Devatā देवता

Vāyu

Ṛṣi ऋषि

Parucchepa Daivodāsi

Chandas छन्दस्

Atyaṣṭi, Aṣṭi

1. Ṛk 1

   आ त्वा॒ जुवो॑ रारहा॒णा अ॒भि प्रयो॒ वायो॒ वहं॑त्वि॒ह पू॒र्वपी॑तये॒ सोम॑स्य पू॒र्वपी॑तये ।
   ऊ॒र्ध्वा ते॒ अनु॑ सू॒नृता॒ मन॑स्तिष्ठतु जान॒ती ।
   नि॒युत्व॑ता॒ रथे॒ना या॑हि दा॒वने॒ वायो॑ म॒खस्य॑ दा॒वने॑ ॥

   आ त्वा जुवो रारहाणा अभि प्रयो वायो वहन्त्व् इह पूर्वपीतये सोमस्य पूर्वपीतये |
   ऊर्ध्वा ते अनु सूनृता मनस् तिष्ठतु जानती |
   नियुत्वता रथेना याहि दावने वायो मखस्य दावने ||

   ā́ tvā júvo rārahāṇā́ abhí práyo vā́yo váhantvihá pūrvápītaye sómasya pūrvápītaye ǀ
   ūrdhvā́ te ánu sūnṛ́tā mánastiṣṭhatu jānatī́ ǀ
   niyútvatā ráthenā́ yāhi dāváne vā́yo makhásya dāváne ǁ

   ā tvā juvo rārahāṇā abhi prayo vāyo vahantv iha pūrvapītaye somasya pūrvapītaye |
   ūrdhvā te anu sūnṛtā manas tiṣṭhatu jānatī |
   niyutvatā rathenā yāhi dāvane vāyo makhasya dāvane ||

   आ । त्वा॒ । जुवः॑ । र॒र॒हा॒णाः । अ॒भि । प्रयः॑ । वायो॒ इति॑ । वह॑न्तु । इ॒ह । पू॒र्वऽपी॑तये । सोम॑स्य । पू॒र्वऽपी॑तये ।
   ऊ॒र्ध्वा । ते॒ । अनु॑ । सू॒नृता॑ । मनः॑ । ति॒ष्ठ॒तु॒ । जा॒न॒ती ।
   नि॒युत्व॑ता । रथे॑न । आ । या॒हि॒ । दा॒वने॑ । वायो॒ इति॑ । म॒खस्य॑ । दा॒वने॑ ॥

   आ । त्वा । जुवः । ररहाणाः । अभि । प्रयः । वायो इति । वहन्तु । इह । पूर्वऽपीतये । सोमस्य । पूर्वऽपीतये ।
   ऊर्ध्वा । ते । अनु । सूनृता । मनः । तिष्ठतु । जानती ।
   नियुत्वता । रथेन । आ । याहि । दावने । वायो इति । मखस्य । दावने ॥

   ā́ ǀ tvā ǀ júvaḥ ǀ rarahāṇā́ḥ ǀ abhí ǀ práyaḥ ǀ vā́yo íti ǀ váhantu ǀ ihá ǀ pūrvá-pītaye ǀ sómasya ǀ pūrvá-pītaye ǀ
   ūrdhvā́ ǀ te ǀ ánu ǀ sūnṛ́tā ǀ mánaḥ ǀ tiṣṭhatu ǀ jānatī́ ǀ
   niyútvatā ǀ ráthena ǀ ā́ ǀ yāhi ǀ dāváne ǀ vā́yo íti ǀ makhásya ǀ dāváne ǁ

   ā ǀ tvā ǀ juvaḥ ǀ rarahāṇāḥ ǀ abhi ǀ prayaḥ ǀ vāyo iti ǀ vahantu ǀ iha ǀ pūrva-pītaye ǀ somasya ǀ pūrva-pītaye ǀ
   ūrdhvā ǀ te ǀ anu ǀ sūnṛtā ǀ manaḥ ǀ tiṣṭhatu ǀ jānatī ǀ
   niyutvatā ǀ rathena ǀ ā ǀ yāhi ǀ dāvane ǀ vāyo iti ǀ makhasya ǀ dāvane ǁ

   1.134.1 Aṣṭaka 2.1.23.1Anuvāka 1.20.1Interpretations

2. Ṛk 2

   मंदं॑तु त्वा मं॒दिनो॑ वाय॒विंद॑वो॒ऽस्मत्क्रा॒णासः॒ सुकृ॑ता अ॒भिद्य॑वो॒ गोभिः॑ क्रा॒णा अ॒भिद्य॑वः ।
   यद्ध॑ क्रा॒णा इ॒रध्यै॒ दक्षं॒ सचं॑त ऊ॒तयः॑ ।
   स॒ध्री॒ची॒ना नि॒युतो॑ दा॒वने॒ धिय॒ उप॑ ब्रुवत ईं॒ धियः॑ ॥

   मन्दन्तु त्वा मन्दिनो वायव् इन्दवो ऽस्मत् क्राणासः सुकृता अभिद्यवो गोभिः क्राणा अभिद्यवः |
   यद् ध क्राणा इरध्यै दक्षं सचन्त ऊतयः |
   सध्रीचीना नियुतो दावने धिय उप ब्रुवत ईं धियः ||

   mándantu tvā mandíno vāyavíndavo’smátkrāṇā́saḥ súkṛtā abhídyavo góbhiḥ krāṇā́ abhídyavaḥ ǀ
   yáddha krāṇā́ irádhyai dákṣam sácanta ūtáyaḥ ǀ
   sadhrīcīnā́ niyúto dāváne dhíya úpa bruvata īm dhíyaḥ ǁ

   mandantu tvā mandino vāyav indavo 'smat krāṇāsaḥ sukṛtā abhidyavo gobhiḥ krāṇā abhidyavaḥ |
   yad dha krāṇā iradhyai dakṣaṃ sacanta ūtayaḥ |
   sadhrīcīnā niyuto dāvane dhiya upa bruvata īṃ dhiyaḥ ||

   मन्द॑न्तु । त्वा॒ । म॒न्दिनः॑ । वा॒यो॒ इति॑ । इन्द॑वः । अ॒स्मत् । क्रा॒णासः॑ । सुऽकृ॑ताः । अ॒भिऽद्य॑वः । गोभिः॑ । क्रा॒णाः । अ॒भिऽद्य॑वः ।
   यत् । ह॒ । क्रा॒णाः । इ॒रध्यै॑ । दक्ष॑म् । सच॑न्ते । ऊ॒तयः॑ ।
   स॒ध्री॒ची॒नाः । नि॒ऽयुतः॑ । दा॒वने॑ । धियः॑ । उप॑ । ब्रु॒व॒ते॒ । ई॒म् । धियः॑ ॥

   मन्दन्तु । त्वा । मन्दिनः । वायो इति । इन्दवः । अस्मत् । क्राणासः । सुऽकृताः । अभिऽद्यवः । गोभिः । क्राणाः । अभिऽद्यवः ।
   यत् । ह । क्राणाः । इरध्यै । दक्षम् । सचन्ते । ऊतयः ।
   सध्रीचीनाः । निऽयुतः । दावने । धियः । उप । ब्रुवते । ईम् । धियः ॥

   mándantu ǀ tvā ǀ mandínaḥ ǀ vāyo íti ǀ índavaḥ ǀ asmát ǀ krāṇā́saḥ ǀ sú-kṛtāḥ ǀ abhí-dyavaḥ ǀ góbhiḥ ǀ krāṇā́ḥ ǀ abhí-dyavaḥ ǀ
   yát ǀ ha ǀ krāṇā́ḥ ǀ irádhyai ǀ dákṣam ǀ sácante ǀ ūtáyaḥ ǀ
   sadhrīcīnā́ḥ ǀ ni-yútaḥ ǀ dāváne ǀ dhíyaḥ ǀ úpa ǀ bruvate ǀ īm ǀ dhíyaḥ ǁ

   mandantu ǀ tvā ǀ mandinaḥ ǀ vāyo iti ǀ indavaḥ ǀ asmat ǀ krāṇāsaḥ ǀ su-kṛtāḥ ǀ abhi-dyavaḥ ǀ gobhiḥ ǀ krāṇāḥ ǀ abhi-dyavaḥ ǀ
   yat ǀ ha ǀ krāṇāḥ ǀ iradhyai ǀ dakṣam ǀ sacante ǀ ūtayaḥ ǀ
   sadhrīcīnāḥ ǀ ni-yutaḥ ǀ dāvane ǀ dhiyaḥ ǀ upa ǀ bruvate ǀ īm ǀ dhiyaḥ ǁ

