Ṛgveda · Maṇḍala 1 · Sūkta 140

Ṛk 1.140.4

Agni · Dīrghatamas Aucathya

The whole sūkta Link

Saṃhitā

मु॒मु॒क्ष्वो॒३॒॑ मन॑वे मानवस्य॒ते र॑घु॒द्रुवः॑ कृ॒ष्णसी॑तास ऊ॒ जुवः॑ ।
अ॒स॒म॒ना अ॑जि॒रासो॑ रघु॒ष्यदो॒ वात॑जूता॒ उप॑ युज्यंत आ॒शवः॑ ॥

मुमुक्ष्वो मनवे मानवस्यते रघुद्रुवः कृष्णसीतास ऊ जुवः |
असमना अजिरासो रघुष्यदो वातजूता उप युज्यन्त आशवः ||

mumukṣvó mánave mānavasyaté raghudrúvaḥ kṛṣṇásītāsa ū júvaḥ ǀ
asamanā́ ajirā́so raghuṣyádo vā́tajūtā úpa yujyanta āśávaḥ ǁ

mumukṣvo manave mānavasyate raghudruvaḥ kṛṣṇasītāsa ū juvaḥ |
asamanā ajirāso raghuṣyado vātajūtā upa yujyanta āśavaḥ ||

Padapāṭha

मु॒मु॒क्ष्वः॑ । मन॑वे । मा॒न॒व॒स्य॒ते । र॒घु॒ऽद्रुवः॑ । कृ॒ष्णऽसी॑तासः । ऊं॒ इति॑ । जुवः॑ ।
अ॒स॒म॒नाः । अ॒जि॒रासः॑ । र॒घु॒ऽस्यदः॑ । वात॑ऽजूताः । उप॑ । यु॒ज्य॒न्ते॒ । आ॒शवः॑ ॥

मुमुक्ष्वः । मनवे । मानवस्यते । रघुऽद्रुवः । कृष्णऽसीतासः । ऊं इति । जुवः ।
असमनाः । अजिरासः । रघुऽस्यदः । वातऽजूताः । उप । युज्यन्ते । आशवः ॥

mumukṣváḥ ǀ mánave ǀ mānavasyaté ǀ raghu-drúvaḥ ǀ kṛṣṇá-sītāsaḥ ǀ ūṃ íti ǀ júvaḥ ǀ
asamanā́ḥ ǀ ajirā́saḥ ǀ raghu-syádaḥ ǀ vā́ta-jūtāḥ ǀ úpa ǀ yujyante ǀ āśávaḥ ǁ

mumukṣvaḥ ǀ manave ǀ mānavasyate ǀ raghu-druvaḥ ǀ kṛṣṇa-sītāsaḥ ǀ ūṃ iti ǀ juvaḥ ǀ
asamanāḥ ǀ ajirāsaḥ ǀ raghu-syadaḥ ǀ vāta-jūtāḥ ǀ upa ǀ yujyante ǀ āśavaḥ ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
01.140.04
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
2.2.05.00
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Dīrghatamas Aucathya
Chandas छन्दस्
Jagatī, Triṣṭubh, Jagatī Or Triṣṭubh
Svara स्वरः
निषादः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.140.4

Interpretations

Sri Aurobindo

For the thinker becoming man his swift-hastening impulsions dark and bright desire freedom; unequal, active, rapid quivering, they are yoked to their works, swift steeds and driven forward by the Breath of things. (16 HTMF 153)

हिन्दी

मनुष्य जो मनीषी बन रहा है, उसके स्फुर्त, शीघ्र आवेग - अंधकारमय और उज्ज्वल - मुक्ति के अभिलाषी हैं; सक्रिय, त्वरित, काँपते हुए, वे अपने कार्यों से जुड़े हुए हैं, वेगवत अश्व के समान और तत्वों की श्वाँस के द्वारा आगे चलित हैं।