Ṛgveda · Maṇḍala 1 · Sūkta 140

Ṛk 1.140.6

Agni · Dīrghatamas Aucathya

The whole sūkta Link

Saṃhitā

भूष॒न्न योऽधि॑ ब॒भ्रूषु॒ नम्न॑ते॒ वृषे॑व॒ पत्नी॑र॒भ्ये॑ति॒ रोरु॑वत् ।
ओ॒जा॒यमा॑नस्त॒न्व॑श्च शुंभते भी॒मो न शृंगा॑ दविधाव दु॒र्गृभिः॑ ॥

भूषन् न यो ऽधि बभ्रूषु नम्नते वृषेव पत्नीर् अभ्य् एति रोरुवत् |
ओजायमानस् तन्वश् च शुम्भते भीमो न शृङ्गा दविधाव दुर्गृभिः ||

bhū́ṣanná yó’dhi babhrū́ṣu námnate vṛ́ṣeva pátnīrabhyéti róruvat ǀ
ojāyámānastanváśca śumbhate bhīmó ná śṛ́ṅgā davidhāva durgṛ́bhiḥ ǁ

bhūṣan na yo 'dhi babhrūṣu namnate vṛṣeva patnīr abhy eti roruvat |
ojāyamānas tanvaś ca śumbhate bhīmo na śṛṅgā davidhāva durgṛbhiḥ ||

Padapāṭha

भूष॑न् । न । यः । अधि॑ । ब॒भ्रूषु॑ । नम्न॑ते । वृषा॑ऽइव । पत्नीः॑ । अ॒भि । ए॒ति॒ । रोरु॑वत् ।
ओ॒जा॒यमा॑नः । त॒न्वः॑ । च॒ । शु॒म्भ॒ते॒ । भी॒मः । न । शृङ्गा॑ । द॒वि॒धा॒व॒ । दुः॒ऽगृभिः॑ ॥

भूषन् । न । यः । अधि । बभ्रूषु । नम्नते । वृषाऽइव । पत्नीः । अभि । एति । रोरुवत् ।
ओजायमानः । तन्वः । च । शुम्भते । भीमः । न । शृङ्गा । दविधाव । दुःऽगृभिः ॥

bhū́ṣan ǀ ná ǀ yáḥ ǀ ádhi ǀ babhrū́ṣu ǀ námnate ǀ vṛ́ṣā-iva ǀ pátnīḥ ǀ abhí ǀ eti ǀ róruvat ǀ
ojāyámānaḥ ǀ tanváḥ ǀ ca ǀ śumbhate ǀ bhīmáḥ ǀ ná ǀ śṛ́ṅgā ǀ davidhāva ǀ duḥ-gṛ́bhiḥ ǁ

bhūṣan ǀ na ǀ yaḥ ǀ adhi ǀ babhrūṣu ǀ namnate ǀ vṛṣā-iva ǀ patnīḥ ǀ abhi ǀ eti ǀ roruvat ǀ
ojāyamānaḥ ǀ tanvaḥ ǀ ca ǀ śumbhate ǀ bhīmaḥ ǀ na ǀ śṛṅgā ǀ davidhāva ǀ duḥ-gṛbhiḥ ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
01.140.06
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
2.2.06.00
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Dīrghatamas Aucathya
Chandas छन्दस्
Jagatī, Triṣṭubh, Jagatī Or Triṣṭubh
Svara स्वरः
धैवतः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 1.140.6

Interpretations

Sri Aurobindo

He who when he would become in the tawny ones, bends down and goes to them bellowing as the male to its mates, — putting out his force he gives joy to their bodies (or he makes blissful the forms of things) and like a fierce beast hard to seize he tosses his horns. (16 HTMF 153)

हिन्दी

जब वह केसरिया भूरे रंग वालों जैसा हो जाएगा, तब वह झुकता है और आर्तनाद करते हुए उनके निकट जाता है जैसे पुरुष अपनी संगी के पास जाता है, अपनी शक्तियों को बाहर उत्पन्न करते हुए उनके शरीरों को आनंद देता है (या, वस्तुओं के आकार को आनंदमय बनाता है) और एक भयानक जानवर के समान, जिसे पकड़ना कठिन हो, वह अपने सींघ उछालता है। (बभ्रूषु धेनुएँ, आगे एक मंत्र में जिसे अरुणयः कहा गया है, मनुष्य के मनस में ज्ञान का प्रतीक है)।