Ṛgveda · Maṇḍala 1

Sūkta 12

Agni · Medhātithi Kāṇva · 12 ṛks

Link
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Medhātithi Kāṇva
Chandas छन्दस्
Gāyatrī
Metres by ṛk

1st set of styles gāyatrī (1, 2, 7-9, 11, 12); nicṛdgāyatrī (3, 5); pipīlikāmadhyānicṛdgāyatrī (4, 10); virāḍgāyatrī (6)

2nd set of styles gāyatrī

  1. Ṛk 1

    अ॒ग्निं दू॒तं वृ॑णीमहे॒ होता॑रं वि॒श्ववे॑दसं ।
    अ॒स्य य॒ज्ञस्य॑ सु॒क्रतुं॑ ॥

    अग्निं दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसम् |
    अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम् ||

    agním dūtám vṛṇīmahe hótāram viśvávedasam ǀ
    asyá yajñásya sukrátum ǁ

    agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe hotāraṃ viśvavedasam |
    asya yajñasya sukratum ||

    अ॒ग्निम् । दू॒तम् । वृ॒णी॒म॒हे॒ । होता॑रम् । वि॒श्वऽवे॑दसम् ।
    अ॒स्य । य॒ज्ञस्य॑ । सु॒ऽक्रतु॑म् ॥

    अग्निम् । दूतम् । वृणीमहे । होतारम् । विश्वऽवेदसम् ।
    अस्य । यज्ञस्य । सुऽक्रतुम् ॥

    agním ǀ dūtám ǀ vṛṇīmahe ǀ hótāram ǀ viśvá-vedasam ǀ
    asyá ǀ yajñásya ǀ su-krátum ǁ

    agnim ǀ dūtam ǀ vṛṇīmahe ǀ hotāram ǀ viśva-vedasam ǀ
    asya ǀ yajñasya ǀ su-kratum ǁ

    1.12.1 Aṣṭaka 1.1.22.1Anuvāka 1.4.1

  2. Ṛk 2

    अ॒ग्निम॑ग्निं॒ हवी॑मभिः॒ सदा॑ हवंत वि॒श्पतिं॑ ।
    ह॒व्य॒वाहं॑ पुरुप्रि॒यं ॥

    अग्निम्-अग्निं हवीमभिः सदा हवन्त विश्पतिम् |
    हव्यवाहम् पुरुप्रियम् ||

    agnímagnim hávīmabhiḥ sádā havanta viśpátim ǀ
    havyavā́ham purupriyám ǁ

    agnim-agniṃ havīmabhiḥ sadā havanta viśpatim |
    havyavāham purupriyam ||

    अ॒ग्निम्ऽअ॑ग्निम् । हवी॑मऽभिः । सदा॑ । ह॒व॒न्त॒ । वि॒श्पति॑म् ।
    ह॒व्य॒ऽवाह॑म् । पु॒रु॒ऽप्रि॒यम् ॥

    अग्निम्ऽअग्निम् । हवीमऽभिः । सदा । हवन्त । विश्पतिम् ।
    हव्यऽवाहम् । पुरुऽप्रियम् ॥

    agním-agnim ǀ hávīma-bhiḥ ǀ sádā ǀ havanta ǀ viśpátim ǀ
    havya-vā́ham ǀ puru-priyám ǁ

    agnim-agnim ǀ havīma-bhiḥ ǀ sadā ǀ havanta ǀ viśpatim ǀ
    havya-vāham ǀ puru-priyam ǁ

    1.12.2 Aṣṭaka 1.1.22.2Anuvāka 1.4.2

  3. Ṛk 3

    अग्ने॑ दे॒वाँ इ॒हा व॑ह जज्ञा॒नो वृ॒क्तब॑र्हिषे ।
    असि॒ होता॑ न॒ ईड्यः॑ ॥

    अग्ने देवां इहा वह जज्ञानो वृक्तबर्हिषे |
    असि होता न ईड्यः ||

    ágne devā́m̐ ihā́ vaha jajñānó vṛktábarhiṣe ǀ
    ási hótā na ī́ḍyaḥ ǁ

    agne devāṃ ihā vaha jajñāno vṛktabarhiṣe |
    asi hotā na īḍyaḥ ||

    अग्ने॑ । दे॒वान् । इ॒ह । आ । व॒ह॒ । ज॒ज्ञा॒नः । वृ॒क्तऽब॑र्हिषे ।
    असि॑ । होता॑ । नः॒ । ईड्यः॑ ॥

