मनुरुवाच । (१।१)

गुडधेनुविधानं मे समाचक्ष्व जगत्पते । (१।२)

किंरूपं केन मन्त्रेण दातव्यं तदिहोच्यताम् ॥ (१।३)

मत्स्य उवाच । (२।१)

गुडधेनुविधानस्य यद्रूपमिह यत्फलम् । (२।२)

तदिदानीं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविनाशनम् ॥ (२।३)

कृष्णाजिनं चतुर्हस्तं प्राग्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि । (३।१)

गोमयेनानुलिप्तायां दर्भानास्तीर्य सर्वतः ॥ (३।२)

लघ्वेणकाजिनं तद्वद्वत्सं च परिकल्पयेत् । (४।१)

प्राङ्मुखीं कल्पयेद्धेनुमुदक्पादां सवत्सकाम् ॥ (४।२)

उत्तमा गुडधेनुः स्यात्सदा भारचतुष्टयम् । (५।१)

वत्सं भारेण कुर्वीत द्वाभ्यां वै मध्यमा स्मृता ॥ (५।२)

अर्धभारेण वत्सः स्यात्कनिष्ठा भारकेण तु । (६।१)

चतुर्थांशेन वत्सः स्याद्गृहवित्तानुसारतः ॥ (६।२)

धेनुवत्सौ घृतास्यौ च सितसूक्ष्माम्बरावृतौ । (७।१)

शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुचिमुक्ताफलेक्षणौ ॥ (७।२)

सितसूत्रशिरालौ तौ सितकम्बलकम्बलौ । (८।१)

ताम्रगण्डकपृष्ठौ तौ सितचामररोमकौ ॥ (८।२)

विद्रुमभ्रूयुगोपेतौ नवनीतस्तनावुभौ । (९।१)

क्षौमपुच्छौ कांस्यदोहाविन्द्रनीलकतारकौ ॥ (९।२)

सुवर्णशृङ्गाभरणौ राजतैः खुरसंयुतौ । (१०।१)

नानाफलसमायुक्तौ घ्राणगन्धकरण्डकौ । (१०।२)

इत्येवं रचयित्वा तौ धूपदीपैरथार्चयेत् ॥ (१०।३)

या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवेष्ववस्थिता । (११।१)

धेनुरूपेण सा देवी मम शान्तिं प्रयच्छतु ॥ (११।२)

देहस्था या च रुद्राणी शंकरस्य सदा प्रिया । (१२।१)

धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु ॥ (१२।२)

विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा या च विभावसोः । (१३।१)

चन्द्रार्कशक्रशक्तिर्या धेनुरूपास्तु सा श्रिये ॥ (१३।२)

चतुर्मुखस्य या लक्ष्मीर्या लक्ष्मीर्धनदस्य च । (१४।१)

लक्ष्मीर्या लोकपालानां सा धेनुर्वरदास्तु मे ॥ (१४।२)

स्वधा या पितृमुख्याणां स्वाहा यज्ञभुजां च या । (१५।१)

सर्वपापहरा धेनुस्तस्माच्छान्तिं प्रयच्छ मे ॥ (१५।२)

एवमामन्त्र्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत् । (१६।१)

विधानमेतद्धेनूनां सर्वासाम् अभिपठ्यते ॥ (१६।२)

यास्ताः पापविनाशिन्यः पठ्यन्ते दश धेनवः । (१७।१)

तासां स्वरूपं वक्ष्यामि नामानि च नराधिप ॥ (१७।२)

प्रथमा गुडधेनुः स्याद् घृतधेनुस् तथापरा । (१८।१)

तिलधेनुस्तृतीया तु चतुर्थी जलसंज्ञिता ॥ (१८।२)

क्षीरधेनुश्च विख्याता मधुधेनुस्तथा परा । (१९।१)

सप्तमी शर्कराधेनुर्दधिधेनुस्तथाष्टमी । (१९।२)

रसधेनुश्च नवमी दशमी स्यात् स्वरूपतः ॥ (१९।३)

कुम्भाः स्युर्द्रवधेनूनामितरासां तु राशयः । (२०।१)

सुवर्णधेनुमप्यत्र केचिदिच्छन्ति भानवः ॥ (२०।२)

नवनीतेन रत्नैश्च तथान्ये तु महर्षयः । (२१।१)

एतदेवंविधानं स्यात् त एवोपस्कराः स्मृताः ॥ (२१।२)

मन्त्रावाहनसंयुक्ताः सदा पर्वणि पर्वणि । (२२।१)

यथाश्रद्धं प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः ॥ (२२।२)

गुडधेनुप्रसङ्गेन सर्वास्तावन्मयोदिताः । (२३।१)

अशेषयज्ञफलदाः सर्वाः पापहराः शुभाः ॥ (२३।२)

व्रतानामुत्तमं यस्माद् विशोकद्वादशीव्रतम् । (२४।१)

तदङ्गत्वेन चैवात्र गुडधेनुः प्रशस्यते ॥ (२४।२)

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपातेऽथवा पुनः । (२५।१)

गुडधेन्वादयो देयास् तूपरागादिपर्वसु ॥ (२५।२)

विशोकद्वादशी चैषा पुण्या पापहरा शुभा । (२६।१)

यामुपोष्य नरो याति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ (२६।२)

इह लोके च सौभाग्यमायुरारोग्यमेव च । (२७।१)

वैष्णवं पुरमाप्नोति मरणे च स्मरन्हरिम् ॥ (२७।२)

नवार्बुदसहस्राणि दश चाष्टौ च धर्मवित् । (२८।१)

न शोकदुःखदौर्गत्यं तस्य संजायते नृप ॥ (२८।२)

नारी वा कुरुते या तु विशोकद्वादशीव्रतम् । (२९।१)

नृत्यगीतपरा नित्यं सापि तत्फलमाप्नुयात् ॥ (२९।२)

तस्मादग्रे हरेर्नित्यमनन्तं गीतवादनम् । (३०।१)

कर्तव्यं भूतिकामेन भक्त्या तु परया नृप ॥ (३०।२)

इति पठति य इत्थं यः शृणोतीह सम्यङ्मधुमुरनरकारेर् अर्चनं यश्च पश्येत् । (३१।१)

मतिमाप च जनानां यो ददातीन्द्रलोके वसति स विबुधौघैः पूज्यते कल्पमेकम् ॥ (३१।२)