सूत उवाच । (१।१)

एवमुक्तो मनुस्तेन पप्रच्छ मधुसूदनम् । (१।२)

भगवन्कियद्भिर्वर्षैर्भविष्यत्यन्तरक्षयः ॥ (१।३)

सत्त्वानि च कथं नाथ रक्षिष्ये मधुसूदन । (२।१)

त्वया सह पुनर्योगः कथं वा भविता मम ॥ (२।२)

मत्स्य उवाच । (३।१)

अद्यप्रभृत्यनावृष्टिर्भविष्यति महीतले । (३।२)

यावद्वर्षशतं साग्रं दुर्भिक्षम् अशुभावहम् ॥ (३।३)

ततो ऽल्पसत्त्वक्षयदा रश्मयः सप्त दारुणाः । (४।१)

सप्तसप्तेर्भविष्यन्ति प्रतप्ताङ्गारवर्षिणः ॥ (४।२)

और्वानलोऽपि विकृतिं गमिष्यति युगक्षये । (५।१)

विषाग्निश्चापि पातालात्संकर्षणमुखच्युतः । (५।२)

भवस्यापि ललाटोत्थस् तृतीयनयनानलः ॥ (५।३)

त्रिजगन्निर्दहन् क्षोभं समेष्यति महामुने । (६।१)

एवं दग्धा मही सर्वा यदा स्याद्भस्मसंनिभा ॥ (६।२)

आकाशमूष्मणा तप्तं भविष्यति परंतप । (७।१)

ततः सदेवनक्षत्रं जगद्यास्यति संक्षयम् ॥ (७।२)

संवर्तो भीमनादश्च द्रोणश्चण्डो बलाहकः । (८।१)

विद्युत्पताकः शोणस्तु सप्तैते लयवारिदाः ॥ (८।२)

अग्निप्रस्वेदसम्भूताः प्लावयिष्यन्ति मेदिनीम् । (९।१)

समुद्राः क्षोभमागत्य चैकत्वेन व्यवस्थिताः ॥ (९।२)

एतदेकार्णवं सर्वं करिष्यन्ति जगत्त्रयम् । (१०।१)

वेदनावमिमां गृह्य सत्त्वबीजानि सर्वशः ॥ (१०।२)

आरोप्य रज्जुयोगेन मत्प्रदत्तेन सुव्रत । (११।१)

संयम्य नावं मच्छृङ्गे मत्स्यभावाभिरक्षितः ॥ (११।२)

एकः स्थास्यसि देवेषु दग्धेष्वपि परंतप । (१२।१)

सोमसूर्यावहं ब्रह्मा चतुर्लोकसमन्वितः ॥ (१२।२)

नर्मदा च नदी पुण्या मार्कण्डेयो महानृषिः । (१३।१)

भवो वेदाः पुराणानि विद्याभिः सर्वतोवृतम् ॥ (१३।२)

त्वया सार्धमिदं विश्वं स्थास्यत्यन्तरसंक्षये । (१४।१)

एवमेकार्णवे जाते चाक्षुषान्तरसंक्षये ॥ (१४।२)

वेदान्प्रवर्तयिष्यामि त्वत्सर्गादौ महीपते । (१५।१)

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (१५।२)

मनुर् अप्यास्थितो योगं वासुदेवप्रसादजम् । (१६।१)

अभ्यसन् यावद् आभूतसम्प्लवं पूर्वसूचितम् ॥ (१६।२)

काले यथोक्ते संजाते वासुदेवमुखोद्गते । (१७।१)

शृङ्गी प्रादुर्बभूवाथ मत्स्यरूपी जनार्दनः ॥ (१७।२)

भुजंगो रज्जुरूपेण मनोः पार्श्वमुपागमत् । (१८।१)

भूतान्सर्वान्समाकृष्य योगेनारोप्य धर्मवित् ॥ (१८।२)

भुजंगरज्ज्वा मत्स्यस्य शृङ्गे नावमयोजयत् । (१९।१)

उपर्युपस्थितस्तस्याः प्रणिपत्य जनार्दनम् ॥ (१९।२)

आभूतसम्प्लवे तस्मिन्नतीते योगशायिना । (२०।१)

पृष्टेन मनुना प्रोक्तं पुराणं मत्स्यरूपिणा । (२०।२)

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वमृषिसत्तमाः ॥ (२०।३)

यद्भवद्भिः पुरा पृष्टः सृष्ट्यादिकमहं द्विजाः । (२१।१)

तद् एवैकार्णवे तस्मिन्मनुः पप्रच्छ केशवम् ॥ (२१।२)

मनुरुवाच । (२२।१)

उत्पत्तिं प्रलयं चैव वंशान्मन्वन्तराणि च । (२२।२)

वंश्यानुचरितं चैव भुवनस्य च विस्तरम् ॥ (२२।३)

दानधर्मविधिं चैव श्राद्धकल्पं च शाश्वतम् । (२३।१)

वर्णाश्रमविभागं च तथेष्टापूर्तसंज्ञितम् ॥ (२३।२)

देवतानां प्रतिष्ठादि यच्चान्यद्विद्यते भुवि । (२४।१)

तत्सर्वं विस्तरेण त्वं धर्मं व्याख्यातुमर्हसि ॥ (२४।२)

मत्स्य उवाच । (२५।१)

महाप्रलयकालान्त एतदासीत्तमोमयम् । (२५।२)

प्रसुप्तमिव चातर्क्यम् अप्रज्ञातम् अलक्षणम् ॥ (२५।३)

अविज्ञेयम् अविज्ञातं जगत् स्थास्नु चरिष्णु च । (२६।१)

ततः स्वयम्भूर् अव्यक्तः प्रभवः पुण्यकर्मणाम् ॥ (२६।२)

व्यञ्जयन्नेतदखिलं प्रादुरासीत् तमोनुदः । (२७।१)

यो ऽतीन्द्रियः परो व्यक्ताद् अणुर् ज्यायान् सनातनः । (२७।२)

नारायण इति ख्यातः स एकः स्वयम् उद्बभौ ॥ (२७।३)

यः शरीराद् अभिध्याय सिसृक्षुर्विविधं जगत् । (२८।१)

अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अवासृजत ॥ (२८।२)

तदेवाण्डं समभवद्धेमरूप्यमयं महत् । (२९।१)

संवत्सरसहस्रेण सूर्यायुतसमप्रभम् ॥ (२९।२)

प्रविश्यान्तर् महातेजाः स्वयम् एवात्मसम्भवः । (३०।१)

प्रभावाद् अपि तद्व्याप्त्या विष्णुत्वम् अगमत् पुनः ॥ (३०।२)

तदन्तर्भगवानेष सूर्यः समभवत्पुरा । (३१।१)

आदित्यश्चादिभूतत्वाद् ब्रह्मा ब्रह्म पठन्न् अभूत् ॥ (३१।२)

दिवं भूमिं समकरोत् तदण्डशकलद्वयम् । (३२।१)

स चाकरोद्दिशः सर्वा मध्ये व्योम च शाश्वतम् ॥ (३२।२)