मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 57

56 of 175 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

दीर्घायुरारोग्यकुलाभिवृद्धियुक्तः पुमान्भूपकुलायुतः स्यात् । (१।२)

dīrghāyurārogyakulābhivṛddhiyuktaḥ pumānbhūpakulāyutaḥ syāt |

1.3१.३

मुहुर्मुहुर्जन्मनि येन सम्यग्व्रतं समाचक्ष्व तदिन्दुमौले ॥ (१।३)

muhurmuhurjanmani yena samyagvrataṃ samācakṣva tadindumaule ||

2.1२.१

श्रीभगवानुवाच । (२।१)

śrībhagavānuvāca |

2.2२.२

त्वया पृष्टमिदं सम्यगुक्तं चाक्षय्यकारकम् । (२।२)

tvayā pṛṣṭamidaṃ samyaguktaṃ cākṣayyakārakam |

2.3२.३

रहस्यं तव वक्ष्यामि यत्पुराणविदो विदुः ॥ (२।३)

rahasyaṃ tava vakṣyāmi yatpurāṇavido viduḥ ||

3.1३.१

रोहिणीचन्द्रशयनं नाम व्रतमिहोत्तमम् । (३।१)

rohiṇīcandraśayanaṃ nāma vratamihottamam |

3.2३.२

तस्मिन्नारायणस्यार्चामर्चयद् इन्दुनामभिः ॥ (३।२)

tasminnārāyaṇasyārcāmarcayad indunāmabhiḥ ||

4.1४.१

यदा सोमदिने शुक्ला भवेत्पञ्चदशी क्वचित् । (४।१)

yadā somadine śuklā bhavetpañcadaśī kvacit |

4.2४.२

अथवा ब्रह्मनक्षत्रं पौर्णमास्यां प्रजायते ॥ (४।२)

athavā brahmanakṣatraṃ paurṇamāsyāṃ prajāyate ||

5.1५.१

तदा स्नानं नरः कुर्यात्पञ्चगव्येन सर्षपैः । (५।१)

tadā snānaṃ naraḥ kuryātpañcagavyena sarṣapaiḥ |

5.2५.२

आप्यायस्वेति तु जपेद्विद्वानष्टशतं पुनः ॥ (५।२)

āpyāyasveti tu japedvidvānaṣṭaśataṃ punaḥ ||

6.1६.१

शूद्रोऽपि परया भक्त्या पाषण्डालापवर्जितः । (६।१)

śūdro'pi parayā bhaktyā pāṣaṇḍālāpavarjitaḥ |

6.2६.२

सोमाय वरदायाथ विष्णवे च नमो नमः ॥ (६।२)

somāya varadāyātha viṣṇave ca namo namaḥ ||

7.1७.१

कृतजप्यः स्वभवनमागत्य मधुसूदनम् । (७।१)

kṛtajapyaḥ svabhavanamāgatya madhusūdanam |

7.2७.२

पूजयेत्फलपुष्पैश्च सोमनामानि कीर्तयन् ॥ (७।२)

pūjayetphalapuṣpaiśca somanāmāni kīrtayan ||

8.1८.१

सोमाय शान्ताय नमोऽस्तु पादावनन्तधाम्नेति च जानुजङ्घे । (८।१)

somāya śāntāya namo'stu pādāvanantadhāmneti ca jānujaṅghe |

8.2८.२

ऊरुद्वयं चापि जलोदराय सम्पूजयेन्मेढ्रमनन्तबाहवे ॥ (८।२)

ūrudvayaṃ cāpi jalodarāya sampūjayenmeḍhramanantabāhave ||

9.1९.१

नमो नमः कामसुखप्रदाय कटिः शशाङ्कस्य सदार्चनीया । (९।१)

namo namaḥ kāmasukhapradāya kaṭiḥ śaśāṅkasya sadārcanīyā |

9.2९.२

तथोदरं चाप्यमृतोदराय नाभिः शशाङ्काय नमोऽभिपूज्या ॥ (९।२)

tathodaraṃ cāpyamṛtodarāya nābhiḥ śaśāṅkāya namo'bhipūjyā ||

10.1१०.१

नमोऽस्तु चन्द्राय मुखं च पूज्यं दन्ता द्विजानामधिपाय पूज्याः । (१०।१)

namo'stu candrāya mukhaṃ ca pūjyaṃ dantā dvijānāmadhipāya pūjyāḥ |

10.2१०.२

हास्यं नमश्चन्द्रमसेऽभिपूज्यमोष्ठौ कुमुद्वन्तवनप्रियाय ॥ (१०।२)

hāsyaṃ namaścandramase'bhipūjyamoṣṭhau kumudvantavanapriyāya ||

11.1११.१

नासा च नाथाय वनौषधीनामानन्दभूताय पुनर्भ्रुवौ च । (११।१)

nāsā ca nāthāya vanauṣadhīnāmānandabhūtāya punarbhruvau ca |

11.2११.२

नेत्रद्वयं पद्मनिभं तथेन्दोरिन्दीवरश्यामकराय शौरेः ॥ (११।२)

netradvayaṃ padmanibhaṃ tathendorindīvaraśyāmakarāya śaureḥ ||

12.1१२.१

नमः समस्ताध्वरवन्दिताय कर्णद्वयं दैत्यनिषूदनाय । (१२।१)

namaḥ samastādhvaravanditāya karṇadvayaṃ daityaniṣūdanāya |

12.2१२.२

ललाटमिन्दोरुदधिप्रियाय केशाः सुषुम्नाधिपतेः प्रपूज्याः ॥ (१२।२)

lalāṭamindorudadhipriyāya keśāḥ suṣumnādhipateḥ prapūjyāḥ ||

13.1१३.१

शिरः शशाङ्काय नमो मुरारेर्विश्वेश्वरायेति नमः किरीटिने । (१३।१)

śiraḥ śaśāṅkāya namo murārerviśveśvarāyeti namaḥ kirīṭine |

13.2१३.२

पद्मप्रिये रोहिणि नाम लक्ष्मीः सौभाग्यसौख्यामृतचारुकाये ॥ (१३।२)

padmapriye rohiṇi nāma lakṣmīḥ saubhāgyasaukhyāmṛtacārukāye ||

14.1१४.१

देवीं च संपूज्य सुगन्धपुष्पैर्नैवेद्यधूपादिभिरिन्दुपत्नीम् । (१४।१)

devīṃ ca saṃpūjya sugandhapuṣpairnaivedyadhūpādibhirindupatnīm |

14.2१४.२

सुप्त्वाथ भूमौ पुनरुत्थितेन स्नात्वा च विप्राय हविष्ययुक्तः ॥ (१४।२)

suptvātha bhūmau punarutthitena snātvā ca viprāya haviṣyayuktaḥ ||

15.1१५.१

देयः प्रभाते सहिरण्यवारिकुम्भो नमः पापविनाशनाय । (१५।१)

deyaḥ prabhāte sahiraṇyavārikumbho namaḥ pāpavināśanāya |

15.2१५.२

संप्राश्य गोमूत्रममांसमन्नमक्षारमष्टावथ विंशतिं च । (१५।२)

saṃprāśya gomūtramamāṃsamannamakṣāramaṣṭāvatha viṃśatiṃ ca |

15.3१५.३

ग्रासान्पयःसर्पिर्युतानुपोष्य भुक्त्वेतिहासं शृणुयान्मुहूर्तम् ॥ (१५।३)

grāsānpayaḥsarpiryutānupoṣya bhuktvetihāsaṃ śṛṇuyānmuhūrtam ||

16.1१६.१

कदम्बनीलोत्पलकेतकानि जाती सरोजं शतपत्त्रिका च । (१६।१)

kadambanīlotpalaketakāni jātī sarojaṃ śatapattrikā ca |

16.2१६.२

अम्लानकुब्जान्यथ सिन्दुवारं पुष्पं पुनर्नारद मल्लिकायाः । (१६।२)

amlānakubjānyatha sinduvāraṃ puṣpaṃ punarnārada mallikāyāḥ |

16.3१६.३

शुभ्रं च विष्णोः करवीरपुष्पं श्रीचम्पकं चन्द्रमसः प्रदेयम् ॥ (१६।३)

śubhraṃ ca viṣṇoḥ karavīrapuṣpaṃ śrīcampakaṃ candramasaḥ pradeyam ||

17.1१७.१

श्रावणादिषु मासेषु क्रमादेतानि सर्वदा । (१७।१)

śrāvaṇādiṣu māseṣu kramādetāni sarvadā |

17.2१७.२

यस्मिन्मासे व्रतादिः स्यात्तत्पुष्पैरर्चयेद्धरिम् ॥ (१७।२)

yasminmāse vratādiḥ syāttatpuṣpairarcayeddharim ||

18.1१८.१

एवं संवत्सरं यावदुपास्य विधिवन्नरः । (१८।१)

evaṃ saṃvatsaraṃ yāvadupāsya vidhivannaraḥ |

18.2१८.२

व्रतान्ते शयनं दद्याद्दर्पणोपस्करान्वितम् ॥ (१८।२)

