Ṛgveda · Maṇḍala 1

Sūkta 73

Agni · Parāśara Śāktya · 10 ṛks

Link
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Parāśara Śāktya
Chandas छन्दस्
Triṣṭubh
Metres by ṛk

1st set of styles nicṛttriṣṭup (1, 2, 4-7, 9, 10); triṣṭup (3); bhurikpaṅkti (8)

2nd set of styles triṣṭubh

  1. Ṛk 1

    र॒यिर्न यः पि॑तृवि॒त्तो व॑यो॒धाः सु॒प्रणी॑तिश्चिकि॒तुषो॒ न शासुः॑ ।
    स्यो॒न॒शीरति॑थि॒र्न प्री॑णा॒नो होते॑व॒ सद्म॑ विध॒तो वि ता॑रीत् ॥

    रयिर् न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश् चिकितुषो न शासुः |
    स्योनशीर् अतिथिर् न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ||

    rayírná yáḥ pitṛvittó vayodhā́ḥ supráṇītiścikitúṣo ná śā́suḥ ǀ
    syonaśī́rátithirná prīṇānó hóteva sádma vidható ví tārīt ǁ

    rayir na yaḥ pitṛvitto vayodhāḥ supraṇītiś cikituṣo na śāsuḥ |
    syonaśīr atithir na prīṇāno hoteva sadma vidhato vi tārīt ||

    र॒यिः । न । यः । पि॒तृ॒ऽवि॒त्तः । व॒यः॒ऽधाः । सु॒ऽप्रनी॑तिः । चि॒कि॒तुषः॑ । न । शासुः॑ ।
    स्यो॒न॒ऽशीः । अति॑थिः । न । प्री॒णा॒नः । होता॑ऽइव । सद्म॑ । वि॒ध॒तः । वि । ता॒री॒त् ॥

    रयिः । न । यः । पितृऽवित्तः । वयःऽधाः । सुऽप्रनीतिः । चिकितुषः । न । शासुः ।
    स्योनऽशीः । अतिथिः । न । प्रीणानः । होताऽइव । सद्म । विधतः । वि । तारीत् ॥

    rayíḥ ǀ ná ǀ yáḥ ǀ pitṛ-vittáḥ ǀ vayaḥ-dhā́ḥ ǀ su-pránītiḥ ǀ cikitúṣaḥ ǀ ná ǀ śā́suḥ ǀ
    syona-śī́ḥ ǀ átithiḥ ǀ ná ǀ prīṇānáḥ ǀ hótā-iva ǀ sádma ǀ vidhatáḥ ǀ ví ǀ tārīt ǁ

    rayiḥ ǀ na ǀ yaḥ ǀ pitṛ-vittaḥ ǀ vayaḥ-dhāḥ ǀ su-pranītiḥ ǀ cikituṣaḥ ǀ na ǀ śāsuḥ ǀ
    syona-śīḥ ǀ atithiḥ ǀ na ǀ prīṇānaḥ ǀ hotā-iva ǀ sadma ǀ vidhataḥ ǀ vi ǀ tārīt ǁ

    1.73.1 Aṣṭaka 1.5.19.1Anuvāka 1.12.82

  2. Ṛk 2

    दे॒वो न यः स॑वि॒ता स॒त्यम॑न्मा॒ क्रत्वा॑ नि॒पाति॑ वृ॒जना॑नि॒ विश्वा॑ ।
    पु॒रु॒प्र॒श॒स्तो अ॒मति॒र्न स॒त्य आ॒त्मेव॒ शेवो॑ दिधि॒षाय्यो॑ भूत् ॥

    देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा |
    पुरुप्रशस्तो अमतिर् न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ||

    devó ná yáḥ savitā́ satyámanmā krátvā nipā́ti vṛjánāni víśvā ǀ
    purupraśastó amátirná satyá ātméva śévo didhiṣā́yyo bhūt ǁ

    devo na yaḥ savitā satyamanmā kratvā nipāti vṛjanāni viśvā |
    purupraśasto amatir na satya ātmeva śevo didhiṣāyyo bhūt ||

    दे॒वः । न । यः । स॒वि॒ता । स॒त्यऽम॑न्मा । क्रत्वा॑ । नि॒ऽपाति॑ । वृ॒जना॑नि । विश्वा॑ ।
    पु॒रु॒ऽप्र॒श॒स्तः । अ॒मतिः॑ । न । स॒त्यः । आ॒त्माऽइ॑व । शेवः॑ । दि॒धि॒षाय्यः॑ । भू॒त् ॥

    देवः । न । यः । सविता । सत्यऽमन्मा । क्रत्वा । निऽपाति । वृजनानि । विश्वा ।
    पुरुऽप्रशस्तः । अमतिः । न । सत्यः । आत्माऽइव । शेवः । दिधिषाय्यः । भूत् ॥

    deváḥ ǀ ná ǀ yáḥ ǀ savitā́ ǀ satyá-manmā ǀ krátvā ǀ ni-pā́ti ǀ vṛjánāni ǀ víśvā ǀ
    puru-praśastáḥ ǀ amátiḥ ǀ ná ǀ satyáḥ ǀ ātmā́-iva ǀ śévaḥ ǀ didhiṣā́yyaḥ ǀ bhūt ǁ

    devaḥ ǀ na ǀ yaḥ ǀ savitā ǀ satya-manmā ǀ kratvā ǀ ni-pāti ǀ vṛjanāni ǀ viśvā ǀ
    puru-praśastaḥ ǀ amatiḥ ǀ na ǀ satyaḥ ǀ ātmā-iva ǀ śevaḥ ǀ didhiṣāyyaḥ ǀ bhūt ǁ

    1.73.2 Aṣṭaka 1.5.19.2Anuvāka 1.12.83

  3. Ṛk 3

    दे॒वो न यः पृ॑थि॒वीं वि॒श्वधा॑या उप॒क्षेति॑ हि॒तमि॑त्रो॒ न राजा॑ ।
    पु॒रः॒सदः॑ शर्म॒सदो॒ न वी॒रा अ॑नव॒द्या पति॑जुष्टेव॒ नारी॑ ॥

    देवो न यः पृथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजा |
    पुरःसदः शर्मसदो न वीरा अनवद्या पतिजुष्टेव नारी ||

    devó ná yáḥ pṛthivī́m viśvádhāyā upakṣéti hitámitro ná rā́jā ǀ
    puraḥsádaḥ śarmasádo ná vīrā́ anavadyā́ pátijuṣṭeva nā́rī ǁ

    devo na yaḥ pṛthivīṃ viśvadhāyā upakṣeti hitamitro na rājā |
    puraḥsadaḥ śarmasado na vīrā anavadyā patijuṣṭeva nārī ||

    दे॒वः । न । यः । पृ॒थि॒वीम् । वि॒श्वऽधा॑याः । उ॒प॒ऽक्षेति॑ । हि॒तऽमि॑त्रः । न । राजा॑ ।
    पु॒रः॒ऽसदः॑ । श॒र्म॒ऽसदः॑ । न । वी॒राः । अ॒न॒व॒द्या । पति॑जुष्टाऽइव । नारी॑ ॥

    देवः । न । यः । पृथिवीम् । विश्वऽधायाः । उपऽक्षेति । हितऽमित्रः । न । राजा ।
    पुरःऽसदः । शर्मऽसदः । न । वीराः । अनवद्या । पतिजुष्टाऽइव । नारी ॥

    deváḥ ǀ ná ǀ yáḥ ǀ pṛthivī́m ǀ viśvá-dhāyāḥ ǀ upa-kṣéti ǀ hitá-mitraḥ ǀ ná ǀ rā́jā ǀ
    puraḥ-sádaḥ ǀ śarma-sádaḥ ǀ ná ǀ vīrā́ḥ ǀ anavadyā́ ǀ pátijuṣṭā-iva ǀ nā́rī ǁ

    devaḥ ǀ na ǀ yaḥ ǀ pṛthivīm ǀ viśva-dhāyāḥ ǀ upa-kṣeti ǀ hita-mitraḥ ǀ na ǀ rājā ǀ
    puraḥ-sadaḥ ǀ śarma-sadaḥ ǀ na ǀ vīrāḥ ǀ anavadyā ǀ patijuṣṭā-iva ǀ nārī ǁ

    1.73.3 Aṣṭaka 1.5.19.3Anuvāka 1.12.84

  4. Ṛk 4

    तं त्वा॒ नरो॒ दम॒ आ नित्य॑मि॒द्धमग्ने॒ सचं॑त क्षि॒तिषु॑ ध्रु॒वासु॑ ।
    अधि॑ द्यु॒म्नं नि द॑धु॒र्भूर्य॑स्मि॒न्भवा॑ वि॒श्वायु॑र्ध॒रुणो॑ रयी॒णां ॥

    तं त्वा नरो दम आ नित्यम् इद्धम् अग्ने सचन्त क्षितिषु ध्रुवासु |
    अधि द्युम्नं नि दधुर् भूर्य् अस्मिन् भवा विश्वायुर् धरुणो रयीणाम् ||

    tám tvā náro dáma ā́ nítyamiddhámágne sácanta kṣitíṣu dhruvā́su ǀ
    ádhi dyumnám ní dadhurbhū́ryasminbhávā viśvā́yurdharúṇo rayīṇā́m ǁ

    taṃ tvā naro dama ā nityam iddham agne sacanta kṣitiṣu dhruvāsu |
    adhi dyumnaṃ ni dadhur bhūry asmin bhavā viśvāyur dharuṇo rayīṇām ||

    तम् । त्वा॒ । नरः॑ । दमे॑ । आ । नित्य॑म् । इ॒द्धम् । अ॒ग्ने॒ । सच॑न्त । क्षि॒तिषु॑ । ध्रु॒वासु॑ ।
    अधि॑ । द्यु॒म्नम् । नि । द॒धुः॒ । भूरि॑ । अ॒स्मि॒न् । भव॑ । वि॒श्वऽआ॑युः । ध॒रुणः॑ । र॒यी॒णाम् ॥

    तम् । त्वा । नरः । दमे । आ । नित्यम् । इद्धम् । अग्ने । सचन्त । क्षितिषु । ध्रुवासु ।
    अधि । द्युम्नम् । नि । दधुः । भूरि । अस्मिन् । भव । विश्वऽआयुः । धरुणः । रयीणाम् ॥

    tám ǀ tvā ǀ náraḥ ǀ dáme ǀ ā́ ǀ nítyam ǀ iddhám ǀ agne ǀ sácanta ǀ kṣitíṣu ǀ dhruvā́su ǀ
    ádhi ǀ dyumnám ǀ ní ǀ dadhuḥ ǀ bhū́ri ǀ asmin ǀ bháva ǀ viśvá-āyuḥ ǀ dharúṇaḥ ǀ rayīṇā́m ǁ

    tam ǀ tvā ǀ naraḥ ǀ dame ǀ ā ǀ nityam ǀ iddham ǀ agne ǀ sacanta ǀ kṣitiṣu ǀ dhruvāsu ǀ
    adhi ǀ dyumnam ǀ ni ǀ dadhuḥ ǀ bhūri ǀ asmin ǀ bhava ǀ viśva-āyuḥ ǀ dharuṇaḥ ǀ rayīṇām ǁ

    1.73.4 Aṣṭaka 1.5.19.4Anuvāka 1.12.85

  5. Ṛk 5

    वि पृक्षो॑ अग्ने म॒घवा॑नो अश्यु॒र्वि सू॒रयो॒ दद॑तो॒ विश्व॒मायुः॑ ।
    स॒नेम॒ वाजं॑ समि॒थेष्व॒र्यो भा॒गं दे॒वेषु॒ श्रव॑से॒ दधा॑नाः ॥

    वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर् वि सूरयो ददतो विश्वम् आयुः |
    सनेम वाजं समिथेष्व् अर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ||

    ví pṛ́kṣo agne maghávāno aśyurví sūráyo dádato víśvamā́yuḥ ǀ
    sanéma vā́jam samithéṣvaryó bhāgám devéṣu śrávase dádhānāḥ ǁ

    vi pṛkṣo agne maghavāno aśyur vi sūrayo dadato viśvam āyuḥ |
    sanema vājaṃ samitheṣv aryo bhāgaṃ deveṣu śravase dadhānāḥ ||

    वि । पृक्षः॑ । अ॒ग्ने॒ । म॒घऽवा॑नः । अश्युः॑ । वि । सू॒रयः॑ । दद॑तः । विश्व॑म् । आयुः॑ ।
    स॒नेम॑ । वाज॑म् । स॒म्ऽइ॒थेषु॑ । अ॒र्यः । भा॒गम् । दे॒वेषु॑ । श्रव॑से । दधा॑नाः ॥

    वि । पृक्षः । अग्ने । मघऽवानः । अश्युः । वि । सूरयः । ददतः । विश्वम् । आयुः ।
    सनेम । वाजम् । सम्ऽइथेषु । अर्यः । भागम् । देवेषु । श्रवसे । दधानाः ॥

    ví ǀ pṛ́kṣaḥ ǀ agne ǀ maghá-vānaḥ ǀ áśyuḥ ǀ ví ǀ sūráyaḥ ǀ dádataḥ ǀ víśvam ǀ ā́yuḥ ǀ
    sanéma ǀ vā́jam ǀ sam-ithéṣu ǀ aryáḥ ǀ bhāgám ǀ devéṣu ǀ śrávase ǀ dádhānāḥ ǁ

    vi ǀ pṛkṣaḥ ǀ agne ǀ magha-vānaḥ ǀ aśyuḥ ǀ vi ǀ sūrayaḥ ǀ dadataḥ ǀ viśvam ǀ āyuḥ ǀ
    sanema ǀ vājam ǀ sam-itheṣu ǀ aryaḥ ǀ bhāgam ǀ deveṣu ǀ śravase ǀ dadhānāḥ ǁ

    1.73.5 Aṣṭaka 1.5.19.5Anuvāka 1.12.86

  6. Ṛk 6

    ऋ॒तस्य॒ हि धे॒नवो॑ वावशा॒नाः स्मदू॑ध्नीः पी॒पयं॑त॒ द्युभ॑क्ताः ।
    प॒रा॒वतः॑ सुम॒तिं भिक्ष॑माणा॒ वि सिंध॑वः स॒मया॑ सस्रु॒रद्रिं॑ ॥

    ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः |
    परावतः सुमतिम् भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुर् अद्रिम् ||

    ṛtásya hí dhenávo vāvaśānā́ḥ smádūdhnīḥ pīpáyanta dyúbhaktāḥ ǀ
    parāvátaḥ sumatím bhíkṣamāṇā ví síndhavaḥ samáyā sasrurádrim ǁ

    ṛtasya hi dhenavo vāvaśānāḥ smadūdhnīḥ pīpayanta dyubhaktāḥ |
    parāvataḥ sumatim bhikṣamāṇā vi sindhavaḥ samayā sasrur adrim ||

    ऋ॒तस्य॑ । हि । धे॒नवः॑ । वा॒व॒शा॒नाः । स्मत्ऽऊ॑ध्नीः । पी॒पय॑न्त । द्युऽभ॑क्ताः ।
    प॒रा॒ऽवतः॑ । सु॒ऽम॒तिम् । भिक्ष॑माणाः । वि । सिन्ध॑वः । स॒मया॑ । स॒स्रुः॒ । अद्रि॑म् ॥

    ऋतस्य । हि । धेनवः । वावशानाः । स्मत्ऽऊध्नीः । पीपयन्त । द्युऽभक्ताः ।
    पराऽवतः । सुऽमतिम् । भिक्षमाणाः । वि । सिन्धवः । समया । सस्रुः । अद्रिम् ॥

    ṛtásya ǀ hí ǀ dhenávaḥ ǀ vāvaśānā́ḥ ǀ smát-ūdhnīḥ ǀ pīpáyanta ǀ dyú-bhaktāḥ ǀ
    parā-vátaḥ ǀ su-matím ǀ bhíkṣamāṇāḥ ǀ ví ǀ síndhavaḥ ǀ samáyā ǀ sasruḥ ǀ ádrim ǁ

    ṛtasya ǀ hi ǀ dhenavaḥ ǀ vāvaśānāḥ ǀ smat-ūdhnīḥ ǀ pīpayanta ǀ dyu-bhaktāḥ ǀ
    parā-vataḥ ǀ su-matim ǀ bhikṣamāṇāḥ ǀ vi ǀ sindhavaḥ ǀ samayā ǀ sasruḥ ǀ adrim ǁ

    1.73.6 Aṣṭaka 1.5.20.1Anuvāka 1.12.87

  7. Ṛk 7

    त्वे अ॑ग्ने सुम॒तिं भिक्ष॑माणा दि॒वि श्रवो॑ दधिरे य॒ज्ञिया॑सः ।
    नक्ता॑ च च॒क्रुरु॒षसा॒ विरू॑पे कृ॒ष्णं च॒ वर्ण॑मरु॒णं च॒ सं धुः॑ ॥

    त्वे अग्ने सुमतिम् भिक्षमाणा दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः |
    नक्ता च चक्रुर् उषसा विरूपे कृष्णं च वर्णम् अरुणं च सं धुः ||

    tvé agne sumatím bhíkṣamāṇā diví śrávo dadhire yajñíyāsaḥ ǀ
    náktā ca cakrúruṣásā vírūpe kṛṣṇám ca várṇamaruṇám ca sám dhuḥ ǁ

    tve agne sumatim bhikṣamāṇā divi śravo dadhire yajñiyāsaḥ |
    naktā ca cakrur uṣasā virūpe kṛṣṇaṃ ca varṇam aruṇaṃ ca saṃ dhuḥ ||

    त्वे इति॑ । अ॒ग्ने॒ । सु॒ऽम॒तिम् । भिक्ष॑माणाः । दि॒वि । श्रवः॑ । द॒धि॒रे॒ । य॒ज्ञियाः॑ ।
    नक्ता॑ । च॒ । च॒क्रुः । उ॒षसा॑ । विरू॑पे॒ इति॒ विऽरू॑पे । कृ॒ष्णम् । च॒ । वर्ण॑म् । अ॒रु॒णम् । च॒ । सम् । धु॒रिति॑ धुः ॥

    त्वे इति । अग्ने । सुऽमतिम् । भिक्षमाणाः । दिवि । श्रवः । दधिरे । यज्ञियाः ।
    नक्ता । च । चक्रुः । उषसा । विरूपे इति विऽरूपे । कृष्णम् । च । वर्णम् । अरुणम् । च । सम् । धुरिति धुः ॥

    tvé íti ǀ agne ǀ su-matím ǀ bhíkṣamāṇāḥ ǀ diví ǀ śrávaḥ ǀ dadhire ǀ yajñíyāḥ ǀ
    náktā ǀ ca ǀ cakrúḥ ǀ uṣásā ǀ vírūpe íti ví-rūpe ǀ kṛṣṇám ǀ ca ǀ várṇam ǀ aruṇám ǀ ca ǀ sám ǀ dhuríti dhuḥ ǁ

    tve iti ǀ agne ǀ su-matim ǀ bhikṣamāṇāḥ ǀ divi ǀ śravaḥ ǀ dadhire ǀ yajñiyāḥ ǀ
    naktā ǀ ca ǀ cakruḥ ǀ uṣasā ǀ virūpe iti vi-rūpe ǀ kṛṣṇam ǀ ca ǀ varṇam ǀ aruṇam ǀ ca ǀ sam ǀ dhuriti dhuḥ ǁ

    1.73.7 Aṣṭaka 1.5.20.2Anuvāka 1.12.88

  8. Ṛk 8

    यान्रा॒ये मर्ता॒न्त्सुषू॑दो अग्ने॒ ते स्या॑म म॒घवा॑नो व॒यं च॑ ।
    छा॒येव॒ विश्वं॒ भुव॑नं सिसक्ष्यापप्रि॒वान्रोद॑सी अं॒तरि॑क्षं ॥

    यान् राये मर्तान् सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च |
    छायेव विश्वम् भुवनं सिसक्ष्य् आपप्रिवान् रोदसी अन्तरिक्षम् ||

    yā́nrāyé mártāntsúṣūdo agne té syāma maghávāno vayám ca ǀ
    chāyéva víśvam bhúvanam sisakṣyāpaprivā́nródasī antárikṣam ǁ

    yān rāye martān suṣūdo agne te syāma maghavāno vayaṃ ca |
    chāyeva viśvam bhuvanaṃ sisakṣy āpaprivān rodasī antarikṣam ||

    यान् । रा॒ये । मर्ता॑न् । सुसू॑दः । अ॒ग्ने॒ । ते । स्या॒म॒ । म॒घऽवा॑नः । व॒यम् । च॒ ।
    छा॒याऽइ॑व । विश्व॑म् । भुव॑नम् । सि॒स॒क्षि॒ । आ॒प॒प्रि॒ऽवान् । रोद॑सी॒ इति॑ । अ॒न्तरि॑क्षम् ॥

    यान् । राये । मर्तान् । सुसूदः । अग्ने । ते । स्याम । मघऽवानः । वयम् । च ।
    छायाऽइव । विश्वम् । भुवनम् । सिसक्षि । आपप्रिऽवान् । रोदसी इति । अन्तरिक्षम् ॥

    yā́n ǀ rāyé ǀ mártān ǀ súsūdaḥ ǀ agne ǀ té ǀ syāma ǀ maghá-vānaḥ ǀ vayám ǀ ca ǀ
    chāyā́-iva ǀ víśvam ǀ bhúvanam ǀ sisakṣi ǀ āpapri-vā́n ǀ ródasī íti ǀ antárikṣam ǁ

    yān ǀ rāye ǀ martān ǀ susūdaḥ ǀ agne ǀ te ǀ syāma ǀ magha-vānaḥ ǀ vayam ǀ ca ǀ
    chāyā-iva ǀ viśvam ǀ bhuvanam ǀ sisakṣi ǀ āpapri-vān ǀ rodasī iti ǀ antarikṣam ǁ

    1.73.8 Aṣṭaka 1.5.20.3Anuvāka 1.12.89

  9. Ṛk 9

    अर्व॑द्भिरग्ने॒ अर्व॑तो॒ नृभि॒र्नॄन्वी॒रैर्वी॒रान्व॑नुयामा॒ त्वोताः॑ ।
    ई॒शा॒नासः॑ पितृवि॒त्तस्य॑ रा॒यो वि सू॒रयः॑ श॒तहि॑मा नो अश्युः ॥

    अर्वद्भिर् अग्ने अर्वतो नृभिर् नॄन् वीरैर् वीरान् वनुयामा त्वोताः |
    ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अश्युः ||

    árvadbhiragne árvato nṛ́bhirnṝ́nvīráirvīrā́nvanuyāmā tvótāḥ ǀ
    īśānā́saḥ pitṛvittásya rāyó ví sūráyaḥ śatáhimā no aśyuḥ ǁ

    arvadbhir agne arvato nṛbhir nṝn vīrair vīrān vanuyāmā tvotāḥ |
    īśānāsaḥ pitṛvittasya rāyo vi sūrayaḥ śatahimā no aśyuḥ ||

    अर्व॑त्ऽभिः । अ॒ग्ने॒ । अर्व॑तः । नृऽभिः॑ । नॄन् । वी॒रैः । वी॒रान् । व॒नु॒या॒म॒ । त्वाऽऊ॑ताः ।
    ई॒शा॒नासः॑ । पि॒तृ॒ऽवि॒त्तस्य॑ । रा॒यः । वि । सू॒रयः॑ । श॒तऽहि॑माः । नः॒ । अ॒श्युः॒ ॥

    अर्वत्ऽभिः । अग्ने । अर्वतः । नृऽभिः । नॄन् । वीरैः । वीरान् । वनुयाम । त्वाऽऊताः ।
    ईशानासः । पितृऽवित्तस्य । रायः । वि । सूरयः । शतऽहिमाः । नः । अश्युः ॥

    árvat-bhiḥ ǀ agne ǀ árvataḥ ǀ nṛ́-bhiḥ ǀ nṝ́n ǀ vīráiḥ ǀ vīrā́n ǀ vanuyāma ǀ tvā́-ūtāḥ ǀ
    īśānā́saḥ ǀ pitṛ-vittásya ǀ rāyáḥ ǀ ví ǀ sūráyaḥ ǀ śatá-himāḥ ǀ naḥ ǀ aśyuḥ ǁ

    arvat-bhiḥ ǀ agne ǀ arvataḥ ǀ nṛ-bhiḥ ǀ nṝn ǀ vīraiḥ ǀ vīrān ǀ vanuyāma ǀ tvā-ūtāḥ ǀ
    īśānāsaḥ ǀ pitṛ-vittasya ǀ rāyaḥ ǀ vi ǀ sūrayaḥ ǀ śata-himāḥ ǀ naḥ ǀ aśyuḥ ǁ

    1.73.9 Aṣṭaka 1.5.20.4Anuvāka 1.12.90

  10. Ṛk 10

    ए॒ता ते॑ अग्न उ॒चथा॑नि वेधो॒ जुष्टा॑नि संतु॒ मन॑से हृ॒दे च॑ ।
    श॒केम॑ रा॒यः सु॒धुरो॒ यमं॒ तेऽधि॒ श्रवो॑ दे॒वभ॑क्तं॒ दधा॑नाः ॥

    एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च |
    शकेम रायः सुधुरो यमं ते ऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ||

    etā́ te agna ucáthāni vedho júṣṭāni santu mánase hṛdé ca ǀ
    śakéma rāyáḥ sudhúro yámam té’dhi śrávo devábhaktam dádhānāḥ ǁ

    etā te agna ucathāni vedho juṣṭāni santu manase hṛde ca |
    śakema rāyaḥ sudhuro yamaṃ te 'dhi śravo devabhaktaṃ dadhānāḥ ||

    ए॒ता । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । उ॒चथा॑नि । वे॒धः॒ । जुष्टा॑नि । स॒न्तु॒ । मन॑से । हृ॒दे । च॒ ।
    श॒केम॑ । रा॒यः । सु॒ऽधुरः॑ । यम॑म् । ते॒ । अधि॑ । श्रवः॑ । दे॒वऽभ॑क्तम् । दधा॑नाः ॥

    एता । ते । अग्ने । उचथानि । वेधः । जुष्टानि । सन्तु । मनसे । हृदे । च ।
    शकेम । रायः । सुऽधुरः । यमम् । ते । अधि । श्रवः । देवऽभक्तम् । दधानाः ॥

    etā́ ǀ te ǀ agne ǀ ucáthāni ǀ vedhaḥ ǀ júṣṭāni ǀ santu ǀ mánase ǀ hṛdé ǀ ca ǀ
    śakéma ǀ rāyáḥ ǀ su-dhúraḥ ǀ yámam ǀ te ǀ ádhi ǀ śrávaḥ ǀ devá-bhaktam ǀ dádhānāḥ ǁ

    etā ǀ te ǀ agne ǀ ucathāni ǀ vedhaḥ ǀ juṣṭāni ǀ santu ǀ manase ǀ hṛde ǀ ca ǀ
    śakema ǀ rāyaḥ ǀ su-dhuraḥ ǀ yamam ǀ te ǀ adhi ǀ śravaḥ ǀ deva-bhaktam ǀ dadhānāḥ ǁ

    1.73.10 Aṣṭaka 1.5.20.5Anuvāka 1.12.91

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.73 · Agni

Interpretations

Sri Aurobindo

Ṛk 1

He is like an ancestral wealth that founds our strength, perfect in his leading like the command27 of one who knows, he is like a guest lying happily well-pleased, he is like a priest of invocation and increases the house of his worshipper. (16HTMF 106)

हिन्दी

वह एक पैतृक धन के समान हैं जो हमारी शक्ति की स्थापना करते हैं, अपने नेतृत्व में पूर्ण, उसकी आज्ञा (या शिक्षण) के समान जो ज्ञानी है, वह एक अतिथि के समान हैं जो आनंद से अति-प्रसन्न लेटे हुए हैं, वह आह्वान के होता के समान हैं और अपने उपासक के गृह का वर्धन करते हैं।

Ṛk 2

He is like the divine Sun true in his thoughts and guards by his will all our strong places; he is like a splendour manifoldly expressed, he is like a blissful self and our support.28 (16HTMF 106)

हिन्दी

वह एक दिव्य सूर्य के समान हैं, अपने विचारों में सच्चे और अपनी संकल्प-शक्ति से हमारे संपूर्ण प्रबल क्षेत्रों को सुरक्षित रखते हैं; वे विभिन्न रूपों में व्यक्त एक वैभव के समान हैं, वे एक आनंदपूर्ण आत्मा के समान हैं और हमारा आधार हैं (या, चिंतन के लक्ष्य हैं (जिन्हें विचारों में परिपुष्ट करना हैं), आत्मा के समान आनंदमय हैं)।

Ṛk 3

He is like a God upholding the world and he inhabits earth like a good and friendly king: he is like a company of heroes sitting in our front, dwelling in our house; he is as if a blameless wife beloved of her lord. (16HTMF 106)

हिन्दी

पृथ्वी को उठाए हुए, वे एक देव के समान हैं और वे धरती में एक शुभ और मित्रवत नृप के रूप में निवास करते हैं: वे हमारे आगे बैठे हुए योद्धाओं की सेना के समान हैं, हमारे गृह में रहते हुए; वे, जैसे कि अपने पति की प्रिय, एक दोषरहित पत्नि।

Ṛk 4

Such art thou, O Fire, to whom men cleave, kindled eternal in the house, in the abiding worlds of thy habitation. They have founded within upon thee a great light; become a universal life holder of the riches. (16HTMF 106)

हिन्दी

ऐसे हैं आप, हे अग्नि, जिनसे मनुष्य चिपके रहते हैं, आपके निवास के स्थाई लोकों में, गृह में नित्य संदीप्त। उन्होंने, अपने भीतर, आप पर एक महान प्रकाश स्थापित किया है; आप सर्वव्यापक निधि के प्राण-धारक बन जाइये।

Ṛk 5

O Fire, may the masters of wealth enjoy thy satisfactions, the illumined wise Ones givers of the whole of life: may we conquer the plenitude from the foe in our battles29 holding our part in the Gods for inspired knowledge.(16HTMF 107)

हिन्दी

हे अग्नि, निधि के स्वामीगण आपकी तृप्तियों का आनंद उठा सकें, वे प्रकाशमान विवेकी गण, संपूर्ण जीवन को समर्पित करने वाले: अपने निजि भाग को देवों में उत्प्रेरित ज्ञान के लिये संभाले हुए, हमारे युद्धों में हम शत्रुओं से विपुलता को जीत सकें (या, हम शूरवीर, युद्ध में, बाहुल्य पर विजय प्राप्त कर सकें)।

Ṛk 6

The fostering cows of the Truth (dhenavaU, an image applied to the rivers, while gDvaU or usrDU expresses the luminous cows of the Sun) nourished him, lowing, with happy udders, enjoyed in heaven; obtaining right thinking as a boon from the supreme (plane) the rivers flowed wide and evenly over the hill. (SABCL, Vol. 10, p. 193)

The milch-cows of the Truth, enjoyed in heaven, full-uddered, desiring us, have fed us with their milk: praying for right-thinking from the Beyond the Rivers flowed wide over the Mountain. (SABCL, Vol. 11, pp. 64-65)

हिन्दी

परमसत्य की दुग्ध-धेनुओं ने, जिनका स्वर्ग में आनंद लिया जाता है (या, जिन्हें स्वर्ग के साथ बाँटा जाता है), भरे हुए थनों से सम्पन्न, हमारी वांछा करते हुए, अपने दूध से हमारा पोषण किया है: परात्पर से सुमति की प्रार्थना करते हुए, नदियाँ, पहाड़ पर विस्तृत बहीं।

Ṛk 7

O Fire, in thee praying for right-thinking, the masters of sacrifice set31 inspired knowledge in heaven: they made night and dawn of different forms and joined together the black and the rosy hue. (16HTMF 107)

हिन्दी

हे अग्नि, सुमति के लिये प्रार्थना करते हुए, यज्ञ के अधिकारियों ने आपके माध्यम से, स्वर्ग में उत्प्रेरित ज्ञान को व्यवस्थित किया : उन्होंने रात्री और उषा को भिन्न-भिन्न रूप दिये और कृष्ण वर्ण और गुलाबी वर्ण को एक साथ जोड़ दिया।

Ṛk 8

The mortals whom thou speedest to the Treasure, may we be of them, the lords of riches and we. Filling earth and heaven and mid-air thou clingest to the whole world like a shadow. (16HTMF 107)

हिन्दी

जिन मर्त्यों को आप निधि की ओर शीघ्र भेजते हैं, हम उनमें से हो सकें, निधि के अधिकारी और हम। पृथ्वी और स्वर्ग और अन्तरिक्ष को भरते हुए, एक छाया के समान आप संपूर्ण जगत से लिपटते हैं।

Ṛk 9

O Fire, safeguarded by thee may we conquer the war-horses by our war-horses, the strong men by our strong men, the heroes by our heroes; may our illumined wise ones become masters of the treasure gained by the fathers, and possess it living a hundred winters. (16HTMF 108)

हिन्दी

हे अग्नि, आपके द्वारा सुरक्षित (या सम्भाले हुए), हम अपने युद्ध के अश्वों द्वारा युद्ध के अश्वों पर विजय प्राप्त कर सकें, अपने सूरमाओं द्वारा सूरमाओं पर विजय प्राप्त कर सकें, अपने वीरों द्वारा वीरों पर विजय प्राप्त कर सकें; हमारे प्रकाशमान विवेकी गण, पित्रों द्वारा प्राप्त निधि के अधिकारी बन सकें, और सौ वर्ष जीते हुए उस निधि के स्वामी हो सकें।

Ṛk 10

O ordainer of things, O Fire, may these utterances be acceptable to thee, to the mind and to the heart; may we have strength to control with firm yoke thy riches, holding in thee the inspired knowledge enjoyed by the gods.32 (16HTMF 108)

हिन्दी

हे वस्तुओं के नायक, हे अग्नि, यह उक्तियाँ आपको स्वीकार होवें, मनस और हृदय को; आपकी निधियों को दृढ़ता पूर्वक नियंत्रित रखने की हम में शक्ति हो सके, आप में उत्प्रेरित ज्ञान को धारण किये हुए, जिसका देवगण आनंद उठाते हैं (या, जिसे देवगण बाँटते हैं)।