Ṛgveda · Maṇḍala 1

Sūkta 72

Agni · Parāśara Śāktya · 10 ṛks

Link
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Parāśara Śāktya
Chandas छन्दस्
Triṣṭubh
Metres by ṛk

1st set of styles virāṭtrisṭup (1, 2, 5, 6); bhurikpaṅkti (3, 8); triṣṭup (4, 10); nicṛttriṣṭup (7, 9)

2nd set of styles triṣṭubh

  1. Ṛk 1

    नि काव्या॑ वे॒धसः॒ शश्व॑तस्क॒र्हस्ते॒ दधा॑नो॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ ।
    अ॒ग्निर्भु॑वद्रयि॒पती॑ रयी॒णां स॒त्रा च॑क्रा॒णो अ॒मृता॑नि॒ विश्वा॑ ॥

    नि काव्या वेधसः शश्वतस् कर् हस्ते दधानो नर्या पुरूणि |
    अग्निर् भुवद् रयिपती रयीणां सत्रा चक्राणो अमृतानि विश्वा ||

    ní kā́vyā vedhásaḥ śáśvataskarháste dádhāno náryā purū́ṇi ǀ
    agnírbhuvadrayipátī rayīṇā́m satrā́ cakrāṇó amṛ́tāni víśvā ǁ

    ni kāvyā vedhasaḥ śaśvatas kar haste dadhāno naryā purūṇi |
    agnir bhuvad rayipatī rayīṇāṃ satrā cakrāṇo amṛtāni viśvā ||

    नि । काव्या॑ । वे॒धसः॑ । शश्व॑तः । कः॒ । हस्ते॑ । दधा॑नः । नर्या॑ । पु॒रूणि॑ ।
    अ॒ग्निः । भु॒व॒त् । र॒यि॒ऽपतिः॑ । र॒यी॒णाम् । स॒त्रा । च॒क्रा॒णः । अ॒मृता॑नि । विश्वा॑ ॥

    नि । काव्या । वेधसः । शश्वतः । कः । हस्ते । दधानः । नर्या । पुरूणि ।
    अग्निः । भुवत् । रयिऽपतिः । रयीणाम् । सत्रा । चक्राणः । अमृतानि । विश्वा ॥

    ní ǀ kā́vyā ǀ vedhásaḥ ǀ śáśvataḥ ǀ kaḥ ǀ háste ǀ dádhānaḥ ǀ náryā ǀ purū́ṇi ǀ
    agníḥ ǀ bhuvat ǀ rayi-pátiḥ ǀ rayīṇā́m ǀ satrā́ ǀ cakrāṇáḥ ǀ amṛ́tāni ǀ víśvā ǁ

    ni ǀ kāvyā ǀ vedhasaḥ ǀ śaśvataḥ ǀ kaḥ ǀ haste ǀ dadhānaḥ ǀ naryā ǀ purūṇi ǀ
    agniḥ ǀ bhuvat ǀ rayi-patiḥ ǀ rayīṇām ǀ satrā ǀ cakrāṇaḥ ǀ amṛtāni ǀ viśvā ǁ

    1.72.1 Aṣṭaka 1.5.17.1Anuvāka 1.12.72

  2. Ṛk 2

    अ॒स्मे व॒त्सं परि॒ षंतं॒ न विं॑दन्नि॒च्छंतो॒ विश्वे॑ अ॒मृता॒ अमू॑राः ।
    श्र॒म॒युवः॑ पद॒व्यो॑ धियं॒धास्त॒स्थुः प॒दे प॑र॒मे चार्व॒ग्नेः ॥

    अस्मे वत्सम् परि षन्तं न विन्दन्न् इच्छन्तो विश्वे अमृता अमूराः |
    श्रमयुवः पदव्यो धियन्धास् तस्थुः पदे परमे चार्व् अग्नेः ||

    asmé vatsám pári ṣántam ná vindannicchánto víśve amṛ́tā ámūrāḥ ǀ
    śramayúvaḥ padavyó dhiyaṃdhā́stasthúḥ padé paramé cā́rvagnéḥ ǁ

    asme vatsam pari ṣantaṃ na vindann icchanto viśve amṛtā amūrāḥ |
    śramayuvaḥ padavyo dhiyandhās tasthuḥ pade parame cārv agneḥ ||

    अ॒स्मे इति॑ । व॒त्सम् । परि॑ । सन्त॑म् । न । वि॒न्द॒न् । इ॒च्छन्तः॑ । विश्वे॑ । अ॒मृताः॑ । अमू॑राः ।
    श्र॒म॒ऽयुवः॑ । प॒द॒ऽव्यः॑ । धि॒य॒म्ऽधाः । त॒स्थुः । प॒दे । प॒र॒मे । चारु॑ । अ॒ग्नेः ॥

    अस्मे इति । वत्सम् । परि । सन्तम् । न । विन्दन् । इच्छन्तः । विश्वे । अमृताः । अमूराः ।
    श्रमऽयुवः । पदऽव्यः । धियम्ऽधाः । तस्थुः । पदे । परमे । चारु । अग्नेः ॥

    asmé íti ǀ vatsám ǀ pári ǀ sántam ǀ ná ǀ vindan ǀ icchántaḥ ǀ víśve ǀ amṛ́tāḥ ǀ ámūrāḥ ǀ
    śrama-yúvaḥ ǀ pada-vyáḥ ǀ dhiyam-dhā́ḥ ǀ tasthúḥ ǀ padé ǀ paramé ǀ cā́ru ǀ agnéḥ ǁ

    asme iti ǀ vatsam ǀ pari ǀ santam ǀ na ǀ vindan ǀ icchantaḥ ǀ viśve ǀ amṛtāḥ ǀ amūrāḥ ǀ
    śrama-yuvaḥ ǀ pada-vyaḥ ǀ dhiyam-dhāḥ ǀ tasthuḥ ǀ pade ǀ parame ǀ cāru ǀ agneḥ ǁ

    1.72.2 Aṣṭaka 1.5.17.2Anuvāka 1.12.73

  3. Ṛk 3

    ति॒स्रो यद॑ग्ने श॒रद॒स्त्वामिच्छुचिं॑ घृ॒तेन॒ शुच॑यः सप॒र्यान् ।
    नामा॑नि चिद्दधिरे य॒ज्ञिया॒न्यसू॑दयंत त॒न्वः१॒॑ सुजा॑ताः ॥

    तिस्रो यद् अग्ने शरदस् त्वाम् इच् छुचिं घृतेन शुचयः सपर्यान् |
    नामानि चिद् दधिरे यज्ञियान्य् असूदयन्त तन्वः सुजाताः ||

    tisró yádagne śarádastvā́mícchúcim ghṛténa śúcayaḥ saparyā́n ǀ
    nā́māni ciddadhire yajñíyānyásūdayanta tanváḥ sújātāḥ ǁ

    tisro yad agne śaradas tvām ic chuciṃ ghṛtena śucayaḥ saparyān |
    nāmāni cid dadhire yajñiyāny asūdayanta tanvaḥ sujātāḥ ||

    ति॒स्रः । यत् । अ॒ग्ने॒ । श॒रदः॑ । त्वाम् । इत् । शुचि॑म् । घृ॒तेन॑ । शुच॑यः । स॒प॒र्यान् ।
    नामा॑नि । चि॒त् । द॒धि॒रे॒ । य॒ज्ञिया॑नि । असू॑दयन्त । त॒न्वः॑ । सुऽजा॑ताः ॥

    तिस्रः । यत् । अग्ने । शरदः । त्वाम् । इत् । शुचिम् । घृतेन । शुचयः । सपर्यान् ।
    नामानि । चित् । दधिरे । यज्ञियानि । असूदयन्त । तन्वः । सुऽजाताः ॥

    tisráḥ ǀ yát ǀ agne ǀ śarádaḥ ǀ tvā́m ǀ ít ǀ śúcim ǀ ghṛténa ǀ śúcayaḥ ǀ saparyā́n ǀ
    nā́māni ǀ cit ǀ dadhire ǀ yajñíyāni ǀ ásūdayanta ǀ tanváḥ ǀ sú-jātāḥ ǁ

    tisraḥ ǀ yat ǀ agne ǀ śaradaḥ ǀ tvām ǀ it ǀ śucim ǀ ghṛtena ǀ śucayaḥ ǀ saparyān ǀ
    nāmāni ǀ cit ǀ dadhire ǀ yajñiyāni ǀ asūdayanta ǀ tanvaḥ ǀ su-jātāḥ ǁ

    1.72.3 Aṣṭaka 1.5.17.3Anuvāka 1.12.74

  4. Ṛk 4

    आ रोद॑सी बृह॒ती वेवि॑दानाः॒ प्र रु॒द्रिया॑ जभ्रिरे य॒ज्ञिया॑सः ।
    वि॒दन्मर्तो॑ ने॒मधि॑ता चिकि॒त्वान॒ग्निं प॒दे प॑र॒मे त॑स्थि॒वांसं॑ ॥

    आ रोदसी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रिया जभ्रिरे यज्ञियासः |
    विदन् मर्तो नेमधिता चिकित्वान् अग्निम् पदे परमे तस्थिवांसम् ||

    ā́ ródasī bṛhatī́ vévidānāḥ prá rudríyā jabhrire yajñíyāsaḥ ǀ
    vidánmárto nemádhitā cikitvā́nagním padé paramé tasthivā́ṃsam ǁ

    ā rodasī bṛhatī vevidānāḥ pra rudriyā jabhrire yajñiyāsaḥ |
    vidan marto nemadhitā cikitvān agnim pade parame tasthivāṃsam ||

    आ । रोद॑सी॒ इति॑ । बृ॒ह॒ती इति॑ । वेवि॑दानाः । प्र । रु॒द्रिया॑ । ज॒भ्रि॒रे॒ । य॒ज्ञिया॑सः ।
    वि॒दत् । मर्तः॑ । ने॒मऽधि॑ता । चि॒कि॒त्वान् । अ॒ग्निम् । प॒दे । प॒र॒मे । त॒स्थि॒ऽवांस॑म् ॥

    आ । रोदसी इति । बृहती इति । वेविदानाः । प्र । रुद्रिया । जभ्रिरे । यज्ञियासः ।
    विदत् । मर्तः । नेमऽधिता । चिकित्वान् । अग्निम् । पदे । परमे । तस्थिऽवांसम् ॥

    ā́ ǀ ródasī íti ǀ bṛhatī́ íti ǀ vévidānāḥ ǀ prá ǀ rudríyā ǀ jabhrire ǀ yajñíyāsaḥ ǀ
    vidát ǀ mártaḥ ǀ nemá-dhitā ǀ cikitvā́n ǀ agním ǀ padé ǀ paramé ǀ tasthi-vā́ṃsam ǁ

    ā ǀ rodasī iti ǀ bṛhatī iti ǀ vevidānāḥ ǀ pra ǀ rudriyā ǀ jabhrire ǀ yajñiyāsaḥ ǀ
    vidat ǀ martaḥ ǀ nema-dhitā ǀ cikitvān ǀ agnim ǀ pade ǀ parame ǀ tasthi-vāṃsam ǁ

    1.72.4 Aṣṭaka 1.5.17.4Anuvāka 1.12.75

  5. Ṛk 5

    सं॒जा॒ना॒ना उप॑ सीदन्नभि॒ज्ञु पत्नी॑वंतो नम॒स्यं॑ नमस्यन् ।
    रि॒रि॒क्वांस॑स्त॒न्वः॑ कृण्वत॒ स्वाः सखा॒ सख्यु॑र्नि॒मिषि॒ रक्ष॑माणाः ॥

    संजानाना उप सीदन्न् अभिज्ञु पत्नीवन्तो नमस्यं नमस्यन् |
    रिरिक्वांसस् तन्वः कृण्वत स्वाः सखा सख्युर् निमिषि रक्षमाणाः ||

    saṃjānānā́ úpa sīdannabhijñú pátnīvanto namasyám namasyan ǀ
    ririkvā́ṃsastanváḥ kṛṇvata svā́ḥ sákhā sákhyurnimíṣi rákṣamāṇāḥ ǁ

    saṃjānānā upa sīdann abhijñu patnīvanto namasyaṃ namasyan |
    ririkvāṃsas tanvaḥ kṛṇvata svāḥ sakhā sakhyur nimiṣi rakṣamāṇāḥ ||

    स॒म्ऽजा॒ना॒नाः । उप॑ । सी॒द॒न् । अ॒भि॒ऽज्ञु । पत्नी॑ऽवन्तः । न॒म॒स्य॑म् । न॒म॒स्य॒न्निति॑ नमस्यन् ।
    रि॒रि॒क्वांसः॑ । त॒न्वः॑ । कृ॒ण्व॒त॒ । स्वाः । सखा॑ । सख्युः॑ । नि॒ऽमिषि॑ । रक्ष॑माणाः ॥

    सम्ऽजानानाः । उप । सीदन् । अभिऽज्ञु । पत्नीऽवन्तः । नमस्यम् । नमस्यन्निति नमस्यन् ।
    रिरिक्वांसः । तन्वः । कृण्वत । स्वाः । सखा । सख्युः । निऽमिषि । रक्षमाणाः ॥

    sam-jānānā́ḥ ǀ úpa ǀ sīdan ǀ abhi-jñú ǀ pátnī-vantaḥ ǀ namasyám ǀ namasyanníti namasyan ǀ
    ririkvā́ṃsaḥ ǀ tanváḥ ǀ kṛṇvata ǀ svā́ḥ ǀ sákhā ǀ sákhyuḥ ǀ ni-míṣi ǀ rákṣamāṇāḥ ǁ

    sam-jānānāḥ ǀ upa ǀ sīdan ǀ abhi-jñu ǀ patnī-vantaḥ ǀ namasyam ǀ namasyanniti namasyan ǀ
    ririkvāṃsaḥ ǀ tanvaḥ ǀ kṛṇvata ǀ svāḥ ǀ sakhā ǀ sakhyuḥ ǀ ni-miṣi ǀ rakṣamāṇāḥ ǁ

    1.72.5 Aṣṭaka 1.5.17.5Anuvāka 1.12.76

  6. Ṛk 6

    त्रिः स॒प्त यद्गुह्या॑नि॒ त्वे इत्प॒दावि॑द॒न्निहि॑ता य॒ज्ञिया॑सः ।
    तेभी॑ रक्षंते अ॒मृतं॑ स॒जोषाः॑ प॒शूंच॑ स्था॒तॄंच॒रथं॑ च पाहि ॥

    त्रिः सप्त यद् गुह्यानि त्वे इत् पदाविदन् निहिता यज्ञियासः |
    तेभी रक्षन्ते अमृतं सजोषाः पशूञ् च स्थातॄञ् चरथं च पाहि ||

    tríḥ saptá yádgúhyāni tvé ítpadā́vidanníhitā yajñíyāsaḥ ǀ
    tébhī rakṣante amṛ́tam sajóṣāḥ paśū́ñca sthātṝ́ñcarátham ca pāhi ǁ

    triḥ sapta yad guhyāni tve it padāvidan nihitā yajñiyāsaḥ |
    tebhī rakṣante amṛtaṃ sajoṣāḥ paśūñ ca sthātṝñ carathaṃ ca pāhi ||

    त्रिः । स॒प्त । यत् । गुह्या॑नि । त्वे इति॑ । इत् । प॒दा । अ॒वि॒द॒न् । निऽहि॑ता । य॒ज्ञिया॑सः ।
    तेभिः॑ । र॒क्ष॒न्ते॒ । अ॒मृत॑म् । स॒ऽजोषाः॑ । प॒शून् । च॒ । स्था॒तॄन् । च॒रथ॑म् । च॒ । पा॒हि॒ ॥

    त्रिः । सप्त । यत् । गुह्यानि । त्वे इति । इत् । पदा । अविदन् । निऽहिता । यज्ञियासः ।
    तेभिः । रक्षन्ते । अमृतम् । सऽजोषाः । पशून् । च । स्थातॄन् । चरथम् । च । पाहि ॥

    tríḥ ǀ saptá ǀ yát ǀ gúhyāni ǀ tvé íti ǀ ít ǀ padā́ ǀ avidan ǀ ní-hitā ǀ yajñíyāsaḥ ǀ
    tébhiḥ ǀ rakṣante ǀ amṛ́tam ǀ sa-jóṣāḥ ǀ paśū́n ǀ ca ǀ sthātṝ́n ǀ carátham ǀ ca ǀ pāhi ǁ

    triḥ ǀ sapta ǀ yat ǀ guhyāni ǀ tve iti ǀ it ǀ padā ǀ avidan ǀ ni-hitā ǀ yajñiyāsaḥ ǀ
    tebhiḥ ǀ rakṣante ǀ amṛtam ǀ sa-joṣāḥ ǀ paśūn ǀ ca ǀ sthātṝn ǀ caratham ǀ ca ǀ pāhi ǁ

    1.72.6 Aṣṭaka 1.5.18.1Anuvāka 1.12.77

  7. Ṛk 7

    वि॒द्वाँ अ॑ग्ने व॒युना॑नि क्षिती॒नां व्या॑नु॒षक्छु॒रुधो॑ जी॒वसे॑ धाः ।
    अं॒त॒र्वि॒द्वाँ अध्व॑नो देव॒याना॒नतं॑द्रो दू॒तो अ॑भवो हवि॒र्वाट् ॥

    विद्वां अग्ने वयुनानि क्षितीनां व्य् आनुषक् छुरुधो जीवसे धाः |
    अन्तर्विद्वां अध्वनो देवयानान् अतन्द्रो दूतो अभवो हविर्वाट् ||

    vidvā́m̐ agne vayúnāni kṣitīnā́m vyā́nuṣákchurúdho jīváse dhāḥ ǀ
    antarvidvā́m̐ ádhvano devayā́nānátandro dūtó abhavo havirvā́ṭ ǁ

    vidvāṃ agne vayunāni kṣitīnāṃ vy ānuṣak churudho jīvase dhāḥ |
    antarvidvāṃ adhvano devayānān atandro dūto abhavo havirvāṭ ||

    वि॒द्वान् । अ॒ग्ने॒ । व॒युना॑नि । क्षि॒ती॒नाम् । वि । आ॒नु॒षक् । शु॒रुधः॑ । जी॒वसे॑ । धाः॒ ।
    अ॒न्तः॒ऽवि॒द्वान् । अध्व॑नः । दे॒व॒ऽयाना॑न् । अत॑न्द्रः । दू॒तः । अ॒भ॒वः॒ । ह॒विः॒ऽवाट् ॥

    विद्वान् । अग्ने । वयुनानि । क्षितीनाम् । वि । आनुषक् । शुरुधः । जीवसे । धाः ।
    अन्तःऽविद्वान् । अध्वनः । देवऽयानान् । अतन्द्रः । दूतः । अभवः । हविःऽवाट् ॥

    vidvā́n ǀ agne ǀ vayúnāni ǀ kṣitīnā́m ǀ ví ǀ ānuṣák ǀ śurúdhaḥ ǀ jīváse ǀ dhāḥ ǀ
    antaḥ-vidvā́n ǀ ádhvanaḥ ǀ deva-yā́nān ǀ átandraḥ ǀ dūtáḥ ǀ abhavaḥ ǀ haviḥ-vā́ṭ ǁ

    vidvān ǀ agne ǀ vayunāni ǀ kṣitīnām ǀ vi ǀ ānuṣak ǀ śurudhaḥ ǀ jīvase ǀ dhāḥ ǀ
    antaḥ-vidvān ǀ adhvanaḥ ǀ deva-yānān ǀ atandraḥ ǀ dūtaḥ ǀ abhavaḥ ǀ haviḥ-vāṭ ǁ

    1.72.7 Aṣṭaka 1.5.18.2Anuvāka 1.12.78

  8. Ṛk 8

    स्वा॒ध्यो॑ दि॒व आ स॒प्त य॒ह्वी रा॒यो दुरो॒ व्यृ॑त॒ज्ञा अ॑जानन् ।
    वि॒दद्गव्यं॑ स॒रमा॑ दृ॒ळ्हमू॒र्वं येना॒ नु कं॒ मानु॑षी॒ भोज॑ते॒ विट् ॥

    स्वाध्यो दिव आ सप्त यह्वी रायो दुरो व्य् ऋतज्ञा अजानन् |
    विदद् गव्यं सरमा दृऌहम् ऊर्वं येना नु कम् मानुषी भोजते विट् ||

    svādhyó divá ā́ saptá yahvī́ rāyó dúro vyṛ́tajñā́ ajānan ǀ
    vidádgávyam sarámā dṛḷhámūrvám yénā nú kam mā́nuṣī bhójate víṭ ǁ

    svādhyo diva ā sapta yahvī rāyo duro vy ṛtajñā ajānan |
    vidad gavyaṃ saramā dṛḷham ūrvaṃ yenā nu kam mānuṣī bhojate viṭ ||

    सु॒ऽआ॒ध्यः॑ । दि॒वः । आ । स॒प्त । य॒ह्वीः । रा॒यः । दुरः॑ । वि । ऋ॒त॒ऽज्ञाः । अ॒जा॒न॒न् ।
    वि॒दत् । गव्य॑म् । स॒रमा॑ । दृ॒ळ्हम् । ऊ॒र्वम् । येन॑ । नु । क॒म् । मानु॑षी । भोज॑ते । विट् ॥

    सुऽआध्यः । दिवः । आ । सप्त । यह्वीः । रायः । दुरः । वि । ऋतऽज्ञाः । अजानन् ।
    विदत् । गव्यम् । सरमा । दृळ्हम् । ऊर्वम् । येन । नु । कम् । मानुषी । भोजते । विट् ॥

    su-ādhyáḥ ǀ diváḥ ǀ ā́ ǀ saptá ǀ yahvī́ḥ ǀ rāyáḥ ǀ dúraḥ ǀ ví ǀ ṛta-jñā́ḥ ǀ ajānan ǀ
    vidát ǀ gávyam ǀ sarámā ǀ dṛḷhám ǀ ūrvám ǀ yéna ǀ nú ǀ kam ǀ mā́nuṣī ǀ bhójate ǀ víṭ ǁ

    su-ādhyaḥ ǀ divaḥ ǀ ā ǀ sapta ǀ yahvīḥ ǀ rāyaḥ ǀ duraḥ ǀ vi ǀ ṛta-jñāḥ ǀ ajānan ǀ
    vidat ǀ gavyam ǀ saramā ǀ dṛḷham ǀ ūrvam ǀ yena ǀ nu ǀ kam ǀ mānuṣī ǀ bhojate ǀ viṭ ǁ

    1.72.8 Aṣṭaka 1.5.18.3Anuvāka 1.12.79

  9. Ṛk 9

    आ ये विश्वा॑ स्वप॒त्यानि॑ त॒स्थुः कृ॑ण्वा॒नासो॑ अमृत॒त्वाय॑ गा॒तुं ।
    म॒ह्ना म॒हद्भिः॑ पृथि॒वी वि त॑स्थे मा॒ता पु॒त्रैरदि॑ति॒र्धाय॑से॒ वेः ॥

    आ ये विश्वा स्वपत्यानि तस्थुः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् |
    मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे माता पुत्रैर् अदितिर् धायसे वेः ||

    ā́ yé víśvā svapatyā́ni tasthúḥ kṛṇvānā́so amṛtatvā́ya gātúm ǀ
    mahnā́ mahádbhiḥ pṛthivī́ ví tasthe mātā́ putráiráditirdhā́yase véḥ ǁ

    ā ye viśvā svapatyāni tasthuḥ kṛṇvānāso amṛtatvāya gātum |
    mahnā mahadbhiḥ pṛthivī vi tasthe mātā putrair aditir dhāyase veḥ ||

    आ । ये । विश्वा॑ । सु॒ऽअ॒प॒त्यानि॑ । त॒स्थुः । कृ॒ण्वा॒नासः॑ । अ॒मृ॒त॒ऽत्वाय॑ । गा॒तुम् ।
    म॒ह्ना । म॒हत्ऽभिः॑ । पृ॒थि॒वी । वि । त॒स्थे॒ । मा॒ता । पु॒त्रैः । अदि॑तिः । धाय॑से । वेरिति॒ वेः ॥

    आ । ये । विश्वा । सुऽअपत्यानि । तस्थुः । कृण्वानासः । अमृतऽत्वाय । गातुम् ।
    मह्ना । महत्ऽभिः । पृथिवी । वि । तस्थे । माता । पुत्रैः । अदितिः । धायसे । वेरिति वेः ॥

    ā́ ǀ yé ǀ víśvā ǀ su-apatyā́ni ǀ tasthúḥ ǀ kṛṇvānā́saḥ ǀ amṛta-tvā́ya ǀ gātúm ǀ
    mahnā́ ǀ mahát-bhiḥ ǀ pṛthivī́ ǀ ví ǀ tasthe ǀ mātā́ ǀ putráiḥ ǀ áditiḥ ǀ dhā́yase ǀ véríti véḥ ǁ

    ā ǀ ye ǀ viśvā ǀ su-apatyāni ǀ tasthuḥ ǀ kṛṇvānāsaḥ ǀ amṛta-tvāya ǀ gātum ǀ
    mahnā ǀ mahat-bhiḥ ǀ pṛthivī ǀ vi ǀ tasthe ǀ mātā ǀ putraiḥ ǀ aditiḥ ǀ dhāyase ǀ veriti veḥ ǁ

    1.72.9 Aṣṭaka 1.5.18.4Anuvāka 1.12.80

  10. Ṛk 10

    अधि॒ श्रियं॒ नि द॑धु॒श्चारु॑मस्मिंदि॒वो यद॒क्षी अ॒मृता॒ अकृ॑ण्वन् ।
    अध॑ क्षरंति॒ सिंध॑वो॒ न सृ॒ष्टाः प्र नीची॑रग्ने॒ अरु॑षीरजानन् ॥

    अधि श्रियं नि दधुश् चारुम् अस्मिन् दिवो यद् अक्षी अमृता अकृण्वन् |
    अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीर् अग्ने अरुषीर् अजानन् ||

    ádhi śríyam ní dadhuścā́rumasmindivó yádakṣī́ amṛ́tā ákṛṇvan ǀ
    ádha kṣaranti síndhavo ná sṛṣṭā́ḥ prá nī́cīragne áruṣīrajānan ǁ

    adhi śriyaṃ ni dadhuś cārum asmin divo yad akṣī amṛtā akṛṇvan |
    adha kṣaranti sindhavo na sṛṣṭāḥ pra nīcīr agne aruṣīr ajānan ||

    अधि॑ । श्रिय॑म् । नि । द॒धुः॒ । चारु॑म् । अ॒स्मि॒न् । दि॒वः । यत् । अ॒क्षी इति॑ । अ॒मृताः॑ । अकृ॑ण्वन् ।
    अध॑ । क्ष॒र॒न्ति॒ । सिन्ध॑वः । न । सृ॒ष्टाः । प्र । नीचीः॑ । अ॒ग्ने॒ । अरु॑षीः । अ॒जा॒न॒न् ॥

    अधि । श्रियम् । नि । दधुः । चारुम् । अस्मिन् । दिवः । यत् । अक्षी इति । अमृताः । अकृण्वन् ।
    अध । क्षरन्ति । सिन्धवः । न । सृष्टाः । प्र । नीचीः । अग्ने । अरुषीः । अजानन् ॥

    ádhi ǀ śríyam ǀ ní ǀ dadhuḥ ǀ cā́rum ǀ asmin ǀ diváḥ ǀ yát ǀ akṣī́ íti ǀ amṛ́tāḥ ǀ ákṛṇvan ǀ
    ádha ǀ kṣaranti ǀ síndhavaḥ ǀ ná ǀ sṛṣṭā́ḥ ǀ prá ǀ nī́cīḥ ǀ agne ǀ áruṣīḥ ǀ ajānan ǁ

    adhi ǀ śriyam ǀ ni ǀ dadhuḥ ǀ cārum ǀ asmin ǀ divaḥ ǀ yat ǀ akṣī iti ǀ amṛtāḥ ǀ akṛṇvan ǀ
    adha ǀ kṣaranti ǀ sindhavaḥ ǀ na ǀ sṛṣṭāḥ ǀ pra ǀ nīcīḥ ǀ agne ǀ aruṣīḥ ǀ ajānan ǁ

    1.72.10 Aṣṭaka 1.5.18.5Anuvāka 1.12.81

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.72 · Agni

Interpretations

Sri Aurobindo

Ṛk 1

He has created, within, the seer-knowings of the eternal Disposer of things, holding in his hand many powers (powers of the divine Purushas, naryD puruKi); Agni creating together all immortalities becomes the master of the (divine)riches. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

He forms within us the seer-wisdoms of eternal Creator holding in his hand many powers of the godheads. May Fire become the treasure-master of the riches, ever fashioning all immortal things. (SABCL, Vol. 11, p. 61)

हिन्दी

अपने हाथ में देवत्वों की अनेकों शक्तियों (या बलों) को थामे हुए, हमारे भीतर, वे, शाश्वत सृष्टिकर्ता के दृष्टि-ज्ञान का निर्माण करते हैं। निरंतर अमर चीज़ों को (या मिलकर अमर चीज़ों को) रूप देते हुए, अग्नि, सम्पत्तियों के निधिपति बनें।

Ṛk 2

All the immortals, they who are not limited (by ignorance), desiring, found him in us as if the Calf (of the cow Aditi) existing everywhere; labouring, travelling to the Seat, holding the Thought they attained in the supreme seat to the shining (glory) of Agni. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

All the immortals, the wise ones, desired but found not in us the Child who is all around; turning to toil on his track, upholding the Thought, they stood in the supreme plane, they reached the beauty of the Flame. (SABCL, Vol. 11, p. 61)

हिन्दी

सभी अमर्त्यों ने, ज्ञानियों ने वांछा की, परंतु, हम में सर्वव्यापी शिशु को नहीं पाया; अपने पथ पर श्रम करने हेतु मुड़ते हुए, विचार को ऊपर संभाले हुए, वे परम स्तर पर खड़े थे और परम ज्वाला के सौन्दर्य तक पहुँच गए।

Ṛk 3

O Agni, when through the three years (three symbolic seasons or periods corresponding perhaps to the passage through the three mental heavens) they, pure, had served thee, the pure one, with the ghrta, they held the sacrificial names and set moving (to the supreme heaven) forms well born. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

When for three years, O Fire, they worshipped thee, the pure ones thee the pure, with the clarity of the light, they held too the sacrificial Names, their bodies came to perfect birth and they sped them on the way. (SABCL, Vol. 11, p. 62)

हिन्दी

जब तीन वर्षों तक प्रकाश की स्पष्टता के साथ, उन्होंने आपको पूजा, पवित्रों ने आपको, पवित्र को पूजा, यज्ञीय नामों को भी आयोजोत किया, उनके तनों का पूर्ण जन्म हुआ और उन्होंने उन्हें उनके पथ पर तीव्रता से भेजा।

Ṛk 4

They had knowledge of the vast heaven and earth and bore them forward, they the sons of Rudra, the lords of the sacrifice, the mortal awoke to vision and found Agni standing in the seat supreme. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

The masters of sacrifice discovered and in their impetuous might bore the Vast Earth and Heaven, then the mortal knew them and by his holding of the upper hemisphere perceived the Fire, standing in the supreme plane. (SABCL, Vol. 11, p. 62)

हिन्दी

यज्ञ के विशारदों ने खोजप्राप्ति की और अपनी प्रचंड शक्ति द्वारा विशाल पृथ्वी और स्वर्ग को धारण किया, तब मर्त्य उन्हें जान पाया और उसके उर्ध्व गोलार्ध को धारण करने पर, उसने परम स्तर पर खड़े होकर, परम ज्वाला का गोचर किया।

Ṛk 5

Knowing perfectly (or in harmony) they kneeled down to him; they with their wives (the female energies of the gods) bowed down to him who is worthy of obeisance; purifying themselves (or, perhaps, exceeding the limits of heaven and earth) they created their own (their proper or divine) forms, guarded in the gaze, each friend, of the Friend. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

Utterly knowing him they with their wives came and knelt before him and adored with obeisance the adorable. They made themselves empty and formed their own bodies guarded in his gaze, friend in the gaze of friend. (SABCL, Vol. 11, p. 62)

हिन्दी

पूर्ण रूप से उन्हें जानते हुए, वे अपनी पत्नियों के साथ आए और उनके सामने दण्डवत प्रणाम किया और श्रद्धा के साथ उन आराध्य को पूजा। स्वयं को उन्होंने रिक्त किया और उनके अवलोकन के संरक्षण में, अपने शरीरों का निर्माण किया, मित्र के अवलोकन में मित्र।

Ṛk 6

In these the gods of the sacrifice found the thrice seven secret seats hidden within; they, being of one heart, protect by them the immortality. Guard thou the herds that stand and that which moves. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

When the masters of sacrifice have found hidden in thee the thrice seven secret planes, by them they guard with one mind of acceptance Immortality. Protect the Herds, those that stand and that which is mobile. (SABCL, Vol. 11, p. 62)

हिन्दी

जब यज्ञ के अधिकारियों ने आपके भीतर छुपे हुए, वह सात त्रिगुण गुप्त स्तर पा लिये, तब उनके द्वारा वे, अंगीकरण के एक मनस के साथ अमरता की रक्षा करते हैं। झुंडों की रक्षा करिये, वे जो खड़ी हैं और वे जो गतिशील हैं।

Ṛk 7

O Agni, having knowledge of all manifestations (or births,) in the worlds(or, knowing all the knowledge of the people) establish thy forces, continuous, for life. Knowing, within, the paths of the journeying of the gods thou becamest their sleepless messenger and the bearer of the offerings. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

O Fire, thou art the knower of our knowings, ordain for the people an unbroken succession of strengths that they may live. The knower within of the paths of the journey of the gods, thou hast become a sleepless messenger and the carrier of the offerings. (SABCL, Vol. 11, p. 62)

हिन्दी

हे अग्नि, आप हमारे ज्ञान के ज्ञानी हैं, लोगों के लिये शक्ति के अखण्डित अनुक्रमण का आदेश दीजिये, जिससे वे जीवित रहें। भीतर आसीत, देवों की यात्रा के पथ के ज्ञानी, आप अनिद्र दूत और अर्पण के वाहक बन गए हैं।

Ṛk 8

The seven mighty ones of heaven (the rivers) placing aright the thought, knowing the Truth, discerned the doors of the felicity; Sarama found the fastness, the widenedd of the cows whereby now the human creature enjoys (the supreme riches). (SABCL, Vol. 10, p. 210)

The seven mighty Rivers from Heaven, deep-thinking, knowers of the Truth, knew the doors of the treasure; Sarama discovered the mass of the Ray-Cow, the strong place, the wideness, and now by that the human creature enjoys bliss. (SABCL, Vol. 11, p. 63)

हिन्दी

स्वर्ग से आने वाली सात महान नदियाँ, गहरे चिंतन वाली, परमसत्य को जानने वाली, निधि के द्वारों को पहचानती थीं; सरमा ने सूर्य के गौ रूपी किरणों के समूह की, प्रबल क्षेत्र की, विस्तीर्णता की खोजप्राप्ति करी, और अब, उसके द्वारा, मनुष्य परमानंद का रसास्वादन करता है।

Ṛk 9

They who entered upon all things that bear right issue, made the path to Immortality; by the great ones and by the greatness earth stood wide; the mother Aditi with her sons came for the upholding. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

These are they who set their steps on all things that have fair issue, making a path towards immortality. Earth stood wide in greatness by the Great Ones, the Mother infinite with her sons came to uphold her. (SABCL, Vol. 11, p. 63)

हिन्दी

यह वे हैं जिन्होंने अमरता की ओर पथ बनाते हुए, अपने डग उन संपूर्ण तत्वों पर रखे जिनके परिणाम शुद्ध थे। सर्वश्रेष्ठों के साथ, पृथ्वी महानता में विस्तृत खड़ी थी, माता अदिति अपने पुत्रों के साथ उन्हें उठाने आईं।

Ṛk 10

The Immortals planted in him the shining glory, when they made the two eyes of heaven (udentical probably with the two vision-powers of the Sun, the two horses of Indra); rivers, as it were, flow down released; the shining ones (the cows) who were here below knew. O Agni”. (SABCL, Vol. 10, p. 210)

When the immortals made the two eyes of Heaven, they set in him the splendour and the beauty. Then there flow as if rivers loosed to their course; downward they ran, his ruddy mares, and knew, O Fire. (SABCL, Vol. 11, p. 63)

हिन्दी

जब अमर्त्यों ने स्वर्ग के दो नेत्रों का निर्माण किया, उन्होंने उनमें वैभव और सौन्दर्य जड़ दिये। तत्पश्चात्, मानो, नदियाँ बहने लगीं, अपने जलमार्ग में मुक्त; उनकी लोहित घोड़ियाँ नीचे दौड़ने लगीं, और जानती थीं, हे अग्नि।