मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 134

133 of 175 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

पूज्यमाने रथे तस्मिंल्लोकैर्देवे रथे स्थिते । (१।२)

pūjyamāne rathe tasmiṃllokairdeve rathe sthite |

1.3१.३

प्रमथेषु नदत्सूग्रं प्रवदत्सु च साध्विति ॥ (१।३)

pramatheṣu nadatsūgraṃ pravadatsu ca sādhviti ||

2.1२.१

ईश्वरस्वरघोषेण नर्दमाने महावृषे । (२।१)

īśvarasvaraghoṣeṇa nardamāne mahāvṛṣe |

2.2२.२

जयत्सु विप्रेषु तथा गर्जत्सु तुरगेषु च ॥ (२।२)

jayatsu vipreṣu tathā garjatsu turageṣu ca ||

3.1३.१

रणाङ्गणात्समुत्पत्य देवर्षिर्नारदः प्रभुः । (३।१)

raṇāṅgaṇātsamutpatya devarṣirnāradaḥ prabhuḥ |

3.2३.२

कान्त्या चन्द्रोपमस्तूर्णं त्रिपुरं पुरमागतः ॥ (३।२)

kāntyā candropamastūrṇaṃ tripuraṃ puramāgataḥ ||

4.1४.१

औत्पातिकं तु दैत्यानां त्रिपुरे वर्तते ध्रुवम् । (४।१)

autpātikaṃ tu daityānāṃ tripure vartate dhruvam |

4.2४.२

नारदश्चात्र भगवान्प्रादुर्भूतस्तपोधनः ॥ (४।२)

nāradaścātra bhagavānprādurbhūtastapodhanaḥ ||

5.1५.१

आगतं जलदाभासं समेताः सर्वदानवाः । (५।१)

āgataṃ jaladābhāsaṃ sametāḥ sarvadānavāḥ |

5.2५.२

उत्तस्थुर्नारदं दृष्ट्वा अभिवादनवादिनः ॥ (५।२)

uttasthurnāradaṃ dṛṣṭvā abhivādanavādinaḥ ||

6.1६.१

तमर्घ्येण च पाद्येन मधुपर्केण चेश्वराः । (६।१)

tamarghyeṇa ca pādyena madhuparkeṇa ceśvarāḥ |

6.2६.२

नारदं पूजयामासुर्ब्रह्माणमिव वासवः ॥ (६।२)

nāradaṃ pūjayāmāsurbrahmāṇamiva vāsavaḥ ||

7.1७.१

तेषां स पूजां पूजार्हः प्रतिगृह्य तपोधनः । (७।१)

teṣāṃ sa pūjāṃ pūjārhaḥ pratigṛhya tapodhanaḥ |

7.2७.२

नारदः सुखमासीनः काञ्चने परमासने ॥ (७।२)

nāradaḥ sukhamāsīnaḥ kāñcane paramāsane ||

8.1८.१

मयस्तु सुखमासीने नारदे नारदोद्भवे । (८।१)

mayastu sukhamāsīne nārade nāradodbhave |

8.2८.२

यथार्हं दानवैः सार्धमासीनो दानवाधिपः ॥ (८।२)

yathārhaṃ dānavaiḥ sārdhamāsīno dānavādhipaḥ ||

9.1९.१

आसीनं नारदं प्रेक्ष्य मयस्त्वथ महासुरः । (९।१)

āsīnaṃ nāradaṃ prekṣya mayastvatha mahāsuraḥ |

9.2९.२

अब्रवीद्वचनं तुष्टो हृष्टरोमाननेक्षणः ॥ (९।२)

abravīdvacanaṃ tuṣṭo hṛṣṭaromānanekṣaṇaḥ ||

10.1१०.१

औत्पातिकं पुरेऽस्माकं यथा नान्यत्र कुत्रचित् । (१०।१)

autpātikaṃ pure'smākaṃ yathā nānyatra kutracit |

10.2१०.२

वर्तते वर्तमानज्ञ वद त्वं हि च नारद ॥ (१०।२)

vartate vartamānajña vada tvaṃ hi ca nārada ||

11.1११.१

दृश्यन्ते भयदाः स्वप्ना भज्यन्ते च ध्वजाः परम् । (११।१)

dṛśyante bhayadāḥ svapnā bhajyante ca dhvajāḥ param |

11.2११.२

विना च वायुना केतुः पतते च तथा भुवि ॥ (११।२)

vinā ca vāyunā ketuḥ patate ca tathā bhuvi ||

12.1१२.१

अट्टालकाश्च नृत्यन्ते सपताकाः सगोपुराः । (१२।१)

aṭṭālakāśca nṛtyante sapatākāḥ sagopurāḥ |

12.2१२.२

हिंस हिंसेति श्रूयन्ते गिरश्च भयदाः पुरे ॥ (१२।२)

hiṃsa hiṃseti śrūyante giraśca bhayadāḥ pure ||

13.1१३.१

नाहं बिभेमि देवानां सेन्द्राणामपि नारद । (१३।१)

nāhaṃ bibhemi devānāṃ sendrāṇāmapi nārada |

13.2१३.२

मुक्त्वैकं वरदं स्थाणुं भक्ताभयकरं हरम् ॥ (१३।२)

muktvaikaṃ varadaṃ sthāṇuṃ bhaktābhayakaraṃ haram ||

14.1१४.१

भगवन्नास्त्यविदितमुत्पातेषु तवानघ । (१४।१)

bhagavannāstyaviditamutpāteṣu tavānagha |

14.2१४.२

अनागतमतीतं च भवाञ्जानाति तत्त्वतः ॥ (१४।२)

anāgatamatītaṃ ca bhavāñjānāti tattvataḥ ||

15.1१५.१

तदेतन्नो भयस्थानम् उत्पाताभिनिवेदितम् । (१५।१)

tadetanno bhayasthānam utpātābhiniveditam |

15.2१५.२

कथयस्व मुनिश्रेष्ठ प्रपन्नस्य तु नारद ॥ (१५।२)

kathayasva muniśreṣṭha prapannasya tu nārada ||

16.0१६.०

इत्युक्तो नारदस्तेन मयेनामयवर्जितः ॥ (१६।०)

ityukto nāradastena mayenāmayavarjitaḥ ||

17.1१७.१

नारद उवाच । (१७।१)

nārada uvāca

17.2१७.२

शृणु दानव तत्त्वेन भवन्त्यौत्पातिका यथा । (१७।२)

śṛṇu dānava tattvena bhavantyautpātikā yathā |

17.3१७.३

धर्मेति धारणे धातुर्माहात्म्ये चैव पठ्यते । (१७।३)

dharmeti dhāraṇe dhāturmāhātmye caiva paṭhyate |

17.4१७.४

धारणाच्च महत्त्वेन धर्म एष निरुच्यते ॥ (१७।४)

dhāraṇācca mahattvena dharma eṣa nirucyate ||

18.1१८.१

स इष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते । (१८।१)

sa iṣṭaprāpako dharma ācāryairupadiśyate |

18.2१८.२

इतरश्चानिष्टफल आचार्यैर्नोपदिश्यते ॥ (१८।२)

itaraścāniṣṭaphala ācāryairnopadiśyate ||

19.1१९.१

उत्पथान्मार्गमागच्छेन्मार्गाच्चेव विमार्गताम् । (१९।१)

utpathānmārgamāgacchenmārgācceva vimārgatām |

19.2१९.२

विनाशस्तस्य निर्देश्य इति वेदविदो विदुः ॥ (१९।२)

vināśastasya nirdeśya iti vedavido viduḥ ||

20.1२०.१

त्वमधर्मरथारूढः सहैभिर्मत्तदानवैः । (२०।१)

tvamadharmarathārūḍhaḥ sahaibhirmattadānavaiḥ |

20.2२०.२

अपकारिषु देवानां कुरुषे त्वं सहायताम् ॥ (२०।२)

apakāriṣu devānāṃ kuruṣe tvaṃ sahāyatām ||

21.1२१.१

तदेतान्येवमादीनि उत्पातावेदितानि च । (२१।१)

tadetānyevamādīni utpātāveditāni ca |

21.2२१.२

वैनाशिकानि दृश्यन्ते दानवानां तथैव च ॥ (२१।२)

vaināśikāni dṛśyante dānavānāṃ tathaiva ca ||

22.1२२.१

एष रुद्रः समास्थाय महालोकमयं रथम् । (२२।१)

eṣa rudraḥ samāsthāya mahālokamayaṃ ratham |

22.2२२.२

आयाति त्रिपुरं हन्तुं मय त्वामसुरानपि ॥ (२२।२)

āyāti tripuraṃ hantuṃ maya tvāmasurānapi ||

23.1२३.१

स त्वं महौजसं नित्यं प्रपद्यस्व महेश्वरम् । (२३।१)

sa tvaṃ mahaujasaṃ nityaṃ prapadyasva maheśvaram |

23.2२३.२

यास्यसे सह पुत्रेण दानवैः सह मानद ॥ (२३।२)

yāsyase saha putreṇa dānavaiḥ saha mānada ||

24.1२४.१

इत्येवमावेद्य भयं दानवोपस्थितं महत् । (२४।१)

ityevamāvedya bhayaṃ dānavopasthitaṃ mahat |

24.2२४.२

दानवानां पुनर्देवो देवेशपदमागतः ॥ (२४।२)

dānavānāṃ punardevo deveśapadamāgataḥ ||

25.1२५.१

नारदे तु मुनौ याते मयो दानवनायकः । (२५।१)

nārade tu munau yāte mayo dānavanāyakaḥ |

25.2२५.२

शूरसंमतमित्येवं दानवानाह दानवः ॥ (२५।२)

śūrasaṃmatamityevaṃ dānavānāha dānavaḥ ||

26.1२६.१

शूराः स्थ जातपुत्राः स्थ कृतकृत्याः स्थ दानवाः । (२६।१)

śūrāḥ stha jātaputrāḥ stha kṛtakṛtyāḥ stha dānavāḥ |

26.2२६.२

युध्यध्वं दैवतैः सार्धं कर्तव्यं चापि नो भयम् ॥ (२६।२)

yudhyadhvaṃ daivataiḥ sārdhaṃ kartavyaṃ cāpi no bhayam ||

27.1२७.१

जित्वा वयं भविष्यामः सर्वेऽमरसभासदः । (२७।१)

jitvā vayaṃ bhaviṣyāmaḥ sarve'marasabhāsadaḥ |

27.2२७.२

देवांश्च सेन्द्रकान्हत्वा लोकान्भोक्ष्यामहेऽसुराः ॥ (२७।२)

devāṃśca sendrakānhatvā lokānbhokṣyāmahe'surāḥ ||

28.1२८.१

अट्टालकेषु च तथा तिष्ठध्वं शस्त्रपाणयः । (२८।१)

aṭṭālakeṣu ca tathā tiṣṭhadhvaṃ śastrapāṇayaḥ |

28.2२८.२

दंशिता युद्धसज्जाश्च तिष्ठध्वं प्रोद्यतायुधाः ॥ (२८।२)

daṃśitā yuddhasajjāśca tiṣṭhadhvaṃ prodyatāyudhāḥ ||

29.1२९.१

पुराणि त्रीणि चैतानि यथास्थानेषु दानवाः । (२९।१)

purāṇi trīṇi caitāni yathāsthāneṣu dānavāḥ |

29.2२९.२

तिष्ठध्वं लङ्घनीयानि भविष्यन्ति पुराणि च ॥ (२९।२)

tiṣṭhadhvaṃ laṅghanīyāni bhaviṣyanti purāṇi ca ||

30.1३०.१

नमोगतास्तथा शूरा देवता विदिता हि वः । (३०।१)

namogatāstathā śūrā devatā viditā hi vaḥ |

30.2३०.२

ताः प्रयत्नेन वार्याश्च विदार्याश्चैव सायकैः ॥ (३०।२)

tāḥ prayatnena vāryāśca vidāryāścaiva sāyakaiḥ ||

31.1३१.१

इति दनुतनयान्मयस्तथोक्त्वा सुरगणवारणवारणे वचांसि । (३१।१)

iti danutanayānmayastathoktvā suragaṇavāraṇavāraṇe vacāṃsi |

31.2३१.२

युवतिजनविषण्णमानसं तत्त्रिपुरपुरं सहसा विवेश राजा ॥ (३१।२)

yuvatijanaviṣaṇṇamānasaṃ tattripurapuraṃ sahasā viveśa rājā ||

32.1३२.१

अथ रजतविशुद्धभावभावो भवमभिपूज्य दिगम्बरं सुगीर्भिः । (३२।१)

atha rajataviśuddhabhāvabhāvo bhavamabhipūjya digambaraṃ sugīrbhiḥ |

32.2३२.२

शरणमुपजगाम देवदेवं मदनार्यन्धकयज्ञदेहघातम् ॥ (३२।२)

śaraṇamupajagāma devadevaṃ madanāryandhakayajñadehaghātam ||

33.1३३.१

मयमभयपदैषिणं प्रपन्नं न किल बुबोध तृतीयदीप्तनेत्रः । (३३।१)

mayamabhayapadaiṣiṇaṃ prapannaṃ na kila bubodha tṛtīyadīptanetraḥ |

33.2३३.२

तदभिमतमदात्ततः शशाङ्की स च किल निर्भय एव दानवोऽभूत् ॥ (३३।२)

tadabhimatamadāttataḥ śaśāṅkī sa ca kila nirbhaya eva dānavo'bhūt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 134

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit