Ṛgveda · Maṇḍala 1 · Sūkta 140

Ṛk 1.140.3

Agni · Dīrghatamas Aucathya

The whole sūkta Link

Saṃhitā

कृ॒ष्ण॒प्रुतौ॑ वेवि॒जे अ॑स्य स॒क्षिता॑ उ॒भा त॑रेते अ॒भि मा॒तरा॒ शिशुं॑ ।
प्रा॒चाजि॑ह्वं ध्व॒सयं॑तं तृषु॒च्युत॒मा साच्यं॒ कुप॑यं॒ वर्ध॑नं पि॒तुः ॥

कृष्णप्रुतौ वेविजे अस्य सक्षिता उभा तरेते अभि मातरा शिशुम् |
प्राचाजिह्वं ध्वसयन्तं तृषुच्युतम् आ साच्यं कुपयं वर्धनम् पितुः ||

kṛṣṇaprútau vevijé asya sakṣítā ubhā́ tarete abhí mātárā śíśum ǀ
prācā́jihvam dhvasáyantam tṛṣucyútamā́ sā́cyam kúpayam várdhanam pitúḥ ǁ

kṛṣṇaprutau vevije asya sakṣitā ubhā tarete abhi mātarā śiśum |
prācājihvaṃ dhvasayantaṃ tṛṣucyutam ā sācyaṃ kupayaṃ vardhanam pituḥ ||

Padapāṭha

कृ॒ष्ण॒ऽप्रुतौ॑ । वे॒वि॒जे इति॑ । अ॒स्य॒ । स॒ऽक्षितौ॑ । उ॒भा । त॒रे॒ते॒ इति॑ । अ॒भि । मा॒तरा॑ । शिशु॑म् ।
प्रा॒चाऽजि॑ह्वम् । ध्व॒सय॑न्तम् । तृ॒षु॒ऽच्युत॑म् । आ । साच्य॑म् । कुप॑यम् । वर्ध॑नम् । पि॒तुः ॥

कृष्णऽप्रुतौ । वेविजे इति । अस्य । सऽक्षितौ । उभा । तरेते इति । अभि । मातरा । शिशुम् ।
प्राचाऽजिह्वम् । ध्वसयन्तम् । तृषुऽच्युतम् । आ । साच्यम् । कुपयम् । वर्धनम् । पितुः ॥

kṛṣṇa-prútau ǀ vevijé íti ǀ asya ǀ sa-kṣítau ǀ ubhā́ ǀ tarete íti ǀ abhí ǀ mātárā ǀ śíśum ǀ
prācā́-jihvam ǀ dhvasáyantam ǀ tṛṣu-cyútam ǀ ā́ ǀ sā́cyam ǀ kúpayam ǀ várdhanam ǀ pitúḥ ǁ

kṛṣṇa-prutau ǀ vevije iti ǀ asya ǀ sa-kṣitau ǀ ubhā ǀ tarete iti ǀ abhi ǀ mātarā ǀ śiśum ǀ
prācā-jihvam ǀ dhvasayantam ǀ tṛṣu-cyutam ǀ ā ǀ sācyam ǀ kupayam ǀ vardhanam ǀ pituḥ ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
01.140.03
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
2.2.05.00
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Dīrghatamas Aucathya
Chandas छन्दस्
Jagatī, Triṣṭubh, Jagatī Or Triṣṭubh
Svara स्वरः
निषादः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.140.3

Interpretations

Sri Aurobindo

He gives energy of movement to both his mothers on their dark path, in their common dwelling, and both make their way through to their child (or following their child), for his tongue is lifted upward, he destroys and rushes swiftly through and should be cloven to, increasing his father. (16 HTMF 152)

हिन्दी

वह अपनी दोनों माताओं को उनके अंधेरे पथ पर, उनके सम निवास-स्थान में गति की ऊर्जा देते हैं, और वे दोनों अपनी सन्तान तक पहुँच जाती हैं (या, वे दोनों अपने पुत्र का अनुगमन करते हुए उस तक पहुँच जाती हैं), क्योंकि उसकी जिह्वा ऊर्ध्वमुखी उठी हुई है, वह नाश करता है और अपने पिता को वर्धित करते हुए* स्फुर्ति से पार निकल आता है। और उसका चयन करना चाहिये।

*(स्वर्ग और पृथ्वी, मनस और शरीर, एक शरीर में या एक भौतिक जगत में साथ निवास करते हुए अज्ञानता के अंधकार में चलते हैं। उनकी क्रियाओं के माध्यम से जन्मी दिव्य शक्ति का अनुगमन करते हुए, वे उससे बाहर निकलते हैं। पुरुष उसके पिता हैं या उच्चतर अध्यात्मिक भाव में, स्वर्ग को भी पिता मान सकते हैं।)