Sign in

Ṛgveda · Maṇḍala 1 · Sūkta 17

Ṛk 1.17.4

Indra, Varuṇa · Medhātithi Kāṇva

The whole sūkta Link

Saṃhitā

यु॒वाकु॒ हि शची॑नां यु॒वाकु॑ सुमती॒नां ।
भू॒याम॑ वाज॒दाव्नां॑ ॥

युवाकु हि शचीनां युवाकु सुमतीनाम् |
भूयाम वाजदाव्नाम् ||

yuvā́ku hí śácīnām yuvā́ku sumatīnā́m ǀ
bhūyā́ma vājadā́vnām ǁ

yuvāku hi śacīnāṃ yuvāku sumatīnām |
bhūyāma vājadāvnām ||

Padapāṭha

यु॒वाकु॑ । हि । शची॑नाम् । यु॒वाकु॑ । सु॒ऽम॒ती॒नाम् ।
भू॒याम॑ । वा॒ज॒दाव्ना॑म् ॥

युवाकु । हि । शचीनाम् । युवाकु । सुऽमतीनाम् ।
भूयाम । वाजदाव्नाम् ॥

yuvā́ku ǀ hí ǀ śácīnām ǀ yuvā́ku ǀ su-matīnā́m ǀ
bhūyā́ma ǀ vājadā́vnām ǁ

yuvāku ǀ hi ǀ śacīnām ǀ yuvāku ǀ su-matīnām ǀ
bhūyāma ǀ vājadāvnām ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk: 01.017.04
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk: 1.1.32.04
Maṇḍala · Anuvāka · Ṛk: 01.04.061
Devatā देवता: Indra, Varuṇa
Ṛṣi ऋषि: Medhātithi Kāṇva
Chandas छन्दस्: Gāyatrī, Pādanicṛt
Svara स्वरः: षड्जः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Interpretations

Kapali Shastri

Translation

Tr. As the strength of the Powers, the strength of the right thinkings, may we be of the donors of plenitude.

Commentary

hi because ; sacinām of the powers; yuvāku virility; sumatinām of right thinkings; yuvāku virility ; bhūyāma may we become (Benedictive to denote prayer. The elision of s is Vedic); therefore 'we seek Indra and Varuna closest' (in the previous Rik); of Powers or of right thinkings, of what kind ? vājadāvnām they who give dadati, plenitude vāja, is vājadāvānaḥ (termination vanip, Vedic). May we be the beings of strength of the Powers that give plenitude, of the auspicious or good activities of Intelligence, is the purport. Let us be possessed of or become the strength itself that belongs to the Powers that gift plenitude or to the activities of Intelligence. Therefore we desire them closest so that this may come to be. Commented upon otherwise, there is no connection with the previous Rik. This is that: because we are the strength of the Powers, because we are the strength of right thinkings, therefore may we be among the gods who gift the plenitude.

Footnote

By deciding upon the meaning of the word yuvāku the trouble in understanding the purport of the Mantra will be mitigated. The word yuvāku is arrived by applying the termination kaku in Unadi sutras to the root yu to mix. That which is mixed is the meaning. This meaning of Sayana's is useful in commenting ritualistically. The form yuvāku is used in this Rik twice. The first yuvāku of faci is a subs-tance connected with the rituals and oblation in the form of Soma mixed with water and other substances. But the second yuvāku of sumati is the laud connected with the Ritviks 'mixed' with laudable virtues. These two are accom-plished. Therefore, in the ritualist context, the purport of the Mantra is, let us be among the sovereign donors of food, vā jadāvnām. In many places Sayana has it : he who desires you is yuvāku. In the passage dasrā puvākavaḥ sutāḥ' we have explained the same as virile, strong Soma-juices. There, following the comment of Sayana in 3.62.1, we spoke of strength as denoted by the term yuva. Here too yuvāku means endowed with virility or strength. If according to the optional theory of Skandasvainin, the singular be said to be used in the place of the plural, yuvākavah, we accept it.

Sāyaṇa

हि यस्मात्कारणाच्छचीनामस्मदीयकर्मणां संबंधि सोमरूपं हर्वियु वाकु वसतीवर्येकधनात्मकैरुदकैः पयः सक्त्वादिद्रव्यांतरैश्च मिश्रितं । तथा सुमतीनां शोभनबुद्धियुक्तानामृत्विजां स्तोत्ररूपं वचनरूपि युवाकु नानाविधैः स्तुत्यगुर्णैर्मिश्रितं । तस्मात्कारणात् हे इंद्रावरुणौ तथाविधं हविः स्वीकुर्वतोर्युवयोः प्रसादाद्वयं वाजदान्नामन्नप्रदानां पुरुषाणां मध्ये मुखा भूयाम । भवेम । अपोऽप्न इत्यादिषु षड्विंशतिसंख्याकेषु कर्मनामसु शचीशमीति पठितं ॥ युवाकु । यु मिश्रणे । कटकुषिभ्यां काकुः । उ ३-७७ । इत्यत्र बाहुलकाद्यौतेरपि काकुः प्रत्ययः । कित्वेन गुणाभावादुकारस्योवङादेशः । प्रत्ययस्वरेण मध्योदात्तत्वं । शचीशब्दः केषांचिन्मते शार्ङ्गरवादिः । ङीनंतो नित्त्वादाद्युदात्तः । पा ४-१-७३ । इत्युभे वनस्पत्यादिषु युगपदित्यत्र । का ६-२-१४० । वृत्तिकृतोक्तं । सुमतीनां । विद्याम सुमतीनां । ऋग्वे १-४-३ । इत्यत्रोक्तं । भूयाम । प्रार्थनायां लिङ् । उत्तमबहुवचने नित्यं ङित इति सकारलोपः । यासुट् परस्मैपदेषूदात्तो ङिच्च । पा ३-४-१०३ । इत्यादात्तो यासुडागमः । लिङः सलोपोऽनंत्यस्य । पा ७-२-७९ । इति सकार लोपः । बहुलं छंदसीति शपो लुक् । सति शिष्टत्वाद्यासुडुदात्त एव शिष्यते । वाजदाव्नां । वाजं ददातीति वाजदावानः । आतो मनि न्नित्यादिन् वनिप् । तस्य पित्त्वाद्धातुस्वर एव शिष्यते । समासे कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वेन स एव शिष्यते । आम्यल्लोपोऽनः । पा ६-४-१३४ । इत्यकारलोपः । तस्याचः परस्मिन्निति स्थानिवद्भावाल्लोपो व्योर्वलीति वकारलोपो न भवति ॥ ४ ॥

Maharṣi Dayānanda

अन्वयः

वयं हि शचीनां युवाकु वाजदाव्नां सुमतीनां युवाकु भूयाम समर्था भवेमात एतौ साधयेम ॥४ ॥

मन्त्रविषयः

तदेतत्करणेन किं भवतीत्युपदिश्यते ।

पदार्थः

(युवाकु) मिश्रीभावम् । अत्र बाहुलकादौणादिकः काकुः प्रत्ययः । (हि) यतः (शचीनाम्) वाणीनां सत्कर्मणां वा । शचीति वाङ्नामसु पठितम् । निघं० १.११) कर्मनामसु च । (निघं०२.१) (युवाकु) पृथग्भावम् । अत्रोभयत्र सुपां सुलुग्० इति विभक्तेर्लुक । (सुमतीनाम्) शोभना मतिर्येषां तेषां विदुषाम् । (भूयाम) समर्था भवेम । शकि लिङ् च । (अष्टा०३.३.१७२) इति लिङ्, बहुलं छन्दसि इति शपो लुक् च । (वाजदाव्नाम्) वाजस्य विज्ञानस्यान्नस्य दातॄणामुपदेशकानां वा ॥४ ॥

भावार्थः

मनुष्यैः सदाऽऽलस्यं त्यक्त्वा सत्कर्माणि सेवित्वा विद्वत्समागमो नित्यं कर्त्तव्यः । यतोऽविद्यादारिद्र्ये मूलतो नष्टे भवेताम् ॥४ ॥

मन्त्रविषयः (हिन्दी)

उक्त कार्य्य के करने से क्या होता है, इस विषय का उपदेश अगले मन्त्र में किया है-

पदार्थः (हिन्दी)

हम लोग (हि) जिस कारण (शचीनाम्) उत्तम वाणी वा श्रेष्ठ कर्मों के (युवाकु) मेल तथा (वाजदाव्नाम्) विद्या वा अन्न के उपदेश करने वा देने और (सुमतीनाम्) श्रेष्ठ बुद्धिवाले विद्वानों के (युवाकु) पृथग्भाव करने को (भूयाम) समर्थ होवें, इस कारण से इनको साधें ॥४ ॥

भावार्थः (हिन्दी)

मनुष्यों को सदा आलस्य छोड़कर अच्छे कामों का सेवन तथा विद्वानों का समागम नित्य करना चाहिये, जिससे अविद्या और दरिद्रपन जड़-मूल से नष्ट हों ॥४ ॥