    अग्ने । देवान् । इह । आ । वह । जज्ञानः । वृक्तऽबर्हिषे ।
    असि । होता । नः । ईड्यः ॥

    ágne ǀ devā́n ǀ ihá ǀ ā́ ǀ vaha ǀ jajñānáḥ ǀ vṛktá-barhiṣe ǀ
    ási ǀ hótā ǀ naḥ ǀ ī́ḍyaḥ ǁ

    agne ǀ devān ǀ iha ǀ ā ǀ vaha ǀ jajñānaḥ ǀ vṛkta-barhiṣe ǀ
    asi ǀ hotā ǀ naḥ ǀ īḍyaḥ ǁ

    1.12.3 Aṣṭaka 1.1.22.3Anuvāka 1.4.3

  4. Ṛk 4

    ताँ उ॑श॒तो वि बो॑धय॒ यद॑ग्ने॒ यासि॑ दू॒त्यं॑ ।
    दे॒वैरा स॑त्सि ब॒र्हिषि॑ ॥

    तां उशतो वि बोधय यद् अग्ने यासि दूत्यम् |
    देवैर् आ सत्सि बर्हिषि ||

    tā́m̐ uśató ví bodhaya yádagne yā́si dūtyám ǀ
    deváirā́ satsi barhíṣi ǁ

    tāṃ uśato vi bodhaya yad agne yāsi dūtyam |
    devair ā satsi barhiṣi ||

    तान् । उ॒श॒तः । वि । बो॒ध॒य॒ । यत् । अ॒ग्ने॒ । यासि॑ । दू॒त्य॑म् ।
    दे॒वैः । आ । स॒त्सि॒ । ब॒र्हिषि॑ ॥

    तान् । उशतः । वि । बोधय । यत् । अग्ने । यासि । दूत्यम् ।
    देवैः । आ । सत्सि । बर्हिषि ॥

    tā́n ǀ uśatáḥ ǀ ví ǀ bodhaya ǀ yát ǀ agne ǀ yā́si ǀ dūtyám ǀ
    deváiḥ ǀ ā́ ǀ satsi ǀ barhíṣi ǁ

    tān ǀ uśataḥ ǀ vi ǀ bodhaya ǀ yat ǀ agne ǀ yāsi ǀ dūtyam ǀ
    devaiḥ ǀ ā ǀ satsi ǀ barhiṣi ǁ

    1.12.4 Aṣṭaka 1.1.22.4Anuvāka 1.4.4

  5. Ṛk 5

    घृता॑हवन दीदिवः॒ प्रति॑ ष्म॒ रिष॑तो दह ।
    अग्ने॒ त्वं र॑क्ष॒स्विनः॑ ॥

    घृताहवन दीदिवः प्रति ष्म रिषतो दह |
    अग्ने त्वं रक्षस्विनः ||

    ghṛ́tāhavana dīdivaḥ práti ṣma ríṣato daha ǀ
    ágne tvám rakṣasvínaḥ ǁ

    ghṛtāhavana dīdivaḥ prati ṣma riṣato daha |
    agne tvaṃ rakṣasvinaḥ ||

    घृत॑ऽआहवन । दी॒दि॒ऽवः॒ । प्रति॑ । स्म॒ । रिष॑तः । द॒ह॒ ।
    अग्ने॑ । त्वम् । र॒क्ष॒स्विनः॑ ॥

    घृतऽआहवन । दीदिऽवः । प्रति । स्म । रिषतः । दह ।
    अग्ने । त्वम् । रक्षस्विनः ॥

    ghṛ́ta-āhavana ǀ dīdi-vaḥ ǀ práti ǀ sma ǀ ríṣataḥ ǀ daha ǀ
    ágne ǀ tvám ǀ rakṣasvínaḥ ǁ

    ghṛta-āhavana ǀ dīdi-vaḥ ǀ prati ǀ sma ǀ riṣataḥ ǀ daha ǀ
    agne ǀ tvam ǀ rakṣasvinaḥ ǁ

    1.12.5 Aṣṭaka 1.1.22.5Anuvāka 1.4.5

  6. Ṛk 6

    अ॒ग्निना॒ग्निः समि॑ध्यते क॒विर्गृ॒हप॑ति॒र्युवा॑ ।
    ह॒व्य॒वाड् जु॒ह्वा॑स्यः ॥

    अग्निनाग्निः सम् इध्यते कविर् गृहपतिर् युवा |
    हव्यवाड् जुह्वास्यः ||

    agnínāgníḥ sámidhyate kavírgṛhápatiryúvā ǀ
    havyavā́ḍ juhvā́syaḥ ǁ

    agnināgniḥ sam idhyate kavir gṛhapatir yuvā |
    havyavāḍ juhvāsyaḥ ||

    अ॒ग्निना॑ । अ॒ग्निः । सम् । इ॒ध्य॒ते॒ । क॒विः । गृ॒हऽप॑तिः । युवा॑ ।
    ह॒व्य॒ऽवाट् । जु॒हुऽआ॑स्यः ॥

    अग्निना । अग्निः । सम् । इध्यते । कविः । गृहऽपतिः । युवा ।
    हव्यऽवाट् । जुहुऽआस्यः ॥

    agnínā ǀ agníḥ ǀ sám ǀ idhyate ǀ kavíḥ ǀ gṛhá-patiḥ ǀ yúvā ǀ
    havya-vā́ṭ ǀ juhú-āsyaḥ ǁ

    agninā ǀ agniḥ ǀ sam ǀ idhyate ǀ kaviḥ ǀ gṛha-patiḥ ǀ yuvā ǀ
    havya-vāṭ ǀ juhu-āsyaḥ ǁ

    1.12.6 Aṣṭaka 1.1.22.6Anuvāka 1.4.6

  7. Ṛk 7

    क॒विम॒ग्निमुप॑ स्तुहि स॒त्यध॑र्माणमध्व॒रे ।
    दे॒वम॑मीव॒चात॑नं ॥

    कविम् अग्निम् उप स्तुहि सत्यधर्माणम् अध्वरे |
    देवम् अमीवचातनम् ||

    kavímagnímúpa stuhi satyádharmāṇamadhvaré ǀ
    devámamīvacā́tanam ǁ

    kavim agnim upa stuhi satyadharmāṇam adhvare |
    devam amīvacātanam ||

    क॒विम् । अ॒ग्निम् । उप॑ । स्तु॒हि॒ । स॒त्यऽध॑र्माणम् । अ॒ध्व॒रे ।
    दे॒वम् । अ॒मी॒व॒ऽचात॑नम् ॥

    कविम् । अग्निम् । उप । स्तुहि । सत्यऽधर्माणम् । अध्वरे ।
    देवम् । अमीवऽचातनम् ॥

    kavím ǀ agním ǀ úpa ǀ stuhi ǀ satyá-dharmāṇam ǀ adhvaré ǀ
    devám ǀ amīva-cā́tanam ǁ

    kavim ǀ agnim ǀ upa ǀ stuhi ǀ satya-dharmāṇam ǀ adhvare ǀ
    devam ǀ amīva-cātanam ǁ

    1.12.7 Aṣṭaka 1.1.23.1Anuvāka 1.4.7

  8. Ṛk 8

    यस्त्वाम॑ग्ने ह॒विष्प॑तिर्दू॒तं दे॑व सप॒र्यति॑ ।
    तस्य॑ स्म प्रावि॒ता भ॑व ॥

    यस् त्वाम् अग्ने हविष्पतिर् दूतं देव सपर्यति |
    तस्य स्म प्राविता भव ||

    yástvā́magne havíṣpatirdūtám deva saparyáti ǀ
    tásya sma prāvitā́ bhava ǁ

    yas tvām agne haviṣpatir dūtaṃ deva saparyati |
    tasya sma prāvitā bhava ||

    यः । त्वाम् । अ॒ग्ने॒ । ह॒विःऽप॑तिः । दू॒तम् । दे॒व॒ । स॒प॒र्यति॑ ।
    तस्य॑ । स्म॒ । प्र॒ऽअ॒वि॒ता । भ॒व॒ ॥

    यः । त्वाम् । अग्ने । हविःऽपतिः । दूतम् । देव । सपर्यति ।
    तस्य । स्म । प्रऽअविता । भव ॥

    yáḥ ǀ tvā́m ǀ agne ǀ havíḥ-patiḥ ǀ dūtám ǀ deva ǀ saparyáti ǀ
    tásya ǀ sma ǀ pra-avitā́ ǀ bhava ǁ

    yaḥ ǀ tvām ǀ agne ǀ haviḥ-patiḥ ǀ dūtam ǀ deva ǀ saparyati ǀ
    tasya ǀ sma ǀ pra-avitā ǀ bhava ǁ

    1.12.8 Aṣṭaka 1.1.23.2Anuvāka 1.4.8

  9. Ṛk 9

    यो अ॒ग्निं दे॒ववी॑तये ह॒विष्माँ॑ आ॒विवा॑सति ।
    तस्मै॑ पावक मृळय ॥

    यो अग्निं देववीतये हविष्मां आविवासति |
    तस्मै पावक मृऌअय ||

    yó agním devávītaye havíṣmām̐ āvívāsati ǀ
    tásmai pāvaka mṛḷaya ǁ

    yo agniṃ devavītaye haviṣmāṃ āvivāsati |
    tasmai pāvaka mṛḷaya ||

    यः । अ॒ग्निम् । दे॒वऽवी॑तये । ह॒विष्मा॑न् । आ॒ऽविवा॑सति ।
    तस्मै॑ । पा॒व॒क॒ । मृ॒ळ॒य॒ ॥

    यः । अग्निम् । देवऽवीतये । हविष्मान् । आऽविवासति ।
    तस्मै । पावक । मृळय ॥

    yáḥ ǀ agním ǀ devá-vītaye ǀ havíṣmān ǀ ā-vívāsati ǀ
    tásmai ǀ pāvaka ǀ mṛḷaya ǁ

    yaḥ ǀ agnim ǀ deva-vītaye ǀ haviṣmān ǀ ā-vivāsati ǀ
    tasmai ǀ pāvaka ǀ mṛḷaya ǁ

    1.12.9 Aṣṭaka 1.1.23.3Anuvāka 1.4.9

  10. Ṛk 10

    स नः॑ पावक दीदि॒वोऽग्ने॑ दे॒वाँ इ॒हा व॑ह ।
    उप॑ य॒ज्ञं ह॒विश्च॑ नः ॥

    स नः पावक दीदिवो ऽग्ने देवां इहा वह |
    उप यज्ञं हविश् च नः ||

    sá naḥ pāvaka dīdivó’gne devā́m̐ ihā́ vaha ǀ
    úpa yajñám havíśca naḥ ǁ

    sa naḥ pāvaka dīdivo 'gne devāṃ ihā vaha |
    upa yajñaṃ haviś ca naḥ ||

    सः । नः॒ । पा॒व॒क॒ । दी॒दि॒ऽवः॒ । अग्ने॑ । दे॒वान् । इ॒ह । आ । व॒ह॒ ।
    उप॑ । य॒ज्ञम् । ह॒विः । च॒ । नः॒ ॥

    सः । नः । पावक । दीदिऽवः । अग्ने । देवान् । इह । आ । वह ।
    उप । यज्ञम् । हविः । च । नः ॥

    sáḥ ǀ naḥ ǀ pāvaka ǀ dīdi-vaḥ ǀ ágne ǀ devā́n ǀ ihá ǀ ā́ ǀ vaha ǀ
    úpa ǀ yajñám ǀ havíḥ ǀ ca ǀ naḥ ǁ

    saḥ ǀ naḥ ǀ pāvaka ǀ dīdi-vaḥ ǀ agne ǀ devān ǀ iha ǀ ā ǀ vaha ǀ
    upa ǀ yajñam ǀ haviḥ ǀ ca ǀ naḥ ǁ

    1.12.10 Aṣṭaka 1.1.23.4Anuvāka 1.4.10

  11. Ṛk 11

    स नः॒ स्तवा॑न॒ आ भ॑र गाय॒त्रेण॒ नवी॑यसा ।
    र॒यिं वी॒रव॑ती॒मिषं॑ ॥

    स न स्तवान आ भर गायत्रेण नवीयसा |
    रयिं वीरवतीम् इषम् ||

    sá naḥ stávāna ā́ bhara gāyatréṇa návīyasā ǀ
    rayím vīrávatīmíṣam ǁ

    sa na stavāna ā bhara gāyatreṇa navīyasā |
    rayiṃ vīravatīm iṣam ||

    सः । नः॒ । स्तवा॑नः । आ । भ॒र॒ । गा॒य॒त्रेण॑ । नवी॑यसा ।
    र॒यिम् । वी॒रऽव॑तीम् । इष॑म् ॥

    सः । नः । स्तवानः । आ । भर । गायत्रेण । नवीयसा ।
    रयिम् । वीरऽवतीम् । इषम् ॥

    sáḥ ǀ naḥ ǀ stávānaḥ ǀ ā́ ǀ bhara ǀ gāyatréṇa ǀ návīyasā ǀ
    rayím ǀ vīrá-vatīm ǀ íṣam ǁ

    saḥ ǀ naḥ ǀ stavānaḥ ǀ ā ǀ bhara ǀ gāyatreṇa ǀ navīyasā ǀ
    rayim ǀ vīra-vatīm ǀ iṣam ǁ

    1.12.11 Aṣṭaka 1.1.23.5Anuvāka 1.4.11

  12. Ṛk 12

    अग्ने॑ शु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ विश्वा॑भिर्दे॒वहू॑तिभिः ।
    इ॒मं स्तोमं॑ जुषस्व नः ॥

    अग्ने शुक्रेण शोचिषा विश्वाभिर् देवहूतिभिः |
    इमं स्तोमं जुषस्व नः ||

    ágne śukréṇa śocíṣā víśvābhirdeváhūtibhiḥ ǀ
    imám stómam juṣasva naḥ ǁ

    agne śukreṇa śociṣā viśvābhir devahūtibhiḥ |
    imaṃ stomaṃ juṣasva naḥ ||

    अग्ने॑ । शु॒क्रेण॑ । शो॒चिषा॑ । विश्वा॑भिः । दे॒वहू॑तिऽभिः ।
    इ॒मम् । स्तोम॑म् । जु॒ष॒स्व॒ । नः॒ ॥

    अग्ने । शुक्रेण । शोचिषा । विश्वाभिः । देवहूतिऽभिः ।
    इमम् । स्तोमम् । जुषस्व । नः ॥

    ágne ǀ śukréṇa ǀ śocíṣā ǀ víśvābhiḥ ǀ deváhūti-bhiḥ ǀ
    imám ǀ stómam ǀ juṣasva ǀ naḥ ǁ

    agne ǀ śukreṇa ǀ śociṣā ǀ viśvābhiḥ ǀ devahūti-bhiḥ ǀ
    imam ǀ stomam ǀ juṣasva ǀ naḥ ǁ

    1.12.12 Aṣṭaka 1.1.23.6Anuvāka 1.4.12

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.12 · Agni

Interpretations

Sri Aurobindo

Ṛk 1

We choose Agni, the summoner, the all-knowing, the messenger, the will effective of this sacrifice.

हिन्दी

हम अग्नि का चयन करते हैं, जो होता हैं, सर्वज्ञ हैं, दूत हैं, इस यज्ञ की प्रभावशाली संकल्प-शक्ति हैं।

Ṛk 2

To the Lord of the creatures, the bearer of our offerings, the beloved of Many, to every flame the sacrificers ever call with hymns that summon the Gods, One in whom are many dear things.

हिन्दी

हे जीवों के पति, उनके स्वामी, हमारे हव्य (अर्पण) के वाहक, उनके धारक, अनेकों के प्रिय, आपकी प्रत्येक ज्वाला को यज्ञी सदैव, देवों का आह्वान करने वाली स्तुतियों से पुकारते हैं, आप, जिनमें अनेकों प्रिय वस्तुएँ हैं।

Ṛk 3

O Fire, thou being born hither bear the Gods for the sacrifice who spreads the holy seat, thou art our desirable summoning priest.

हिन्दी

हे अग्नि! यहाँ जन्म लेने के कारण, आप, पवित्र आसन बिछाने वाले यज्ञी के लिये, देवों को धारण करते हैं, आप हमारे आह्वान के वांछित होता हैं।

Ṛk 4

O Fire, when thou goest as our envoy, awaken them up who desire our offerings. Take thy seat with the Gods on the holy grass.

हिन्दी

हे अग्नि! जब आप हमारे दूत, हमारे प्रतिनिधि के रूप में जाते हैं, तो उन्हें जागृत करिये जो हमारे अर्पण के अभिलाषी हैं। देवों के साथ पवित्र कुशा पर अपना आसन ग्रहण करिये।

Ṛk 5

O Fire, thou who art called by the offerings of clarity, thou shining one, do thou oppose and burn down the haters that confine.

हिन्दी

हे अग्नि! आप, जिन्हें स्पष्टता के अर्पण से, घृत से आवाहित किया जाता है, देदीप्यमान, परिसीमित करने वाले बैरियों का प्रतिरोध कर, आप उन्हें दाह (जला) दीजिये।

Ṛk 6

By the fire is the fire perfectly kindled, the seer, the lord of the house, the youth, the bearer of offering whose mouth receives the offerings.

हिन्दी

अग्नि देव द्वारा अग्नि पूर्ण रूप से संदीप्त होती है, वह दृष्टा, वह गृह के पति, गृह के स्वामी, वह युवक, वह अर्पण के धारक, जिनकी जिह्वा हव्य को ग्रहण करती है।

Ṛk 7

To the divine flame, the seer, him whose law of being is the Truth, the shining one, the destroyer of all evils, approach and chant the hymn of praise.

हिन्दी

हे दिव्य ज्वाला, दृष्टा, वह जिसकी सत्ता का धर्म परम सत्य है, जो देदीप्यमान हैं, संपूर्ण अमंगल के विध्वंसक हैं, समीप आइये और प्रशंसा की स्तुति गाइये।

Ṛk 8

O Flame, O divine messenger, the lord of the offerings who waits on thee, of him become the protector.

हिन्दी

हे ज्वाला, हे दिव्य दूत, यज्ञ का यजमान जो आपका सेवक है, उसके रक्षक बनिये।

Ṛk 9

He who with the offerings approaches the divine force, for the Birth of the Gods, O Purifier, on him have grace.

हिन्दी

वह, जो देवों के जन्म के लिये, अर्पण के साथ दिव्य शक्ति का सन्निकर्ष करता है, हे पावक, उस पर कृपा करिये।

Ṛk 10

O shining flame, thou who purifiest, hither bear the Gods to our offerings and to our sacrifice.

हिन्दी

हे देदीप्यमान ज्वाला, आप जो पावक हैं, यहाँ हमारे यज्ञ और हमारे अर्पण (हव्य) की ओर देवों को लाइए।

Ṛk 11

Thou adored by our fresh Gayatri rhythms bring for us the felicity and force full of hero’s strength.

हिन्दी

आप, हमारे नवीन गायत्री लयों से आराधित, आनंद और वीरबल से भरपूर शक्ति हमारे लिये लाइये।

Ṛk 12

O Fire, with thy lustres white, and all thy divine hymns that summon the Gods, come and accept this hymn that we affirm.

हिन्दी

हे अग्नि, अपने श्वेत तेज के साथ, और देवों का आह्वान करने वाली आपकी संपूर्ण दिव्य स्तुतियों के साथ, आइये और इस स्तुति को स्वीकार करिये जिसे हम पुष्ट कर रहे हैं।