Ṛgveda · Maṇḍala 1

Sūkta 40

Brahmaṇaspati · Kaṇva Ghaura · 8 ṛks

Link
Devatā देवता
Brahmaṇaspati
Ṛṣi ऋषि
Kaṇva Ghaura
Chandas छन्दस्
Bṛhatī, Satobṛhatī
Metres by ṛk

1st set of styles nicṛdupariṣṭād bṛhatī (1, 2); ārcītriṣṭup (3, 7); sataḥpaṅkti (4, 6); pathyāvṛhatī (5); nicṛtpaṅkti (8)

2nd set of styles bṛhatī (1, 3, 5, 7); satobṛhatī (2, 4, 6, 8)

  1. 1

    उत्ति॑ष्ठ ब्रह्मणस्पते देव॒यंत॑स्त्वेमहे ।
    उप॒ प्र यं॑तु म॒रुतः॑ सु॒दान॑व॒ इंद्र॑ प्रा॒शूर्भ॑वा॒ सचा॑ ॥

    उत् तिष्ठ ब्रह्मणस् पते देवयन्तस् त्वेमहे |
    उप प्र यन्तु मरुतः सुदानव इन्द्र प्राशूर् भवा सचा ||

    úttiṣṭha brahmaṇaspate devayántastvemahe ǀ
    úpa prá yantu marútaḥ sudā́nava índra prāśū́rbhavā sácā ǁ

    ut tiṣṭha brahmaṇas pate devayantas tvemahe |
    upa pra yantu marutaḥ sudānava indra prāśūr bhavā sacā ||

    उत् । ति॒ष्ठ॒ । ब्र॒ह्म॒णः॒ । प॒ते॒ । दे॒व॒ऽयन्तः॑ । त्वा॒ । ई॒म॒हे॒ ।
    उप॑ । प्र । य॒न्तु॒ । म॒रुतः॑ । सु॒ऽदान॑वः । इन्द्र॑ । प्रा॒शूः । भ॒व॒ । सचा॑ ॥

    उत् । तिष्ठ । ब्रह्मणः । पते । देवऽयन्तः । त्वा । ईमहे ।
    उप । प्र । यन्तु । मरुतः । सुऽदानवः । इन्द्र । प्राशूः । भव । सचा ॥

    út ǀ tiṣṭha ǀ brahmaṇaḥ ǀ pate ǀ deva-yántaḥ ǀ tvā ǀ īmahe ǀ
    úpa ǀ prá ǀ yantu ǀ marútaḥ ǀ su-dā́navaḥ ǀ índra ǀ prāśū́ḥ ǀ bhava ǀ sácā ǁ

    ut ǀ tiṣṭha ǀ brahmaṇaḥ ǀ pate ǀ deva-yantaḥ ǀ tvā ǀ īmahe ǀ
    upa ǀ pra ǀ yantu ǀ marutaḥ ǀ su-dānavaḥ ǀ indra ǀ prāśūḥ ǀ bhava ǀ sacā ǁ

    1.40.1 Aṣṭaka 1.3.20.1Anuvāka 1.8.61

  2. 2

    त्वामिद्धि स॑हसस्पुत्र॒ मर्त्य॑ उपब्रू॒ते धने॑ हि॒ते ।
    सु॒वीर्यं॑ मरुत॒ आ स्वश्व्यं॒ दधी॑त॒ यो व॑ आच॒के ॥

    त्वाम् इद् धि सहसस् पुत्र मर्त्य उपब्रूते धने हिते |
    सुवीर्यम् मरुत आ स्वश्व्यं दधीत यो व आचके ||

    tvā́míddhí sahasasputra mártya upabrūté dháne hité ǀ
    suvī́ryam maruta ā́ sváśvyam dádhīta yó va ācaké ǁ

    tvām id dhi sahasas putra martya upabrūte dhane hite |
    suvīryam maruta ā svaśvyaṃ dadhīta yo va ācake ||

    त्वाम् । इत् । हि । स॒ह॒सः॒ । पु॒त्र॒ । मर्त्यः॑ । उ॒प॒ऽब्रू॒ते । धने॑ । हि॒ते ।
    सु॒ऽवीर्य॑म् । म॒रु॒तः॒ । आ । सु॒ऽअश्व्य॑म् । दधी॑त । यः । वः॒ । आ॒ऽच॒क्रे ॥

    त्वाम् । इत् । हि । सहसः । पुत्र । मर्त्यः । उपऽब्रूते । धने । हिते ।
    सुऽवीर्यम् । मरुतः । आ । सुऽअश्व्यम् । दधीत । यः । वः । आऽचक्रे ॥

    tvā́m ǀ ít ǀ hí ǀ sahasaḥ ǀ putra ǀ mártyaḥ ǀ upa-brūté ǀ dháne ǀ hité ǀ
    su-vī́ryam ǀ marutaḥ ǀ ā́ ǀ su-áśvyam ǀ dádhīta ǀ yáḥ ǀ vaḥ ǀ ā-cakré ǁ

    tvām ǀ it ǀ hi ǀ sahasaḥ ǀ putra ǀ martyaḥ ǀ upa-brūte ǀ dhane ǀ hite ǀ
    su-vīryam ǀ marutaḥ ǀ ā ǀ su-aśvyam ǀ dadhīta ǀ yaḥ ǀ vaḥ ǀ ā-cakre ǁ

    1.40.2 Aṣṭaka 1.3.20.2Anuvāka 1.8.62

  3. 3

    प्रैतु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॒ प्र दे॒व्ये॑तु सू॒नृता॑ ।
    अच्छा॑ वी॒रं नर्यं॑ पं॒क्तिरा॑धसं दे॒वा य॒ज्ञं न॑यंतु नः ॥

    प्रैतु ब्रह्मणस् पतिः प्र देव्य् एतु सूनृता |
    अच्छा वीरं नर्यम् पङ्क्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः ||

    práitu bráhmaṇaspátiḥ prá devyétu sūnṛ́tā ǀ
    ácchā vīrám náryam paṅktírādhasam devā́ yajñám nayantu naḥ ǁ

    praitu brahmaṇas patiḥ pra devy etu sūnṛtā |
    acchā vīraṃ naryam paṅktirādhasaṃ devā yajñaṃ nayantu naḥ ||

    प्र । ए॒तु॒ । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ । प्र । दे॒वी । ए॒तु॒ । सू॒नृता॑ ।
    अच्छ॑ । वी॒रम् । नर्य॑म् । प॒ङ्क्तिऽरा॑धसम् । दे॒वाः । य॒ज्ञम् । न॒य॒न्तु॒ । नः॒ ॥

    प्र । एतु । ब्रह्मणः । पतिः । प्र । देवी । एतु । सूनृता ।
    अच्छ । वीरम् । नर्यम् । पङ्क्तिऽराधसम् । देवाः । यज्ञम् । नयन्तु । नः ॥

    prá ǀ etu ǀ bráhmaṇaḥ ǀ pátiḥ ǀ prá ǀ devī́ ǀ etu ǀ sūnṛ́tā ǀ
    áccha ǀ vīrám ǀ náryam ǀ paṅktí-rādhasam ǀ devā́ḥ ǀ yajñám ǀ nayantu ǀ naḥ ǁ

    pra ǀ etu ǀ brahmaṇaḥ ǀ patiḥ ǀ pra ǀ devī ǀ etu ǀ sūnṛtā ǀ
    accha ǀ vīram ǀ naryam ǀ paṅkti-rādhasam ǀ devāḥ ǀ yajñam ǀ nayantu ǀ naḥ ǁ

    1.40.3 Aṣṭaka 1.3.20.3Anuvāka 1.8.63

  4. 4

    यो वा॒घते॒ ददा॑ति सू॒नरं॒ वसु॒ स ध॑त्ते॒ अक्षि॑ति॒ श्रवः॑ ।
    तस्मा॒ इळां॑ सु॒वीरा॒मा य॑जामहे सु॒प्रतू॑र्तिमने॒हसं॑ ॥

    यो वाघते ददाति सूनरं वसु स धत्ते अक्षिति श्रवः |
    तस्मा इऌआं सुवीराम् आ यजामहे सुप्रतूर्तिम् अनेहसम् ||

    yó vāgháte dádāti sūnáram vásu sá dhatte ákṣiti śrávaḥ ǀ
    tásmā íḷām suvī́rāmā́ yajāmahe suprátūrtimanehásam ǁ

    yo vāghate dadāti sūnaraṃ vasu sa dhatte akṣiti śravaḥ |
    tasmā iḷāṃ suvīrām ā yajāmahe supratūrtim anehasam ||

    यः । वा॒घते॑ । ददा॑ति । सू॒नर॑म् । वसु॑ । सः । ध॒त्ते॒ । अक्षि॑ति । श्रवः॑ ।
    तस्मै॑ । इळा॑म् । सु॒ऽवीरा॑म् । आ । य॒जा॒म॒हे॒ । सु॒ऽप्रतू॑र्तिम् । अ॒ने॒हस॑म् ॥

    यः । वाघते । ददाति । सूनरम् । वसु । सः । धत्ते । अक्षिति । श्रवः ।
    तस्मै । इळाम् । सुऽवीराम् । आ । यजामहे । सुऽप्रतूर्तिम् । अनेहसम् ॥

    yáḥ ǀ vāgháte ǀ dádāti ǀ sūnáram ǀ vásu ǀ sáḥ ǀ dhatte ǀ ákṣiti ǀ śrávaḥ ǀ
    tásmai ǀ íḷām ǀ su-vī́rām ǀ ā́ ǀ yajāmahe ǀ su-prátūrtim ǀ anehásam ǁ

    yaḥ ǀ vāghate ǀ dadāti ǀ sūnaram ǀ vasu ǀ saḥ ǀ dhatte ǀ akṣiti ǀ śravaḥ ǀ
    tasmai ǀ iḷām ǀ su-vīrām ǀ ā ǀ yajāmahe ǀ su-pratūrtim ǀ anehasam ǁ

    1.40.4 Aṣṭaka 1.3.20.4Anuvāka 1.8.64

  5. 5

    प्र नू॒नं ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्मंत्रं॑ वदत्यु॒क्थ्यं॑ ।
    यस्मि॒न्निंद्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा दे॒वा ओकां॑सि चक्रि॒रे ॥

    प्र नूनम् ब्रह्मणस् पतिर् मन्त्रं वदत्य् उक्थ्यम् |
    यस्मिन्न् इन्द्रो वरुणो मित्रो अर्यमा देवा ओकांसि चक्रिरे ||

    prá nūnám bráhmaṇaspátirmántram vadatyukthyám ǀ
    yásminníndro váruṇo mitró aryamā́ devā́ ókāṃsi cakriré ǁ

    pra nūnam brahmaṇas patir mantraṃ vadaty ukthyam |
    yasminn indro varuṇo mitro aryamā devā okāṃsi cakrire ||

    प्र । नू॒नम् । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ । मन्त्र॑म् । व॒द॒ति॒ । उ॒क्थ्य॑म् ।
    यस्मि॑न् । इन्द्रः॑ । वरु॑णः । मि॒त्रः । अ॒र्य॒मा । दे॒वाः । ओकां॑सि । च॒क्रि॒रे ॥

    प्र । नूनम् । ब्रह्मणः । पतिः । मन्त्रम् । वदति । उक्थ्यम् ।
    यस्मिन् । इन्द्रः । वरुणः । मित्रः । अर्यमा । देवाः । ओकांसि । चक्रिरे ॥

    prá ǀ nūnám ǀ bráhmaṇaḥ ǀ pátiḥ ǀ mántram ǀ vadati ǀ ukthyám ǀ
    yásmin ǀ índraḥ ǀ váruṇaḥ ǀ mitráḥ ǀ aryamā́ ǀ devā́ḥ ǀ ókāṃsi ǀ cakriré ǁ

    pra ǀ nūnam ǀ brahmaṇaḥ ǀ patiḥ ǀ mantram ǀ vadati ǀ ukthyam ǀ
    yasmin ǀ indraḥ ǀ varuṇaḥ ǀ mitraḥ ǀ aryamā ǀ devāḥ ǀ okāṃsi ǀ cakrire ǁ

    1.40.5 Aṣṭaka 1.3.20.5Anuvāka 1.8.65

  6. 6

    तमिद्वो॑चेमा वि॒दथे॑षु शं॒भुवं॒ मंत्रं॑ देवा अने॒हसं॑ ।
    इ॒मां च॒ वाचं॑ प्रति॒हर्य॑था नरो॒ विश्वेद्वा॒मा वो॑ अश्नवत् ॥

    तम् इद् वोचेमा विदथेषु शम्भुवम् मन्त्रं देवा अनेहसम् |
    इमां च वाचम् प्रतिहर्यथा नरो विश्वेद् वामा वो अश्नवत् ||

    támídvocemā vidátheṣu śambhúvam mántram devā anehásam ǀ
    imā́m ca vā́cam pratiháryathā naro víśvédvāmā́ vo aśnavat ǁ

    tam id vocemā vidatheṣu śambhuvam mantraṃ devā anehasam |
    imāṃ ca vācam pratiharyathā naro viśved vāmā vo aśnavat ||

    तम् । इत् । वो॒चे॒म॒ । वि॒दथे॑षु । श॒म्ऽभुव॑म् । मन्त्र॑म् । दे॒वाः॒ । अ॒ने॒हस॑म् ।
    इ॒माम् । च॒ । वाच॑म् । प्र॒ति॒ऽहर्य॑थ । न॒रः॒ । विश्वा॑ । इत् । वा॒मा । वः॒ । अ॒श्न॒व॒त् ॥

    तम् । इत् । वोचेम । विदथेषु । शम्ऽभुवम् । मन्त्रम् । देवाः । अनेहसम् ।
    इमाम् । च । वाचम् । प्रतिऽहर्यथ । नरः । विश्वा । इत् । वामा । वः । अश्नवत् ॥

    tám ǀ ít ǀ vocema ǀ vidátheṣu ǀ śam-bhúvam ǀ mántram ǀ devāḥ ǀ anehásam ǀ
    imā́m ǀ ca ǀ vā́cam ǀ prati-háryatha ǀ naraḥ ǀ víśvā ǀ ít ǀ vāmā́ ǀ vaḥ ǀ aśnavat ǁ

    tam ǀ it ǀ vocema ǀ vidatheṣu ǀ śam-bhuvam ǀ mantram ǀ devāḥ ǀ anehasam ǀ
    imām ǀ ca ǀ vācam ǀ prati-haryatha ǀ naraḥ ǀ viśvā ǀ it ǀ vāmā ǀ vaḥ ǀ aśnavat ǁ

    1.40.6 Aṣṭaka 1.3.21.1Anuvāka 1.8.66

  7. 7

    को दे॑व॒यंत॑मश्नव॒ज्जनं॒ को वृ॒क्तब॑र्हिषं ।
    प्रप्र॑ दा॒श्वान्प॒स्त्या॑भिरस्थितांत॒र्वाव॒त्क्षयं॑ दधे ॥

    को देवयन्तम् अश्नवज् जनं को वृक्तबर्हिषम् |
    प्र-प्र दाश्वान् पस्त्याभिर् अस्थितान्तर्वावत् क्षयं दधे ||

    kó devayántamaśnavajjánam kó vṛktábarhiṣam ǀ
    prápra dāśvā́npastyā́bhirasthitāntarvā́vatkṣáyam dadhe ǁ

    ko devayantam aśnavaj janaṃ ko vṛktabarhiṣam |
    pra-pra dāśvān pastyābhir asthitāntarvāvat kṣayaṃ dadhe ||

    कः । दे॒व॒ऽयन्त॑म् । अ॒श्न॒व॒त् । जन॑म् । कः । वृ॒क्तऽब॑र्हिषम् ।
    प्रऽप्र॑ । दा॒श्वान् । प॒स्त्या॑भिः । अ॒स्थि॒त॒ । अ॒न्तः॒ऽवाव॑त् । क्षय॑म् । द॒धे॒ ॥

    कः । देवऽयन्तम् । अश्नवत् । जनम् । कः । वृक्तऽबर्हिषम् ।
    प्रऽप्र । दाश्वान् । पस्त्याभिः । अस्थित । अन्तःऽवावत् । क्षयम् । दधे ॥

    káḥ ǀ deva-yántam ǀ aśnavat ǀ jánam ǀ káḥ ǀ vṛktá-barhiṣam ǀ
    prá-pra ǀ dāśvā́n ǀ pastyā́bhiḥ ǀ asthita ǀ antaḥ-vā́vat ǀ kṣáyam ǀ dadhe ǁ

    kaḥ ǀ deva-yantam ǀ aśnavat ǀ janam ǀ kaḥ ǀ vṛkta-barhiṣam ǀ
    pra-pra ǀ dāśvān ǀ pastyābhiḥ ǀ asthita ǀ antaḥ-vāvat ǀ kṣayam ǀ dadhe ǁ

    1.40.7 Aṣṭaka 1.3.21.2Anuvāka 1.8.67

  8. 8

    उप॑ क्ष॒त्रं पृं॑ची॒त हंति॒ राज॑भिर्भ॒ये चि॑त्सुक्षि॒तिं द॑धे ।
    नास्य॑ व॒र्ता न त॑रु॒ता म॑हाध॒ने नार्भे॑ अस्ति व॒ज्रिणः॑ ॥

    उप क्षत्रम् पृञ्चीत हन्ति राजभिर् भये चित् सुक्षितिं दधे |
    नास्य वर्ता न तरुता महाधने नार्भे अस्ति वज्रिणः ||

    úpa kṣatrám pṛñcītá hánti rā́jabhirbhayé citsukṣitím dadhe ǀ
    nā́sya vartā́ ná tarutā́ mahādhané nā́rbhe asti vajríṇaḥ ǁ

    upa kṣatram pṛñcīta hanti rājabhir bhaye cit sukṣitiṃ dadhe |
    nāsya vartā na tarutā mahādhane nārbhe asti vajriṇaḥ ||

    उप॑ । क्ष॒त्रम् । पृ॒ञ्ची॒त । हन्ति॑ । राज॑ऽभिः । भ॒ये । चि॒त् । सु॒ऽक्षि॒तिम् । द॒धे॒ ।
    न । अ॒स्य॒ । व॒र्ता । न । त॒रु॒ता । म॒हा॒ऽध॒ने । न । अर्भे॑ । अ॒स्ति॒ । व॒ज्रिणः॑ ॥

    उप । क्षत्रम् । पृञ्चीत । हन्ति । राजऽभिः । भये । चित् । सुऽक्षितिम् । दधे ।
    न । अस्य । वर्ता । न । तरुता । महाऽधने । न । अर्भे । अस्ति । वज्रिणः ॥

    úpa ǀ kṣatrám ǀ pṛñcītá ǀ hánti ǀ rā́ja-bhiḥ ǀ bhayé ǀ cit ǀ su-kṣitím ǀ dadhe ǀ
    ná ǀ asya ǀ vartā́ ǀ ná ǀ tarutā́ ǀ mahā-dhané ǀ ná ǀ árbhe ǀ asti ǀ vajríṇaḥ ǁ

    upa ǀ kṣatram ǀ pṛñcīta ǀ hanti ǀ rāja-bhiḥ ǀ bhaye ǀ cit ǀ su-kṣitim ǀ dadhe ǀ
    na ǀ asya ǀ vartā ǀ na ǀ tarutā ǀ mahā-dhane ǀ na ǀ arbhe ǀ asti ǀ vajriṇaḥ ǁ

    1.40.8 Aṣṭaka 1.3.21.3Anuvāka 1.8.68

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.40 · Brahmaṇaspati

Interpretations

Kapali Shastri

Ṛk 1

Introduction

Though Deities like Agni, Indra are mentioned both in the Veda and in the Puranas, there is a difference in their form, function, abode etc. The very names of some of the Deities of the Veda are heard in the Puranas, Brahmanaspati being one, for instance. Brahmanaspati of the Veda appears in the Tantra Yoga in the form of Ganapati, presiding over parā vāk with his abode in the Muladhara Chakra. Verily he is the Elephant-Om-faced God, Ganapati, worshipped in the Puranas.

In the Veda the three terms - Brahmanaspati, Brihaspati and Brahma – relate to one Deity. In the Veda Brahma stands also for Mantra, Brahma presides over it. Vak, speech, is the creator of the universe. This is not the original intense Vibration, spanda. It is the Power that manifests in Word, the truth seen or intuited in the heart of the creature. The meaningful sound thus expresed is the Vedic Mantra known by the term Brahma. This is the metrical speech by which the universe is impelled from within and without and goes on incessantly.

Though the Infinite Consciousness designated by Saccidananda upholds the universe from its supreme superconscious station, yet it enters the Inconscient and works to release the concealed truths of existence from the insentient waters and lead them upwards in manifestation. This Conscious ness that manifests thus is the Word signified by Brahma. Thus it is that the soul, the being, rising upward in man is called Brahma manifesting as Knowledge-Power in God and Man.

Brahma stresses on the soul-power manifested by the word, not the word itself.

This creative Power manifest as the Word of rhythm in the awakened man on planes above the physical, vital and the mental, is Brahma; its lord is Brihaspati. Brihaspati points to the preeminence of the creative Word - not so much the divine Power which is the base of the creative Word.

Thus one Deity having two constituents is designated by the two terms: Brahma and Brihaspati. Both the elements are coordinated, harmonised and unified in Brahmanaspati.

This is how these three names denote one Deity.

Brihaspati gives to the Gods, especially Indra, the Word enwombed with Knowledge, manifesting the higher Consciousness – Indra being the King of the Gods of the triple world, Lord of the Divine Mind. Brihaspati aids the Maruts. Hence the praise of Brahmanaspati along with the Maruts or with Indra.

Brahmanaspati is stationed within man, as if asleep. In this hymn, there is first a prayer to him to awake. By the power of his Word, the happy speech of truth, the Maruts, Indra, Mitra, Varuna, Aryama and other Gods take their positions in the sacrificer. He himself takes his dwelling in the sacrificer.

Translation

With the rising of Brahmanaspati, the other Gods begin to come. The Rishi prays for their swift arrival.

Commentary

Rise up, Brahmanaspati; aspiring for Gods, we beseech thee. May Maruts with auspicious gifts come hither. O Indra, be swift (to come) with him.

Ṛk 2

Translation

Though Agni is celebrated in the Veda as Son of Strength, this attribute suits Brihaspati because of his association with Agni.

Commentary

O Son of Strength, verily, man calls to thee for the stored wealth. O Maruts, he who praises ye obtains the wealth of power and might.

Ṛk 3

Commentary

May Brahmanaspati arrive. May the Goddess of happy truth-speech arrive. May the Gods lead us to the heroic sacrifice with manifold bounty for man.

Ṛk 4

Translation

When Brahmanaspati awakes in the inner sacrifice and accepts the offering (own being) of the Yajamana, then he himself intones the Mantra for the benefit of the Yajamana and endows him with unending inner hearing.

Ila: seeing Speech.

Commentary

The sacrificer who intones the Mantra, offers the acceptable wealth, he bears the undecaying inspiration, For him we invoke Ila of hero-strength, victorious, unhurtable.

Ṛk 5

Translation

The Gods take their respective positions in the Mantra uttered by Brahmanaspati and are pleased to grace the Yajamana.

Commentary

Brahmanaspati, indeed, proclaims the worthy utterance in which the Gods Indra, Mitra, Varuna, Aryama, make their dwelling.

Ṛk 6

Translation

The Gods are called upon to add to the word of Brahmanaspati, echoed or reflected in the speech of the Rishis.

Commentary

O Gods, we utter the same Mantra, felicitous, faultless, in holy sacrifices. O leaders, accept and brighten this word. May all delectable speech reach ye.

Ṛk 7

Translation

Dwellings of the Cows: the planes of Rays of Consciousness. The treasure is of within, antarvavat.

Commentary

Who can approach the man aspiring for the Gods, him who has readied for them? The offerer has set out through the dwellings of the Cows and attained the abode with treasure within.

Ṛk 8

Commentary

May he gather strength in himself. With the Kings he slays. Though there be cause for alarm, he holds his station. Whether the wealth is large or small, there is none who can move this wielder of the thunderbolt or cross him.