vratānte śayanaṃ dadyāddarpaṇopaskarānvitam ||

19.1१९.१

रोहिणीचन्द्रमिथुनं कारयित्वाथ काञ्चनम् । (१९।१)

rohiṇīcandramithunaṃ kārayitvātha kāñcanam |

19.2१९.२

चन्द्रः षडङ्गुलः कार्यो रोहिणी चतुरङ्गुला ॥ (१९।२)

candraḥ ṣaḍaṅgulaḥ kāryo rohiṇī caturaṅgulā ||

20.1२०.१

मुक्ताफलाष्टकयुतं सितनेत्रपटावृतम् । (२०।१)

muktāphalāṣṭakayutaṃ sitanetrapaṭāvṛtam |

20.2२०.२

क्षीरकुम्भोपरि पुनः कांस्यपात्राक्षतान्वितम् । (२०।२)

kṣīrakumbhopari punaḥ kāṃsyapātrākṣatānvitam |

20.3२०.३

दद्यान्मन्त्रेण पूर्वाह्णे शालीक्षुफलसंयुतम् ॥ (२०।३)

dadyānmantreṇa pūrvāhṇe śālīkṣuphalasaṃyutam ||

21.1२१.१

श्वेतामथ सुवर्णास्यां खुरै रौप्यैः समन्विताम् । (२१।१)

śvetāmatha suvarṇāsyāṃ khurai raupyaiḥ samanvitām |

21.2२१.२

सवस्त्रभाजनां धेनुं तथा शङ्खं च शोभनम् ॥ (२१।२)

savastrabhājanāṃ dhenuṃ tathā śaṅkhaṃ ca śobhanam ||

22.1२२.१

भूषणैर्द्विजदाम्पत्यमलंकृत्य गुणान्वितम् । (२२।१)

bhūṣaṇairdvijadāmpatyamalaṃkṛtya guṇānvitam |

22.2२२.२

चन्द्रोऽयं द्विजरूपेण सभार्य इति कल्पयेत् ॥ (२२।२)

candro'yaṃ dvijarūpeṇa sabhārya iti kalpayet ||

23.1२३.१

यथा न रोहिणी कृष्ण शय्यां संत्यज्य गच्छति । (२३।१)

yathā na rohiṇī kṛṣṇa śayyāṃ saṃtyajya gacchati |

23.2२३.२

सोमरूपस्य ते तद्वन्ममाभेदोऽस्तु भूतिभिः ॥ (२३।२)

somarūpasya te tadvanmamābhedo'stu bhūtibhiḥ ||

24.1२४.१

यथा त्वमेव सर्वेषां परमानन्दमुक्तिदः । (२४।१)

yathā tvameva sarveṣāṃ paramānandamuktidaḥ |

24.2२४.२

भुक्तिर्मुक्तिस्तथा भक्तिस्त्वयि चन्द्रास्तु मे सदा ॥ (२४।२)

bhuktirmuktistathā bhaktistvayi candrāstu me sadā ||

25.1२५.१

इति संसारभीतस्य मुक्तिकामस्य चानघ । (२५।१)

iti saṃsārabhītasya muktikāmasya cānagha |

25.2२५.२

रूपारोग्यायुषामेतद्विधायकमनुत्तमम् ॥ (२५।२)

rūpārogyāyuṣāmetadvidhāyakamanuttamam ||

26.1२६.१

इदमेव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं मुने । (२६।१)

idameva pitṝṇāṃ ca sarvadā vallabhaṃ mune |

26.2२६.२

त्रैलोक्याधिपतिर्भूत्वा सप्तकल्पशतत्रयम् । (२६।२)

trailokyādhipatirbhūtvā saptakalpaśatatrayam |

26.3२६.३

चन्द्रलोकमवाप्नोति विद्युद्भूत्वा तु मुच्यते ॥ (२६।३)

candralokamavāpnoti vidyudbhūtvā tu mucyate ||

27.1२७.१

नारी वा रोहिणी चन्द्रशयनं या समाचरेत् । (२७।१)

nārī vā rohiṇī candraśayanaṃ yā samācaret |

27.2२७.२

सापि तत्फलमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ (२७।२)

sāpi tatphalamāpnoti punarāvṛttidurlabham ||

28.1२८.१

इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधुमथनार्चनम् इन्दुकीर्तनेन । (२८।१)

iti paṭhati śṛṇoti vā ya itthaṃ madhumathanārcanam indukīrtanena |

28.2२८.२

मतिमपि च ददाति सोऽपि शौरेर्भवनगतः परिपूज्यतेऽमरौघैः ॥ (२८।२)

matimapi ca dadāti so'pi śaurerbhavanagataḥ paripūjyate'maraughaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 57

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit