मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 59

58 of 175 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ऋषय ऊचुः । (१।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

1.2१.२

पादपानां विधिं सूत यथावद्विस्तराद्वद । (१।२)

pādapānāṃ vidhiṃ sūta yathāvadvistarādvada |

1.3१.३

विधिना केन कर्तव्यं पादपोद्यापनं बुधैः ॥ (१।३)

vidhinā kena kartavyaṃ pādapodyāpanaṃ budhaiḥ ||

2.1२.१

ये च लोकाः स्मृतास्तेषां तानिदानीं वदस्व नः । (२।१)

ye ca lokāḥ smṛtāsteṣāṃ tānidānīṃ vadasva naḥ |

2.2२.२

यत्फलं लभते प्रेत्य तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ (२।२)

yatphalaṃ labhate pretya tatsarvaṃ vaktumarhasi ||

3.1३.१

सूत उवाच । (३।१)

sūta uvāca

3.2३.२

पादपानां विधिं वक्ष्ये तथैवोद्यानभूमिषु । (३।२)

pādapānāṃ vidhiṃ vakṣye tathaivodyānabhūmiṣu |

3.3३.३

तडागविधिवत्सर्वमासाद्य जगदीश्वर ॥ (३।३)

taḍāgavidhivatsarvamāsādya jagadīśvara ||

4.1४.१

ऋत्विङ्मण्डपसम्भारश् चाचार्यश्चैव तद्विधः । (४।१)

ṛtviṅmaṇḍapasambhāraś cācāryaścaiva tadvidhaḥ |

4.2४.२

पूजयेद्ब्राह्मणांस्तद्वद्धेमवस्त्रानुलेपनैः ॥ (४।२)

pūjayedbrāhmaṇāṃstadvaddhemavastrānulepanaiḥ ||

5.1५.१

सर्वौषध्युदकैः सिक्तान्पिष्टातकविभूषितान् । (५।१)

sarvauṣadhyudakaiḥ siktānpiṣṭātakavibhūṣitān |

5.2५.२

वृक्षान्माल्यैरलंकृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत् ॥ (५।२)

vṛkṣānmālyairalaṃkṛtya vāsobhirabhiveṣṭayet ||

6.1६.१

सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनम् । (६।१)

sūcyā sauvarṇayā kāryaṃ sarveṣāṃ karṇavedhanam |

6.2६.२

अञ्जनं चापि दातव्यं तद्वद्धेमशलाकया ॥ (६।२)

añjanaṃ cāpi dātavyaṃ tadvaddhemaśalākayā ||

7.1७.१

फलानि सप्त चाष्टौ वा कालधौतानि कारयेत् । (७।१)

phalāni sapta cāṣṭau vā kāladhautāni kārayet |

7.2७.२

प्रत्येकं सर्ववृक्षाणां वेद्यां तान्यधिवासयेत् ॥ (७।२)

pratyekaṃ sarvavṛkṣāṇāṃ vedyāṃ tānyadhivāsayet ||

8.1८.१

धूपोऽत्र गुग्गुलः श्रेष्ठस्ताम्रपात्रैरधिष्ठितान् । (८।१)

dhūpo'tra guggulaḥ śreṣṭhastāmrapātrairadhiṣṭhitān |

8.2८.२

सप्तधान्यस्थितान्कृत्वा वस्त्रगन्धानुलेपनैः ॥ (८।२)

saptadhānyasthitānkṛtvā vastragandhānulepanaiḥ ||

9.1९.१

कुम्भान्सर्वेषु वृक्षेषु स्थापयित्वा नरेश्वर । (९।१)

kumbhānsarveṣu vṛkṣeṣu sthāpayitvā nareśvara |

9.2९.२

सहिरण्यान् अशेषांस्तान्कृत्वा बलिनिवेदनम् ॥ (९।२)

sahiraṇyān aśeṣāṃstānkṛtvā balinivedanam ||

10.1१०.१

यथास्वं लोकपालानामिन्द्रादीनां विशेषतः । (१०।१)

yathāsvaṃ lokapālānāmindrādīnāṃ viśeṣataḥ |

10.2१०.२

वनस्पतेश्च विद्वद्भिर्होमः कार्यो द्विजातिभिः ॥ (१०।२)

vanaspateśca vidvadbhirhomaḥ kāryo dvijātibhiḥ ||

11.1११.१

ततः शुक्लाम्बरधरां सौवर्णकृतभूषणाम् । (११।१)

tataḥ śuklāmbaradharāṃ sauvarṇakṛtabhūṣaṇām |

11.2११.२

सकांस्यदोहां सौवर्णशृङ्गाभ्याम् अतिशालिनीम् । (११।२)

sakāṃsyadohāṃ sauvarṇaśṛṅgābhyām atiśālinīm |

11.3११.३

पयस्विनीं वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गामुदङ्मुखीम् ॥ (११।३)

payasvinīṃ vṛkṣamadhyādutsṛjedgāmudaṅmukhīm ||

12.1१२.१

ततोऽभिषेकमन्त्रेण वाद्यमङ्गलगीतकैः । (१२।१)

tato'bhiṣekamantreṇa vādyamaṅgalagītakaiḥ |

12.2१२.२

ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च वारुणैरभितस्तथा । (१२।२)

ṛgyajuḥsāmamantraiśca vāruṇairabhitastathā |

12.3१२.३

तैरेव कुम्भैः स्नपनं कुर्याद्ब्राह्मणपुंगवः ॥ (१२।३)

taireva kumbhaiḥ snapanaṃ kuryādbrāhmaṇapuṃgavaḥ ||

13.1१३.१

स्नातः शुक्लाम्बरस्तद्वद्यजमानोऽभिपूजयेत् । (१३।१)

snātaḥ śuklāmbarastadvadyajamāno'bhipūjayet |

13.2१३.२

गोभिर् विभवतः सर्वानृत्विजस्तान्समाहितः ॥ (१३।२)

gobhir vibhavataḥ sarvānṛtvijastānsamāhitaḥ ||

14.1१४.१

हेमसूत्रैः सकटकैर् अङ्गुलीयपवित्रकैः । (१४।१)

hemasūtraiḥ sakaṭakair aṅgulīyapavitrakaiḥ |

14.2१४.२

वासोभिः शयनीयैश्च तथोपस्करपादुकैः । (१४।२)

vāsobhiḥ śayanīyaiśca tathopaskarapādukaiḥ |

14.3१४.३

क्षीरेण भोजनं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयम् ॥ (१४।३)

kṣīreṇa bhojanaṃ dadyādyāvaddinacatuṣṭayam ||

15.1१५.१

होमश्च सर्षपैः कार्यो यवैः कृष्णतिलैस्तथा । (१५।१)

homaśca sarṣapaiḥ kāryo yavaiḥ kṛṣṇatilaistathā |

15.2१५.२

पलाशसमिधः शस्ताश्चतुर्थेऽह्नि तथोत्सवः । (१५।२)

palāśasamidhaḥ śastāścaturthe'hni tathotsavaḥ |

15.3१५.३

दक्षिणा च पुनस्तद्वद्देया तत्रापि शक्तितः ॥ (१५।३)

dakṣiṇā ca punastadvaddeyā tatrāpi śaktitaḥ ||

16.1१६.१

यद्यदिष्टतमं किंचित् तत्तद् दद्यादमत्सरी । (१६।१)

yadyadiṣṭatamaṃ kiṃcit tattad dadyādamatsarī |

16.2१६.२

आचार्ये द्विगुणं दद्यात्प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ (१६।२)

ācārye dviguṇaṃ dadyātpraṇipatya visarjayet ||

17.1१७.१

अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वृक्षोत्सवं बुधः । (१७।१)

anena vidhinā yastu kuryādvṛkṣotsavaṃ budhaḥ |

17.2१७.२

सर्वान्कामानवाप्नोति फलं चानन्त्यमश्नुते ॥ (१७।२)

sarvānkāmānavāpnoti phalaṃ cānantyamaśnute ||

18.1१८.१

यश्चैकमपि राजेन्द्र वृक्षं संस्थापयेन्नरः । (१८।१)

yaścaikamapi rājendra vṛkṣaṃ saṃsthāpayennaraḥ |

18.2१८.२

सोऽपि स्वर्गे वसेद्राजन्यावदिन्द्रायुतत्रयम् ॥ (१८।२)

so'pi svarge vasedrājanyāvadindrāyutatrayam ||

19.1१९.१

भूतान्भव्यांश्च मनुजांस्तारयेद्द्रुमसंमितान् । (१९।१)

bhūtānbhavyāṃśca manujāṃstārayeddrumasaṃmitān |

19.2१९.२

परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम् ॥ (१९।२)

paramāṃ siddhimāpnoti punarāvṛttidurlabhām ||

20.1२०.१

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवः । (२०।१)

ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvāpi mānavaḥ |

20.2२०.२

सोऽपि सम्पूजितो देवैर्ब्रह्मलोके महीयते ॥ (२०।२)

so'pi sampūjito devairbrahmaloke mahīyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 59

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit