मत्स्यपुराणMatsyapurāṇa

MPur, 159

158 of 175 · 95 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

वामं विदार्य निष्क्रान्तः सुतो देव्याः पुनः शिशुः । (१।२)

vāmaṃ vidārya niṣkrāntaḥ suto devyāḥ punaḥ śiśuḥ |

1.3१.३

स्कन्दाच्च वदने वह्नेः शुक्रात्सुवदनोऽरिहा ॥ (१।३)

skandācca vadane vahneḥ śukrātsuvadano'rihā ||

2.1२.१

कृत्तिकामेलनादेव शाखाभिः सविशेषतः । (२।१)

kṛttikāmelanādeva śākhābhiḥ saviśeṣataḥ |

2.2२.२

शाखाभिधाः समाख्याताः षट्सु वक्त्रेषु विस्तृताः ॥ (२।२)

śākhābhidhāḥ samākhyātāḥ ṣaṭsu vaktreṣu vistṛtāḥ ||

3.1३.१

यतस्ततो विशाखोऽसौ ख्यातो लोकेषु षण्मुखः । (३।१)

yatastato viśākho'sau khyāto lokeṣu ṣaṇmukhaḥ |

3.2३.२

स्कन्दो विशाखः षड्वक्त्रः कार्तिकेयश्च विश्रुतः ॥ (३।२)

skando viśākhaḥ ṣaḍvaktraḥ kārtikeyaśca viśrutaḥ ||

4.1४.१

चैत्रस्य बहुले पक्षे पञ्चदश्यां महाबलौ । (४।१)

caitrasya bahule pakṣe pañcadaśyāṃ mahābalau |

4.2४.२

सम्भूतावर्कसदृशौ विशाले शरकानने ॥ (४।२)

sambhūtāvarkasadṛśau viśāle śarakānane ||

5.1५.१

चैत्रस्यैव सिते पक्षे पञ्चम्यां पाकशासनः । (५।१)

caitrasyaiva site pakṣe pañcamyāṃ pākaśāsanaḥ |

5.2५.२

बालकाभ्यां चकारैकं मत्वा चामरभूतये ॥ (५।२)

bālakābhyāṃ cakāraikaṃ matvā cāmarabhūtaye ||

6.1६.१

तस्यामेव ततः षष्ठ्यामभिषिक्तो गुहः प्रभुः । (६।१)

tasyāmeva tataḥ ṣaṣṭhyāmabhiṣikto guhaḥ prabhuḥ |

6.2६.२

सर्वैरमरसंघातैर्ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रभास्करैः ॥ (६।२)

sarvairamarasaṃghātairbrahmendropendrabhāskaraiḥ ||

7.1७.१

गन्धमाल्यैः शुभैर्धूपैस्तथा क्रीडनकैरपि । (७।१)

gandhamālyaiḥ śubhairdhūpaistathā krīḍanakairapi |

7.2७.२

छत्रैश्चामरजालैश्च भूषणैश्च विलेपनैः ॥ (७।२)

chatraiścāmarajālaiśca bhūṣaṇaiśca vilepanaiḥ ||

8.1८.१

अभिषिक्तो विधानेन यथावत्षण्मुखः प्रभुः । (८।१)

abhiṣikto vidhānena yathāvatṣaṇmukhaḥ prabhuḥ |

8.2८.२

सुतामस्मै ददौ शक्रो देवसेनेति विश्रुताम् ॥ (८।२)

sutāmasmai dadau śakro devaseneti viśrutām ||

9.1९.१

पत्न्यर्थं देवदेवस्य ददौ विष्णुस्तदायुधम् । (९।१)

patnyarthaṃ devadevasya dadau viṣṇustadāyudham |

9.2९.२

यक्षाणां दशलक्षाणि ददावस्मै धनाधिपः ॥ (९।२)

yakṣāṇāṃ daśalakṣāṇi dadāvasmai dhanādhipaḥ ||

10.1१०.१

ददौ हुताशनस्तेजो ददौ वायुश्च वाहनम् । (१०।१)

dadau hutāśanastejo dadau vāyuśca vāhanam |

10.2१०.२

ददौ क्रीडनकं त्वष्टा कुक्कुटं कामरूपिणम् । (१०।२)

dadau krīḍanakaṃ tvaṣṭā kukkuṭaṃ kāmarūpiṇam |

10.3१०.३

एवं सुरास्तु ते सर्वे परिवारमनुत्तमम् ॥ (१०।३)

evaṃ surāstu te sarve parivāramanuttamam ||

11.0११.०

ददुर्मुदितचेतस्काः स्कन्दायादित्यवर्चसे ॥ (११।०)

dadurmuditacetaskāḥ skandāyādityavarcase ||

12.1१२.१

जानुभ्यामवनौ स्थित्वा सुरसंघास्तमस्तुवन् । (१२।१)

jānubhyāmavanau sthitvā surasaṃghāstamastuvan |

12.2१२.२

स्तोत्रेणानेन वरदं षण्मुखं मुख्यशः सुराः ॥ (१२।२)

stotreṇānena varadaṃ ṣaṇmukhaṃ mukhyaśaḥ surāḥ ||

13.1१३.१

देवा ऊचुः । (१३।१)

devā ūcuḥ |

13.2१३.२

नमः कुमाराय महाप्रभाय स्कन्दाय च स्कन्दितदानवाय । (१३।२)

namaḥ kumārāya mahāprabhāya skandāya ca skanditadānavāya |

13.3१३.३

नवार्कविद्युद्द्युतये नमोऽस्तु ते नमोऽस्तु ते षण्मुख कामरूप ॥ (१३।३)

navārkavidyuddyutaye namo'stu te namo'stu te ṣaṇmukha kāmarūpa ||

14.1१४.१

पिनद्धनानाभरणाय भर्त्रे नमो रणे दानवदारणाय । (१४।१)

pinaddhanānābharaṇāya bhartre namo raṇe dānavadāraṇāya |

14.2१४.२

नमोऽस्तु तेऽर्कप्रतिमप्रभाय नमोऽस्तु गुह्याय गुहाय तुभ्यम् ॥ (१४।२)

namo'stu te'rkapratimaprabhāya namo'stu guhyāya guhāya tubhyam ||

15.1१५.१

नमोऽस्तु त्रैलोक्यभयापहाय नमोऽस्तु ते बाल कृपापराय । (१५।१)

namo'stu trailokyabhayāpahāya namo'stu te bāla kṛpāparāya |

15.2१५.२

नमो विशालामललोचनाय नमो विशाखाय महाव्रताय ॥ (१५।२)

namo viśālāmalalocanāya namo viśākhāya mahāvratāya ||

16.1१६.१

नमो नमस्ते ऽस्तु मनोहराय नमो नमस्तेऽस्तु रणोत्कटाय । (१६।१)

namo namaste 'stu manoharāya namo namaste'stu raṇotkaṭāya |

16.2१६.२

नमो मयूरोज्ज्वलवाहनाय नमोऽस्तु केयूरधराय तुभ्यम् ॥ (१६।२)

namo mayūrojjvalavāhanāya namo'stu keyūradharāya tubhyam ||

17.1१७.१

नमो धृतोदग्रपताकिने नमस्ते नमः प्रभावप्रणताय तेऽस्तु । (१७।१)

namo dhṛtodagrapatākine namaste namaḥ prabhāvapraṇatāya te'stu |

17.2१७.२

नमस्ते नमस्ते वरवीर्यशालिने कृपापरो नो भव भव्यमूर्ते ॥ (१७।२)

namaste namaste varavīryaśāline kṛpāparo no bhava bhavyamūrte ||

18.1१८.१

क्रियापरा यज्ञपतिं च स्तुत्वा विनेमुरेवं त्वमराधिपाद्याः । (१८।१)

kriyāparā yajñapatiṃ ca stutvā vinemurevaṃ tvamarādhipādyāḥ |

18.2१८.२

एवं तदा षड्वदनस्तु सेन्द्रानुवाच तुष्टश्च गुहस्ततस्तान् । (१८।२)

evaṃ tadā ṣaḍvadanastu sendrānuvāca tuṣṭaśca guhastatastān |

18.3१८.३

निरीक्ष्य नेत्रैरमलैः सुरेशाञ्शत्रून्हनिष्यामि गतज्वराः स्थ ॥ (१८।३)

nirīkṣya netrairamalaiḥ sureśāñśatrūnhaniṣyāmi gatajvarāḥ stha ||

19.1१९.१

कुमार उवाच । (१९।१)

kumāra uvāca

19.2१९.२

कं वः कामं प्रयच्छामि देवता ब्रूत निर्वृताः । (१९।२)

kaṃ vaḥ kāmaṃ prayacchāmi devatā brūta nirvṛtāḥ |

19.3१९.३

यद्यप्यसाध्यं हृद्यं वो हृदये चिन्तितं परम् ॥ (१९।३)

yadyapyasādhyaṃ hṛdyaṃ vo hṛdaye cintitaṃ param ||

20.1२०.१

इत्युक्तास्तु सुरास्तेन प्रोचुः प्रणतमौलयः । (२०।१)

ityuktāstu surāstena procuḥ praṇatamaulayaḥ |

20.2२०.२

सर्व एव महात्मानं गुहं तद्गतमानसाः ॥ (२०।२)

sarva eva mahātmānaṃ guhaṃ tadgatamānasāḥ ||

21.1२१.१

दैत्येन्द्रस्तारको नाम सर्वामरकुलान्तकृत् । (२१।१)

daityendrastārako nāma sarvāmarakulāntakṛt |

21.2२१.२

बलवान्दुर्जयो दुष्टो दुराचारोऽतिकोपनः । (२१।२)

balavāndurjayo duṣṭo durācāro'tikopanaḥ |

21.3२१.३

तमेव जहि हृद्योऽर्थ एषोऽस्माकं भयापह ॥ (२१।३)

tameva jahi hṛdyo'rtha eṣo'smākaṃ bhayāpaha ||

22.1२२.१

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सर्वामरपदानुगः । (२२।१)

evamuktastathetyuktvā sarvāmarapadānugaḥ |

22.2२२.२

जगाम जगतां नाथः स्तूयमानोऽमरेश्वरैः ॥ (२२।२)

jagāma jagatāṃ nāthaḥ stūyamāno'mareśvaraiḥ ||

23.1२३.१

तारकस्य वधार्थाय जगतः कण्टकस्य वै । (२३।१)

tārakasya vadhārthāya jagataḥ kaṇṭakasya vai |

23.2२३.२

ततश्च प्रेषयामास शक्रो लब्धसमाश्रयः ॥ (२३।२)

tataśca preṣayāmāsa śakro labdhasamāśrayaḥ ||

24.1२४.१

दूतं दानवसिंहस्य परुषाक्षरवादिनम् । (२४।१)

dūtaṃ dānavasiṃhasya paruṣākṣaravādinam |

24.2२४.२

स तु गत्वाब्रवीद्दैत्यं निर्भयो भीमदर्शनः ॥ (२४।२)

sa tu gatvābravīddaityaṃ nirbhayo bhīmadarśanaḥ ||

25.1२५.१

दूत उवाच । (२५।१)

dūta uvāca

25.2२५.२

शक्रस्त्वामाह देवेशो दैत्यकेतो दिवस्पतिः । (२५।२)

śakrastvāmāha deveśo daityaketo divaspatiḥ |

25.3२५.३

तारकासुर तच्छ्रुत्वा घटशक्त्या यथेच्छया ॥ (२५।३)

tārakāsura tacchrutvā ghaṭaśaktyā yathecchayā ||

26.1२६.१

यज्जगद्दलनादाप्तं किल्बिषं दानव त्वया । (२६।१)

yajjagaddalanādāptaṃ kilbiṣaṃ dānava tvayā |

26.2२६.२

तस्याहं शासकस्तेऽद्य राजास्मि भुवनत्रये ॥ (२६।२)

tasyāhaṃ śāsakaste'dya rājāsmi bhuvanatraye ||

27.1२७.१

श्रुत्वैतद्दूतवचनं कोपसंरक्तलोचनः । (२७।१)

śrutvaitaddūtavacanaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |

27.2२७.२

उवाच दूतं दुष्टात्मा नष्टप्रायविभूतिकः ॥ (२७।२)

uvāca dūtaṃ duṣṭātmā naṣṭaprāyavibhūtikaḥ ||

28.1२८.१

तारक उवाच । (२८।१)

tāraka uvāca

28.2२८.२

दृष्टं ते पौरुषं शक्र रणेषु शतशो मया । (२८।२)

dṛṣṭaṃ te pauruṣaṃ śakra raṇeṣu śataśo mayā |

28.3२८.३

निस्त्रपत्वान्न ते लज्जा विद्यते शक्र दुर्मते ॥ (२८।३)

nistrapatvānna te lajjā vidyate śakra durmate ||

29.1२९.१

एवमुक्ते गते दूते चिन्तयामास दानवः । (२९।१)

evamukte gate dūte cintayāmāsa dānavaḥ |

29.2२९.२

नालब्धसंश्रयः शक्रो वक्तुमेवं हि चार्हति ॥ (२९।२)

nālabdhasaṃśrayaḥ śakro vaktumevaṃ hi cārhati ||

30.1३०.१

जितः स शक्रो नाकस्माज्जायते संश्रयाश्रयः । (३०।१)

jitaḥ sa śakro nākasmājjāyate saṃśrayāśrayaḥ |

30.2३०.२

निमित्तानि च दुष्टानि सोऽपश्यद्दुष्टचेष्टितः ॥ (३०।२)

nimittāni ca duṣṭāni so'paśyadduṣṭaceṣṭitaḥ ||

31.1३१.१

पांशुवर्षमसृक्पातं गगनादवनीतले । (३१।१)

pāṃśuvarṣamasṛkpātaṃ gaganādavanītale |

31.2३१.२

भुजनेत्रप्रकम्पं च वक्त्रशोषमनोभ्रमम् ॥ (३१।२)

bhujanetraprakampaṃ ca vaktraśoṣamanobhramam ||

32.1३२.१

स्वकान्तावक्त्रपद्मानां म्लानतां च व्यलोकयत् । (३२।१)

svakāntāvaktrapadmānāṃ mlānatāṃ ca vyalokayat |

32.2३२.२

दुष्टांश्च प्राणिनो रौद्रान्सोऽपश्यद्दुष्टवेदिनः ॥ (३२।२)

duṣṭāṃśca prāṇino raudrānso'paśyadduṣṭavedinaḥ ||

33.1३३.१

तदचिन्त्वैव दितिजो न्यस्तचिन्तोऽभवत्क्षणात् । (३३।१)

tadacintvaiva ditijo nyastacinto'bhavatkṣaṇāt |

33.2३३.२

यावद्गजघटाघण्टारणत्काररवोत्कटाम् ॥ (३३।२)

yāvadgajaghaṭāghaṇṭāraṇatkāraravotkaṭām ||

34.1३४.१

तद्वत्तुरगसंघातक्षुण्णभूरेणुपिञ्जराम् । (३४।१)

tadvatturagasaṃghātakṣuṇṇabhūreṇupiñjarām |

34.2३४.२

चञ्चलस्यन्दनोदग्रध्वजराजिविराजिताम् ॥ (३४।२)

cañcalasyandanodagradhvajarājivirājitām ||

35.1३५.१

विमानैश्चाद्भुताकारैश् चलितामरचामरैः । (३५।१)

vimānaiścādbhutākāraiś calitāmaracāmaraiḥ |

35.2३५.२

तां भूषणनिबद्धां च किंनरोद्गतिनादिताम् ॥ (३५।२)

tāṃ bhūṣaṇanibaddhāṃ ca kiṃnarodgatināditām ||

36.1३६.१

नानानाकतरूत्फुल्लकुसुमापीडधारिणीम् । (३६।१)

nānānākatarūtphullakusumāpīḍadhāriṇīm |

36.2३६.२

विकोशास्त्रपरिष्कारां वर्मनिर्मलदर्शनाम् ॥ (३६।२)

vikośāstrapariṣkārāṃ varmanirmaladarśanām ||

37.1३७.१

बन्द्युद्घुष्टस्तुतिरवां नानावाद्यनिनादिताम् । (३७।१)

bandyudghuṣṭastutiravāṃ nānāvādyanināditām |

37.2३७.२

सेनां नाकसदां दैत्यः प्रासादस्थो व्यलोकयत् ॥ (३७।२)

senāṃ nākasadāṃ daityaḥ prāsādastho vyalokayat ||

38.1३८.१

चिन्तयामास स तदा किंचिदुद्भ्रान्तमानसः । (३८।१)

cintayāmāsa sa tadā kiṃcidudbhrāntamānasaḥ |

38.2३८.२

अपूर्वः को भवेद्योद्धा यो मया न विनिर्जितः ॥ (३८।२)

apūrvaḥ ko bhavedyoddhā yo mayā na vinirjitaḥ ||

39.1३९.१

ततश्चिन्ताकुलो दैत्यः शुश्राव कटुकाक्षरम् । (३९।१)

tataścintākulo daityaḥ śuśrāva kaṭukākṣaram |

39.2३९.२

सिद्धबन्दिभिरुद्घुष्टमिदं हृदयदारणम् ॥ (३९।२)

siddhabandibhirudghuṣṭamidaṃ hṛdayadāraṇam ||

40.1४०.१

अथ गाथा । (४०।१)

atha gāthā |

40.2४०.२

जयातुलशक्तिदीधितिपिञ्जर भुजदण्डचण्डरणरभस । (४०।२)

jayātulaśaktidīdhitipiñjara bhujadaṇḍacaṇḍaraṇarabhasa |

40.3४०.३

सुरवदन कुमुदकाननविकासनेन्दो कुमार जय दितिजकुलमहोदधिवडवानल ॥ (४०।३)

suravadana kumudakānanavikāsanendo kumāra jaya ditijakulamahodadhivaḍavānala ||

41.1४१.१

षण्मुख मधुररवमयूररथ सुरमुकुटकोटिघट्टितचरणनखाङ्कुरमहासन । (४१।१)

ṣaṇmukha madhuraravamayūraratha suramukuṭakoṭighaṭṭitacaraṇanakhāṅkuramahāsana |

41.2४१.२

जय ललितचूडाकलापनवविमलदलकमलकान्त दैत्यवंशदुःसहदावानल ॥ (४१।२)

jaya lalitacūḍākalāpanavavimaladalakamalakānta daityavaṃśaduḥsahadāvānala ||

42.1४२.१

जय विशाख विभो जय सकललोकतारक जय देवसेनानायक । (४२।१)

jaya viśākha vibho jaya sakalalokatāraka jaya devasenānāyaka |

42.2४२.२

स्कन्द जय गौरीनन्दन घण्टाप्रिय प्रिय विशाख विभो धृतपताकप्रकीर्णपटल । (४२।२)

skanda jaya gaurīnandana ghaṇṭāpriya priya viśākha vibho dhṛtapatākaprakīrṇapaṭala |

42.3४२.३

कनकभूषण भासुरदिनकरच्छाय ॥ (४२।३)

kanakabhūṣaṇa bhāsuradinakaracchāya ||

43.1४३.१

जय जनितसंभ्रम लीलालूनाखिलाराते जय सकललोकतारक दितिजासुरवरतारकान्तक । (४३।१)

jaya janitasaṃbhrama līlālūnākhilārāte jaya sakalalokatāraka ditijāsuravaratārakāntaka |

43.2४३.२

स्कन्द जय बाल सप्तवासर जय भुवनावलिशोकविनाशन ॥ (४३।२)

skanda jaya bāla saptavāsara jaya bhuvanāvaliśokavināśana ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPur, 159

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit