्यं कीर्तनीयं सदा नृभिः ॥ (४३।३)

puṇyaṃ pavitram āyuṣyaṃ kīrtanīyaṃ sadā nṛbhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 15

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit