मत्स्य उवाच । (१।१)

पुरा रथंतरे कल्पे परिपृष्टो महात्मना । (१।२)

मन्दरस्थो महादेवः पिनाकी ब्रह्मणा स्वयम् ॥ (१।३)

ब्रह्मोवाच । (२।१)

कथमारोग्यमैश्वर्यमनन्तममरेश्वर । (२।२)

स्वल्पेन तपसा देव भवेन्मोक्षोऽथवा नृणाम् ॥ (२।३)

किमज्ञातं महादेव त्वत्प्रसादादधोक्षज । (३।१)

स्वल्पकेनाथ तपसा महत्फलमिहोच्यताम् ॥ (३।२)

मत्स्य उवाच । (४।१)

एवं पृष्टः स विश्वात्मा ब्रह्मणा लोकभावनः । (४।२)

उमापतिरुवाचेदं मनसः प्रीतिकारकम् ॥ (४।३)

ईश्वर उवाच । (५।१)

अस्माद्रथंतरात्कल्पात्त्रयोविंशात् पुनर्यदा । (५।२)

वाराहो भविता कल्पस्तस्य मन्वन्तरे शुभे ॥ (५।३)

वैवस्वताख्ये संजाते सप्तमे सप्तलोककृत् । (६।१)

द्वापराख्यं युगं तद्वद् अष्टाविंशतिमं जगुः ॥ (६।२)

तस्यान्ते स महादेवो वासुदेवो जनार्दनः । (७।१)

भारावतरणार्थाय त्रिधा विष्णुर्भविष्यति ॥ (७।२)

द्वैपायन ऋषिस्तद्वद्रौहिणेयोऽथ केशवः । (८।१)

कंसादिदर्पमथनः केशवः क्लेशनाशनः ॥ (८।२)

पुरीं द्वारवतीं नाम साम्प्रतं या कुशस्थली । (९।१)

दिव्यानुभावसंयुक्तामधिवासाय शार्ङ्गिणः । (९।२)

त्वष्टा ममाज्ञया तद्वत्करिष्यति जगत्पतेः ॥ (९।३)

तस्यां कदाचिदासीनः सभायाममितद्युतिः । (१०।१)

भार्याभिर्वृष्णिभिश्चैव भूभृद्भिर् भूरिदक्षिणैः ॥ (१०।२)

कुरुभिर्देवगन्धर्वैरभितः कैटभार्दनः । (११।१)

प्रवृत्तासु पुराणीषु धर्मसम्बन्धिनीषु च ॥ (११।२)

कथान्ते भीमसेनेन परिपृष्टः प्रतापवान् । (१२।१)

त्वया पृष्टस्य धर्मस्य रहस्यस्यास्य भेदकृत् ॥ (१२।२)

भविता स तदा ब्रह्मन्कर्ता चैव वृकोदरः । (१३।१)

प्रवर्तकोऽस्य धर्मस्य पाण्डुपुत्रो महाबलः ॥ (१३।२)

यस्य तीक्ष्णो वृको नाम जठरे हव्यवाहनः । (१४।१)

मया दत्तः स धर्मात्मा तेन चासौ वृकोदरः ॥ (१४।२)

मतिमान्मानशीलश्च नागायुतबलो महान् । (१५।१)

भविष्यत्यजरः श्रीमान्कन्दर्प इव रूपवान् ॥ (१५।२)

धार्मिकस्याप्यशक्तस्य तीव्राग्नित्वादुपोषणे । (१६।१)

इदं व्रतमशेषाणां व्रतानामधिकं यतः ॥ (१६।२)

कथयिष्यति विश्वात्मा वासुदेवो जगद्गुरुः । (१७।१)

अशेषयज्ञफलदम् अशेषाघविनाशनम् ॥ (१७।२)

अशेषदुष्टशमनमशेषसुरपूजितम् । (१८।१)

पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् । (१८।२)

भविष्यं च भविष्याणां पुराणानां पुरातनम् ॥ (१८।३)

वासुदेव उवाच । (१९।१)

यद्यष्टमीचतुर्दश्योर्द्वादशीष्वथ भारत । (१९।२)

अन्येष्वपि दिनर्क्षेषु न शक्तस्त्वम् उपोषितुम् ॥ (१९।३)

ततः पुण्यां तिथिमिमां सर्वपापप्रणाशिनीम् । (२०।१)

उपोष्य विधिनानेन गच्छ विष्णोः परं पदम् ॥ (२०।२)

माघमासस्य दशमी यदा शुक्ला भवेत्तदा । (२१।१)

घृतेनाभ्यञ्जनं कृत्वा तिलैः स्नानं समाचरेत् ॥ (२१।२)

तथैव विष्णुमभ्यर्च्य नभो नारायणेति च । (२२।१)

कृष्णाय पादौ सम्पूज्य शिरः सर्वात्मने नमः ॥ (२२।२)

वैकुण्ठायेति वैकुण्ठमुरः श्रीवत्सधारिणे । (२३।१)

