Ṛgveda · Maṇḍala 1 · Sūkta 140

Ṛk 1.140.5

Agni · Dīrghatamas Aucathya

The whole sūkta Link

Saṃhitā

आद॑स्य॒ ते ध्व॒सयं॑तो॒ वृथे॑रते कृ॒ष्णमभ्वं॒ महि॒ वर्पः॒ करि॑क्रतः ।
यत्सीं॑ म॒हीम॒वनिं॒ प्राभि मर्मृ॑शदभिश्व॒सन्त्स्त॒नय॒न्नेति॒ नान॑दत् ॥

आद् अस्य ते ध्वसयन्तो वृथेरते कृष्णम् अभ्वम् महि वर्पः करिक्रतः |
यत् सीम् महीम् अवनिम् प्राभि मर्मृशद् अभिश्वसन् स्तनयन्न् एति नानदत् ||

ā́dasya té dhvasáyanto vṛ́therate kṛṣṇámábhvam máhi várpaḥ kárikrataḥ ǀ
yátsīm mahī́mavánim prā́bhí mármṛśadabhiśvasántstanáyannéti nā́nadat ǁ

ād asya te dhvasayanto vṛtherate kṛṣṇam abhvam mahi varpaḥ karikrataḥ |
yat sīm mahīm avanim prābhi marmṛśad abhiśvasan stanayann eti nānadat ||

Padapāṭha

आत् । अ॒स्य॒ । ते । ध्व॒सय॑न्तः । वृथा॑ । ई॒र॒ते॒ । कृ॒ष्णम् । अभ्व॑म् । महि॑ । वर्पः॑ । करि॑क्रतः ।
यत् । सी॒म् । म॒हीम् । अ॒वनि॑म् । प्र । अ॒भि । मर्मृ॑शत् । अ॒भि॒ऽश्व॒सन् । स्त॒नय॑न् । एति॑ । नान॑दत् ॥

आत् । अस्य । ते । ध्वसयन्तः । वृथा । ईरते । कृष्णम् । अभ्वम् । महि । वर्पः । करिक्रतः ।
यत् । सीम् । महीम् । अवनिम् । प्र । अभि । मर्मृशत् । अभिऽश्वसन् । स्तनयन् । एति । नानदत् ॥

ā́t ǀ asya ǀ té ǀ dhvasáyantaḥ ǀ vṛ́thā ǀ īrate ǀ kṛṣṇám ǀ ábhvam ǀ máhi ǀ várpaḥ ǀ kárikrataḥ ǀ
yát ǀ sīm ǀ mahī́m ǀ avánim ǀ prá ǀ abhí ǀ mármṛśat ǀ abhi-śvasán ǀ stanáyan ǀ éti ǀ nā́nadat ǁ

āt ǀ asya ǀ te ǀ dhvasayantaḥ ǀ vṛthā ǀ īrate ǀ kṛṣṇam ǀ abhvam ǀ mahi ǀ varpaḥ ǀ karikrataḥ ǀ
yat ǀ sīm ǀ mahīm ǀ avanim ǀ pra ǀ abhi ǀ marmṛśat ǀ abhi-śvasan ǀ stanayan ǀ eti ǀ nānadat ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
01.140.05
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
2.2.05.00
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Dīrghatamas Aucathya
Chandas छन्दस्
Jagatī, Triṣṭubh, Jagatī Or Triṣṭubh
Svara स्वरः
निषादः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.140.5

Interpretations

Sri Aurobindo

They for him destroy and speed lightly on (or speed and pervade) creating his dark being of thickness and his mighty form of light; when reaching forward he touches the Vast of Being, he pants towards it and, thundering, cries aloud. (16 HTMF 153)

हिन्दी

उसकी सघनता की अंधकारमय सत्ता और प्रकाश के महान आकार की रचना करते हुए, उसके लिये वे नाश करते हैं और सरलता से गति बढ़ाते हैं ( या, गति बढ़ाते हुए व्याप्त होते हैं); आगे पहुँचने पर वह सत्ता की विस्तीर्णता को छूता है, वह उसकी ओर हाँफता हुआ आता है और गरजते हुए उच्च स्वर में पुकारता है।*

*( महीमनविं का अर्थ बृहत् पृथ्वी भी हो सकता है, परंतु, वेद में अवनि और पृथ्वी का प्रयोग हर जगह नहीं किया गया है। अवनि का अर्थ प्रायः पृथ्वी नहीं, बल्कि भटकना या अपने आरंभिक भाव पर वापस आने के अर्थ में लिया गया है - सप्त अवनयः)