मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 147

146 of 175 · 63 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वराङ्ग्युवाच । (१।१)

varāṅgyuvāca |

1.2१.२

त्रासितास्म्यपविद्धास्मि ताडिता पीडितापि च । (१।२)

trāsitāsmyapaviddhāsmi tāḍitā pīḍitāpi ca |

1.3१.३

रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः ॥ (१।३)

raudreṇa devarājena naṣṭanātheva bhūriśaḥ ||

2.1२.१

दुःखपारमपश्यन्ती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता । (२।१)

duḥkhapāramapaśyantī prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitā |

2.2२.२

पुत्रं मे तारकं देहि दुःखशोकमहार्णवात् ॥ (२।२)

putraṃ me tārakaṃ dehi duḥkhaśokamahārṇavāt ||

3.1३.१

एवमुक्तः स दैत्येन्द्रः कोपव्याकुललोचनः । (३।१)

evamuktaḥ sa daityendraḥ kopavyākulalocanaḥ |

3.2३.२

शक्तोऽपि देवराजस्य प्रतिकर्तुं महासुरः ॥ (३।२)

śakto'pi devarājasya pratikartuṃ mahāsuraḥ ||

4.1४.१

तपः कर्तुं पुनर्दैत्यो व्यवस्वेत महाबलः । (४।१)

tapaḥ kartuṃ punardaityo vyavasveta mahābalaḥ |

4.2४.२

ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः ॥ (४।२)

jñātvā tu tasya saṃkalpaṃ brahmā krūrataraṃ punaḥ ||

5.1५.१

आजगाम तदा तत्र यत्रासौ दितिनन्दनः । (५।१)

ājagāma tadā tatra yatrāsau ditinandanaḥ |

5.2५.२

उवाच तस्मै भगवान्प्रभुर्मधुरया गिरा ॥ (५।२)

uvāca tasmai bhagavānprabhurmadhurayā girā ||

6.1६.१

ब्रह्मोवाच । (६।१)

brahmovāca |

6.2६.२

किमर्थं पुत्रं भूयस्त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि । (६।२)

kimarthaṃ putraṃ bhūyastvaṃ niyamaṃ krūramicchasi |

6.3६.३

आहाराभिमुखो दैत्य तन्नो ब्रूहि महाव्रत ॥ (६।३)

āhārābhimukho daitya tanno brūhi mahāvrata ||

7.1७.१

यावदब्दसहस्रेण निराहारस्य यत्फलम् । (७।१)

yāvadabdasahasreṇa nirāhārasya yatphalam |

7.2७.२

क्षणेनैकेन तल्लभ्यं त्यक्त्वाहारमुपस्थितम् ॥ (७।२)

kṣaṇenaikena tallabhyaṃ tyaktvāhāramupasthitam ||

8.1८.१

त्यागो ह्यप्राप्तकामानां कामेभ्यो न तथा गुरुः । (८।१)

tyāgo hyaprāptakāmānāṃ kāmebhyo na tathā guruḥ |

8.2८.२

यथा प्राप्तं परित्यज्य कामं कमललोचन ॥ (८।२)

yathā prāptaṃ parityajya kāmaṃ kamalalocana ||

9.1९.१

श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्राञ्जलिरब्रवीत् । (९।१)

śrutvaitadbrahmaṇo vākyaṃ daityaḥ prāñjalirabravīt |

9.2९.२

चिन्तयंस्तपसा युक्तो हृदि ब्रह्ममुखेरितम् ॥ (९।२)

cintayaṃstapasā yukto hṛdi brahmamukheritam ||

10.1१०.१

वज्राङ्ग उवाच । (१०।१)

vajrāṅga uvāca

10.2१०.२

उत्थितेन मया दृष्टा समाधानात्त्वदाज्ञया । (१०।२)

utthitena mayā dṛṣṭā samādhānāttvadājñayā |

10.3१०.३

महिषी भीषिता दीना रुदती शाखिनस्तले ॥ (१०।३)

mahiṣī bhīṣitā dīnā rudatī śākhinastale ||

11.1११.१

सा मयोक्ता तु तन्वङ्गी दूयमानेन चेतसा । (११।१)

sā mayoktā tu tanvaṅgī dūyamānena cetasā |

11.2११.२

किमेवं वर्तसे भीरु वद त्वं किं चिकीर्षसि ॥ (११।२)

kimevaṃ vartase bhīru vada tvaṃ kiṃ cikīrṣasi ||

12.1१२.१

इत्युक्ता सा मया देव प्रोवाच स्खलिताक्षरम् । (१२।१)

ityuktā sā mayā deva provāca skhalitākṣaram |

12.2१२.२

वाक्यं चोवाच तन्वङ्गी भीता सा हेतुसंहितम् ॥ (१२।२)

vākyaṃ covāca tanvaṅgī bhītā sā hetusaṃhitam ||

13.1१३.१

वराङ्ग्युवाच । (१३।१)

varāṅgyuvāca |

13.2१३.२

त्रासितास्म्यपविद्धास्मि कर्षिता पीडितास्मि च । (१३।२)

trāsitāsmyapaviddhāsmi karṣitā pīḍitāsmi ca |

13.3१३.३

रौद्रेण देवराजेन नष्टनाथेव भूरिशः ॥ (१३।३)

raudreṇa devarājena naṣṭanātheva bhūriśaḥ ||

14.1१४.१

दुःखस्यान्तमपश्यन्ती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता । (१४।१)

duḥkhasyāntamapaśyantī prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitā |

14.2१४.२

पुत्रं मे तारकं देहि ह्यस्माद्दुःखमहार्णवात् ॥ (१४।२)

putraṃ me tārakaṃ dehi hyasmādduḥkhamahārṇavāt ||

15.1१५.१

एवमुक्तस्तु संक्षुब्धस्तस्याः पुत्रार्थमुद्यतः । (१५।१)

evamuktastu saṃkṣubdhastasyāḥ putrārthamudyataḥ |

15.2१५.२

तपो घोरं करिष्यामि जयाय त्रिदिवौकसाम् ॥ (१५।२)

tapo ghoraṃ kariṣyāmi jayāya tridivaukasām ||

16.1१६.१

एतच्छ्रुत्वा वचो देवः पद्मगर्भोद्भवस्तदा । (१६।१)

etacchrutvā vaco devaḥ padmagarbhodbhavastadā |

16.2१६.२

उवाच दैत्यराजानं प्रसन्नश्चतुराननः ॥ (१६।२)

uvāca daityarājānaṃ prasannaścaturānanaḥ ||

17.1१७.१

ब्रह्मोवाच । (१७।१)

brahmovāca |

17.2१७.२

अलं ते तपसा वत्स मा क्लेशे दुस्तरे विश । (१७।२)

alaṃ te tapasā vatsa mā kleśe dustare viśa |

17.3१७.३

पुत्रस्ते तारको नाम भविष्यति महाबलः ॥ (१७।३)

putraste tārako nāma bhaviṣyati mahābalaḥ ||

18.1१८.१

देवसीमन्तिनीनां तु धम्मिल्लस्य विमोक्षणः । (१८।१)

devasīmantinīnāṃ tu dhammillasya vimokṣaṇaḥ |

18.2१८.२

इत्युक्तो दैत्यनाथस्तु प्रणिपत्य पितामहम् ॥ (१८।२)

ityukto daityanāthastu praṇipatya pitāmaham ||

19.1१९.१

आगत्यानन्दयामास महिषीं हर्षिताननः । (१९।१)

āgatyānandayāmāsa mahiṣīṃ harṣitānanaḥ |

19.2१९.२

तौ दम्पती कृतार्थौ तु जग्मतुः स्वाश्रमं मुदा ॥ (१९।२)

tau dampatī kṛtārthau tu jagmatuḥ svāśramaṃ mudā ||

20.1२०.१

वज्राङ्गेणाहितं गर्भं वराङ्गी वरवर्णिनी । (२०।१)

vajrāṅgeṇāhitaṃ garbhaṃ varāṅgī varavarṇinī |

20.2२०.२

पूर्णं वर्षसहस्रं च दधारोदर एव हि ॥ (२०।२)

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ ca dadhārodara eva hi ||

21.1२१.१

ततो वर्षसहस्रान्ते वराङ्गी सुषुवे सुतम् । (२१।१)

tato varṣasahasrānte varāṅgī suṣuve sutam |

21.2२१.२

जायमाने तु दैत्येन्द्रे तस्मिंल्लोकभयंकरे ॥ (२१।२)

jāyamāne tu daityendre tasmiṃllokabhayaṃkare ||

22.1२२.१

चचाल सकला पृथ्वी समुद्राश्च चकम्पिरे । (२२।१)

cacāla sakalā pṛthvī samudrāśca cakampire |

22.2२२.२

चेलुर्महीधराः सर्वे ववुर्वाताश्च भीषणाः ॥ (२२।२)

celurmahīdharāḥ sarve vavurvātāśca bhīṣaṇāḥ ||

23.1२३.१

जेपुर्जप्यं मुनिवरा नेदुर्व्यालमृगा अपि । (२३।१)

jepurjapyaṃ munivarā nedurvyālamṛgā api |

23.2२३.२

चन्द्रसूर्यौ जहुः कान्तिं सनीहारा दिशोऽभवन् ॥ (२३।२)

candrasūryau jahuḥ kāntiṃ sanīhārā diśo'bhavan ||

24.1२४.१

जाते महासुरे तस्मिन्सर्वे चापि महासुराः । (२४।१)

jāte mahāsure tasminsarve cāpi mahāsurāḥ |

24.2२४.२

आजग्मुर्हृषितास्तत्र तथा चासुरयोषितः ॥ (२४।२)

ājagmurhṛṣitāstatra tathā cāsurayoṣitaḥ ||

25.1२५.१

जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चासुराङ्गनाः । (२५।१)

jagurharṣasamāviṣṭā nanṛtuścāsurāṅganāḥ |

25.2२५.२

ततो महोत्सवो जातो दानवानां द्विजोत्तमाः ॥ (२५।२)

tato mahotsavo jāto dānavānāṃ dvijottamāḥ ||

26.1२६.१

विषण्णमनसो देवाः समहेन्द्रास्तदाभवन् । (२६।१)

viṣaṇṇamanaso devāḥ samahendrāstadābhavan |

26.2२६.२

वराङ्गी स्वसुतं दृष्ट्वा हर्षेणापूरिता तदा ॥ (२६।२)

varāṅgī svasutaṃ dṛṣṭvā harṣeṇāpūritā tadā ||

27.1२७.१

बहु मेने न देवेन्द्रविजयं तु तदेव सा । (२७।१)

bahu mene na devendravijayaṃ tu tadeva sā |

27.2२७.२

जातमात्रस्तु दैत्येन्द्रस्तारकश्चण्डविक्रमः ॥ (२७।२)

jātamātrastu daityendrastārakaścaṇḍavikramaḥ ||

28.1२८.१

अभिषिक्तोऽसुरैः सर्वैः कुजम्भमहिषादिभिः । (२८।१)

abhiṣikto'suraiḥ sarvaiḥ kujambhamahiṣādibhiḥ |

28.2२८.२

सर्वासुरमहाराज्ये पृथिवीतुलनक्षमैः ॥ (२८।२)

sarvāsuramahārājye pṛthivītulanakṣamaiḥ ||

29.1२९.१

स तु प्राप्य महाराज्यं तारको मुनिसत्तमाः । (२९।१)

sa tu prāpya mahārājyaṃ tārako munisattamāḥ |

29.2२९.२

उवाच दानवश्रेष्ठान्युक्तियुक्तमिदं वचः ॥ (२९।२)

uvāca dānavaśreṣṭhānyuktiyuktamidaṃ vacaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 147

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit