Devatā देवता

1-41: Viśvedevās; 42: Vāc (A); Apas (B); 43: Smoke Of Dung (A); Soma (B); 44: Agni, Sūrya, Vāyu; 45: Vāc; 46, 47: Sūrya; 48: The Wheel Of The Seasons; 49: Sarasvatī; 50: Sādhyas; 51: Sūrya Or Parjanya Or Agni; 52: Sarasvat Or Sūrya

Ṛṣi ऋषि

Dīrghatamas Aucathya

Chandas छन्दस्

Triṣṭubh, Jagatī, Prastārapaṅkti, Anuṣṭubh

1. Ṛk 1

   अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ ।
   तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रं ॥

   अस्य वामस्य पलितस्य होतुस् तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्य् अश्नः |
   तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम् ||

   asyá vāmásya palitásya hótustásya bhrā́tā madhyamó astyáśnaḥ ǀ
   tṛtī́yo bhrā́tā ghṛtápṛṣṭho asyā́trāpaśyam viśpátim saptáputram ǁ

   asya vāmasya palitasya hotus tasya bhrātā madhyamo asty aśnaḥ |
   tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asyātrāpaśyaṃ viśpatiṃ saptaputram ||

   अ॒स्य । वा॒मस्य॑ । प॒लि॒तस्य॑ । होतुः॑ । तस्य॑ । भ्राता॑ । म॒ध्य॒मः । अ॒स्ति॒ । अश्नः॑ ।
   तृ॒तीयः॑ । भ्राता॑ । घृ॒तऽपृ॑ष्ठः । अ॒स्य॒ । अत्र॑ । अ॒प॒श्य॒म् । वि॒श्पति॑म् । स॒प्तऽपु॑त्रम् ॥

   अस्य । वामस्य । पलितस्य । होतुः । तस्य । भ्राता । मध्यमः । अस्ति । अश्नः ।
   तृतीयः । भ्राता । घृतऽपृष्ठः । अस्य । अत्र । अपश्यम् । विश्पतिम् । सप्तऽपुत्रम् ॥

   asyá ǀ vāmásya ǀ palitásya ǀ hótuḥ ǀ tásya ǀ bhrā́tā ǀ madhyamáḥ ǀ asti ǀ áśnaḥ ǀ
   tṛtī́yaḥ ǀ bhrā́tā ǀ ghṛtá-pṛṣṭhaḥ ǀ asya ǀ átra ǀ apaśyam ǀ viśpátim ǀ saptá-putram ǁ

   asya ǀ vāmasya ǀ palitasya ǀ hotuḥ ǀ tasya ǀ bhrātā ǀ madhyamaḥ ǀ asti ǀ aśnaḥ ǀ
   tṛtīyaḥ ǀ bhrātā ǀ ghṛta-pṛṣṭhaḥ ǀ asya ǀ atra ǀ apaśyam ǀ viśpatim ǀ sapta-putram ǁ

   1.164.1 Aṣṭaka 2.3.14.1Anuvāka 1.22.72Interpretations

2. Ṛk 2

   स॒प्त युं॑जंति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा ।
   त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः ॥

   सप्त युञ्जन्ति रथम् एकचक्रम् एको अश्वो वहति सप्तनामा |
   त्रिनाभि चक्रम् अजरम् अनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः ||

   saptá yuñjanti ráthamékacakraméko áśvo vahati saptánāmā ǀ
   trinā́bhi cakrámajáramanarvám yátremā́ víśvā bhúvanā́dhi tasthúḥ ǁ

   sapta yuñjanti ratham ekacakram eko aśvo vahati saptanāmā |
   trinābhi cakram ajaram anarvaṃ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ ||

   स॒प्त । यु॒ञ्ज॒न्ति॒ । रथ॑म् । एक॑ऽचक्रम् । एकः॑ । अश्वः॑ । व॒ह॒ति॒ । स॒प्तऽना॑मा ।
   त्रि॒ऽनाभि॑ । च॒क्रम् । अ॒जर॑म् । अ॒न॒र्वम् । यत्र॑ । इ॒मा । विश्वा॑ । भुव॑ना । अधि॑ । त॒स्थुः ॥

   सप्त । युञ्जन्ति । रथम् । एकऽचक्रम् । एकः । अश्वः । वहति । सप्तऽनामा ।
   त्रिऽनाभि । चक्रम् । अजरम् । अनर्वम् । यत्र । इमा । विश्वा । भुवना । अधि । तस्थुः ॥

   saptá ǀ yuñjanti ǀ rátham ǀ éka-cakram ǀ ékaḥ ǀ áśvaḥ ǀ vahati ǀ saptá-nāmā ǀ
   tri-nā́bhi ǀ cakrám ǀ ajáram ǀ anarvám ǀ yátra ǀ imā́ ǀ víśvā ǀ bhúvanā ǀ ádhi ǀ tasthúḥ ǁ

   sapta ǀ yuñjanti ǀ ratham ǀ eka-cakram ǀ ekaḥ ǀ aśvaḥ ǀ vahati ǀ sapta-nāmā ǀ
   tri-nābhi ǀ cakram ǀ ajaram ǀ anarvam ǀ yatra ǀ imā ǀ viśvā ǀ bhuvanā ǀ adhi ǀ tasthuḥ ǁ

   1.164.2 Aṣṭaka 2.3.14.2Anuvāka 1.22.73Interpretations

3. Ṛk 3

   इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑हं॒त्यश्वाः॑ ।
   स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वंते॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नाम॑ ॥

   इमं रथम् अधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्य् अश्वाः |
   सप्त स्वसारो अभि सं नवन्ते यत्र गवां निहिता सप्त नाम ||

   imám ráthamádhi yé saptá tasthúḥ saptácakram saptá vahantyáśvāḥ ǀ
   saptá svásāro abhí sám navante yátra gávām níhitā saptá nā́ma ǁ

   imaṃ ratham adhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṃ sapta vahanty aśvāḥ |
   sapta svasāro abhi saṃ navante yatra gavāṃ nihitā sapta nāma ||

   इ॒मम् । रथ॑म् । अधि॑ । ये । स॒प्त । त॒स्थुः । स॒प्तऽच॑क्रम् । स॒प्त । व॒ह॒न्ति॒ । अश्वाः॑ ।
   स॒प्त । स्वसा॑रः । अ॒भि । सम् । न॒व॒न्ते॒ । यत्र॑ । गवा॑म् । निऽहि॑ता । स॒प्त । नाम॑ ॥

   इमम् । रथम् । अधि । ये । सप्त । तस्थुः । सप्तऽचक्रम् । सप्त । वहन्ति । अश्वाः ।
   सप्त । स्वसारः । अभि । सम् । नवन्ते । यत्र । गवाम् । निऽहिता । सप्त । नाम ॥

   imám ǀ rátham ǀ ádhi ǀ yé ǀ saptá ǀ tasthúḥ ǀ saptá-cakram ǀ saptá ǀ vahanti ǀ áśvāḥ ǀ
   saptá ǀ svásāraḥ ǀ abhí ǀ sám ǀ navante ǀ yátra ǀ gávām ǀ ní-hitā ǀ saptá ǀ nā́ma ǁ

   imam ǀ ratham ǀ adhi ǀ ye ǀ sapta ǀ tasthuḥ ǀ sapta-cakram ǀ sapta ǀ vahanti ǀ aśvāḥ ǀ
   sapta ǀ svasāraḥ ǀ abhi ǀ sam ǀ navante ǀ yatra ǀ gavām ǀ ni-hitā ǀ sapta ǀ nāma ǁ

   1.164.3 Aṣṭaka 2.3.14.3Anuvāka 1.22.74Interpretations

4. Ṛk 4

   को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वंतं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति ।
   भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्व॑ स्वि॒त्को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त्प्रष्टु॑मे॒तत् ॥

   को ददर्श प्रथमं जायमानम् अस्थन्वन्तं यद् अनस्था बिभर्ति |
   भूम्या असुर् असृग् आत्मा क्व स्वित् को विद्वांसम् उप गात् प्रष्टुम् एतत् ||

   kó dadarśa prathamám jā́yamānamasthanvántam yádanasthā́ bíbharti ǀ
   bhū́myā ásurásṛgātmā́ kvá svitkó vidvā́ṃsamúpa gātpráṣṭumetát ǁ

   ko dadarśa prathamaṃ jāyamānam asthanvantaṃ yad anasthā bibharti |
   bhūmyā asur asṛg ātmā kva svit ko vidvāṃsam upa gāt praṣṭum etat ||

   कः । द॒द॒र्श॒ । प्र॒थ॒मम् । जाय॑मानम् । अ॒स्थ॒न्ऽवन्त॑म् । यत् । अ॒न॒स्था । बिभ॑र्ति ।
   भूम्याः॑ । असुः॑ । असृ॑क् । आ॒त्मा । क्व॑ । स्वि॒त् । कः । वि॒द्वांस॑म् । उप॑ । गा॒त् । प्रष्टु॑म् । ए॒तत् ॥

   कः । ददर्श । प्रथमम् । जायमानम् । अस्थन्ऽवन्तम् । यत् । अनस्था । बिभर्ति ।
   भूम्याः । असुः । असृक् । आत्मा । क्व । स्वित् । कः । विद्वांसम् । उप । गात् । प्रष्टुम् । एतत् ॥

   káḥ ǀ dadarśa ǀ prathamám ǀ jā́yamānam ǀ asthan-vántam ǀ yát ǀ anasthā́ ǀ bíbharti ǀ
   bhū́myāḥ ǀ ásuḥ ǀ ásṛk ǀ ātmā́ ǀ kvá ǀ svit ǀ káḥ ǀ vidvā́ṃsam ǀ úpa ǀ gāt ǀ práṣṭum ǀ etát ǁ

   kaḥ ǀ dadarśa ǀ prathamam ǀ jāyamānam ǀ asthan-vantam ǀ yat ǀ anasthā ǀ bibharti ǀ
   bhūmyāḥ ǀ asuḥ ǀ asṛk ǀ ātmā ǀ kva ǀ svit ǀ kaḥ ǀ vidvāṃsam ǀ upa ǀ gāt ǀ praṣṭum ǀ etat ǁ

   1.164.4 Aṣṭaka 2.3.14.4Anuvāka 1.22.75Interpretations

5. Ṛk 5

   पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानंदे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ ।
   व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तंतू॒न्वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑ ॥

   पाकः पृच्छामि मनसाविजानन् देवानाम् एना निहिता पदानि |
   वत्से बष्कये ऽधि सप्त तन्तून् वि तत्निरे कवय ओतवा उ ||

   pā́kaḥ pṛcchāmi mánasā́vijānandevā́nāmenā́ níhitā padā́ni ǀ
   vatsé baṣkáyé’dhi saptá tántūnví tatnire kaváya ótavā́ u ǁ

   pākaḥ pṛcchāmi manasāvijānan devānām enā nihitā padāni |
   vatse baṣkaye 'dhi sapta tantūn vi tatnire kavaya otavā u ||

   पाकः॑ । पृ॒च्छा॒मि॒ । मन॑सा । अवि॑ऽजानन् । दे॒वाना॑म् । ए॒ना । निऽहि॑ता । प॒दानि॑ ।
   व॒त्से । ब॒ष्कये॑ । अधि॑ । स॒प्त । तन्तू॑न् । वि । त॒त्नि॒रे॒ । क॒वयः॑ । ओत॒वै । ऊं॒ इति॑ ॥

   पाकः । पृच्छामि । मनसा । अविऽजानन् । देवानाम् । एना । निऽहिता । पदानि ।
   वत्से । बष्कये । अधि । सप्त । तन्तून् । वि । तत्निरे । कवयः । ओतवै । ऊं इति ॥

   pā́kaḥ ǀ pṛcchāmi ǀ mánasā ǀ ávi-jānan ǀ devā́nām ǀ enā́ ǀ ní-hitā ǀ padā́ni ǀ
   vatsé ǀ baṣkáye ǀ ádhi ǀ saptá ǀ tántūn ǀ ví ǀ tatnire ǀ kaváyaḥ ǀ ótavai ǀ ūṃ íti ǁ

   pākaḥ ǀ pṛcchāmi ǀ manasā ǀ avi-jānan ǀ devānām ǀ enā ǀ ni-hitā ǀ padāni ǀ
   vatse ǀ baṣkaye ǀ adhi ǀ sapta ǀ tantūn ǀ vi ǀ tatnire ǀ kavayaḥ ǀ otavai ǀ ūṃ iti ǁ

   1.164.5 Aṣṭaka 2.3.14.5Anuvāka 1.22.76Interpretations

6. Ṛk 6

   अचि॑कित्वांचिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन्पृ॑च्छामि वि॒द्मने॒ न वि॒द्वान् ।
   वि यस्त॒स्तंभ॒ षळि॒मा रजां॑स्य॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देकं॑ ॥

   अचिकित्वाञ् चिकितुषश् चिद् अत्र कवीन् पृच्छामि विद्मने न विद्वान् |
   वि यस् तस्तम्भ षऌ इमा रजांस्य् अजस्य रूपे किम् अपि स्विद् एकम् ||

   ácikitvāñcikitúṣaścidátra kavī́npṛcchāmi vidmáne ná vidvā́n ǀ
   ví yástastámbha ṣáḷimā́ rájāṃsyajásya rūpé kímápi svidékam ǁ

   acikitvāñ cikituṣaś cid atra kavīn pṛcchāmi vidmane na vidvān |
   vi yas tastambha ṣaḷ imā rajāṃsy ajasya rūpe kim api svid ekam ||

   अचि॑कित्वान् । चि॒कि॒तुषः॑ । चि॒त् । अत्र॑ । क॒वीन् । पृ॒च्छा॒मि॒ । वि॒द्मने॑ । न । वि॒द्वान् ।
   वि । यः । त॒स्तम्भ॑ । षट् । इ॒मा । रजां॑सि । अ॒जस्य॑ । रू॒पे । किम् । अपि॑ । स्वि॒त् । एक॑म् ॥

   अचिकित्वान् । चिकितुषः । चित् । अत्र । कवीन् । पृच्छामि । विद्मने । न । विद्वान् ।
   वि । यः । तस्तम्भ । षट् । इमा । रजांसि । अजस्य । रूपे । किम् । अपि । स्वित् । एकम् ॥

   ácikitvān ǀ cikitúṣaḥ ǀ cit ǀ átra ǀ kavī́n ǀ pṛcchāmi ǀ vidmáne ǀ ná ǀ vidvā́n ǀ
   ví ǀ yáḥ ǀ tastámbha ǀ ṣáṭ ǀ imā́ ǀ rájāṃsi ǀ ajásya ǀ rūpé ǀ kím ǀ ápi ǀ svit ǀ ékam ǁ

   acikitvān ǀ cikituṣaḥ ǀ cit ǀ atra ǀ kavīn ǀ pṛcchāmi ǀ vidmane ǀ na ǀ vidvān ǀ
   vi ǀ yaḥ ǀ tastambha ǀ ṣaṭ ǀ imā ǀ rajāṃsi ǀ ajasya ǀ rūpe ǀ kim ǀ api ǀ svit ǀ ekam ǁ

   1.164.6 Aṣṭaka 2.3.15.1Anuvāka 1.22.77Interpretations

7. Ṛk 7

   इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑मं॒ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः ।
   शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑ ॥

   इह ब्रवीतु य ईम् अङ्ग वेदास्य वामस्य निहितम् पदं वेः |
   शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकम् पदापुः ||

   ihá bravītu yá īmaṅgá védāsyá vāmásya níhitam padám véḥ ǀ
   śīrṣṇáḥ kṣīrám duhrate gā́vo asya vavrím vásānā udakám padā́puḥ ǁ

   iha bravītu ya īm aṅga vedāsya vāmasya nihitam padaṃ veḥ |
   śīrṣṇaḥ kṣīraṃ duhrate gāvo asya vavriṃ vasānā udakam padāpuḥ ||

   इ॒ह । ब्र॒वी॒तु॒ । यः । ई॒म् । अ॒ङ्ग । वेद॑ । अ॒स्य । वा॒मस्य॑ । निऽहि॑तम् । प॒दम् । वेरिति॒ वेः ।
   शी॒र्ष्णः । क्षी॒रम् । दु॒ह्र॒ते॒ । गावः॑ । अ॒स्य॒ । व॒व्रिम् । वसा॑नाः । उ॒द॒कम् । प॒दा । अ॒पुः॒ ॥

   इह । ब्रवीतु । यः । ईम् । अङ्ग । वेद । अस्य । वामस्य । निऽहितम् । पदम् । वेरिति वेः ।
   शीर्ष्णः । क्षीरम् । दुह्रते । गावः । अस्य । वव्रिम् । वसानाः । उदकम् । पदा । अपुः ॥

   ihá ǀ bravītu ǀ yáḥ ǀ īm ǀ aṅgá ǀ véda ǀ asyá ǀ vāmásya ǀ ní-hitam ǀ padám ǀ véríti véḥ ǀ
   śīrṣṇáḥ ǀ kṣīrám ǀ duhrate ǀ gā́vaḥ ǀ asya ǀ vavrím ǀ vásānāḥ ǀ udakám ǀ padā́ ǀ apuḥ ǁ

   iha ǀ bravītu ǀ yaḥ ǀ īm ǀ aṅga ǀ veda ǀ asya ǀ vāmasya ǀ ni-hitam ǀ padam ǀ veriti veḥ ǀ
   śīrṣṇaḥ ǀ kṣīram ǀ duhrate ǀ gāvaḥ ǀ asya ǀ vavrim ǀ vasānāḥ ǀ udakam ǀ padā ǀ apuḥ ǁ

   1.164.7 Aṣṭaka 2.3.15.2Anuvāka 1.22.78Interpretations

8. Ṛk 8

   मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे ।
   सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वंत॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः ॥

   माता पितरम् ऋत आ बभाज धीत्य् अग्रे मनसा सं हि जग्मे |
   सा बीभत्सुर् गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इद् उपवाकम् ईयुः ||

   mātā́ pitáramṛtá ā́ babhāja dhītyágre mánasā sám hí jagmé ǀ
   sā́ bībhatsúrgárbharasā níviddhā námasvanta ídupavākámīyuḥ ǁ

   mātā pitaram ṛta ā babhāja dhīty agre manasā saṃ hi jagme |
   sā bībhatsur garbharasā nividdhā namasvanta id upavākam īyuḥ ||

   मा॒ता । पि॒तर॑म् । ऋ॒ते । आ । ब॒भा॒ज॒ । धी॒ती । अग्रे॑ । मन॑सा । सम् । हि । ज॒ग्मे ।
   सा । बी॒भ॒त्सुः । गर्भ॑ऽरसा । निऽवि॑द्धा । नम॑स्वन्तः । इत् । उ॒प॒ऽवा॒कम् । ई॒युः॒ ॥

   माता । पितरम् । ऋते । आ । बभाज । धीती । अग्रे । मनसा । सम् । हि । जग्मे ।
   सा । बीभत्सुः । गर्भऽरसा । निऽविद्धा । नमस्वन्तः । इत् । उपऽवाकम् । ईयुः ॥

   mātā́ ǀ pitáram ǀ ṛté ǀ ā́ ǀ babhāja ǀ dhītī́ ǀ ágre ǀ mánasā ǀ sám ǀ hí ǀ jagmé ǀ
   sā́ ǀ bībhatsúḥ ǀ gárbha-rasā ǀ ní-viddhā ǀ námasvantaḥ ǀ ít ǀ upa-vākám ǀ īyuḥ ǁ

   mātā ǀ pitaram ǀ ṛte ǀ ā ǀ babhāja ǀ dhītī ǀ agre ǀ manasā ǀ sam ǀ hi ǀ jagme ǀ
   sā ǀ bībhatsuḥ ǀ garbha-rasā ǀ ni-viddhā ǀ namasvantaḥ ǀ it ǀ upa-vākam ǀ īyuḥ ǁ

   1.164.8 Aṣṭaka 2.3.15.3Anuvāka 1.22.79Interpretations

9. Ṛk 9

   यु॒क्ता मा॒तासी॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द्गर्भो॑ वृज॒नीष्वं॒तः ।
   अमी॑मेद्व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद्विश्वरू॒प्यं॑ त्रि॒षु योज॑नेषु ॥

   युक्ता मातासीद् धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद् गर्भो वृजनीष्व् अन्तः |
   अमीमेद् वत्सो अनु गाम् अपश्यद् विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु ||

   yuktā́ mātā́sīddhurí dákṣiṇāyā átiṣṭhadgárbho vṛjanī́ṣvantáḥ ǀ
   ámīmedvatsó ánu gā́mapaśyadviśvarūpyám triṣú yójaneṣu ǁ

   yuktā mātāsīd dhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhad garbho vṛjanīṣv antaḥ |
   amīmed vatso anu gām apaśyad viśvarūpyaṃ triṣu yojaneṣu ||

   यु॒क्ता । मा॒ता । आ॒सी॒त् । धु॒रि । दक्षि॑णायाः । अति॑ष्ठत् । गर्भः॑ । वृ॒ज॒नीषु॑ । अ॒न्तरिति॑ ।
   अमी॑मेत् । व॒त्सः । अनु॑ । गाम् । अ॒प॒श्य॒त् । वि॒श्व॒ऽरू॒प्य॑म् । त्रि॒षु । योज॑नेषु ॥

   युक्ता । माता । आसीत् । धुरि । दक्षिणायाः । अतिष्ठत् । गर्भः । वृजनीषु । अन्तरिति ।
   अमीमेत् । वत्सः । अनु । गाम् । अपश्यत् । विश्वऽरूप्यम् । त्रिषु । योजनेषु ॥

   yuktā́ ǀ mātā́ ǀ āsīt ǀ dhurí ǀ dákṣiṇāyāḥ ǀ átiṣṭhat ǀ gárbhaḥ ǀ vṛjanī́ṣu ǀ antáríti ǀ
   ámīmet ǀ vatsáḥ ǀ ánu ǀ gā́m ǀ apaśyat ǀ viśva-rūpyám ǀ triṣú ǀ yójaneṣu ǁ

   yuktā ǀ mātā ǀ āsīt ǀ dhuri ǀ dakṣiṇāyāḥ ǀ atiṣṭhat ǀ garbhaḥ ǀ vṛjanīṣu ǀ antariti ǀ
   amīmet ǀ vatsaḥ ǀ anu ǀ gām ǀ apaśyat ǀ viśva-rūpyam ǀ triṣu ǀ yojaneṣu ǁ

   1.164.9 Aṣṭaka 2.3.15.4Anuvāka 1.22.80Interpretations

10. Ṛk 10

    ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन्पि॒तॄन्बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयंति ।
    मं॒त्रयं॑ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वां ॥

    तिस्रो मातॄस् त्रीन् पितॄन् बिभ्रद् एक ऊर्ध्वस् तस्थौ नेम् अव ग्लापयन्ति |
    मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचम् अविश्वमिन्वाम् ||

    tisró mātṝ́strī́npitṝ́nbíbhradéka ūrdhvástasthau némáva glāpayanti ǀ
    mantráyante divó amúṣya pṛṣṭhé viśvavídam vā́camáviśvaminvām ǁ

    tisro mātṝs trīn pitṝn bibhrad eka ūrdhvas tasthau nem ava glāpayanti |
    mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṃ vācam aviśvaminvām ||

    ति॒स्रः । मा॒तॄः । त्रीन् । पि॒तॄन् । बिभ्र॑त् । एकः॑ । ऊ॒र्ध्वः । त॒स्थौ॒ । न । ई॒म् । अव॑ । ग्ल॒प॒य॒न्ति॒ ।
    म॒न्त्रय॑न्ते । दि॒वः । अ॒मुष्य॑ । पृ॒ष्ठे । वि॒श्व॒ऽविद॑म् । वाच॑म् । अवि॑श्वऽमिन्वाम् ॥

    तिस्रः । मातॄः । त्रीन् । पितॄन् । बिभ्रत् । एकः । ऊर्ध्वः । तस्थौ । न । ईम् । अव । ग्लपयन्ति ।
    मन्त्रयन्ते । दिवः । अमुष्य । पृष्ठे । विश्वऽविदम् । वाचम् । अविश्वऽमिन्वाम् ॥

    tisráḥ ǀ mātṝ́ḥ ǀ trī́n ǀ pitṝ́n ǀ bíbhrat ǀ ékaḥ ǀ ūrdhváḥ ǀ tasthau ǀ ná ǀ īm ǀ áva ǀ glapayanti ǀ
    mantráyante ǀ diváḥ ǀ amúṣya ǀ pṛṣṭhé ǀ viśva-vídam ǀ vā́cam ǀ áviśva-minvām ǁ

    tisraḥ ǀ mātṝḥ ǀ trīn ǀ pitṝn ǀ bibhrat ǀ ekaḥ ǀ ūrdhvaḥ ǀ tasthau ǀ na ǀ īm ǀ ava ǀ glapayanti ǀ
    mantrayante ǀ divaḥ ǀ amuṣya ǀ pṛṣṭhe ǀ viśva-vidam ǀ vācam ǀ aviśva-minvām ǁ

    1.164.10 Aṣṭaka 2.3.15.5Anuvāka 1.22.81Interpretations

11. Ṛk 11

    द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ ।
    आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥

    द्वादशारं नहि तज् जराय वर्वर्ति चक्रम् परि द्याम् ऋतस्य |
    आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश् च तस्थुः ||

    dvā́daśāram nahí tájjárāya várvarti cakrám pári dyā́mṛtásya ǀ
    ā́ putrā́ agne mithunā́so átra saptá śatā́ni viṃśatíśca tasthuḥ ǁ

    dvādaśāraṃ nahi taj jarāya varvarti cakram pari dyām ṛtasya |
    ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṃśatiś ca tasthuḥ ||

    द्वाद॑शऽअरम् । न॒हि । तत् । जरा॑य । वर्व॑र्ति । च॒क्रम् । परि॑ । द्याम् । ऋ॒तस्य॑ ।
    आ । पु॒त्राः । अ॒ग्ने॒ । मि॒थु॒नासः॑ । अत्र॑ । स॒प्त । श॒तानि॑ । विं॒श॒तिः । च॒ । त॒स्थुः॒ ॥

    द्वादशऽअरम् । नहि । तत् । जराय । वर्वर्ति । चक्रम् । परि । द्याम् । ऋतस्य ।
    आ । पुत्राः । अग्ने । मिथुनासः । अत्र । सप्त । शतानि । विंशतिः । च । तस्थुः ॥

    dvā́daśa-aram ǀ nahí ǀ tát ǀ járāya ǀ várvarti ǀ cakrám ǀ pári ǀ dyā́m ǀ ṛtásya ǀ
    ā́ ǀ putrā́ḥ ǀ agne ǀ mithunā́saḥ ǀ átra ǀ saptá ǀ śatā́ni ǀ viṃśatíḥ ǀ ca ǀ tasthuḥ ǁ

    dvādaśa-aram ǀ nahi ǀ tat ǀ jarāya ǀ varvarti ǀ cakram ǀ pari ǀ dyām ǀ ṛtasya ǀ
    ā ǀ putrāḥ ǀ agne ǀ mithunāsaḥ ǀ atra ǀ sapta ǀ śatāni ǀ viṃśatiḥ ǀ ca ǀ tasthuḥ ǁ

    1.164.11 Aṣṭaka 2.3.16.1Anuvāka 1.22.82Interpretations

12. Ṛk 12

    पंच॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः॒ परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिणं॑ ।
    अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णं स॒प्तच॑क्रे॒ षळ॑र आहु॒रर्पि॑तं ॥

    पञ्चपादम् पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् |
    अथेमे अन्य उपरे विचक्षणं सप्तचक्रे षऌअर आहुर् अर्पितम् ||

    páñcapādam pitáram dvā́daśākṛtim divá āhuḥ páre árdhe purīṣíṇam ǀ
    áthemé anyá úpare vicakṣaṇám saptácakre ṣáḷara āhurárpitam ǁ

    pañcapādam pitaraṃ dvādaśākṛtiṃ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam |
    atheme anya upare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḷara āhur arpitam ||

    पञ्च॑ऽपादम् । पि॒तर॑म् । द्वाद॑शऽआकृतिम् । दि॒वः । आ॒हुः॒ । परे॑ । अर्धे॑ । पु॒री॒षिण॑म् ।
    अथ॑ । इ॒मे । अ॒न्ये । उप॑रे । वि॒ऽच॒क्ष॒णम् । स॒प्तऽच॑क्रे । षट्ऽअ॑रे । आ॒हुः॒ । अर्पि॑तम् ॥

    पञ्चऽपादम् । पितरम् । द्वादशऽआकृतिम् । दिवः । आहुः । परे । अर्धे । पुरीषिणम् ।
    अथ । इमे । अन्ये । उपरे । विऽचक्षणम् । सप्तऽचक्रे । षट्ऽअरे । आहुः । अर्पितम् ॥

    páñca-pādam ǀ pitáram ǀ dvā́daśa-ākṛtim ǀ diváḥ ǀ āhuḥ ǀ páre ǀ árdhe ǀ purīṣíṇam ǀ
    átha ǀ imé ǀ anyé ǀ úpare ǀ vi-cakṣaṇám ǀ saptá-cakre ǀ ṣáṭ-are ǀ āhuḥ ǀ árpitam ǁ

    pañca-pādam ǀ pitaram ǀ dvādaśa-ākṛtim ǀ divaḥ ǀ āhuḥ ǀ pare ǀ ardhe ǀ purīṣiṇam ǀ
    atha ǀ ime ǀ anye ǀ upare ǀ vi-cakṣaṇam ǀ sapta-cakre ǀ ṣaṭ-are ǀ āhuḥ ǀ arpitam ǁ

    1.164.12 Aṣṭaka 2.3.16.2Anuvāka 1.22.83Interpretations

13. Ṛk 13

    पंचा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ तस्मि॒न्ना त॑स्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
    तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न शी॑र्यते॒ सना॑भिः ॥

    पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्न् आ तस्थुर् भुवनानि विश्वा |
    तस्य नाक्षस् तप्यते भूरिभारः सनाद् एव न शीर्यते सनाभिः ||

    páñcāre cakré parivártamāne tásminnā́ tasthurbhúvanāni víśvā ǀ
    tásya nā́kṣastapyate bhū́ribhāraḥ sanā́devá ná śīryate sánābhiḥ ǁ

    pañcāre cakre parivartamāne tasminn ā tasthur bhuvanāni viśvā |
    tasya nākṣas tapyate bhūribhāraḥ sanād eva na śīryate sanābhiḥ ||

    पञ्च॑ऽअरे । च॒क्रे । प॒रि॒ऽवर्त॑माने । तस्मि॑न् । आ । त॒स्थुः॒ । भुव॑नानि । विश्वा॑ ।
    तस्य॑ । न । अक्षः॑ । त॒प्य॒ते॒ । भूरि॑ऽभारः । स॒नात् । ए॒व । न । शी॒र्य॒ते॒ । सऽना॑भिः ॥

    पञ्चऽअरे । चक्रे । परिऽवर्तमाने । तस्मिन् । आ । तस्थुः । भुवनानि । विश्वा ।
    तस्य । न । अक्षः । तप्यते । भूरिऽभारः । सनात् । एव । न । शीर्यते । सऽनाभिः ॥

    páñca-are ǀ cakré ǀ pari-vártamāne ǀ tásmin ǀ ā́ ǀ tasthuḥ ǀ bhúvanāni ǀ víśvā ǀ
    tásya ǀ ná ǀ ákṣaḥ ǀ tapyate ǀ bhū́ri-bhāraḥ ǀ sanā́t ǀ evá ǀ ná ǀ śīryate ǀ sá-nābhiḥ ǁ

    pañca-are ǀ cakre ǀ pari-vartamāne ǀ tasmin ǀ ā ǀ tasthuḥ ǀ bhuvanāni ǀ viśvā ǀ
    tasya ǀ na ǀ akṣaḥ ǀ tapyate ǀ bhūri-bhāraḥ ǀ sanāt ǀ eva ǀ na ǀ śīryate ǀ sa-nābhiḥ ǁ

    1.164.13 Aṣṭaka 2.3.16.3Anuvāka 1.22.84Interpretations

14. Ṛk 14

    सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हंति ।
    सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ तस्मि॒न्नार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥

    सनेमि चक्रम् अजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति |
    सूर्यस्य चक्षू रजसैत्य् आवृतं तस्मिन्न् आर्पिता भुवनानि विश्वा ||

    sánemi cakrámajáram ví vāvṛta uttānā́yām dáśa yuktā́ vahanti ǀ
    sū́ryasya cákṣū rájasaityā́vṛtam tásminnā́rpitā bhúvanāni víśvā ǁ

    sanemi cakram ajaraṃ vi vāvṛta uttānāyāṃ daśa yuktā vahanti |
    sūryasya cakṣū rajasaity āvṛtaṃ tasminn ārpitā bhuvanāni viśvā ||

    सऽने॑मि । च॒क्रम् । अ॒जर॑म् । वि । व॒वृ॒ते॒ । उ॒त्ता॒नाया॑म् । दश॑ । यु॒क्ताः । व॒ह॒न्ति॒ ।
    सूर्य॑स्य । चक्षुः॑ । रज॑सा । ए॒ति॒ । आऽवृ॑तम् । तस्मि॑न् । आर्पि॑ता । भुव॑नानि । विश्वा॑ ॥

    सऽनेमि । चक्रम् । अजरम् । वि । ववृते । उत्तानायाम् । दश । युक्ताः । वहन्ति ।
    सूर्यस्य । चक्षुः । रजसा । एति । आऽवृतम् । तस्मिन् । आर्पिता । भुवनानि । विश्वा ॥

    sá-nemi ǀ cakrám ǀ ajáram ǀ ví ǀ vavṛte ǀ uttānā́yām ǀ dáśa ǀ yuktā́ḥ ǀ vahanti ǀ
    sū́ryasya ǀ cákṣuḥ ǀ rájasā ǀ eti ǀ ā́-vṛtam ǀ tásmin ǀ ā́rpitā ǀ bhúvanāni ǀ víśvā ǁ

    sa-nemi ǀ cakram ǀ ajaram ǀ vi ǀ vavṛte ǀ uttānāyām ǀ daśa ǀ yuktāḥ ǀ vahanti ǀ
    sūryasya ǀ cakṣuḥ ǀ rajasā ǀ eti ǀ ā-vṛtam ǀ tasmin ǀ ārpitā ǀ bhuvanāni ǀ viśvā ǁ

    1.164.14 Aṣṭaka 2.3.16.4Anuvāka 1.22.85Interpretations

15. Ṛk 15

    सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षळिद्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
    तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः स्था॒त्रे रे॑जंते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥

    साकञ्जानां सप्तथम् आहुर् एकजं षऌ इद् यमा ऋषयो देवजा इति |
    तेषाम् इष्टानि विहितानि धामश स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः ||

    sākaṃjā́nām saptáthamāhurekajám ṣáḷídyamā́ ṛ́ṣayo devajā́ íti ǀ
    téṣāmiṣṭā́ni víhitāni dhāmaśáḥ sthātré rejante víkṛtāni rūpaśáḥ ǁ

    sākañjānāṃ saptatham āhur ekajaṃ ṣaḷ id yamā ṛṣayo devajā iti |
    teṣām iṣṭāni vihitāni dhāmaśa sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ||

    सा॒क॒म्ऽजाना॑म् । स॒प्तथ॑म् । आ॒हुः॒ । ए॒क॒ऽजम् । षट् । इत् । य॒माः । ऋष॑यः । दे॒व॒ऽजाः । इति॑ ।
    तेषा॑म् । इ॒ष्टानि॑ । विऽहि॑तानि । धा॒म॒ऽशः । स्था॒त्रे । रे॒ज॒न्ते॒ । विऽकृ॑तानि । रू॒प॒ऽशः ॥

    साकम्ऽजानाम् । सप्तथम् । आहुः । एकऽजम् । षट् । इत् । यमाः । ऋषयः । देवऽजाः । इति ।
    तेषाम् । इष्टानि । विऽहितानि । धामऽशः । स्थात्रे । रेजन्ते । विऽकृतानि । रूपऽशः ॥

    sākam-jā́nām ǀ saptátham ǀ āhuḥ ǀ eka-jám ǀ ṣáṭ ǀ ít ǀ yamā́ḥ ǀ ṛ́ṣayaḥ ǀ deva-jā́ḥ ǀ íti ǀ
    téṣām ǀ iṣṭā́ni ǀ ví-hitāni ǀ dhāma-śáḥ ǀ sthātré ǀ rejante ǀ ví-kṛtāni ǀ rūpa-śáḥ ǁ

    sākam-jānām ǀ saptatham ǀ āhuḥ ǀ eka-jam ǀ ṣaṭ ǀ it ǀ yamāḥ ǀ ṛṣayaḥ ǀ deva-jāḥ ǀ iti ǀ
    teṣām ǀ iṣṭāni ǀ vi-hitāni ǀ dhāma-śaḥ ǀ sthātre ǀ rejante ǀ vi-kṛtāni ǀ rūpa-śaḥ ǁ

    1.164.15 Aṣṭaka 2.3.16.5Anuvāka 1.22.86Interpretations

16. Ṛk 16

    स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒स आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न वि चे॑तदं॒धः ।
    क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात्स पि॒तुष्पि॒तास॑त् ॥

    स्त्रियः सतीस् तां उ मे पुंस आहुः पश्यद् अक्षण्वान् न वि चेतद् अन्धः |
    कविर् यः पुत्रः स ईम् आ चिकेत यस् ता विजानात् स पितुष् पितासत् ||

    stríyaḥ satī́stā́m̐ u me puṃsá āhuḥ páśyadakṣaṇvā́nná ví cetadandháḥ ǀ
    kavíryáḥ putráḥ sá īmā́ ciketa yástā́ vijānā́tsá pitúṣpitā́sat ǁ

    striyaḥ satīs tāṃ u me puṃsa āhuḥ paśyad akṣaṇvān na vi cetad andhaḥ |
    kavir yaḥ putraḥ sa īm ā ciketa yas tā vijānāt sa pituṣ pitāsat ||

    स्त्रियः॑ । स॒तीः । तान् । ऊं॒ इति॑ । मे॒ । पुं॒सः । आ॒हुः॒ । पश्य॑त् । अ॒क्ष॒ण्ऽवान् । न । वि । चे॒त॒त् । अ॒न्धः ।
    क॒विः । यः । पु॒त्रः । सः । ई॒म् । आ । चि॒के॒त॒ । यः । ता । वि॒ऽजा॒नात् । सः । पि॒तुः । पि॒ता । अ॒स॒त् ॥

    स्त्रियः । सतीः । तान् । ऊं इति । मे । पुंसः । आहुः । पश्यत् । अक्षण्ऽवान् । न । वि । चेतत् । अन्धः ।
    कविः । यः । पुत्रः । सः । ईम् । आ । चिकेत । यः । ता । विऽजानात् । सः । पितुः । पिता । असत् ॥

    stríyaḥ ǀ satī́ḥ ǀ tā́n ǀ ūṃ íti ǀ me ǀ puṃsáḥ ǀ āhuḥ ǀ páśyat ǀ akṣaṇ-vā́n ǀ ná ǀ ví ǀ cetat ǀ andháḥ ǀ
    kavíḥ ǀ yáḥ ǀ putráḥ ǀ sáḥ ǀ īm ǀ ā́ ǀ ciketa ǀ yáḥ ǀ tā́ ǀ vi-jānā́t ǀ sáḥ ǀ pitúḥ ǀ pitā́ ǀ asat ǁ

    striyaḥ ǀ satīḥ ǀ tān ǀ ūṃ iti ǀ me ǀ puṃsaḥ ǀ āhuḥ ǀ paśyat ǀ akṣaṇ-vān ǀ na ǀ vi ǀ cetat ǀ andhaḥ ǀ
    kaviḥ ǀ yaḥ ǀ putraḥ ǀ saḥ ǀ īm ǀ ā ǀ ciketa ǀ yaḥ ǀ tā ǀ vi-jānāt ǀ saḥ ǀ pituḥ ǀ pitā ǀ asat ǁ

    1.164.16 Aṣṭaka 2.3.17.1Anuvāka 1.22.87Interpretations

17. Ṛk 17

    अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात् ।
    सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त्क्व॑ स्वित्सूते न॒हि यू॒थे अं॒तः ॥

    अवः परेण पर एनावरेण पदा वत्सम् बिभ्रती गौर् उद् अस्थात् |
    सा कद्रीची कं स्विद् अर्धम् परागात् क्व स्वित् सूते नहि यूथे अन्तः ||

    aváḥ páreṇa pará enā́vareṇa padā́ vatsám bíbhratī gáurúdasthāt ǀ
    sā́ kadrī́cī kám svidárdham párāgātkvá svitsūte nahí yūthé antáḥ ǁ

    avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsam bibhratī gaur ud asthāt |
    sā kadrīcī kaṃ svid ardham parāgāt kva svit sūte nahi yūthe antaḥ ||

    अ॒वः । परे॑ण । प॒रः । ए॒ना । अव॑रेण । प॒दा । व॒त्सम् । बिभ्र॑ती । गौः । उत् । अ॒स्था॒त् ।
    सा । क॒द्रीची॑ । कम् । स्वि॒त् । अर्ध॑म् । परा॑ । अ॒गा॒त् । क्व॑ । स्वि॒त् । सू॒ते॒ । न॒हि । यू॒थे । अ॒न्तरिति॑ ॥

    अवः । परेण । परः । एना । अवरेण । पदा । वत्सम् । बिभ्रती । गौः । उत् । अस्थात् ।
    सा । कद्रीची । कम् । स्वित् । अर्धम् । परा । अगात् । क्व । स्वित् । सूते । नहि । यूथे । अन्तरिति ॥

    aváḥ ǀ páreṇa ǀ paráḥ ǀ enā́ ǀ ávareṇa ǀ padā́ ǀ vatsám ǀ bíbhratī ǀ gáuḥ ǀ út ǀ asthāt ǀ
    sā́ ǀ kadrī́cī ǀ kám ǀ svit ǀ árdham ǀ párā ǀ agāt ǀ kvá ǀ svit ǀ sūte ǀ nahí ǀ yūthé ǀ antáríti ǁ

    avaḥ ǀ pareṇa ǀ paraḥ ǀ enā ǀ avareṇa ǀ padā ǀ vatsam ǀ bibhratī ǀ gauḥ ǀ ut ǀ asthāt ǀ
    sā ǀ kadrīcī ǀ kam ǀ svit ǀ ardham ǀ parā ǀ agāt ǀ kva ǀ svit ǀ sūte ǀ nahi ǀ yūthe ǀ antariti ǁ

    1.164.17 Aṣṭaka 2.3.17.2Anuvāka 1.22.88Interpretations

18. Ṛk 18

    अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्यानु॒वेद॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
    क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद्दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तं ॥

    अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद पर एनावरेण |
    कवीयमानः क इह प्र वोचद् देवम् मनः कुतो अधि प्रजातम् ||

    aváḥ páreṇa pitáram yó asyānuvéda pará enā́vareṇa ǀ
    kavīyámānaḥ ká ihá prá vocaddevám mánaḥ kúto ádhi prájātam ǁ

    avaḥ pareṇa pitaraṃ yo asyānuveda para enāvareṇa |
    kavīyamānaḥ ka iha pra vocad devam manaḥ kuto adhi prajātam ||

    अ॒वः । परे॑ण । पि॒तर॑म् । यः । अ॒स्य॒ । अ॒नु॒ऽवेद॑ । प॒रः । ए॒ना । अव॑रेण ।
    क॒वि॒ऽयमा॑नः । कः । इ॒ह । प्र । वो॒च॒त् । दे॒वम् । मनः॑ । कुतः॑ । अधि॑ । प्रऽजा॑तम् ॥

    अवः । परेण । पितरम् । यः । अस्य । अनुऽवेद । परः । एना । अवरेण ।
    कविऽयमानः । कः । इह । प्र । वोचत् । देवम् । मनः । कुतः । अधि । प्रऽजातम् ॥

    aváḥ ǀ páreṇa ǀ pitáram ǀ yáḥ ǀ asya ǀ anu-véda ǀ paráḥ ǀ enā́ ǀ ávareṇa ǀ
    kavi-yámānaḥ ǀ káḥ ǀ ihá ǀ prá ǀ vocat ǀ devám ǀ mánaḥ ǀ kútaḥ ǀ ádhi ǀ prá-jātam ǁ

    avaḥ ǀ pareṇa ǀ pitaram ǀ yaḥ ǀ asya ǀ anu-veda ǀ paraḥ ǀ enā ǀ avareṇa ǀ
    kavi-yamānaḥ ǀ kaḥ ǀ iha ǀ pra ǀ vocat ǀ devam ǀ manaḥ ǀ kutaḥ ǀ adhi ǀ pra-jātam ǁ

    1.164.18 Aṣṭaka 2.3.17.3Anuvāka 1.22.89Interpretations

19. Ṛk 19

    ये अ॒र्वांच॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परां॑च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः ।
    इंद्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहंति ॥

    ये अर्वाञ्चस् तां उ पराच आहुर् ये पराञ्चस् तां उ अर्वाच आहुः |
    इन्द्रश् च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति ||

    yé arvā́ñcastā́m̐ u párāca āhuryé párāñcastā́m̐ u arvā́ca āhuḥ ǀ
    índraśca yā́ cakráthuḥ soma tā́ni dhurā́ ná yuktā́ rájaso vahanti ǁ

    ye arvāñcas tāṃ u parāca āhur ye parāñcas tāṃ u arvāca āhuḥ |
    indraś ca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā na yuktā rajaso vahanti ||

    ये । अ॒र्वाञ्चः॑ । तान् । ऊं॒ इति॑ । परा॑चः । आ॒हुः॒ । ये । परा॑ञ्चः । तान् । ऊं॒ इति॑ । अ॒र्वाचः॑ । आ॒हुः॒ ।
    इन्द्रः॑ । च॒ । या । च॒क्रथुः॑ । सो॒म॒ । तानि॑ । धु॒रा । न । यु॒क्ताः । रज॑सः । व॒ह॒न्ति॒ ॥

    ये । अर्वाञ्चः । तान् । ऊं इति । पराचः । आहुः । ये । पराञ्चः । तान् । ऊं इति । अर्वाचः । आहुः ।
    इन्द्रः । च । या । चक्रथुः । सोम । तानि । धुरा । न । युक्ताः । रजसः । वहन्ति ॥

    yé ǀ arvā́ñcaḥ ǀ tā́n ǀ ūṃ íti ǀ párācaḥ ǀ āhuḥ ǀ yé ǀ párāñcaḥ ǀ tā́n ǀ ūṃ íti ǀ arvā́caḥ ǀ āhuḥ ǀ
    índraḥ ǀ ca ǀ yā́ ǀ cakráthuḥ ǀ soma ǀ tā́ni ǀ dhurā́ ǀ ná ǀ yuktā́ḥ ǀ rájasaḥ ǀ vahanti ǁ

    ye ǀ arvāñcaḥ ǀ tān ǀ ūṃ iti ǀ parācaḥ ǀ āhuḥ ǀ ye ǀ parāñcaḥ ǀ tān ǀ ūṃ iti ǀ arvācaḥ ǀ āhuḥ ǀ
    indraḥ ǀ ca ǀ yā ǀ cakrathuḥ ǀ soma ǀ tāni ǀ dhurā ǀ na ǀ yuktāḥ ǀ rajasaḥ ǀ vahanti ǁ

    1.164.19 Aṣṭaka 2.3.17.4Anuvāka 1.22.90Interpretations

20. Ṛk 20

    द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते ।
    तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्त्यन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति ॥

    द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षम् परि षस्वजाते |
    तयोर् अन्यः पिप्पलं स्वाद्व् अत्त्य् अनश्नन्न् अन्यो अभि चाकशीति ||

    dvā́ suparṇā́ sayújā sákhāyā samānám vṛkṣám pári ṣasvajāte ǀ
    táyoranyáḥ píppalam svādváttyánaśnannanyó abhí cākaśīti ǁ

    dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣam pari ṣasvajāte |
    tayor anyaḥ pippalaṃ svādv atty anaśnann anyo abhi cākaśīti ||

    द्वा । सु॒ऽप॒र्णा । स॒ऽयुजा॑ । सखा॑या । स॒मा॒नम् । वृ॒क्षम् । परि॑ । स॒स्व॒जा॒ते॒ इति॑ ।
    तयोः॑ । अ॒न्यः । पिप्प॑लम् । स्वा॒दु । अत्ति॑ । अन॑श्नन् । अ॒न्यः । अ॒भि । चा॒क॒शी॒ति॒ ॥

    द्वा । सुऽपर्णा । सऽयुजा । सखाया । समानम् । वृक्षम् । परि । सस्वजाते इति ।
    तयोः । अन्यः । पिप्पलम् । स्वादु । अत्ति । अनश्नन् । अन्यः । अभि । चाकशीति ॥

    dvā́ ǀ su-parṇā́ ǀ sa-yújā ǀ sákhāyā ǀ samānám ǀ vṛkṣám ǀ pári ǀ sasvajāte íti ǀ
    táyoḥ ǀ anyáḥ ǀ píppalam ǀ svādú ǀ átti ǀ ánaśnan ǀ anyáḥ ǀ abhí ǀ cākaśīti ǁ

    dvā ǀ su-parṇā ǀ sa-yujā ǀ sakhāyā ǀ samānam ǀ vṛkṣam ǀ pari ǀ sasvajāte iti ǀ
    tayoḥ ǀ anyaḥ ǀ pippalam ǀ svādu ǀ atti ǀ anaśnan ǀ anyaḥ ǀ abhi ǀ cākaśīti ǁ

    1.164.20 Aṣṭaka 2.3.17.5Anuvāka 1.22.91Interpretations

21. Ṛk 21

    यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भा॒गमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वरं॑ति ।
    इ॒नो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश ॥

    यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भागम् अनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति |
    इनो विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकम् अत्रा विवेश ||

    yátrā suparṇā́ amṛ́tasya bhāgámánimeṣam vidáthābhisváranti ǀ
    inó víśvasya bhúvanasya gopā́ḥ sá mā dhī́raḥ pā́kamátrā́ viveśa ǁ

    yatrā suparṇā amṛtasya bhāgam animeṣaṃ vidathābhisvaranti |
    ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākam atrā viveśa ||

    यत्र॑ । सु॒ऽप॒र्णा । अ॒मृत॑स्य । भा॒गम् । अनि॑ऽमेषम् । वि॒दथा॑ । अ॒भि॒ऽस्वर॑न्ति ।
    इ॒नः । विश्व॑स्य । भुव॑नस्य । गो॒पाः । सः । मा॒ । धीरः॑ । पाक॑म् । अत्र॑ । आ । वि॒वे॒श॒ ॥

    यत्र । सुऽपर्णा । अमृतस्य । भागम् । अनिऽमेषम् । विदथा । अभिऽस्वरन्ति ।
    इनः । विश्वस्य । भुवनस्य । गोपाः । सः । मा । धीरः । पाकम् । अत्र । आ । विवेश ॥

    yátra ǀ su-parṇā́ ǀ amṛ́tasya ǀ bhāgám ǀ áni-meṣam ǀ vidáthā ǀ abhi-sváranti ǀ
    ináḥ ǀ víśvasya ǀ bhúvanasya ǀ gopā́ḥ ǀ sáḥ ǀ mā ǀ dhī́raḥ ǀ pā́kam ǀ átra ǀ ā́ ǀ viveśa ǁ

    yatra ǀ su-parṇā ǀ amṛtasya ǀ bhāgam ǀ ani-meṣam ǀ vidathā ǀ abhi-svaranti ǀ
    inaḥ ǀ viśvasya ǀ bhuvanasya ǀ gopāḥ ǀ saḥ ǀ mā ǀ dhīraḥ ǀ pākam ǀ atra ǀ ā ǀ viveśa ǁ

    1.164.21 Aṣṭaka 2.3.18.1Anuvāka 1.22.92Interpretations

22. Ṛk 22

    यस्मि॑न्वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शंते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ ।
    तस्येदा॑हुः॒ पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द्यः पि॒तरं॒ न वेद॑ ॥

    यस्मिन् वृक्षे मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते चाधि विश्वे |
    तस्येद् आहुः पिप्पलं स्वाद्व् अग्रे तन् नोन् नशद् यः पितरं न वेद ||

    yásminvṛkṣé madhvádaḥ suparṇā́ niviśánte súvate cā́dhi víśve ǀ
    tásyédāhuḥ píppalam svādvágre tánnónnaśadyáḥ pitáram ná véda ǁ

    yasmin vṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve |
    tasyed āhuḥ pippalaṃ svādv agre tan non naśad yaḥ pitaraṃ na veda ||

    यस्मि॑न् । वृ॒क्षे । म॒धु॒ऽअदः॑ । सु॒ऽप॒र्णाः । नि॒ऽवि॒शन्ते॑ । सुव॑ते । च॒ । अधि॑ । विश्वे॑ ।
    तस्य॑ । इत् । आ॒हुः॒ । पिप्प॑लम् । स्वा॒दु । अग्रे॑ । तत् । न । उत् । न॒श॒त् । यः । पि॒तर॑म् । न । वेद॑ ॥

    यस्मिन् । वृक्षे । मधुऽअदः । सुऽपर्णाः । निऽविशन्ते । सुवते । च । अधि । विश्वे ।
    तस्य । इत् । आहुः । पिप्पलम् । स्वादु । अग्रे । तत् । न । उत् । नशत् । यः । पितरम् । न । वेद ॥

    yásmin ǀ vṛkṣé ǀ madhu-ádaḥ ǀ su-parṇā́ḥ ǀ ni-viśánte ǀ súvate ǀ ca ǀ ádhi ǀ víśve ǀ
    tásya ǀ ít ǀ āhuḥ ǀ píppalam ǀ svādú ǀ ágre ǀ tát ǀ ná ǀ út ǀ naśat ǀ yáḥ ǀ pitáram ǀ ná ǀ véda ǁ

    yasmin ǀ vṛkṣe ǀ madhu-adaḥ ǀ su-parṇāḥ ǀ ni-viśante ǀ suvate ǀ ca ǀ adhi ǀ viśve ǀ
    tasya ǀ it ǀ āhuḥ ǀ pippalam ǀ svādu ǀ agre ǀ tat ǀ na ǀ ut ǀ naśat ǀ yaḥ ǀ pitaram ǀ na ǀ veda ǁ

    1.164.22 Aṣṭaka 2.3.18.2Anuvāka 1.22.93Interpretations

23. Ṛk 23

    यद्गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भाद्वा॒ त्रैष्टु॑भं नि॒रत॑क्षत ।
    यद्वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत्तद्वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः ॥

    यद् गायत्रे अधि गायत्रम् आहितं त्रैष्टुभाद् वा त्रैष्टुभं निरतक्षत |
    यद् वा जगज् जगत्य् आहितम् पदं य इत् तद् विदुस् ते अमृतत्वम् आनशुः ||

    yádgāyatré ádhi gāyatrámā́hitam tráiṣṭubhādvā tráiṣṭubham nirátakṣata ǀ
    yádvā jágajjágatyā́hitam padám yá íttádvidústé amṛtatvámānaśuḥ ǁ

    yad gāyatre adhi gāyatram āhitaṃ traiṣṭubhād vā traiṣṭubhaṃ niratakṣata |
    yad vā jagaj jagaty āhitam padaṃ ya it tad vidus te amṛtatvam ānaśuḥ ||

    यत् । गा॒य॒त्रे । अधि॑ । गा॒य॒त्रम् । आऽहि॑तम् । त्रैस्तु॑भात् । वा॒ । त्रैस्तु॑भम् । निः॒ऽअत॑क्षत ।
    यत् । वा॒ । जग॑त् । जग॑ति । आऽहि॑तम् । प॒दम् । ये । इत् । तत् । वि॒दुः । ते । अ॒मृ॒त॒ऽत्वम् । आ॒न॒शुः॒ ॥

    यत् । गायत्रे । अधि । गायत्रम् । आऽहितम् । त्रैस्तुभात् । वा । त्रैस्तुभम् । निःऽअतक्षत ।
    यत् । वा । जगत् । जगति । आऽहितम् । पदम् । ये । इत् । तत् । विदुः । ते । अमृतऽत्वम् । आनशुः ॥

    yát ǀ gāyatré ǀ ádhi ǀ gāyatrám ǀ ā́-hitam ǀ tráistubhāt ǀ vā ǀ tráistubham ǀ niḥ-átakṣata ǀ
    yát ǀ vā ǀ jágat ǀ jágati ǀ ā́-hitam ǀ padám ǀ yé ǀ ít ǀ tát ǀ vidúḥ ǀ té ǀ amṛta-tvám ǀ ānaśuḥ ǁ

    yat ǀ gāyatre ǀ adhi ǀ gāyatram ǀ ā-hitam ǀ traistubhāt ǀ vā ǀ traistubham ǀ niḥ-atakṣata ǀ
    yat ǀ vā ǀ jagat ǀ jagati ǀ ā-hitam ǀ padam ǀ ye ǀ it ǀ tat ǀ viduḥ ǀ te ǀ amṛta-tvam ǀ ānaśuḥ ǁ

    1.164.23 Aṣṭaka 2.3.18.3Anuvāka 1.22.94Interpretations

24. Ṛk 24

    गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कं ।
    वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑ ॥

    गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कम् अर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम् |
    वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः ||

    gāyatréṇa práti mimīte arkámarkéṇa sā́ma tráiṣṭubhena vākám ǀ
    vākéna vākám dvipádā cátuṣpadākṣáreṇa mimate saptá vā́ṇīḥ ǁ

    gāyatreṇa prati mimīte arkam arkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam |
    vākena vākaṃ dvipadā catuṣpadākṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ||

    गा॒य॒त्रेण॑ । प्रति॑ । मि॒मी॒ते॒ । अ॒र्कम् । अ॒र्केण॑ । साम॑ । त्रैस्तु॑भेन । वा॒कम् ।
    वा॒केन॑ । वा॒कम् । द्वि॒ऽपदा॑ । चतुः॑ऽपदा । अ॒क्षरे॑ण । मि॒म॒ते॒ । स॒प्त । वाणीः॑ ॥

    गायत्रेण । प्रति । मिमीते । अर्कम् । अर्केण । साम । त्रैस्तुभेन । वाकम् ।
    वाकेन । वाकम् । द्विऽपदा । चतुःऽपदा । अक्षरेण । मिमते । सप्त । वाणीः ॥

    gāyatréṇa ǀ práti ǀ mimīte ǀ arkám ǀ arkéṇa ǀ sā́ma ǀ tráistubhena ǀ vākám ǀ
    vākéna ǀ vākám ǀ dvi-pádā ǀ cátuḥ-padā ǀ akṣáreṇa ǀ mimate ǀ saptá ǀ vā́ṇīḥ ǁ

    gāyatreṇa ǀ prati ǀ mimīte ǀ arkam ǀ arkeṇa ǀ sāma ǀ traistubhena ǀ vākam ǀ
    vākena ǀ vākam ǀ dvi-padā ǀ catuḥ-padā ǀ akṣareṇa ǀ mimate ǀ sapta ǀ vāṇīḥ ǁ

    1.164.24 Aṣṭaka 2.3.18.4Anuvāka 1.22.95Interpretations

25. Ṛk 25

    जग॑ता॒ सिंधुं॑ दि॒व्य॑स्तभायद्रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत् ।
    गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा ॥

    जगता सिन्धुं दिव्य् अस्तभायद् रथन्तरे सूर्यम् पर्य् अपश्यत् |
    गायत्रस्य समिधस् तिस्र आहुस् ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा ||

    jágatā síndhum divyástabhāyadrathaṃtaré sū́ryam páryapaśyat ǀ
    gāyatrásya samídhastisrá āhustáto mahnā́ prá ririce mahitvā́ ǁ

    jagatā sindhuṃ divy astabhāyad rathantare sūryam pary apaśyat |
    gāyatrasya samidhas tisra āhus tato mahnā pra ririce mahitvā ||

    जग॑ता । सिन्धु॑म् । दि॒वि । अ॒स्त॒भा॒य॒त् । र॒थ॒म्ऽत॒रे । सूर्य॑म् । परि॑ । अ॒प॒श्य॒त् ।
    गा॒य॒त्रस्य॑ । स॒म्ऽइधः॑ । ति॒स्रः । आ॒हुः॒ । ततः॑ । म॒ह्ना । प्र । रि॒रि॒चे॒ । म॒हि॒ऽत्वा ॥

    जगता । सिन्धुम् । दिवि । अस्तभायत् । रथम्ऽतरे । सूर्यम् । परि । अपश्यत् ।
    गायत्रस्य । सम्ऽइधः । तिस्रः । आहुः । ततः । मह्ना । प्र । रिरिचे । महिऽत्वा ॥

    jágatā ǀ síndhum ǀ diví ǀ astabhāyat ǀ ratham-taré ǀ sū́ryam ǀ pári ǀ apaśyat ǀ
    gāyatrásya ǀ sam-ídhaḥ ǀ tisráḥ ǀ āhuḥ ǀ tátaḥ ǀ mahnā́ ǀ prá ǀ ririce ǀ mahi-tvā́ ǁ

    jagatā ǀ sindhum ǀ divi ǀ astabhāyat ǀ ratham-tare ǀ sūryam ǀ pari ǀ apaśyat ǀ
    gāyatrasya ǀ sam-idhaḥ ǀ tisraḥ ǀ āhuḥ ǀ tataḥ ǀ mahnā ǀ pra ǀ ririce ǀ mahi-tvā ǁ

    1.164.25 Aṣṭaka 2.3.18.5Anuvāka 1.22.96Interpretations

26. Ṛk 26

    उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनां ।
    श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभी॑द्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चं ॥

    उप ह्वये सुदुघां धेनुम् एतां सुहस्तो गोधुग् उत दोहद् एनाम् |
    श्रेष्ठं सवं सविता साविषन् नो ऽभीद्धो घर्मस् तद् उ षु प्र वोचम् ||

    úpa hvaye sudúghām dhenúmetā́m suhásto godhúgutá dohadenām ǀ
    śréṣṭham savám savitā́ sāviṣanno’bhī́ddho gharmástádu ṣú prá vocam ǁ

    upa hvaye sudughāṃ dhenum etāṃ suhasto godhug uta dohad enām |
    śreṣṭhaṃ savaṃ savitā sāviṣan no 'bhīddho gharmas tad u ṣu pra vocam ||

    उप॑ । ह्व॒ये॒ । सु॒ऽदुघा॑म् । धे॒नुम् । ए॒ताम् । सु॒ऽहस्तः॑ । गो॒ऽधुक् । उ॒त । दो॒ह॒त् । ए॒ना॒म् ।
    श्रेष्ठ॑म् । स॒वम् । स॒वि॒ता । सा॒वि॒ष॒त् । नः॒ । अ॒भिऽइ॑द्धः । घ॒र्मः । तत् । ऊं॒ इति॑ । सु । प्र । वो॒च॒म् ॥

    उप । ह्वये । सुऽदुघाम् । धेनुम् । एताम् । सुऽहस्तः । गोऽधुक् । उत । दोहत् । एनाम् ।
    श्रेष्ठम् । सवम् । सविता । साविषत् । नः । अभिऽइद्धः । घर्मः । तत् । ऊं इति । सु । प्र । वोचम् ॥

    úpa ǀ hvaye ǀ su-dúghām ǀ dhenúm ǀ etā́m ǀ su-hástaḥ ǀ go-dhúk ǀ utá ǀ dohat ǀ enām ǀ
    śréṣṭham ǀ savám ǀ savitā́ ǀ sāviṣat ǀ naḥ ǀ abhí-iddhaḥ ǀ gharmáḥ ǀ tát ǀ ūṃ íti ǀ sú ǀ prá ǀ vocam ǁ

    upa ǀ hvaye ǀ su-dughām ǀ dhenum ǀ etām ǀ su-hastaḥ ǀ go-dhuk ǀ uta ǀ dohat ǀ enām ǀ
    śreṣṭham ǀ savam ǀ savitā ǀ sāviṣat ǀ naḥ ǀ abhi-iddhaḥ ǀ gharmaḥ ǀ tat ǀ ūṃ iti ǀ su ǀ pra ǀ vocam ǁ

    1.164.26 Aṣṭaka 2.3.19.1Anuvāka 1.22.97Interpretations

27. Ṛk 27

    हिं॒कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छंती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त् ।
    दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय ॥

    हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्सम् इच्छन्ती मनसाभ्य् आगात् |
    दुहाम् अश्विभ्याम् पयो अघ्न्येयं सा वर्धताम् महते सौभगाय ||

    hiṅkṛṇvatī́ vasupátnī vásūnām vatsámicchántī mánasābhyā́gāt ǀ
    duhā́maśvíbhyām páyo aghnyéyám sā́ vardhatām mahaté sáubhagāya ǁ

    hiṅkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṃ vatsam icchantī manasābhy āgāt |
    duhām aśvibhyām payo aghnyeyaṃ sā vardhatām mahate saubhagāya ||

    हि॒ङ्ऽकृ॒ण्व॒ती । व॒सु॒ऽपत्नी॑ । वसू॑नाम् । व॒त्सम् । इ॒च्छन्ती॑ । मन॑सा । अ॒भि । आ । अ॒गा॒त् ।
    दु॒हाम् । अ॒श्विऽभ्या॑म् । पयः॑ । अ॒घ्न्या । इ॒यम् । सा । व॒र्ध॒ता॒म् । म॒ह॒ते । सौभ॑गाय ॥

    हिङ्ऽकृण्वती । वसुऽपत्नी । वसूनाम् । वत्सम् । इच्छन्ती । मनसा । अभि । आ । अगात् ।
    दुहाम् । अश्विऽभ्याम् । पयः । अघ्न्या । इयम् । सा । वर्धताम् । महते । सौभगाय ॥

    hiṅ-kṛṇvatī́ ǀ vasu-pátnī ǀ vásūnām ǀ vatsám ǀ icchántī ǀ mánasā ǀ abhí ǀ ā́ ǀ agāt ǀ
    duhā́m ǀ aśví-bhyām ǀ páyaḥ ǀ aghnyā́ ǀ iyám ǀ sā́ ǀ vardhatām ǀ mahaté ǀ sáubhagāya ǁ

    hiṅ-kṛṇvatī ǀ vasu-patnī ǀ vasūnām ǀ vatsam ǀ icchantī ǀ manasā ǀ abhi ǀ ā ǀ agāt ǀ
    duhām ǀ aśvi-bhyām ǀ payaḥ ǀ aghnyā ǀ iyam ǀ sā ǀ vardhatām ǀ mahate ǀ saubhagāya ǁ

    1.164.27 Aṣṭaka 2.3.19.2Anuvāka 1.22.98Interpretations

28. Ṛk 28

    गौर॑मीमे॒दनु॑ व॒त्सं मि॒षंतं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ ।
    सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः ॥

    गौर् अमीमेद् अनु वत्सम् मिषन्तम् मूर्धानं हिङ्ङ् अकृणोन् मातवा उ |
    सृक्वाणं घर्मम् अभि वावशाना मिमाति मायुम् पयते पयोभिः ||

    gáuramīmedánu vatsám miṣántam mūrdhā́nam híṅṅakṛṇonmā́tavā́ u ǀ
    sṛ́kvāṇam gharmámabhí vāvaśānā́ mímāti māyúm páyate páyobhiḥ ǁ

    gaur amīmed anu vatsam miṣantam mūrdhānaṃ hiṅṅ akṛṇon mātavā u |
    sṛkvāṇaṃ gharmam abhi vāvaśānā mimāti māyum payate payobhiḥ ||

    गौः । अ॒मी॒मे॒त् । अनु॑ । व॒त्सम् । मि॒षन्त॑म् । मू॒र्धान॑म् । हिङ् । अ॒कृ॒णो॒त् । मात॒वै । ऊं॒ इति॑ ।
    सृक्वा॑णम् । घ॒र्मम् । अ॒भि । वा॒व॒शा॒ना । मिमा॑ति । मा॒युम् । पय॑ते । पयः॑ऽभिः ॥

    गौः । अमीमेत् । अनु । वत्सम् । मिषन्तम् । मूर्धानम् । हिङ् । अकृणोत् । मातवै । ऊं इति ।
    सृक्वाणम् । घर्मम् । अभि । वावशाना । मिमाति । मायुम् । पयते । पयःऽभिः ॥

    gáuḥ ǀ amīmet ǀ ánu ǀ vatsám ǀ miṣántam ǀ mūrdhā́nam ǀ híṅ ǀ akṛṇot ǀ mā́tavái ǀ ūṃ íti ǀ
    sṛ́kvāṇam ǀ gharmám ǀ abhí ǀ vāvaśānā́ ǀ mímāti ǀ māyúm ǀ páyate ǀ páyaḥ-bhiḥ ǁ

    gauḥ ǀ amīmet ǀ anu ǀ vatsam ǀ miṣantam ǀ mūrdhānam ǀ hiṅ ǀ akṛṇot ǀ mātavai ǀ ūṃ iti ǀ
    sṛkvāṇam ǀ gharmam ǀ abhi ǀ vāvaśānā ǀ mimāti ǀ māyum ǀ payate ǀ payaḥ-bhiḥ ǁ

    1.164.28 Aṣṭaka 2.3.19.3Anuvāka 1.22.99Interpretations

29. Ṛk 29

    अ॒यं स शिं॑क्ते॒ येन॒ गौर॒भीवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता ।
    सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्यं॑ वि॒द्युद्भवं॑ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत ॥

    अयं स शिङ्क्ते येन गौर् अभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनाव् अधि श्रिता |
    सा चित्तिभिर् नि हि चकार मर्त्यं विद्युद् भवन्ती प्रति वव्रिम् औहत ||

    ayám sá śiṅkte yéna gáurabhī́vṛtā mímāti māyúm dhvasánāvádhi śritā́ ǀ
    sā́ cittíbhirní hí cakā́ra mártyam vidyúdbhávantī práti vavrímauhata ǁ

    ayaṃ sa śiṅkte yena gaur abhīvṛtā mimāti māyuṃ dhvasanāv adhi śritā |
    sā cittibhir ni hi cakāra martyaṃ vidyud bhavantī prati vavrim auhata ||

    अ॒यम् । सः । शि॒ङ्क्ते॒ । येन॑ । गौः । अ॒भिऽवृ॑ता । मिमा॑ति । मा॒युम् । ध्व॒सनौ॑ । अधि॑ । श्रि॒ता ।
    सा । चि॒त्तिऽभिः॑ । नि । हि । च॒कार॑ । मर्त्य॑म् । वि॒ऽद्युत् । भव॑न्ती । प्रति॑ । व॒व्रिम् । औ॒ह॒त॒ ॥

    अयम् । सः । शिङ्क्ते । येन । गौः । अभिऽवृता । मिमाति । मायुम् । ध्वसनौ । अधि । श्रिता ।
    सा । चित्तिऽभिः । नि । हि । चकार । मर्त्यम् । विऽद्युत् । भवन्ती । प्रति । वव्रिम् । औहत ॥

    ayám ǀ sáḥ ǀ śiṅkte ǀ yéna ǀ gáuḥ ǀ abhí-vṛtā ǀ mímāti ǀ māyúm ǀ dhvasánau ǀ ádhi ǀ śritā́ ǀ
    sā́ ǀ cittí-bhiḥ ǀ ní ǀ hí ǀ cakā́ra ǀ mártyam ǀ vi-dyút ǀ bhávantī ǀ práti ǀ vavrím ǀ auhata ǁ

    ayam ǀ saḥ ǀ śiṅkte ǀ yena ǀ gauḥ ǀ abhi-vṛtā ǀ mimāti ǀ māyum ǀ dhvasanau ǀ adhi ǀ śritā ǀ
    sā ǀ citti-bhiḥ ǀ ni ǀ hi ǀ cakāra ǀ martyam ǀ vi-dyut ǀ bhavantī ǀ prati ǀ vavrim ǀ auhata ǁ

    1.164.29 Aṣṭaka 2.3.19.4Anuvāka 1.22.100Interpretations

30. Ṛk 30

    अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द्ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्या॑नां ।
    जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ॥

    अनच् छये तुरगातु जीवम् एजद् ध्रुवम् मध्य आ पस्त्यानाम् |
    जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिर् अमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ||

    anácchaye turágātu jīváméjaddhruvám mádhya ā́ pastyā́nām ǀ
    jīvó mṛtásya carati svadhā́bhirámartyo mártyenā sáyoniḥ ǁ

    anac chaye turagātu jīvam ejad dhruvam madhya ā pastyānām |
    jīvo mṛtasya carati svadhābhir amartyo martyenā sayoniḥ ||

    अ॒नत् । श॒ये॒ । तु॒रऽगा॑तु । जी॒वम् । एज॑त् । ध्रु॒वम् । मध्ये॑ । आ । प॒स्त्या॑नाम् ।
    जी॒वः । मृ॒तस्य॑ । च॒र॒ति॒ । स्व॒धाभिः॑ । अम॑र्त्यः । मर्त्ये॑न । सऽयो॑निः ॥

    अनत् । शये । तुरऽगातु । जीवम् । एजत् । ध्रुवम् । मध्ये । आ । पस्त्यानाम् ।
    जीवः । मृतस्य । चरति । स्वधाभिः । अमर्त्यः । मर्त्येन । सऽयोनिः ॥

    anát ǀ śaye ǀ turá-gātu ǀ jīvám ǀ éjat ǀ dhruvám ǀ mádhye ǀ ā́ ǀ pastyā́nām ǀ
    jīváḥ ǀ mṛtásya ǀ carati ǀ svadhā́bhiḥ ǀ ámartyaḥ ǀ mártyena ǀ sá-yoniḥ ǁ

    anat ǀ śaye ǀ tura-gātu ǀ jīvam ǀ ejat ǀ dhruvam ǀ madhye ǀ ā ǀ pastyānām ǀ
    jīvaḥ ǀ mṛtasya ǀ carati ǀ svadhābhiḥ ǀ amartyaḥ ǀ martyena ǀ sa-yoniḥ ǁ

    1.164.30 Aṣṭaka 2.3.19.5Anuvāka 1.22.101Interpretations

31. Ṛk 31

    अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चरं॑तं ।
    स स॒ध्रीचीः॒ स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्वं॒तः ॥

    अपश्यं गोपाम् अनिपद्यमानम् आ च परा च पथिभिश् चरन्तम् |
    स सध्रीचीः स विषूचीर् वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्व् अन्तः ||

    ápaśyam gopā́mánipadyamānamā́ ca párā ca pathíbhiścárantam ǀ
    sá sadhrī́cīḥ sá víṣūcīrvásāna ā́ varīvarti bhúvaneṣvantáḥ ǁ

    apaśyaṃ gopām anipadyamānam ā ca parā ca pathibhiś carantam |
    sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīr vasāna ā varīvarti bhuvaneṣv antaḥ ||

    अप॑श्यम् । गो॒पाम् । अनि॑ऽपद्यमानम् । आ । च॒ । परा॑ । च॒ । प॒थिऽभिः॑ । चर॑न्तम् ।
    सः । स॒ध्रीचीः॑ । सः । विषू॑चीः । वसा॑नः । आ । व॒री॒व॒र्ति॒ । भुव॑नेषु । अ॒न्तरिति॑ ॥

    अपश्यम् । गोपाम् । अनिऽपद्यमानम् । आ । च । परा । च । पथिऽभिः । चरन्तम् ।
    सः । सध्रीचीः । सः । विषूचीः । वसानः । आ । वरीवर्ति । भुवनेषु । अन्तरिति ॥

    ápaśyam ǀ gopā́m ǀ áni-padyamānam ǀ ā́ ǀ ca ǀ párā ǀ ca ǀ pathí-bhiḥ ǀ cárantam ǀ
    sáḥ ǀ sadhrī́cīḥ ǀ sáḥ ǀ víṣūcīḥ ǀ vásānaḥ ǀ ā́ ǀ varīvarti ǀ bhúvaneṣu ǀ antáríti ǁ

    apaśyam ǀ gopām ǀ ani-padyamānam ǀ ā ǀ ca ǀ parā ǀ ca ǀ pathi-bhiḥ ǀ carantam ǀ
    saḥ ǀ sadhrīcīḥ ǀ saḥ ǀ viṣūcīḥ ǀ vasānaḥ ǀ ā ǀ varīvarti ǀ bhuvaneṣu ǀ antariti ǁ

    1.164.31 Aṣṭaka 2.3.20.1Anuvāka 1.22.102Interpretations

32. Ṛk 32

    य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त् ।
    स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अं॒तर्ब॑हुप्र॒जा निर्ऋ॑ति॒मा वि॑वेश ॥

    य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुग् इन् नु तस्मात् |
    स मातुर् योना परिवीतो अन्तर् बहुप्रजा निरृतिम् आ विवेश ||

    yá īm cakā́ra ná só asyá veda yá īm dadárśa hírugínnú tásmāt ǀ
    sá mātúryónā párivīto antárbahuprajā́ nírṛtimā́ viveśa ǁ

    ya īṃ cakāra na so asya veda ya īṃ dadarśa hirug in nu tasmāt |
    sa mātur yonā parivīto antar bahuprajā nirṛtim ā viveśa ||

    यः । ई॒म् । च॒कार॑ । न । सः । अ॒स्य । वे॒द॒ । यः । ई॒म् । द॒दर्श॑ । हिरु॑क् । इत् । नु । तस्मा॑त् ।
    सः । मा॒तुः । योना॑ । परि॑ऽवीतः । अ॒न्तः । ब॒हु॒ऽप्र॒जाः । निःऽऋ॑तिम् । आ । वि॒वे॒श॒ ॥

    यः । ईम् । चकार । न । सः । अस्य । वेद । यः । ईम् । ददर्श । हिरुक् । इत् । नु । तस्मात् ।
    सः । मातुः । योना । परिऽवीतः । अन्तः । बहुऽप्रजाः । निःऽऋतिम् । आ । विवेश ॥

    yáḥ ǀ īm ǀ cakā́ra ǀ ná ǀ sáḥ ǀ asyá ǀ veda ǀ yáḥ ǀ īm ǀ dadárśa ǀ híruk ǀ ít ǀ nú ǀ tásmāt ǀ
    sáḥ ǀ mātúḥ ǀ yónā ǀ pári-vītaḥ ǀ antáḥ ǀ bahu-prajā́ḥ ǀ níḥ-ṛtim ǀ ā́ ǀ viveśa ǁ

    yaḥ ǀ īm ǀ cakāra ǀ na ǀ saḥ ǀ asya ǀ veda ǀ yaḥ ǀ īm ǀ dadarśa ǀ hiruk ǀ it ǀ nu ǀ tasmāt ǀ
    saḥ ǀ mātuḥ ǀ yonā ǀ pari-vītaḥ ǀ antaḥ ǀ bahu-prajāḥ ǀ niḥ-ṛtim ǀ ā ǀ viveśa ǁ

    1.164.32 Aṣṭaka 2.3.20.2Anuvāka 1.22.103Interpretations

33. Ṛk 33

    द्यौर्मे॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बंधु॑र्मे मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयं ।
    उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॒३॒॑र्योनि॑रं॒तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त् ॥

    द्यौर् मे पिता जनिता नाभिर् अत्र बन्धुर् मे माता पृथिवी महीयम् |
    उत्तानयोश् चम्वोर् योनिर् अन्तर् अत्रा पिता दुहितुर् गर्भम् आधात् ||

    dyáurme pitā́ janitā́ nā́bhirátra bándhurme mātā́ pṛthivī́ mahī́yám ǀ
    uttānáyoścamvóryónirantárátrā pitā́ duhitúrgárbhamā́dhāt ǁ

    dyaur me pitā janitā nābhir atra bandhur me mātā pṛthivī mahīyam |
    uttānayoś camvor yonir antar atrā pitā duhitur garbham ādhāt ||

    द्यौः । मे॒ । पि॒ता । ज॒नि॒ता । नाभिः॑ । अत्र॑ । बन्धुः॑ । मे॒ । मा॒ता । पृ॒थि॒वी । म॒ही । इ॒यम् ।
    उ॒त्ता॒नयोः॑ । च॒म्वोः॑ । योनिः॑ । अ॒न्तः । अत्र॑ । पि॒ता । दु॒हि॒तुः । गर्भ॑म् । आ । अ॒धा॒त् ॥

    द्यौः । मे । पिता । जनिता । नाभिः । अत्र । बन्धुः । मे । माता । पृथिवी । मही । इयम् ।
    उत्तानयोः । चम्वोः । योनिः । अन्तः । अत्र । पिता । दुहितुः । गर्भम् । आ । अधात् ॥

    dyáuḥ ǀ me ǀ pitā́ ǀ janitā́ ǀ nā́bhiḥ ǀ átra ǀ bándhuḥ ǀ me ǀ mātā́ ǀ pṛthivī́ ǀ mahī́ ǀ iyám ǀ
    uttānáyoḥ ǀ camvóḥ ǀ yóniḥ ǀ antáḥ ǀ átra ǀ pitā́ ǀ duhitúḥ ǀ gárbham ǀ ā́ ǀ adhāt ǁ

    dyauḥ ǀ me ǀ pitā ǀ janitā ǀ nābhiḥ ǀ atra ǀ bandhuḥ ǀ me ǀ mātā ǀ pṛthivī ǀ mahī ǀ iyam ǀ
    uttānayoḥ ǀ camvoḥ ǀ yoniḥ ǀ antaḥ ǀ atra ǀ pitā ǀ duhituḥ ǀ garbham ǀ ā ǀ adhāt ǁ

    1.164.33 Aṣṭaka 2.3.20.3Anuvāka 1.22.104Interpretations

34. Ṛk 34

    पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मंतं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ ।
    पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥

    पृच्छामि त्वा परम् अन्तम् पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः |
    पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम ||

    pṛcchā́mi tvā páramántam pṛthivyā́ḥ pṛcchā́mi yátra bhúvanasya nā́bhiḥ ǀ
    pṛcchā́mi tvā vṛ́ṣṇo áśvasya rétaḥ pṛcchā́mi vācáḥ paramám vyóma ǁ

    pṛcchāmi tvā param antam pṛthivyāḥ pṛcchāmi yatra bhuvanasya nābhiḥ |
    pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya retaḥ pṛcchāmi vācaḥ paramaṃ vyoma ||

    पृ॒च्छामि॑ । त्वा॒ । पर॑म् । अन्त॑म् । पृ॒थि॒व्याः । पृ॒च्छामि॑ । यत्र॑ । भुव॑नस्य । नाभिः॑ ।
    पृ॒च्छामि॑ । त्वा॒ । वृष्णः॑ । अश्व॑स्य । रेतः॑ । पृ॒च्छामि॑ । वा॒चः । प॒र॒मम् । विऽओ॑म ॥

    पृच्छामि । त्वा । परम् । अन्तम् । पृथिव्याः । पृच्छामि । यत्र । भुवनस्य । नाभिः ।
    पृच्छामि । त्वा । वृष्णः । अश्वस्य । रेतः । पृच्छामि । वाचः । परमम् । विऽओम ॥

    pṛcchā́mi ǀ tvā ǀ páram ǀ ántam ǀ pṛthivyā́ḥ ǀ pṛcchā́mi ǀ yátra ǀ bhúvanasya ǀ nā́bhiḥ ǀ
    pṛcchā́mi ǀ tvā ǀ vṛ́ṣṇaḥ ǀ áśvasya ǀ rétaḥ ǀ pṛcchā́mi ǀ vācáḥ ǀ paramám ǀ ví-oma ǁ

    pṛcchāmi ǀ tvā ǀ param ǀ antam ǀ pṛthivyāḥ ǀ pṛcchāmi ǀ yatra ǀ bhuvanasya ǀ nābhiḥ ǀ
    pṛcchāmi ǀ tvā ǀ vṛṣṇaḥ ǀ aśvasya ǀ retaḥ ǀ pṛcchāmi ǀ vācaḥ ǀ paramam ǀ vi-oma ǁ

    1.164.34 Aṣṭaka 2.3.20.4Anuvāka 1.22.105Interpretations

35. Ṛk 35

    इ॒यं वेदिः॒ परो॒ अंतः॑ पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ ।
    अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥

    इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः |
    अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ||

    iyám védiḥ páro ántaḥ pṛthivyā́ ayám yajñó bhúvanasya nā́bhiḥ ǀ
    ayám sómo vṛ́ṣṇo áśvasya réto brahmā́yám vācáḥ paramám vyóma ǁ

    iyaṃ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṃ yajño bhuvanasya nābhiḥ |
    ayaṃ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyaṃ vācaḥ paramaṃ vyoma ||

    इ॒यम् । वेदिः॑ । परः॑ । अन्तः॑ । पृ॒थि॒व्याः । अ॒यम् । य॒ज्ञः । भुव॑नस्य । नाभिः॑ ।
    अ॒यम् । सोमः॑ । वृष्णः॑ । अश्व॑स्य । रेतः॑ । ब्र॒ह्मा । अ॒यम् । वा॒चः । प॒र॒मम् । विऽओ॑म ॥

    इयम् । वेदिः । परः । अन्तः । पृथिव्याः । अयम् । यज्ञः । भुवनस्य । नाभिः ।
    अयम् । सोमः । वृष्णः । अश्वस्य । रेतः । ब्रह्मा । अयम् । वाचः । परमम् । विऽओम ॥

    iyám ǀ védiḥ ǀ páraḥ ǀ ántaḥ ǀ pṛthivyā́ḥ ǀ ayám ǀ yajñáḥ ǀ bhúvanasya ǀ nā́bhiḥ ǀ
    ayám ǀ sómaḥ ǀ vṛ́ṣṇaḥ ǀ áśvasya ǀ rétaḥ ǀ brahmā́ ǀ ayám ǀ vācáḥ ǀ paramám ǀ ví-oma ǁ

    iyam ǀ vediḥ ǀ paraḥ ǀ antaḥ ǀ pṛthivyāḥ ǀ ayam ǀ yajñaḥ ǀ bhuvanasya ǀ nābhiḥ ǀ
    ayam ǀ somaḥ ǀ vṛṣṇaḥ ǀ aśvasya ǀ retaḥ ǀ brahmā ǀ ayam ǀ vācaḥ ǀ paramam ǀ vi-oma ǁ

    1.164.35 Aṣṭaka 2.3.20.5Anuvāka 1.22.106Interpretations

36. Ṛk 36

    स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठंति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि ।
    ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॒ परि॑ भवंति वि॒श्वतः॑ ॥

    सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस् तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि |
    ते धीतिभिर् मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः ||

    saptā́rdhagarbhā́ bhúvanasya réto víṣṇostiṣṭhanti pradíśā vídharmaṇi ǀ
    té dhītíbhirmánasā té vipaścítaḥ paribhúvaḥ pári bhavanti viśvátaḥ ǁ

    saptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇos tiṣṭhanti pradiśā vidharmaṇi |
    te dhītibhir manasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ||

    स॒प्त । अ॒र्ध॒ऽग॒र्भाः । भुव॑नस्य । रेतः॑ । विष्णोः॑ । ति॒ष्ठ॒न्ति॒ । प्र॒ऽदिशा॑ । विऽध॑र्मणि ।
    ते । धी॒तिऽभिः॑ । मन॑सा । ते । वि॒पः॒ऽचितः॑ । प॒रि॒ऽभुवः॑ । परि॑ । भ॒व॒न्ति॒ । वि॒श्वतः॑ ॥

    सप्त । अर्धऽगर्भाः । भुवनस्य । रेतः । विष्णोः । तिष्ठन्ति । प्रऽदिशा । विऽधर्मणि ।
    ते । धीतिऽभिः । मनसा । ते । विपःऽचितः । परिऽभुवः । परि । भवन्ति । विश्वतः ॥

    saptá ǀ ardha-garbhā́ḥ ǀ bhúvanasya ǀ rétaḥ ǀ víṣṇoḥ ǀ tiṣṭhanti ǀ pra-díśā ǀ ví-dharmaṇi ǀ
    té ǀ dhītí-bhiḥ ǀ mánasā ǀ té ǀ vipaḥ-cítaḥ ǀ pari-bhúvaḥ ǀ pári ǀ bhavanti ǀ viśvátaḥ ǁ

    sapta ǀ ardha-garbhāḥ ǀ bhuvanasya ǀ retaḥ ǀ viṣṇoḥ ǀ tiṣṭhanti ǀ pra-diśā ǀ vi-dharmaṇi ǀ
    te ǀ dhīti-bhiḥ ǀ manasā ǀ te ǀ vipaḥ-citaḥ ǀ pari-bhuvaḥ ǀ pari ǀ bhavanti ǀ viśvataḥ ǁ

    1.164.36 Aṣṭaka 2.3.21.1Anuvāka 1.22.107Interpretations

37. Ṛk 37

    न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि ।
    य॒दा माग॑न्प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद्वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः ॥

    न वि जानामि यद् इवेदम् अस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि |
    यदा मागन् प्रथमजा ऋतस्याद् इद् वाचो अश्नुवे भागम् अस्याः ||

    ná ví jānāmi yádivedámásmi niṇyáḥ sáṃnaddho mánasā carāmi ǀ
    yadā́ mā́ganprathamajā́ ṛtásyā́dídvācó aśnuve bhāgámasyā́ḥ ǁ

    na vi jānāmi yad ivedam asmi niṇyaḥ saṃnaddho manasā carāmi |
    yadā māgan prathamajā ṛtasyād id vāco aśnuve bhāgam asyāḥ ||

    न । वि । जा॒ना॒मि॒ । यत्ऽइ॑व । इ॒दम् । अस्मि॑ । नि॒ण्यः । सम्ऽन॑द्धः । मन॑सा । च॒रा॒मि॒ ।
    य॒दा । मा । आ । अग॑न् । प्र॒थ॒म॒ऽजाः । ऋ॒तस्य॑ । आत् । इत् । वा॒चः । अ॒श्नु॒वे॒ । भा॒गम् । अ॒स्याः ॥

    न । वि । जानामि । यत्ऽइव । इदम् । अस्मि । निण्यः । सम्ऽनद्धः । मनसा । चरामि ।
    यदा । मा । आ । अगन् । प्रथमऽजाः । ऋतस्य । आत् । इत् । वाचः । अश्नुवे । भागम् । अस्याः ॥

    ná ǀ ví ǀ jānāmi ǀ yát-iva ǀ idám ǀ ásmi ǀ niṇyáḥ ǀ sám-naddhaḥ ǀ mánasā ǀ carāmi ǀ
    yadā́ ǀ mā́ ǀ ā́ ǀ ágan ǀ prathama-jā́ḥ ǀ ṛtásya ǀ ā́t ǀ ít ǀ vācáḥ ǀ aśnuve ǀ bhāgám ǀ asyā́ḥ ǁ

    na ǀ vi ǀ jānāmi ǀ yat-iva ǀ idam ǀ asmi ǀ niṇyaḥ ǀ sam-naddhaḥ ǀ manasā ǀ carāmi ǀ
    yadā ǀ mā ǀ ā ǀ agan ǀ prathama-jāḥ ǀ ṛtasya ǀ āt ǀ it ǀ vācaḥ ǀ aśnuve ǀ bhāgam ǀ asyāḥ ǁ

    1.164.37 Aṣṭaka 2.3.21.2Anuvāka 1.22.108Interpretations

38. Ṛk 38

    अपा॒ङ् प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ।
    ता शश्वं॑ता विषू॒चीना॑ वि॒यंता॒ न्य१॒॑न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यं ॥

    अपाङ् प्राङ् एति स्वधया गृभीतो ऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः |
    ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्य् अन्यं चिक्युर् न नि चिक्युर् अन्यम् ||

    ápāṅ prā́ṅeti svadháyā gṛbhītó’martyo mártyenā sáyoniḥ ǀ
    tā́ śáśvantā viṣūcī́nā viyántā nyányám cikyúrná ní cikyuranyám ǁ

    apāṅ prāṅ eti svadhayā gṛbhīto 'martyo martyenā sayoniḥ |
    tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā ny anyaṃ cikyur na ni cikyur anyam ||

    अपा॑ङ् । प्राङ् । ए॒ति॒ । स्व॒धया॑ । गृ॒भी॒तः । अम॑र्त्यः । मर्त्ये॑न । सऽयो॑निः ।
    ता । शश्व॑न्ता । वि॒षू॒चीना॑ । वि॒ऽयन्ता॑ । नि । अ॒न्यम् । चि॒क्युः । न । नि । चि॒क्युः॒ । अ॒न्यम् ॥

    अपाङ् । प्राङ् । एति । स्वधया । गृभीतः । अमर्त्यः । मर्त्येन । सऽयोनिः ।
    ता । शश्वन्ता । विषूचीना । विऽयन्ता । नि । अन्यम् । चिक्युः । न । नि । चिक्युः । अन्यम् ॥

    ápāṅ ǀ prā́ṅ ǀ eti ǀ svadháyā ǀ gṛbhītáḥ ǀ ámartyaḥ ǀ mártyena ǀ sá-yoniḥ ǀ
    tā́ ǀ śáśvantā ǀ viṣūcī́nā ǀ vi-yántā ǀ ní ǀ anyám ǀ cikyúḥ ǀ ná ǀ ní ǀ cikyuḥ ǀ anyám ǁ

    apāṅ ǀ prāṅ ǀ eti ǀ svadhayā ǀ gṛbhītaḥ ǀ amartyaḥ ǀ martyena ǀ sa-yoniḥ ǀ
    tā ǀ śaśvantā ǀ viṣūcīnā ǀ vi-yantā ǀ ni ǀ anyam ǀ cikyuḥ ǀ na ǀ ni ǀ cikyuḥ ǀ anyam ǁ

    1.164.38 Aṣṭaka 2.3.21.3Anuvāka 1.22.109Interpretations

39. Ṛk 39

    ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्यो॑म॒न्यस्मिं॑दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः ।
    यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत्तद्वि॒दुस्त इ॒मे समा॑सते ॥

    ऋचो अक्षरे परमे व्योमन् यस्मिन् देवा अधि विश्वे निषेदुः |
    यस् तन् न वेद किम् ऋचा करिष्यति य इत् तद् विदुस् त इमे सम् आसते ||

    ṛcó akṣáre paramé vyómanyásmindevā́ ádhi víśve niṣedúḥ ǀ
    yástánná véda kímṛcā́ kariṣyati yá íttádvidústá imé sámāsate ǁ

    ṛco akṣare parame vyoman yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ |
    yas tan na veda kim ṛcā kariṣyati ya it tad vidus ta ime sam āsate ||

    ऋ॒चः । अ॒क्षरे॑ । प॒र॒मे । विऽओ॑मन् । यस्मि॑न् । दे॒वाः । अधि॑ । विश्वे॑ । नि॒ऽसे॒दुः ।
    यः । तत् । न । वेद॑ । किम् । ऋ॒चा । क॒रि॒ष्य॒ति॒ । ये । इत् । तत् । वि॒दुः । ते । इ॒मे । सम् । आ॒स॒ते॒ ॥

    ऋचः । अक्षरे । परमे । विऽओमन् । यस्मिन् । देवाः । अधि । विश्वे । निऽसेदुः ।
    यः । तत् । न । वेद । किम् । ऋचा । करिष्यति । ये । इत् । तत् । विदुः । ते । इमे । सम् । आसते ॥

    ṛcáḥ ǀ akṣáre ǀ paramé ǀ ví-oman ǀ yásmin ǀ devā́ḥ ǀ ádhi ǀ víśve ǀ ni-sedúḥ ǀ
    yáḥ ǀ tát ǀ ná ǀ véda ǀ kím ǀ ṛcā́ ǀ kariṣyati ǀ yé ǀ ít ǀ tát ǀ vidúḥ ǀ té ǀ imé ǀ sám ǀ āsate ǁ

    ṛcaḥ ǀ akṣare ǀ parame ǀ vi-oman ǀ yasmin ǀ devāḥ ǀ adhi ǀ viśve ǀ ni-seduḥ ǀ
    yaḥ ǀ tat ǀ na ǀ veda ǀ kim ǀ ṛcā ǀ kariṣyati ǀ ye ǀ it ǀ tat ǀ viduḥ ǀ te ǀ ime ǀ sam ǀ āsate ǁ

    1.164.39 Aṣṭaka 2.3.21.4Anuvāka 1.22.110Interpretations

40. Ṛk 40

    सू॒य॒व॒साद्भग॑वती॒ हि भू॒या अथो॑ व॒यं भग॑वंतः स्याम ।
    अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चरं॑ती ॥

    सूयवसाद् भगवती हि भूया अथो वयम् भगवन्तः स्याम |
    अद्धि तृणम् अघ्न्ये विश्वदानीम् पिब शुद्धम् उदकम् आचरन्ती ||

    sūyavasā́dbhágavatī hí bhūyā́ átho vayám bhágavantaḥ syāma ǀ
    addhí tṛ́ṇamaghnye viśvadā́nīm píba śuddhámudakámācárantī ǁ

    sūyavasād bhagavatī hi bhūyā atho vayam bhagavantaḥ syāma |
    addhi tṛṇam aghnye viśvadānīm piba śuddham udakam ācarantī ||

    सु॒य॒व॒स॒ऽअत् । भग॑ऽवती । हि । भू॒याः । अथो॒ इति॑ । व॒यम् । भग॑ऽवन्तः । स्या॒म॒ ।
    अ॒द्धि । तृण॑म् । अ॒घ्न्ये॒ । वि॒श्व॒ऽदानी॑म् । पिब॑ । शु॒द्धम् । उ॒द॒कम् । आ॒ऽचर॑न्ती ॥

    सुयवसऽअत् । भगऽवती । हि । भूयाः । अथो इति । वयम् । भगऽवन्तः । स्याम ।
    अद्धि । तृणम् । अघ्न्ये । विश्वऽदानीम् । पिब । शुद्धम् । उदकम् । आऽचरन्ती ॥

    suyavasa-át ǀ bhága-vatī ǀ hí ǀ bhūyā́ḥ ǀ átho íti ǀ vayám ǀ bhága-vantaḥ ǀ syāma ǀ
    addhí ǀ tṛ́ṇam ǀ aghnye ǀ viśva-dā́nīm ǀ píba ǀ śuddhám ǀ udakám ǀ ā-cárantī ǁ

    suyavasa-at ǀ bhaga-vatī ǀ hi ǀ bhūyāḥ ǀ atho iti ǀ vayam ǀ bhaga-vantaḥ ǀ syāma ǀ
    addhi ǀ tṛṇam ǀ aghnye ǀ viśva-dānīm ǀ piba ǀ śuddham ǀ udakam ǀ ā-carantī ǁ

    1.164.40 Aṣṭaka 2.3.21.5Anuvāka 1.22.111Interpretations

41. Ṛk 41

    गौ॒रीर्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी ।
    अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा पर॒मे व्यो॑मन् ॥

    गौरीर् मिमाय सलिलानि तक्षत्य् एकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी |
    अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन् ||

    gaurī́rmimāya salilā́ni tákṣatyékapadī dvipádī sā́ cátuṣpadī ǀ
    aṣṭā́padī návapadī babhūvúṣī sahásrākṣarā paramé vyóman ǁ

    gaurīr mimāya salilāni takṣaty ekapadī dvipadī sā catuṣpadī |
    aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman ||

    गौ॒रीः । मि॒मा॒य॒ । स॒लि॒लानि॑ । तक्ष॑ती । एक॑ऽपदी । द्वि॒ऽपदी॑ । सा । चतुः॑ऽपदी ।
    अ॒ष्टाऽप॑दी । नव॑ऽपदी । ब॒भू॒वुषी॑ । स॒हस्र॑ऽअक्षरा । प॒र॒मे । विऽओ॑मन् ॥

    गौरीः । मिमाय । सलिलानि । तक्षती । एकऽपदी । द्विऽपदी । सा । चतुःऽपदी ।
    अष्टाऽपदी । नवऽपदी । बभूवुषी । सहस्रऽअक्षरा । परमे । विऽओमन् ॥

    gaurī́ḥ ǀ mimāya ǀ salilā́ni ǀ tákṣatī ǀ éka-padī ǀ dvi-pádī ǀ sā́ ǀ cátuḥ-padī ǀ
    aṣṭā́-padī ǀ náva-padī ǀ babhūvúṣī ǀ sahásra-akṣarā ǀ paramé ǀ ví-oman ǁ

    gaurīḥ ǀ mimāya ǀ salilāni ǀ takṣatī ǀ eka-padī ǀ dvi-padī ǀ sā ǀ catuḥ-padī ǀ
    aṣṭā-padī ǀ nava-padī ǀ babhūvuṣī ǀ sahasra-akṣarā ǀ parame ǀ vi-oman ǁ

    1.164.41 Aṣṭaka 2.3.22.1Anuvāka 1.22.112Interpretations

42. Ṛk 42

    तस्याः॑ समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रंति॒ तेन॑ जीवंति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
    ततः॑ क्षरत्य॒क्षरं॒ तद्विश्व॒मुप॑ जीवति ॥

    तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति तेन जीवन्ति प्रदिशश् चतस्रः |
    ततः क्षरत्य् अक्षरं तद् विश्वम् उप जीवति ||

    tásyāḥ samudrā́ ádhi ví kṣaranti téna jīvanti pradíśaścátasraḥ ǀ
    tátaḥ kṣaratyakṣáram tádvíśvamúpa jīvati ǁ

    tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti tena jīvanti pradiśaś catasraḥ |
    tataḥ kṣaraty akṣaraṃ tad viśvam upa jīvati ||

    तस्याः॑ । स॒मु॒द्राः । अधि॑ । वि । क्ष॒र॒न्ति॒ । तेन॑ । जी॒व॒न्ति॒ । प्र॒ऽदिशः॑ । चत॑स्रः ।
    ततः॑ । क्ष॒र॒ति॒ । अ॒क्षर॑म् । तत् । विश्व॑म् । उप॑ । जी॒व॒ति॒ ॥

    तस्याः । समुद्राः । अधि । वि । क्षरन्ति । तेन । जीवन्ति । प्रऽदिशः । चतस्रः ।
    ततः । क्षरति । अक्षरम् । तत् । विश्वम् । उप । जीवति ॥

    tásyāḥ ǀ samudrā́ḥ ǀ ádhi ǀ ví ǀ kṣaranti ǀ téna ǀ jīvanti ǀ pra-díśaḥ ǀ cátasraḥ ǀ
    tátaḥ ǀ kṣarati ǀ akṣáram ǀ tát ǀ víśvam ǀ úpa ǀ jīvati ǁ

    tasyāḥ ǀ samudrāḥ ǀ adhi ǀ vi ǀ kṣaranti ǀ tena ǀ jīvanti ǀ pra-diśaḥ ǀ catasraḥ ǀ
    tataḥ ǀ kṣarati ǀ akṣaram ǀ tat ǀ viśvam ǀ upa ǀ jīvati ǁ

    1.164.42 Aṣṭaka 2.3.22.2Anuvāka 1.22.113Interpretations

43. Ṛk 43

    श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
    उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचंत वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ॥

    शकमयं धूमम् आराद् अपश्यं विषूवता पर एनावरेण |
    उक्षाणम् पृश्निम् अपचन्त वीरास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् ||

    śakamáyam dhūmámārā́dapaśyam viṣūvátā pará enā́vareṇa ǀ
    ukṣā́ṇam pṛ́śnimapacanta vīrā́stā́ni dhármāṇi prathamā́nyāsan ǁ

    śakamayaṃ dhūmam ārād apaśyaṃ viṣūvatā para enāvareṇa |
    ukṣāṇam pṛśnim apacanta vīrās tāni dharmāṇi prathamāny āsan ||

    श॒क॒ऽमय॑म् । धू॒मम् । आ॒रात् । अ॒प॒श्य॒म् । वि॒षु॒ऽवता॑ । प॒रः । ए॒ना । अव॑रेण ।
    उ॒क्षाण॑म् । पृश्नि॑म् । अ॒प॒च॒न्त॒ । वी॒राः । तानि॑ । धर्मा॑णि । प्र॒थ॒मानि॑ । आ॒स॒न् ॥

    शकऽमयम् । धूमम् । आरात् । अपश्यम् । विषुऽवता । परः । एना । अवरेण ।
    उक्षाणम् । पृश्निम् । अपचन्त । वीराः । तानि । धर्माणि । प्रथमानि । आसन् ॥

    śaka-máyam ǀ dhūmám ǀ ārā́t ǀ apaśyam ǀ viṣu-vátā ǀ paráḥ ǀ enā́ ǀ ávareṇa ǀ
    ukṣā́ṇam ǀ pṛ́śnim ǀ apacanta ǀ vīrā́ḥ ǀ tā́ni ǀ dhármāṇi ǀ prathamā́ni ǀ āsan ǁ

    śaka-mayam ǀ dhūmam ǀ ārāt ǀ apaśyam ǀ viṣu-vatā ǀ paraḥ ǀ enā ǀ avareṇa ǀ
    ukṣāṇam ǀ pṛśnim ǀ apacanta ǀ vīrāḥ ǀ tāni ǀ dharmāṇi ǀ prathamāni ǀ āsan ǁ

    1.164.43 Aṣṭaka 2.3.22.3Anuvāka 1.22.114Interpretations

44. Ṛk 44

    त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषां ।
    विश्व॒मेको॑ अ॒भि च॑ष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पं ॥

    त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् |
    विश्वम् एको अभि चष्टे शचीभिर् ध्राजिर् एकस्य ददृशे न रूपम् ||

    tráyaḥ keśína ṛtuthā́ ví cakṣate saṃvatsaré vapata éka eṣām ǀ
    víśvaméko abhí caṣṭe śácībhirdhrā́jirékasya dadṛśe ná rūpám ǁ

    trayaḥ keśina ṛtuthā vi cakṣate saṃvatsare vapata eka eṣām |
    viśvam eko abhi caṣṭe śacībhir dhrājir ekasya dadṛśe na rūpam ||

    त्रयः॑ । के॒शिनः॑ । ऋ॒तु॒ऽथा । वि । च॒क्ष॒ते॒ । सं॒व॒त्स॒रे । व॒प॒ते॒ । एकः॑ । ए॒षा॒म् ।
    विश्व॑म् । एकः॑ । अ॒भि । च॒ष्टे॒ । शची॑भिः । ध्राजिः॑ । एक॑स्य । द॒दृ॒शे॒ । न । रू॒पम् ॥

    त्रयः । केशिनः । ऋतुऽथा । वि । चक्षते । संवत्सरे । वपते । एकः । एषाम् ।
    विश्वम् । एकः । अभि । चष्टे । शचीभिः । ध्राजिः । एकस्य । ददृशे । न । रूपम् ॥

    tráyaḥ ǀ keśínaḥ ǀ ṛtu-thā́ ǀ ví ǀ cakṣate ǀ saṃvatsaré ǀ vapate ǀ ékaḥ ǀ eṣām ǀ
    víśvam ǀ ékaḥ ǀ abhí ǀ caṣṭe ǀ śácībhiḥ ǀ dhrā́jiḥ ǀ ékasya ǀ dadṛśe ǀ ná ǀ rūpám ǁ

    trayaḥ ǀ keśinaḥ ǀ ṛtu-thā ǀ vi ǀ cakṣate ǀ saṃvatsare ǀ vapate ǀ ekaḥ ǀ eṣām ǀ
    viśvam ǀ ekaḥ ǀ abhi ǀ caṣṭe ǀ śacībhiḥ ǀ dhrājiḥ ǀ ekasya ǀ dadṛśe ǀ na ǀ rūpam ǁ

    1.164.44 Aṣṭaka 2.3.22.4Anuvāka 1.22.115Interpretations

45. Ṛk 45

    च॒त्वारि॒ वाक्परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ ।
    गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेंग॑यंति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्या॑ वदंति ॥

    चत्वारि वाक् परिमिता पदानि तानि विदुर् ब्राह्मणा ये मनीषिणः |
    गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति ||

    catvā́ri vā́kpárimitā padā́ni tā́ni vidurbrāhmaṇā́ yé manīṣíṇaḥ ǀ
    gúhā trī́ṇi níhitā néṅgayanti turī́yam vācó manuṣyā́ vadanti ǁ

    catvāri vāk parimitā padāni tāni vidur brāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ |
    guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṃ vāco manuṣyā vadanti ||

    च॒त्वारि॑ । वाक् । परि॑ऽमिता । प॒दानि॑ । तानि॑ । वि॒दुः॒ । ब्रा॒ह्म॒णाः । ये । म॒नी॒षिणः॑ ।
    गुहा॑ । त्रीणि॑ । निऽहि॑ता । न । इ॒ङ्ग॒य॒न्ति॒ । तु॒रीय॑म् । वा॒चः । म॒नु॒ष्याः॑ । व॒द॒न्ति॒ ॥

    चत्वारि । वाक् । परिऽमिता । पदानि । तानि । विदुः । ब्राह्मणाः । ये । मनीषिणः ।
    गुहा । त्रीणि । निऽहिता । न । इङ्गयन्ति । तुरीयम् । वाचः । मनुष्याः । वदन्ति ॥

    catvā́ri ǀ vā́k ǀ pári-mitā ǀ padā́ni ǀ tā́ni ǀ viduḥ ǀ brāhmaṇā́ḥ ǀ yé ǀ manīṣíṇaḥ ǀ
    gúhā ǀ trī́ṇi ǀ ní-hitā ǀ ná ǀ iṅgayanti ǀ turī́yam ǀ vācáḥ ǀ manuṣyā́ḥ ǀ vadanti ǁ

    catvāri ǀ vāk ǀ pari-mitā ǀ padāni ǀ tāni ǀ viduḥ ǀ brāhmaṇāḥ ǀ ye ǀ manīṣiṇaḥ ǀ
    guhā ǀ trīṇi ǀ ni-hitā ǀ na ǀ iṅgayanti ǀ turīyam ǀ vācaḥ ǀ manuṣyāḥ ǀ vadanti ǁ

    1.164.45 Aṣṭaka 2.3.22.5Anuvāka 1.22.116Interpretations

46. Ṛk 46

    इंद्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न् ।
    एकं॒ सद्विप्रा॑ बहु॒धा व॑दंत्य॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः ॥

    इन्द्रम् मित्रं वरुणम् अग्निम् आहुर् अथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् |
    एकं सद् विप्रा बहुधा वदन्त्य् अग्निं यमम् मातरिश्वानम् आहुः ||

    índram mitrám váruṇamagnímāhurátho divyáḥ sá suparṇó garútmān ǀ
    ékam sádvíprā bahudhā́ vadantyagním yamám mātaríśvānamāhuḥ ǁ

    indram mitraṃ varuṇam agnim āhur atho divyaḥ sa suparṇo garutmān |
    ekaṃ sad viprā bahudhā vadanty agniṃ yamam mātariśvānam āhuḥ ||

    इन्द्र॑म् । मि॒त्रम् । वरु॑णम् । अ॒ग्निम् । आ॒हुः॒ । अथो॒ इति॑ । दि॒व्यः । सः । सु॒ऽप॒र्णः । ग॒रुत्मा॑न् ।
    एक॑म् । सत् । विप्राः॑ । ब॒हु॒धा । व॒द॒न्ति॒ । अ॒ग्निम् । य॒मम् । मा॒त॒रिश्वा॑नम् । आ॒हुः॒ ॥

    इन्द्रम् । मित्रम् । वरुणम् । अग्निम् । आहुः । अथो इति । दिव्यः । सः । सुऽपर्णः । गरुत्मान् ।
    एकम् । सत् । विप्राः । बहुधा । वदन्ति । अग्निम् । यमम् । मातरिश्वानम् । आहुः ॥

    índram ǀ mitrám ǀ váruṇam ǀ agním ǀ āhuḥ ǀ átho íti ǀ divyáḥ ǀ sáḥ ǀ su-parṇáḥ ǀ garútmān ǀ
    ékam ǀ sát ǀ víprāḥ ǀ bahudhā́ ǀ vadanti ǀ agním ǀ yamám ǀ mātaríśvānam ǀ āhuḥ ǁ

    indram ǀ mitram ǀ varuṇam ǀ agnim ǀ āhuḥ ǀ atho iti ǀ divyaḥ ǀ saḥ ǀ su-parṇaḥ ǀ garutmān ǀ
    ekam ǀ sat ǀ viprāḥ ǀ bahudhā ǀ vadanti ǀ agnim ǀ yamam ǀ mātariśvānam ǀ āhuḥ ǁ

    1.164.46 Aṣṭaka 2.3.22.6Anuvāka 1.22.117Interpretations

47. Ṛk 47

    कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तंति ।
    त आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्यादिद्घृ॒तेन॑ पृथि॒वी व्यु॑द्यते ॥

    कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवम् उत् पतन्ति |
    त आववृत्रन् सदनाद् ऋतस्याद् इद् घृतेन पृथिवी व्य् उद्यते ||

    kṛṣṇám niyā́nam hárayaḥ suparṇā́ apó vásānā dívamútpatanti ǀ
    tá ā́vavṛtrantsádanādṛtásyā́dídghṛténa pṛthivī́ vyúdyate ǁ

    kṛṣṇaṃ niyānaṃ harayaḥ suparṇā apo vasānā divam ut patanti |
    ta āvavṛtran sadanād ṛtasyād id ghṛtena pṛthivī vy udyate ||

    कृ॒ष्णम् । नि॒ऽयान॑म् । हर॑यः । सु॒ऽप॒र्णाः । अ॒पः । वसा॑नाः । दिव॑म् । उत् । प॒त॒न्ति॒ ।
    ते । आ । अ॒व॒वृ॒त्र॒न् । सद॑नात् । ऋ॒तस्य॑ । आत् । इत् । घृ॒तेन॑ । पृ॒थि॒वी । वि । उ॒द्य॒ते॒ ॥

    कृष्णम् । निऽयानम् । हरयः । सुऽपर्णाः । अपः । वसानाः । दिवम् । उत् । पतन्ति ।
    ते । आ । अववृत्रन् । सदनात् । ऋतस्य । आत् । इत् । घृतेन । पृथिवी । वि । उद्यते ॥

    kṛṣṇám ǀ ni-yā́nam ǀ hárayaḥ ǀ su-parṇā́ḥ ǀ apáḥ ǀ vásānāḥ ǀ dívam ǀ út ǀ patanti ǀ
    té ǀ ā́ ǀ avavṛtran ǀ sádanāt ǀ ṛtásya ǀ ā́t ǀ ít ǀ ghṛténa ǀ pṛthivī́ ǀ ví ǀ udyate ǁ

    kṛṣṇam ǀ ni-yānam ǀ harayaḥ ǀ su-parṇāḥ ǀ apaḥ ǀ vasānāḥ ǀ divam ǀ ut ǀ patanti ǀ
    te ǀ ā ǀ avavṛtran ǀ sadanāt ǀ ṛtasya ǀ āt ǀ it ǀ ghṛtena ǀ pṛthivī ǀ vi ǀ udyate ǁ

    1.164.47 Aṣṭaka 2.3.23.1Anuvāka 1.22.118Interpretations

48. Ṛk 48

    द्वाद॑श प्र॒धय॑श्च॒क्रमेकं॒ त्रीणि॒ नभ्या॑नि॒ क उ॒ तच्चि॑केत ।
    तस्मि॑न्त्सा॒कं त्रि॑श॒ता न शं॒कवो॑ऽर्पि॒ताः ष॒ष्टिर्न च॑लाच॒लासः॑ ॥

    द्वादश प्रधयश् चक्रम् एकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच् चिकेत |
    तस्मिन् साकं त्रिशता न शङ्कवो ऽर्पिताः षष्टिर् न चलाचलासः ||

    dvā́daśa pradháyaścakrámékam trī́ṇi nábhyāni ká u tácciketa ǀ
    tásmintsākám triśatā́ ná śaṅkávo’rpitā́ḥ ṣaṣṭírná calācalā́saḥ ǁ

    dvādaśa pradhayaś cakram ekaṃ trīṇi nabhyāni ka u tac ciketa |
    tasmin sākaṃ triśatā na śaṅkavo 'rpitāḥ ṣaṣṭir na calācalāsaḥ ||

    द्वाद॑श । प्र॒ऽधयः॑ । च॒क्रम् । एक॑म् । त्रीणि॑ । नभ्या॑नि । कः । ऊं॒ इति॑ । तत् । चि॒के॒त॒ ।
    तस्मि॑न् । सा॒कम् । त्रि॒ऽश॒ताः । न । श॒ङ्कवः॑ । अ॒र्पि॒ताः । ष॒ष्टिः । न । च॒ला॒च॒लासः॑ ॥

    द्वादश । प्रऽधयः । चक्रम् । एकम् । त्रीणि । नभ्यानि । कः । ऊं इति । तत् । चिकेत ।
    तस्मिन् । साकम् । त्रिऽशताः । न । शङ्कवः । अर्पिताः । षष्टिः । न । चलाचलासः ॥

    dvā́daśa ǀ pra-dháyaḥ ǀ cakrám ǀ ékam ǀ trī́ṇi ǀ nábhyāni ǀ káḥ ǀ ūṃ íti ǀ tát ǀ ciketa ǀ
    tásmin ǀ sākám ǀ tri-śatā́ḥ ǀ ná ǀ śaṅkávaḥ ǀ arpitā́ḥ ǀ ṣaṣṭíḥ ǀ ná ǀ calācalā́saḥ ǁ

    dvādaśa ǀ pra-dhayaḥ ǀ cakram ǀ ekam ǀ trīṇi ǀ nabhyāni ǀ kaḥ ǀ ūṃ iti ǀ tat ǀ ciketa ǀ
    tasmin ǀ sākam ǀ tri-śatāḥ ǀ na ǀ śaṅkavaḥ ǀ arpitāḥ ǀ ṣaṣṭiḥ ǀ na ǀ calācalāsaḥ ǁ

    1.164.48 Aṣṭaka 2.3.23.2Anuvāka 1.22.119Interpretations

49. Ṛk 49

    यस्ते॒ स्तनः॑ शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि ।
    यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्रः॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥

    यस् ते स्तनः शशयो यो मयोभूर् येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि |
    यो रत्नधा वसुविद् यः सुदत्रः सरस्वति तम् इह धातवे कः ||

    yáste stánaḥ śaśayó yó mayobhū́ryéna víśvā púṣyasi vā́ryāṇi ǀ
    yó ratnadhā́ vasuvídyáḥ sudátraḥ sárasvati támihá dhā́tave kaḥ ǁ

    yas te stanaḥ śaśayo yo mayobhūr yena viśvā puṣyasi vāryāṇi |
    yo ratnadhā vasuvid yaḥ sudatraḥ sarasvati tam iha dhātave kaḥ ||

    यः । ते॒ । स्तनः॑ । श॒श॒यः । यः । म॒यः॒ऽभूः । येन॑ । विश्वा॑ । पुष्य॑सि । वार्या॑णि ।
    यः । र॒त्न॒ऽधाः । व॒सु॒ऽवित् । यः । सु॒ऽदत्रः॑ । सर॑स्वति । तम् । इ॒ह । धात॑वे । क॒रिति॑ कः ॥

    यः । ते । स्तनः । शशयः । यः । मयःऽभूः । येन । विश्वा । पुष्यसि । वार्याणि ।
    यः । रत्नऽधाः । वसुऽवित् । यः । सुऽदत्रः । सरस्वति । तम् । इह । धातवे । करिति कः ॥

    yáḥ ǀ te ǀ stánaḥ ǀ śaśayáḥ ǀ yáḥ ǀ mayaḥ-bhū́ḥ ǀ yéna ǀ víśvā ǀ púṣyasi ǀ vā́ryāṇi ǀ
    yáḥ ǀ ratna-dhā́ḥ ǀ vasu-vít ǀ yáḥ ǀ su-dátraḥ ǀ sárasvati ǀ tám ǀ ihá ǀ dhā́tave ǀ karíti kaḥ ǁ

    yaḥ ǀ te ǀ stanaḥ ǀ śaśayaḥ ǀ yaḥ ǀ mayaḥ-bhūḥ ǀ yena ǀ viśvā ǀ puṣyasi ǀ vāryāṇi ǀ
    yaḥ ǀ ratna-dhāḥ ǀ vasu-vit ǀ yaḥ ǀ su-datraḥ ǀ sarasvati ǀ tam ǀ iha ǀ dhātave ǀ kariti kaḥ ǁ

    1.164.49 Aṣṭaka 2.3.23.3Anuvāka 1.22.120Interpretations

50. Ṛk 50

    य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजंत दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
    ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचंत॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः संति॑ दे॒वाः ॥

    यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् |
    ते ह नाकम् महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ||

    yajñéna yajñámayajanta devā́stā́ni dhármāṇi prathamā́nyāsan ǀ
    té ha nā́kam mahimā́naḥ sacanta yátra pū́rve sādhyā́ḥ sánti devā́ḥ ǁ

    yajñena yajñam ayajanta devās tāni dharmāṇi prathamāny āsan |
    te ha nākam mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ||

    य॒ज्ञेन॑ । य॒ज्ञम् । अ॒य॒ज॒न्त॒ । दे॒वाः । तानि॑ । धर्मा॑णि । प्र॒थ॒मानि॑ । आ॒स॒न् ।
    ते । ह॒ । नाक॑म् । म॒हि॒मानः॑ । स॒च॒न्त॒ । यत्र॑ । पूर्वे॑ । सा॒ध्याः । सन्ति॑ । दे॒वाः ॥

    यज्ञेन । यज्ञम् । अयजन्त । देवाः । तानि । धर्माणि । प्रथमानि । आसन् ।
    ते । ह । नाकम् । महिमानः । सचन्त । यत्र । पूर्वे । साध्याः । सन्ति । देवाः ॥

    yajñéna ǀ yajñám ǀ ayajanta ǀ devā́ḥ ǀ tā́ni ǀ dhármāṇi ǀ prathamā́ni ǀ āsan ǀ
    té ǀ ha ǀ nā́kam ǀ mahimā́naḥ ǀ sacanta ǀ yátra ǀ pū́rve ǀ sādhyā́ḥ ǀ sánti ǀ devā́ḥ ǁ

    yajñena ǀ yajñam ǀ ayajanta ǀ devāḥ ǀ tāni ǀ dharmāṇi ǀ prathamāni ǀ āsan ǀ
    te ǀ ha ǀ nākam ǀ mahimānaḥ ǀ sacanta ǀ yatra ǀ pūrve ǀ sādhyāḥ ǀ santi ǀ devāḥ ǁ

    1.164.50 Aṣṭaka 2.3.23.4Anuvāka 1.22.121Interpretations

51. Ṛk 51

    स॒मा॒नमे॒तदु॑द॒कमुच्चैत्यव॒ चाह॑भिः ।
    भूमिं॑ प॒र्जन्या॒ जिन्वं॑ति॒ दिवं॑ जिन्वंत्य॒ग्नयः॑ ॥

    समानम् एतद् उदकम् उच् चैत्य् अव चाहभिः |
    भूमिम् पर्जन्या जिन्वन्ति दिवं जिन्वन्त्य् अग्नयः ||

    samānámetádudakámúccáityáva cā́habhiḥ ǀ
    bhū́mim parjányā jínvanti dívam jinvantyagnáyaḥ ǁ

    samānam etad udakam uc caity ava cāhabhiḥ |
    bhūmim parjanyā jinvanti divaṃ jinvanty agnayaḥ ||

    स॒मा॒नम् । ए॒तत् । उ॒द॒कम् । उत् । च॒ । एति॑ । अव॑ । च॒ । अह॑ऽभिः ।
    भूमि॑म् । प॒र्जन्याः॑ । जिन्व॑न्ति । दिव॑म् । जि॒न्व॒न्ति॒ । अ॒ग्नयः॑ ॥

    समानम् । एतत् । उदकम् । उत् । च । एति । अव । च । अहऽभिः ।
    भूमिम् । पर्जन्याः । जिन्वन्ति । दिवम् । जिन्वन्ति । अग्नयः ॥

    samānám ǀ etát ǀ udakám ǀ út ǀ ca ǀ éti ǀ áva ǀ ca ǀ áha-bhiḥ ǀ
    bhū́mim ǀ parjányāḥ ǀ jínvanti ǀ dívam ǀ jinvanti ǀ agnáyaḥ ǁ

    samānam ǀ etat ǀ udakam ǀ ut ǀ ca ǀ eti ǀ ava ǀ ca ǀ aha-bhiḥ ǀ
    bhūmim ǀ parjanyāḥ ǀ jinvanti ǀ divam ǀ jinvanti ǀ agnayaḥ ǁ

    1.164.51 Aṣṭaka 2.3.23.5Anuvāka 1.22.122Interpretations

52. Ṛk 52

    दि॒व्यं सु॑प॒र्णं वा॑य॒सं बृ॒हंत॑म॒पां गर्भं॑ दर्श॒तमोष॑धीनां ।
    अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्टिभि॑स्त॒र्पयं॑तं॒ सर॑स्वंत॒मव॑से जोहवीमि ॥

    दिव्यं सुपर्णं वायसम् बृहन्तम् अपां गर्भं दर्शतम् ओषधीनाम् |
    अभीपतो वृष्टिभिस् तर्पयन्तं सरस्वन्तम् अवसे जोहवीमि ||

    divyám suparṇám vāyasám bṛhántamapā́m gárbham darśatámóṣadhīnām ǀ
    abhīpató vṛṣṭíbhistarpáyantam sárasvantamávase johavīmi ǁ

    divyaṃ suparṇaṃ vāyasam bṛhantam apāṃ garbhaṃ darśatam oṣadhīnām |
    abhīpato vṛṣṭibhis tarpayantaṃ sarasvantam avase johavīmi ||

    दि॒व्यम् । सु॒ऽप॒र्णम् । वा॒य॒सम् । बृ॒हन्त॑म् । अ॒पाम् । गर्भ॑म् । द॒र्श॒तम् । ओष॑धीनाम् ।
    अ॒भी॒प॒तः । वृ॒ष्टिऽभिः॑ । त॒र्पय॑न्तम् । सर॑स्वन्तम् । अव॑से । जो॒ह॒वी॒मि॒ ॥

    दिव्यम् । सुऽपर्णम् । वायसम् । बृहन्तम् । अपाम् । गर्भम् । दर्शतम् । ओषधीनाम् ।
    अभीपतः । वृष्टिऽभिः । तर्पयन्तम् । सरस्वन्तम् । अवसे । जोहवीमि ॥

    divyám ǀ su-parṇám ǀ vāyasám ǀ bṛhántam ǀ apā́m ǀ gárbham ǀ darśatám ǀ óṣadhīnām ǀ
    abhīpatáḥ ǀ vṛṣṭí-bhiḥ ǀ tarpáyantam ǀ sárasvantam ǀ ávase ǀ johavīmi ǁ

    divyam ǀ su-parṇam ǀ vāyasam ǀ bṛhantam ǀ apām ǀ garbham ǀ darśatam ǀ oṣadhīnām ǀ
    abhīpataḥ ǀ vṛṣṭi-bhiḥ ǀ tarpayantam ǀ sarasvantam ǀ avase ǀ johavīmi ǁ

    1.164.52 Aṣṭaka 2.3.23.6Anuvāka 1.22.123Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.