Ṛgveda · Maṇḍala 1 · Sūkta 66

Ṛk 1.66.6

Agni · Parāśara Śāktya

The whole sūkta Link

Saṃhitā

चि॒त्रो यदभ्रा॑ट् छ्वे॒तो न वि॒क्षु रथो॒ न रु॒क्मी त्वे॒षः स॒मत्सु॑ ॥

चित्रो यद् अभ्राट् छ्वेतो न विक्षु रथो न रुक्मी त्वेषः समत्सु ||

citró yádábhrāṭ chvetó ná vikṣú rátho ná rukmī́ tveṣáḥ samátsu ǁ

citro yad abhrāṭ chveto na vikṣu ratho na rukmī tveṣaḥ samatsu ||

Padapāṭha

चि॒त्रः । यत् । अभ्रा॑ट् । श्वे॒तः । न । वि॒क्षु । रथः॑ । न । रु॒क्मी । त्वे॒षः । स॒मत्ऽसु॑ ॥

चित्रः । यत् । अभ्राट् । श्वेतः । न । विक्षु । रथः । न । रुक्मी । त्वेषः । समत्ऽसु ॥

citráḥ ǀ yát ǀ ábhrāṭ ǀ śvetáḥ ǀ ná ǀ vikṣú ǀ ráthaḥ ǀ ná ǀ rukmī́ ǀ tveṣáḥ ǀ samát-su ǁ

citraḥ ǀ yat ǀ abhrāṭ ǀ śvetaḥ ǀ na ǀ vikṣu ǀ rathaḥ ǀ na ǀ rukmī ǀ tveṣaḥ ǀ samat-su ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
01.066.06
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
1.5.10.06
Maṇḍala · Anuvāka · Ṛk
1.12.016
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Parāśara Śāktya
Chandas छन्दस्
Dvipadā Virāj
Svara स्वरः
पञ्चमः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.66.6

Interpretations

Sāyaṇa

दुरोकशोचिर्दुष्प्रापतेजाः क्रतुर्न नित्यः । क्रतुः कर्मणां कर्ता । स इव ध्रुवः । यथा स कर्मसु ध्रुवोऽप्रमत्तः सन् जागर्ति तद्वदयमप्यग्निः कर्मसु रक्षसां दहने ध्रुवो जागर्तीत्यर्थः । योनौ गृहे वर्तमाना जायेव योषिदिव अग्नि होत्रादिगृहे वर्तमानो वन्हिर्विश्वस्मै सर्वस्मै यष्वृजनायारमलं भूषणं भवति । यथा जायया गृहमलं कृतं भवति तद्वदग्निना यज्ञगृहमप्यलंकृतं सद्दृश्यत इत्यर्थः । चित्रश्चायनीयो विचित्रदीप्तिर्वा यद्यदायमग्निरभ्राट् भ्राजते तदानीं श्वेतो न शुभ्रवर्ण आदित्य इव भवति । रात्रौ ह्यहनि सूर्य इवाग्निः प्रकाशको भवति । विक्षु प्रजासु रथो न रथ इव रुक्मी सुवर्णवद्रोचमानदीप्तियुक्तः समत्सु संग्रामेषु त्वेषो दीप्तः । एवं भूतोऽग्निर्यदभ्राडिति पूर्वेणान्वयः ॥ दुरोकशोचिः । उच समवाये । ईषद्दुःसुष्विति कृच्छ्रार्थे खल् । बहुलवचनात्कुत्वं । लित्स्वरेण ष्रत्ययात्पूर्वस्योदात्तत्वं । दुरोकं शोचिस्तेजो यस्य । बहुव्रीहौ पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वं । अरं । वालमूलेत्यादिना । म ८-२-१८ । लकारस्य रेफादेशः । अभ्राट् । भ्राजृ दीप्तौ । लङि व्यत्ययेन परस्मैपदं । बहुलं छंदसीति शपो लुक् । व्रश्चादिषत्वे जश्त्वं । अडागम उदात्तः । यद्वृत्तयोगादनिघातः । समत्सु । समानं माद्यंत्येष्विति समदः संग्रामाः । औणादिकोऽधिकरणे क्विप् । समानस्य च्छंदसीति सभावः । यद्वा । सम्यगत्ति भक्षयति वीरानिति समत् । संपूर्वादत्तेः क्विप्चेचि क्विप् ॥ ५ ॥ ६ ॥