शङ्खिने चक्रिणे तद्वद्गदिने वरदाय वै । (२३।२)

सर्वे नारायणस्यैवं संपूज्या बाहवः क्रमात् ॥ (२३।३)

दामोदरायेत्युदरं मेढ्रं पञ्चशराय वै । (२४।१)

ऊरू सौभाग्यनाथाय जानुनी भूतधारिणे ॥ (२४।२)

नमो नीलाय वै जङ्घे पादौ विश्वसृजे नमः । (२५।१)

नमो देव्यै नमः शान्त्यै नमो लक्ष्म्यै नमः श्रियै ॥ (२५।२)

नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै धृष्ट्यै हृष्ट्यै नमो नमः । (२६।१)

नमो विहंगनाथाय वायुवेगाय पक्षिणे । (२६।२)

विषप्रमाथिने नित्यं गरुडं चाभिपूजयेत् ॥ (२६।३)

एवं सम्पूज्य गोविन्दमुमापतिविनायकौ । (२७।१)

गन्धैर्माल्यैस्तथा धूपैर्भक्ष्यैर्नानाविधैरपि ॥ (२७।२)

गव्येन पयसा सिद्धां कृसरामथ वाग्यतः । (२८।१)

सर्पिषा सह भुक्त्वा च गत्वा शतपदं बुधः ॥ (२८।२)

नैयग्रोधं दन्तकाष्ठमथवा खादिरं बुधः । (२९।१)

गृहीत्वा धावयेद्दन्तानाचान्तः प्रागुदङ्मुखः ॥ (२९।२)

ब्रूयात् सायन्तनीं कृत्वा संध्यामस्तमिते रवौ । (३०।१)

नमो नारायणायेति त्वामहं शरणं गतः ॥ (३०।२)

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य च केशवम् । (३१।१)

रात्रिं च सकलां स्थित्वा स्नानं च पयसा तथा ॥ (३१।२)

सर्पिषा चापि दहनं हुत्वा ब्राह्मणपुंगवैः । (३२।१)

सहैव पुण्डरीकाक्ष द्वादश्यां क्षीरभोजनम् ॥ (३२।२)

करिष्यामि यतात्माहं निर्विघ्नेनास्तु तच्च मे । (३३।१)

एवमुक्त्वा स्वपेद्भूमावितिहासकथां पुनः ॥ (३३।२)

श्रुत्वा प्रभाते संजाते नदीं गत्वा विशां पते । (३४।१)

स्नानं कृत्वा मृदा तद्वत्पाषण्डान् अभिवर्जयेत् ॥ (३४।२)

उपास्य संध्यां विधिवत्कृत्वा च पितृतर्पणम् । (३५।१)

प्रणम्य च हृषीकेशं सप्तलोकैकमीश्वरम् ॥ (३५।२)

गृहस्य पुरतो भक्त्या मण्डपं कारयेद्बुधः । (३६।१)

दशहस्तमथाष्टौ वा करान्कुर्याद्विशां पते ॥ (३६।२)

चतुर्हस्तां शुभां कुर्याद्वेदीमरिनिषूदन । (३७।१)

चतुर्हस्तप्रमाणं च विन्यसेत्तत्र तोरणम् ॥ (३७।२)

आरोप्य कलशं तत्र दिक्पालान्पूजयेत्ततः । (३८।१)

छिद्रेण जलसम्पूर्णमथ कृष्णाजिनस्थितः । (३८।२)

तस्य धारां च शिरसा धारयेत्सकलां निशाम् ॥ (३८।३)

तथैव विष्णोः शिरसि क्षीरधारां प्रपातयेत् । (३९।१)

अरत्निमात्रं कुण्डं च कुर्यात्तत्र त्रिमेखलम् ॥ (३९।२)

योनिवक्त्रं च तत्कृत्वा ब्राह्मणैः यवसर्पिषी । (४०।१)

तिलांश्च विष्णुदेवत्यैर्मन्त्रैरेकाग्निवत्तदा ॥ (४०।२)

हुत्वा च वैष्णवं सम्यक्चरुं गोक्षीरसंयुतम् । (४१।१)

निष्पावार्धप्रमाणां वै धारामाज्यस्य पातयेत् ॥ (४१।२)

जलकुम्भान् महावीर्य स्थापयित्वा त्रयोदश । (४२।१)

भक्ष्यैर्नानाविधैर्युक्तान्सितवस्त्रैरलंकृतान् ॥ (४२।२)

युक्तानौदुम्बरैः पात्रैः पञ्चरत्नसमन्वितान् । (४३।१)

चतुर्भिर्बह्वृचैर्होमस्तत्र कार्य उदङ्मुखैः ॥ (४३।२)

रुद्रजापश्चतुर्भिश्च यजुर्वेदपरायणैः । (४४।१)

वैष्णवानि तु सामानि चतुरः सामवेदिनः । (४४।२)

अरिष्टवर्गसहितान्यभितः परिपाठयेत् ॥ (४४।३)

एवं द्वादश तान्विप्रान्वस्त्रमाल्यानुलेपनैः । (४५।१)

पूजयेदङ्गुलीयैश्च कटकैर्हेमसूत्रकैः ॥ (४५।२)

वासोभिः शयनीयैश्च वित्तशाठ्यविवर्जितः । (४६।१)

एवं क्षपातिवाह्या च गीतमङ्गलनिःस्वनैः ॥ (४६।२)

उपाध्यायस्य च पुनर्द्विगुणं सर्वमेव तु । (४७।१)

ततः प्रभाते विमले समुत्थाय त्रयोदश ॥ (४७।२)

गा वै दद्यात्कुरुश्रेष्ठ सौवर्णमुखसंयुताः । (४८।१)

पयस्विनीः शीलवतीः कांस्यदोहसमन्विताः ॥ (४८।२)

रौप्यखुराः सवस्त्राश्च चन्दनेनाभिषेचिताः । (४९।१)

तास्तु तेषां ततो भक्त्या भक्ष्यभोज्यान्नतर्पितान् ॥ (४९।२)

कृत्वा वै ब्राह्मणान् सर्वानन्नैर्नानाविधैस्तथा । (५०।१)

भुक्त्वा चाक्षारलवणमात्मना च विसर्जयेत् ॥ (५०।२)

अनुगम्य पदान्यष्टौ पुत्रभार्यासमन्वितः । (५१।१)

प्रीयतामत्र देवेशः केशवः क्लेशनाशनः ॥ (५१।२)

शिवस्य हृदये विष्णुर्विष्णोश्च हृदये शिवः । (५२।१)

यथान्तरं न पश्यामि तथा मे स्वस्ति चायुषः ॥ (५२।२)

एवमुच्चार्य तान्कुम्भान्गाश्चैव शयनानि च । (५३।१)

वासांसि चैव सर्वेषां गृहाणि प्रापयेद्बुधः ॥ (५३।२)

अभावे बहुशय्यानामेकामपि सुसंस्कृताम् । (५४।१)

शय्यां दद्याद्द्विजातेश्च सर्वोपस्करसंयुताम् ॥ (५४।२)

इतिहासपुराणानि वाचयित्वातिवाहयेत् । (५५।१)

तद्दिनं नरशार्दूल य इच्छेद्विपुलां श्रियम् ॥ (५५।२)

तस्मात्त्वं सत्त्वमालम्ब्य भीमसेन विमत्सरः । (५६।१)

कुरु व्रतमिदं सम्यक्स्नेहात्तव मयेरितम् ॥ (५६।२)

त्वया कृतमिदं वीर त्वन्नामाख्यं भविष्यति । (५७।१)

सा भीमद्वादशी ह्येषा सर्वपापहरा शुभा । (५७।२)

या तु कल्याणिनी नाम पुरा कल्पेषु पठ्यते ॥ (५७।३)

त्वमादिकर्ता भव सौकरेऽस्मिन्कल्पे महावीरवरप्रधान । (५८।१)

यस्याः स्मरन्कीर्तनमप्यशेषं विनष्टपापस्त्रिदशाधिपः स्यात् ॥ (५८।२)

कृत्वा च यामप्सरसाम् अधीशा वेश्या कृता ह्यन्यभवान्तरेषु । (५९।१)

आभीरकन्यातिकुतूहलेन सैवोर्वशी सम्प्रति नाकपृष्ठे ॥ (५९।२)

जाताथवा वैश्यकुलोद्भवापि पुलोमकन्या पुरुहूतपत्नी । (६०।१)

तत्रापि तस्याः परिचारिकेयं मम प्रिया सम्प्रति सत्यभामा ॥ (६०।२)

स्नातः पुरा मण्डलमेष तद्वत्तेजोमयं वेदशरीरमाप । (६१।१)

अस्यां च कल्याणतिथौ विवस्वान्सहस्रधारेण सहस्ररश्मिः ॥ (६१।२)

इदमेव कृतं महेन्द्रमुख्यैर् वसुभिर्देवसुरारिभिस्तथा तु । (६२।१)

फलमस्य न शक्यतेऽभिवक्तुं यदि जिह्वायुतकोटयो मुखे स्युः ॥ (६२।२)

कलिकलुषविदारिणीमनन्तामिति कथयिष्यति यादवेन्द्रसूनुः । (६३।१)

अपि नरकगतान्पितॄन् अशेषानलमुद्धर्तुमिहैव यः करोति ॥ (६३।२)

य इदमघविदारणं शृणोति भक्त्या परिपठतीह परोपकारहेतोः । (६४।१)

तिथिमिह सकलार्थभाङ्नरेन्द्रस् तव चतुरानन साम्यतामुपैति ॥ (६४।२)

कल्याणिनी नाम पुरा बभूव या द्वादशी माघदिनेषु पूज्या । (६५।१)

सा पाण्डुपुत्रेण कृता भविष्यत्यनन्तपुण्यानघ भीमपूर्वा ॥ (६५।२)