   1.134.2 Aṣṭaka 2.1.23.2Anuvāka 1.20.2Interpretations

3. Ṛk 3

   वा॒युर्युं॑क्ते॒ रोहि॑ता वा॒युर॑रु॒णा वा॒यू रथे॑ अजि॒रा धु॒रि वोळ्ह॑वे॒ वहि॑ष्ठा धु॒रि वोळ्ह॑वे ।
   प्र बो॑धया॒ पुरं॑धिं जा॒र आ स॑स॒तीमि॑व ।
   प्र च॑क्षय॒ रोद॑सी वासयो॒षसः॒ श्रव॑से वासयो॒षसः॑ ॥

   वायुर् युङ्क्ते रोहिता वायुर् अरुणा वायू रथे अजिरा धुरि वोऌहवे वहिष्ठा धुरि वोऌहवे |
   प्र बोधया पुरन्धिं जार आ ससतीम् इव |
   प्र चक्षय रोदसी वासयोषसः श्रवसे वासयोषसः ||

   vāyúryuṅkte róhitā vāyúraruṇā́ vāyū́ ráthe ajirā́ dhurí vóḷhave váhiṣṭhā dhurí vóḷhave ǀ
   prá bodhayā púraṃdhim jārá ā́ sasatī́miva ǀ
   prá cakṣaya ródasī vāsayoṣásaḥ śrávase vāsayoṣásaḥ ǁ

   vāyur yuṅkte rohitā vāyur aruṇā vāyū rathe ajirā dhuri voḷhave vahiṣṭhā dhuri voḷhave |
   pra bodhayā purandhiṃ jāra ā sasatīm iva |
   pra cakṣaya rodasī vāsayoṣasaḥ śravase vāsayoṣasaḥ ||

   वा॒युः । यु॒ङ्क्ते॒ । रोहि॑ता । वा॒युः । अ॒रु॒णा । वा॒युः । रथे॑ । अ॒जि॒रा । धु॒रि । वोळ्ह॑वे । वहि॑ष्ठा । धु॒रि । वोळ्ह॑वे ।
   प्र । बो॒ध॒य॒ । पुर॑म्ऽधिम् । जा॒रः । आ । स॒स॒तीम्ऽइ॑व ।
   प्र । च॒क्ष॒य॒ । रोद॑सी॒ इति॑ । वा॒स॒य॒ । उ॒षसः॑ । श्रव॑से । वा॒स॒य॒ । उ॒षसः॑ ॥

   वायुः । युङ्क्ते । रोहिता । वायुः । अरुणा । वायुः । रथे । अजिरा । धुरि । वोळ्हवे । वहिष्ठा । धुरि । वोळ्हवे ।
   प्र । बोधय । पुरम्ऽधिम् । जारः । आ । ससतीम्ऽइव ।
   प्र । चक्षय । रोदसी इति । वासय । उषसः । श्रवसे । वासय । उषसः ॥

   vāyúḥ ǀ yuṅkte ǀ róhitā ǀ vāyúḥ ǀ aruṇā́ ǀ vāyúḥ ǀ ráthe ǀ ajirā́ ǀ dhurí ǀ vóḷhave ǀ váhiṣṭhā ǀ dhurí ǀ vóḷhave ǀ
   prá ǀ bodhaya ǀ púram-dhim ǀ jāráḥ ǀ ā́ ǀ sasatī́m-iva ǀ
   prá ǀ cakṣaya ǀ ródasī íti ǀ vāsaya ǀ uṣásaḥ ǀ śrávase ǀ vāsaya ǀ uṣásaḥ ǁ

   vāyuḥ ǀ yuṅkte ǀ rohitā ǀ vāyuḥ ǀ aruṇā ǀ vāyuḥ ǀ rathe ǀ ajirā ǀ dhuri ǀ voḷhave ǀ vahiṣṭhā ǀ dhuri ǀ voḷhave ǀ
   pra ǀ bodhaya ǀ puram-dhim ǀ jāraḥ ǀ ā ǀ sasatīm-iva ǀ
   pra ǀ cakṣaya ǀ rodasī iti ǀ vāsaya ǀ uṣasaḥ ǀ śravase ǀ vāsaya ǀ uṣasaḥ ǁ

   1.134.3 Aṣṭaka 2.1.23.3Anuvāka 1.20.3Interpretations

4. Ṛk 4

   तुभ्य॑मु॒षासः॒ शुच॑यः परा॒वति॑ भ॒द्रा वस्त्रा॑ तन्वते॒ दंसु॑ र॒श्मिषु॑ चि॒त्रा नव्ये॑षु र॒श्मिषु॑ ।
   तुभ्यं॑ धे॒नुः स॑ब॒र्दुघा॒ विश्वा॒ वसू॑नि दोहते ।
   अज॑नयो म॒रुतो॑ व॒क्षणा॑भ्यो दि॒व आ व॒क्षणा॑भ्यः ॥

   तुभ्यम् उषासः शुचयः परावति भद्रा वस्त्रा तन्वते दंसु रश्मिषु चित्रा नव्येषु रश्मिषु |
   तुभ्यं धेनुः सबर्दुघा विश्वा वसूनि दोहते |
   अजनयो मरुतो वक्षणाभ्यो दिव आ वक्षणाभ्यः ||

   túbhyamuṣā́saḥ śúcayaḥ parāváti bhadrā́ vástrā tanvate dáṃsu raśmíṣu citrā́ návyeṣu raśmíṣu ǀ
   túbhyam dhenúḥ sabardúghā víśvā vásūni dohate ǀ
   ájanayo marúto vakṣáṇābhyo divá ā́ vakṣáṇābhyaḥ ǁ

   tubhyam uṣāsaḥ śucayaḥ parāvati bhadrā vastrā tanvate daṃsu raśmiṣu citrā navyeṣu raśmiṣu |
   tubhyaṃ dhenuḥ sabardughā viśvā vasūni dohate |
   ajanayo maruto vakṣaṇābhyo diva ā vakṣaṇābhyaḥ ||

   तुभ्य॑म् । उ॒षसः॑ । शुच॑यः । प॒रा॒ऽवति॑ । भ॒द्रा । वस्त्रा॑ । त॒न्व॒ते॒ । दंऽसु॑ । र॒श्मिषु॑ । चि॒त्रा । नव्ये॑षु । र॒श्मिषु॑ ।
   तुभ्य॑म् । धे॒नुः । स॒बः॒ऽदुघा॑ । विश्वा॑ । वसू॑नि । दो॒ह॒ते॒ ।
   अज॑नयः । म॒रुतः॑ । व॒क्षणा॑भ्यः । दि॒वः । आ । व॒क्षणा॑भ्यः ॥

   तुभ्यम् । उषसः । शुचयः । पराऽवति । भद्रा । वस्त्रा । तन्वते । दंऽसु । रश्मिषु । चित्रा । नव्येषु । रश्मिषु ।
   तुभ्यम् । धेनुः । सबःऽदुघा । विश्वा । वसूनि । दोहते ।
   अजनयः । मरुतः । वक्षणाभ्यः । दिवः । आ । वक्षणाभ्यः ॥

   túbhyam ǀ uṣásaḥ ǀ śúcayaḥ ǀ parā-váti ǀ bhadrā́ ǀ vástrā ǀ tanvate ǀ dáṃ-su ǀ raśmíṣu ǀ citrā́ ǀ návyeṣu ǀ raśmíṣu ǀ
   túbhyam ǀ dhenúḥ ǀ sabaḥ-dúghā ǀ víśvā ǀ vásūni ǀ dohate ǀ
   ájanayaḥ ǀ marútaḥ ǀ vakṣáṇābhyaḥ ǀ diváḥ ǀ ā́ ǀ vakṣáṇābhyaḥ ǁ

   tubhyam ǀ uṣasaḥ ǀ śucayaḥ ǀ parā-vati ǀ bhadrā ǀ vastrā ǀ tanvate ǀ daṃ-su ǀ raśmiṣu ǀ citrā ǀ navyeṣu ǀ raśmiṣu ǀ
   tubhyam ǀ dhenuḥ ǀ sabaḥ-dughā ǀ viśvā ǀ vasūni ǀ dohate ǀ
   ajanayaḥ ǀ marutaḥ ǀ vakṣaṇābhyaḥ ǀ divaḥ ǀ ā ǀ vakṣaṇābhyaḥ ǁ

   1.134.4 Aṣṭaka 2.1.23.4Anuvāka 1.20.4Interpretations

5. Ṛk 5

   तुभ्यं॑ शु॒क्रासः॒ शुच॑यस्तुर॒ण्यवो॒ मदे॑षू॒ग्रा इ॑षणंत भु॒र्वण्य॒पामि॑षंत भु॒र्वणि॑ ।
   त्वां त्सा॒री दस॑मानो॒ भग॑मीट्टे तक्व॒वीये॑ ।
   त्वं विश्व॑स्मा॒द्भुव॑नात्पासि॒ धर्म॑णासु॒र्या॑त्पासि॒ धर्म॑णा ॥

   तुभ्यं शुक्रासः शुचयस् तुरण्यवो मदेषूग्रा इषणन्त भुर्वण्य् अपाम् इषन्त भुर्वणि |
   त्वां त्सारी दसमानो भगम् ईट्टे तक्ववीये |
   त्वं विश्वस्माद् भुवनात् पासि धर्मणासुर्यात् पासि धर्मणा ||

   túbhyam śukrā́saḥ śúcayasturaṇyávo mádeṣūgrā́ iṣaṇanta bhurváṇyapā́miṣanta bhurváṇi ǀ
   tvā́m tsārī́ dásamāno bhágamīṭṭe takvavī́ye ǀ
   tvám víśvasmādbhúvanātpāsi dhármaṇāsuryā́tpāsi dhármaṇā ǁ

   tubhyaṃ śukrāsaḥ śucayas turaṇyavo madeṣūgrā iṣaṇanta bhurvaṇy apām iṣanta bhurvaṇi |
   tvāṃ tsārī dasamāno bhagam īṭṭe takvavīye |
   tvaṃ viśvasmād bhuvanāt pāsi dharmaṇāsuryāt pāsi dharmaṇā ||

   तुभ्य॑म् । शु॒क्रासः॑ । शुच॑यः । तु॒र॒ण्यवः॑ । मदे॑षु । उ॒ग्राः । इ॒ष॒ण॒न्त॒ । भु॒र्वणि॑ । अ॒पाम् । इ॒ष॒न्त॒ । भु॒र्वणि॑ ।
   त्वाम् । त्सा॒री । दस॑मानः । भग॑म् । ई॒ट्टे॒ । त॒क्व॒ऽवीये॑ ।
   त्वम् । विश्व॑स्मात् । भुव॑नात् । पा॒सि॒ । धर्म॑णा । अ॒सु॒र्या॑त् । पा॒सि॒ । धर्म॑णा ॥

   तुभ्यम् । शुक्रासः । शुचयः । तुरण्यवः । मदेषु । उग्राः । इषणन्त । भुर्वणि । अपाम् । इषन्त । भुर्वणि ।
   त्वाम् । त्सारी । दसमानः । भगम् । ईट्टे । तक्वऽवीये ।
   त्वम् । विश्वस्मात् । भुवनात् । पासि । धर्मणा । असुर्यात् । पासि । धर्मणा ॥

   túbhyam ǀ śukrā́saḥ ǀ śúcayaḥ ǀ turaṇyávaḥ ǀ mádeṣu ǀ ugrā́ḥ ǀ iṣaṇanta ǀ bhurváṇi ǀ apā́m ǀ iṣanta ǀ bhurváṇi ǀ
   tvā́m ǀ tsārī́ ǀ dásamānaḥ ǀ bhágam ǀ īṭṭe ǀ takva-vī́ye ǀ
   tvám ǀ víśvasmāt ǀ bhúvanāt ǀ pāsi ǀ dhármaṇā ǀ asuryā́t ǀ pāsi ǀ dhármaṇā ǁ

   tubhyam ǀ śukrāsaḥ ǀ śucayaḥ ǀ turaṇyavaḥ ǀ madeṣu ǀ ugrāḥ ǀ iṣaṇanta ǀ bhurvaṇi ǀ apām ǀ iṣanta ǀ bhurvaṇi ǀ
   tvām ǀ tsārī ǀ dasamānaḥ ǀ bhagam ǀ īṭṭe ǀ takva-vīye ǀ
   tvam ǀ viśvasmāt ǀ bhuvanāt ǀ pāsi ǀ dharmaṇā ǀ asuryāt ǀ pāsi ǀ dharmaṇā ǁ

   1.134.5 Aṣṭaka 2.1.23.5Anuvāka 1.20.5Interpretations

6. Ṛk 6

   त्वं नो॑ वायवेषा॒मपू॑र्व्यः॒ सोमा॑नां प्रथ॒मः पी॒तिम॑र्हसि सु॒तानां॑ पी॒तिम॑र्हसि ।
   उ॒तो वि॒हुत्म॑तीनां वि॒शां व॑व॒र्जुषी॑णां ।
   विश्वा॒ इत्ते॑ धे॒नवो॑ दुह्र आ॒शिरं॑ घृ॒तं दु॑ह्रत आ॒शिरं॑ ॥

   त्वं नो वायव् एषाम् अपूर्व्यः सोमानाम् प्रथमः पीतिम् अर्हसि सुतानाम् पीतिम् अर्हसि |
   उतो विहुत्मतीनां विशां ववर्जुषीणाम् |
   विश्वा इत् ते धेनवो दुह्र आशिरं घृतं दुह्रत आशिरम् ||

   tvám no vāyaveṣāmápūrvyaḥ sómānām prathamáḥ pītímarhasi sutā́nām pītímarhasi ǀ
   utó vihútmatīnām viśā́m vavarjúṣīṇām ǀ
   víśvā ítte dhenávo duhra āśíram ghṛtám duhrata āśíram ǁ

   tvaṃ no vāyav eṣām apūrvyaḥ somānām prathamaḥ pītim arhasi sutānām pītim arhasi |
   uto vihutmatīnāṃ viśāṃ vavarjuṣīṇām |
   viśvā it te dhenavo duhra āśiraṃ ghṛtaṃ duhrata āśiram ||

   त्वम् । नः॒ । वा॒यो॒ इति॑ । ए॒षा॒म् । अपू॑र्व्यः । सोमा॑नाम् । प्र॒थ॒मः । पी॒तिम् । अ॒र्ह॒सि॒ । सु॒ताना॑म् । पी॒तिम् । अ॒र्ह॒सि॒ ।
   उ॒तो इति॑ । वि॒हुत्म॑तीनाम् । वि॒शाम् । व॒व॒र्जुषी॑णाम् ।
   विश्वाः॑ । इत् । ते॒ । धे॒नवः॑ । दु॒ह्रे॒ । आ॒ऽशिर॑म् । घृ॒तम् । दु॒ह्र॒ते॒ । आ॒ऽशिर॑म् ॥

   त्वम् । नः । वायो इति । एषाम् । अपूर्व्यः । सोमानाम् । प्रथमः । पीतिम् । अर्हसि । सुतानाम् । पीतिम् । अर्हसि ।
   उतो इति । विहुत्मतीनाम् । विशाम् । ववर्जुषीणाम् ।
   विश्वाः । इत् । ते । धेनवः । दुह्रे । आऽशिरम् । घृतम् । दुह्रते । आऽशिरम् ॥

   tvám ǀ naḥ ǀ vāyo íti ǀ eṣām ǀ ápūrvyaḥ ǀ sómānām ǀ prathamáḥ ǀ pītím ǀ arhasi ǀ sutā́nām ǀ pītím ǀ arhasi ǀ
   utó íti ǀ vihútmatīnām ǀ viśā́m ǀ vavarjúṣīṇām ǀ
   víśvāḥ ǀ ít ǀ te ǀ dhenávaḥ ǀ duhre ǀ ā-śíram ǀ ghṛtám ǀ duhrate ǀ ā-śíram ǁ

   tvam ǀ naḥ ǀ vāyo iti ǀ eṣām ǀ apūrvyaḥ ǀ somānām ǀ prathamaḥ ǀ pītim ǀ arhasi ǀ sutānām ǀ pītim ǀ arhasi ǀ
   uto iti ǀ vihutmatīnām ǀ viśām ǀ vavarjuṣīṇām ǀ
   viśvāḥ ǀ it ǀ te ǀ dhenavaḥ ǀ duhre ǀ ā-śiram ǀ ghṛtam ǀ duhrate ǀ ā-śiram ǁ

   1.134.6 Aṣṭaka 2.1.23.6Anuvāka 1.20.6Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.