मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 117

116 of 175 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

आलोकयन्नदीं पुण्यां तत्समीरहृतश्रमः । (१।२)

ālokayannadīṃ puṇyāṃ tatsamīrahṛtaśramaḥ |

1.3१.३

स गच्छन्नेव ददृशे हिमवन्तं महागिरिम् ॥ (१।३)

sa gacchanneva dadṛśe himavantaṃ mahāgirim ||

2.1२.१

खमुल्लिखद्भिर्बहुभिर्वृतं शृङ्गैस्तु पाण्डुरैः । (२।१)

khamullikhadbhirbahubhirvṛtaṃ śṛṅgaistu pāṇḍuraiḥ |

2.2२.२

पक्षिणामपि संचारैर्विना सिद्धगतिं शुभाम् ॥ (२।२)

pakṣiṇāmapi saṃcārairvinā siddhagatiṃ śubhām ||

3.1३.१

नदीप्रवाहसंजातमहाशब्दैः समन्ततः । (३।१)

nadīpravāhasaṃjātamahāśabdaiḥ samantataḥ |

3.2३.२

असंश्रुतान्यशब्दं तं शीततोयं मनोरमम् ॥ (३।२)

asaṃśrutānyaśabdaṃ taṃ śītatoyaṃ manoramam ||

4.1४.१

देवदारुवनैर्नीलैः कृताधोवसनं शुभम् । (४।१)

devadāruvanairnīlaiḥ kṛtādhovasanaṃ śubham |

4.2४.२

मेघोत्तरीयकं शैलं ददृशे स नराधिपः ॥ (४।२)

meghottarīyakaṃ śailaṃ dadṛśe sa narādhipaḥ ||

5.1५.१

श्वेतमेघकृतोष्णीषं चन्द्रार्कमुकुटं क्वचित् । (५।१)

śvetameghakṛtoṣṇīṣaṃ candrārkamukuṭaṃ kvacit |

5.2५.२

हिमानुलिप्तसर्वाङ्गं क्वचिद्धातुविमिश्रितम् ॥ (५।२)

himānuliptasarvāṅgaṃ kvaciddhātuvimiśritam ||

6.1६.१

चन्दनेनानुलिप्ताङ्गं दत्तपञ्चाङ्गुलं यथा । (६।१)

candanenānuliptāṅgaṃ dattapañcāṅgulaṃ yathā |

6.2६.२

शीतप्रदं निदाघेऽपि शिलाविकटसंकटम् ॥ (६।२)

śītapradaṃ nidāghe'pi śilāvikaṭasaṃkaṭam ||

7.0७.०

सालक्तकैर् अप्सरसां मुद्रितं चरणैः क्वचित् ॥ (७।०)

sālaktakair apsarasāṃ mudritaṃ caraṇaiḥ kvacit ||

8.1८.१

क्वचित्संस्पृष्टसूर्यांशुं क्वचिच् च तमसावृतम् । (८।१)

kvacitsaṃspṛṣṭasūryāṃśuṃ kvacic ca tamasāvṛtam |

8.2८.२

दरीमुखैः क्वचिद्भीमैः पिबन्तं सलिलं महत् । (८।२)

darīmukhaiḥ kvacidbhīmaiḥ pibantaṃ salilaṃ mahat |

8.3८.३

क्वचिद्विद्याधरगणैः क्रीडद्भिरुपशोभितम् । (८।३)

kvacidvidyādharagaṇaiḥ krīḍadbhirupaśobhitam |

8.4८.४

उपगीतं तथा मुख्यैः किंनराणां गणैः क्वचित् ॥ (८।४)

upagītaṃ tathā mukhyaiḥ kiṃnarāṇāṃ gaṇaiḥ kvacit ||

9.1९.१

आपानभूमौ गलितैर्गन्धर्वाप्सरसां क्वचित् । (९।१)

āpānabhūmau galitairgandharvāpsarasāṃ kvacit |

9.2९.२

पुष्पैः संतानकादीनां दिव्यैस्तम् उपशोभितम् ॥ (९।२)

puṣpaiḥ saṃtānakādīnāṃ divyaistam upaśobhitam ||

10.1१०.१

सुप्तोत्थिताभिः शय्याभिः कुसुमानां तथा क्वचित् । (१०।१)

suptotthitābhiḥ śayyābhiḥ kusumānāṃ tathā kvacit |

10.2१०.२

मृदिताभिः समाकीर्णं गन्धर्वाणां मनोरमम् ॥ (१०।२)

mṛditābhiḥ samākīrṇaṃ gandharvāṇāṃ manoramam ||

11.1११.१

निरुद्धपवनैर्देशैर् नीलशाद्वलमण्डितैः । (११।१)

niruddhapavanairdeśair nīlaśādvalamaṇḍitaiḥ |

11.2११.२

क्वचिच् च कुसुमैर्युक्तम् अत्यन्तरुचिरं शुभम् ॥ (११।२)

kvacic ca kusumairyuktam atyantaruciraṃ śubham ||

12.1१२.१

तपस्विशरणं शैलं कामिनामतिदुर्लभम् । (१२।१)

tapasviśaraṇaṃ śailaṃ kāmināmatidurlabham |

12.2१२.२

मृगैर्यथानुचरितं दन्तिभिन्नमहाद्रुमम् ॥ (१२।२)

mṛgairyathānucaritaṃ dantibhinnamahādrumam ||

13.1१३.१

यत्र सिंहनिनादेन त्रस्तानां भैरवं रवम् । (१३।१)

yatra siṃhaninādena trastānāṃ bhairavaṃ ravam |

13.2१३.२

दृश्यते न च संश्रान्तं गजानामाकुलं कुलम् ॥ (१३।२)

dṛśyate na ca saṃśrāntaṃ gajānāmākulaṃ kulam ||

14.1१४.१

तटाश्च तापसैर्यत्र कुञ्जदेशैरलंकृताः । (१४।१)

taṭāśca tāpasairyatra kuñjadeśairalaṃkṛtāḥ |

14.2१४.२

रत्नैर्यस्य समुत्पन्नैस्त्रैलोक्यं समलंकृतम् ॥ (१४।२)

ratnairyasya samutpannaistrailokyaṃ samalaṃkṛtam ||

15.1१५.१

अहीनशरणं नित्यम् अहीनजनसेवितम् । (१५।१)

ahīnaśaraṇaṃ nityam ahīnajanasevitam |

15.2१५.२

अहीनः पश्यति गिरिमहीनं रत्नसम्पदा ॥ (१५।२)

ahīnaḥ paśyati girimahīnaṃ ratnasampadā ||

16.1१६.१

अल्पेन तपसा यत्र सिद्धिं प्राप्स्यन्ति तापसाः । (१६।१)

alpena tapasā yatra siddhiṃ prāpsyanti tāpasāḥ |

16.2१६.२

यस्य दर्शनमात्रेण सर्वकल्मषनाशनम् ॥ (१६।२)

yasya darśanamātreṇa sarvakalmaṣanāśanam ||

17.1१७.१

महाप्रपातसम्पातप्रपातादिगताम्बुभिः । (१७।१)

mahāprapātasampātaprapātādigatāmbubhiḥ |

17.2१७.२

वायुनीतैः सदा तृप्तिकृतदेशं क्वचित्क्वचित् ॥ (१७।२)

vāyunītaiḥ sadā tṛptikṛtadeśaṃ kvacitkvacit ||

18.1१८.१

समालब्धजलैः शृङ्गैः क्वचिच् चापि समुच्छ्रितैः । (१८।१)

samālabdhajalaiḥ śṛṅgaiḥ kvacic cāpi samucchritaiḥ |

18.2१८.२

नित्यार्कतापविषमैरगम्यैर्मनसा युतम् ॥ (१८।२)

nityārkatāpaviṣamairagamyairmanasā yutam ||

19.1१९.१

देवदारुमहावृक्षव्रजशाखानिरन्तरैः । (१९।१)

devadārumahāvṛkṣavrajaśākhānirantaraiḥ |

19.2१९.२

वंशस्तम्बवनाकारैः प्रदेशैरुपशोभितम् ॥ (१९।२)

vaṃśastambavanākāraiḥ pradeśairupaśobhitam ||

20.1२०.१

हिमछत्त्रमहाशृङ्गं प्रपातशतनिर्झरम् । (२०।१)

himachattramahāśṛṅgaṃ prapātaśatanirjharam |

20.2२०.२

शब्दलभ्याम्बुविषमं हिमसंरुद्धकन्दरम् ॥ (२०।२)

śabdalabhyāmbuviṣamaṃ himasaṃruddhakandaram ||

21.1२१.१

दृष्ट्वैव तं चारुनितम्बभूमिं महानुभावः स तु मद्रनाथः । (२१।१)

dṛṣṭvaiva taṃ cārunitambabhūmiṃ mahānubhāvaḥ sa tu madranāthaḥ |

21.2२१.२

बभ्राम तत्रैव मुदा समेतः स्थानं तदा किंचिदथाससाद ॥ (२१।२)

babhrāma tatraiva mudā sametaḥ sthānaṃ tadā kiṃcidathāsasāda ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 117

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit