मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 9

8 of 175 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

एवं श्रुत्वा मनुः प्राह पुनरेव जनार्दनम् । (१।२)

evaṃ śrutvā manuḥ prāha punareva janārdanam |

1.3१.३

पूर्वेषां चरितं ब्रूहि मनूनां मधुसूदन ॥ (१।३)

pūrveṣāṃ caritaṃ brūhi manūnāṃ madhusūdana ||

2.1२.१

मत्स्य उवाच । (२।१)

matsya uvāca

2.2२.२

मन्वन्तराणि राजेन्द्र मनूनां चरितं च यत् । (२।२)

manvantarāṇi rājendra manūnāṃ caritaṃ ca yat |

2.3२.३

प्रमाणं चैव कालस्य तां सृष्टिं च समासतः ॥ (२।३)

pramāṇaṃ caiva kālasya tāṃ sṛṣṭiṃ ca samāsataḥ ||

3.1३.१

एकचित्तः प्रशान्तात्मा शृणु मार्तण्डनन्दन । (३।१)

ekacittaḥ praśāntātmā śṛṇu mārtaṇḍanandana |

3.2३.२

यामा नाम पुरा देवा आसन् स्वायम्भुवान्तरे ॥ (३।२)

yāmā nāma purā devā āsan svāyambhuvāntare ||

4.1४.१

सप्तैव ऋषयः पूर्वे ये मरीच्यादयः स्मृताः । (४।१)

saptaiva ṛṣayaḥ pūrve ye marīcyādayaḥ smṛtāḥ |

4.2४.२

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च सहः सवन एव च ॥ (४।२)

āgnīdhraścāgnibāhuśca sahaḥ savana eva ca ||

5.1५.१

ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यो मेधा मेधातिथिर् वसुः । (५।१)

jyotiṣmān dyutimān havyo medhā medhātithir vasuḥ |

5.2५.२

स्वायम्भुवस्यास्य मनोर्दशैते वंशवर्धनाः ॥ (५।२)

svāyambhuvasyāsya manordaśaite vaṃśavardhanāḥ ||

6.1६.१

प्रतिसर्गमिमे कृत्वा जग्मुर्यत्परमंपदम् । (६।१)

pratisargamime kṛtvā jagmuryatparamaṃpadam |

6.2६.२

एतत् स्वायम्भुवं प्रोक्तं स्वारोचिषमतः परम् ॥ (६।२)

etat svāyambhuvaṃ proktaṃ svārociṣamataḥ param ||

7.1७.१

स्वारोचिषस्य तनयाश् चत्वारो देववर्चसः । (७।१)

svārociṣasya tanayāś catvāro devavarcasaḥ |

7.2७.२

नभोनभस्यप्रसृतिभानवः कीर्तिवर्धनाः ॥ (७।२)

nabhonabhasyaprasṛtibhānavaḥ kīrtivardhanāḥ ||

8.1८.१

दत्तो निश्च्यवनस्तम्बः प्राणः कश्यप एव च । (८।१)

datto niścyavanastambaḥ prāṇaḥ kaśyapa eva ca |

8.2८.२

और्वो बृहस्पतिश्चैव सप्तैते ऋषयः स्मृताः ॥ (८।२)

aurvo bṛhaspatiścaiva saptaite ṛṣayaḥ smṛtāḥ ||

9.1९.१

देवाश्च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषेऽन्तरे । (९।१)

devāśca tuṣitā nāma smṛtāḥ svārociṣe'ntare |

9.2९.२

हस्तीन्द्रः सुकृतो मूर्तिरापो ज्योतिरयः स्मयः ॥ (९।२)

hastīndraḥ sukṛto mūrtirāpo jyotirayaḥ smayaḥ ||

10.1१०.१

वसिष्ठस्य सुताः सप्त ये प्रजापतयः स्मृताः । (१०।१)

vasiṣṭhasya sutāḥ sapta ye prajāpatayaḥ smṛtāḥ |

10.2१०.२

द्वितीयमेतत्कथितं मन्वन्तरमतः परम् ॥ (१०।२)

dvitīyametatkathitaṃ manvantaramataḥ param ||

11.1११.१

औत्तमीयं प्रवक्ष्यामि तथा मन्वन्तरं शुभम् । (११।१)

auttamīyaṃ pravakṣyāmi tathā manvantaraṃ śubham |

11.2११.२

मनुर्नामौत्तमिर्यत्र दश पुत्रानजीजनत् ॥ (११।२)

manurnāmauttamiryatra daśa putrānajījanat ||

12.1१२.१

ईष ऊर्जश्च तर्जश् च शुचिः शुक्रस्तथैव च । (१२।१)

īṣa ūrjaśca tarjaś ca śuciḥ śukrastathaiva ca |

12.2१२.२

मधुश् च माधवश्चैव नभस्योऽथ नभास्तथा ॥ (१२।२)

madhuś ca mādhavaścaiva nabhasyo'tha nabhāstathā ||

13.1१३.१

सहः कनीयानेतेषामुदारः कीर्तिवर्धनः । (१३।१)

sahaḥ kanīyāneteṣāmudāraḥ kīrtivardhanaḥ |

13.2१३.२

भावनास् तत्र देवाः स्युर् ऊर्जाः सप्तर्षयः स्मृताः ॥ (१३।२)

bhāvanās tatra devāḥ syur ūrjāḥ saptarṣayaḥ smṛtāḥ ||

14.1१४.१

कौकुरुण्डिश्च दाल्भ्यश्च शङ्गः प्रवहणः शिवः । (१४।१)

kaukuruṇḍiśca dālbhyaśca śaṅgaḥ pravahaṇaḥ śivaḥ |

14.2१४.२

सितश्च सस्मितश्चैव सप्तैते योगवर्धनाः ॥ (१४।२)

sitaśca sasmitaścaiva saptaite yogavardhanāḥ ||

15.1१५.१

मन्वन्तरं चतुर्थं तु तामसं नाम विश्रुतम् । (१५।१)

manvantaraṃ caturthaṃ tu tāmasaṃ nāma viśrutam |

15.2१५.२

कविः पृथुस् तथैवाग्निर् अकपिः कपिरेव च ॥ (१५।२)

kaviḥ pṛthus tathaivāgnir akapiḥ kapireva ca ||

16.1१६.१

तथैव जल्पधीमानौ मुनयः सप्त तामसे । (१६।१)

tathaiva jalpadhīmānau munayaḥ sapta tāmase |

16.2१६.२

साध्या देवगणा यत्र कथितास्तामसे ऽन्तरे ॥ (१६।२)

sādhyā devagaṇā yatra kathitāstāmase 'ntare ||

17.1१७.१

अकल्मषस् तथा धन्वी तपोमूलस्तपोधनः । (१७।१)

akalmaṣas tathā dhanvī tapomūlastapodhanaḥ |

17.2१७.२

तपोरतिस्तपस्यश्च तपोद्युतिपरंतपौ ॥ (१७।२)

taporatistapasyaśca tapodyutiparaṃtapau ||

18.1१८.१

तपोभागी तपोयोगी धर्माचाररताः सदा । (१८।१)

tapobhāgī tapoyogī dharmācāraratāḥ sadā |

18.2१८.२

तामसस्य सुताः सर्वे दश वंशविवर्धनाः ॥ (१८।२)

tāmasasya sutāḥ sarve daśa vaṃśavivardhanāḥ ||

19.1१९.१

पञ्चमस्य मनोस् तद्वद् रैवतस्यान्तरं शृणु । (१९।१)

pañcamasya manos tadvad raivatasyāntaraṃ śṛṇu |

19.2१९.२

देवबाहुः सुबाहुश्च पर्जन्यः सोमपो मुनिः ॥ (१९।२)

devabāhuḥ subāhuśca parjanyaḥ somapo muniḥ ||

20.1२०.१

हिरण्यरोमा सप्ताश्वः सप्तैते ऋषयः स्मृताः । (२०।१)

hiraṇyaromā saptāśvaḥ saptaite ṛṣayaḥ smṛtāḥ |

20.2२०.२

देवाश्चाभूतरजसस्तथा प्रकृतयः शुभाः ॥ (२०।२)

devāścābhūtarajasastathā prakṛtayaḥ śubhāḥ ||

21.1२१.१

अरुणस् तत्त्वदर्शी च वित्तवान्हव्यपः कपिः । (२१।१)

aruṇas tattvadarśī ca vittavānhavyapaḥ kapiḥ |

21.2२१.२

युक्तो निरुत्सुकः सत्त्वो निर्मोहो ऽथ प्रकाशकः ॥ (२१।२)

yukto nirutsukaḥ sattvo nirmoho 'tha prakāśakaḥ ||

22.1२२.१

धर्मवीर्यबलोपेता दशैते रैवतात्मजाः । (२२।१)

dharmavīryabalopetā daśaite raivatātmajāḥ |

22.2२२.२

भृगुः सुधामा विरजाः सहिष्णुर्नाद एव च ॥ (२२।२)

bhṛguḥ sudhāmā virajāḥ sahiṣṇurnāda eva ca ||

23.1२३.१

विवस्वानतिनामा च षष्ठे सप्तर्षयोऽपरे । (२३।१)

vivasvānatināmā ca ṣaṣṭhe saptarṣayo'pare |

23.2२३.२

चाक्षुषस्यान्तरे देवा लेखा नाम परिश्रुताः ॥ (२३।२)

cākṣuṣasyāntare devā lekhā nāma pariśrutāḥ ||

24.1२४.१

ऋभवोऽथ ऋभाद्याश् च वारिमूला दिवौकसः । (२४।१)

ṛbhavo'tha ṛbhādyāś ca vārimūlā divaukasaḥ |

24.2२४.२

चाक्षुषस्यान्तरे प्रोक्ता देवानां पञ्च योनयः ॥ (२४।२)

cākṣuṣasyāntare proktā devānāṃ pañca yonayaḥ ||

25.1२५.१

रुरुप्रभृतयस्तद्वच्चाक्षुषस्य सुता दश । (२५।१)

ruruprabhṛtayastadvaccākṣuṣasya sutā daśa |

25.2२५.२

प्रोक्ताः स्वायम्भुवे वंशे ये मया पूर्वमेव तु ॥ (२५।२)

proktāḥ svāyambhuve vaṃśe ye mayā pūrvameva tu ||

26.1२६.१

अन्तरं चाक्षुषं चैतन्मया ते परिकीर्तितम् । (२६।१)

antaraṃ cākṣuṣaṃ caitanmayā te parikīrtitam |

26.2२६.२

सप्तमं तत्प्रवक्ष्यामि यद्वैवस्वतमुच्यते ॥ (२६।२)

saptamaṃ tatpravakṣyāmi yadvaivasvatamucyate ||

27.1२७.१

अत्रिश् चैव वसिष्ठश्च कश्यपो गौतमस्तथा । (२७।१)

atriś caiva vasiṣṭhaśca kaśyapo gautamastathā |

27.2२७.२

भरद्वाजस्तथा योगी विश्वामित्रः प्रतापवान् ॥ (२७।२)

bharadvājastathā yogī viśvāmitraḥ pratāpavān ||

28.1२८.१

जमदग्निश्च सप्तैते साम्प्रतं ये महर्षयः । (२८।१)

jamadagniśca saptaite sāmprataṃ ye maharṣayaḥ |

28.2२८.२

कृत्वा धर्मव्यवस्थानं प्रयान्ति परमं पदम् ॥ (२८।२)

kṛtvā dharmavyavasthānaṃ prayānti paramaṃ padam ||

29.1२९.१

साध्या विश्वे च रुद्राश्च मरुतो वसवोऽश्विनौ । (२९।१)

sādhyā viśve ca rudrāśca maruto vasavo'śvinau |

29.2२९.२

आदित्याश्च सुरास्तद्वत्सप्त देवगणाः स्मृताः ॥ (२९।२)

ādityāśca surāstadvatsapta devagaṇāḥ smṛtāḥ ||

30.1३०.१

इक्ष्वाकुप्रमुखाश्चास्य दश पुत्राः स्मृता भुवि । (३०।१)

ikṣvākupramukhāścāsya daśa putrāḥ smṛtā bhuvi |

30.2३०.२

मन्वन्तरेषु सर्वेषु सप्त सप्त महर्षयः ॥ (३०।२)

manvantareṣu sarveṣu sapta sapta maharṣayaḥ ||

31.1३१.१

कृत्वा धर्मव्यवस्थानं प्रयान्ति परमं पदम् । (३१।१)

kṛtvā dharmavyavasthānaṃ prayānti paramaṃ padam |

31.2३१.२

सावर्ण्यस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्भावि तथान्तरम् ॥ (३१।२)

sāvarṇyasya pravakṣyāmi manorbhāvi tathāntaram ||

32.1३२.१

अश्वत्थामा शरद्वांश्च कौशिको गालवस्तथा । (३२।१)

aśvatthāmā śaradvāṃśca kauśiko gālavastathā |

32.2३२.२

शतानन्दः काश्यपश्च रामश्च ऋषयः स्मृताः ॥ (३२।२)

śatānandaḥ kāśyapaśca rāmaśca ṛṣayaḥ smṛtāḥ ||

33.1३३.१

धृतिर् वरीयान् यवसः सुवर्णो वष्टिरेव च । (३३।१)

dhṛtir varīyān yavasaḥ suvarṇo vaṣṭireva ca |

33.2३३.२

चरिष्णुर् ईड्यः सुमतिर् वसुः शुक्रश्च वीर्यवान् ॥ (३३।२)

cariṣṇur īḍyaḥ sumatir vasuḥ śukraśca vīryavān ||

34.1३४.१

भविष्या दश सावर्णेर् मनोः पुत्राः प्रकीर्तिताः । (३४।१)

bhaviṣyā daśa sāvarṇer manoḥ putrāḥ prakīrtitāḥ |

34.2३४.२

रौच्यादयस्तथान्ये ऽपि मनवः संप्रकीर्तिताः ॥ (३४।२)

raucyādayastathānye 'pi manavaḥ saṃprakīrtitāḥ ||

35.1३५.१

रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नाम भविष्यति । (३५।१)

ruceḥ prajāpateḥ putro raucyo nāma bhaviṣyati |

35.2३५.२

मनुर् भूतिसुतस् तद्वद् भौत्यो नाम भविष्यति ॥ (३५।२)

manur bhūtisutas tadvad bhautyo nāma bhaviṣyati ||

36.1३६.१

ततस्तु मेरुसावर्णिर् ब्रह्मसूनुर् मनुः स्मृतः । (३६।१)

tatastu merusāvarṇir brahmasūnur manuḥ smṛtaḥ |

36.2३६.२

ऋतश्च ऋतधामा च विष्वक्सेनो मनुस् तथा ॥ (३६।२)

ṛtaśca ṛtadhāmā ca viṣvakseno manus tathā ||

37.1३७.१

अतीतानागताश्चैते मनवः परिकीर्तिताः । (३७।१)

atītānāgatāścaite manavaḥ parikīrtitāḥ |

37.2३७.२

षडूनं युगसाहस्रम् एभिर् व्याप्तं नराधिप ॥ (३७।२)

ṣaḍūnaṃ yugasāhasram ebhir vyāptaṃ narādhipa ||

38.1३८.१

स्वे स्वेऽन्तरे सर्वमिदमुत्पाद्य सचराचरम् । (३८।१)

sve sve'ntare sarvamidamutpādya sacarācaram |

38.2३८.२

कल्पक्षये विनिर्वृत्ते मुच्यन्ते ब्रह्मणा सहा ॥ (३८।२)

kalpakṣaye vinirvṛtte mucyante brahmaṇā sahā ||

39.1३९.१

एते युगसहस्रान्ते विनश्यन्ति पुनः पुनः । (३९।१)

ete yugasahasrānte vinaśyanti punaḥ punaḥ |

39.2३९.२

ब्रह्माद्या विष्णुसायुज्यं याता यास्यन्ति वै द्विजाः ॥ (३९।२)

brahmādyā viṣṇusāyujyaṃ yātā yāsyanti vai dvijāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit