Devatā देवता

Viśvakarman

Ṛṣi ऋषि

Viśvakarman Bhauvana

Chandas छन्दस्

Triṣṭubh, Jagatī

1. Ṛk 1

   चक्षु॑षः पि॒ता मन॑सा॒ हि धीरो॑ घृ॒तमे॑ने अजन॒न्नन्न॑माने ।
   य॒देदंता॒ अद॑दृहंत॒ पूर्व॒ आदिद्द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेतां ॥

   चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतम् एने अजनन् नन्नमाने |
   यदेद् अन्ता अददृहन्त पूर्व आद् इद् द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ||

   cákṣuṣaḥ pitā́ mánasā hí dhī́ro ghṛtámene ajanannánnamāne ǀ
   yadédántā ádadṛhanta pū́rva ā́díddyā́vāpṛthivī́ aprathetām ǁ

   cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtam ene ajanan nannamāne |
   yaded antā adadṛhanta pūrva ād id dyāvāpṛthivī aprathetām ||

   चक्षु॑षः । पि॒ता । मन॑सा । हि । धीरः॑ । घृ॒तम् । ए॒ने॒ इति॑ । अ॒ज॒न॒त् । नम्न॑माने॒ इति॑ ।
   य॒दा । इत् । अन्ताः॑ । अद॑दृहन्त । पूर्वे॑ । आत् । इत् । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । अ॒प्र॒थे॒ता॒म् ॥

   चक्षुषः । पिता । मनसा । हि । धीरः । घृतम् । एने इति । अजनत् । नम्नमाने इति ।
   यदा । इत् । अन्ताः । अददृहन्त । पूर्वे । आत् । इत् । द्यावापृथिवी इति । अप्रथेताम् ॥

   cákṣuṣaḥ ǀ pitā́ ǀ mánasā ǀ hí ǀ dhī́raḥ ǀ ghṛtám ǀ ene íti ǀ ajanat ǀ námnamāne íti ǀ
   yadā́ ǀ ít ǀ ántāḥ ǀ ádadṛhanta ǀ pū́rve ǀ ā́t ǀ ít ǀ dyā́vāpṛthivī́ íti ǀ aprathetām ǁ

   cakṣuṣaḥ ǀ pitā ǀ manasā ǀ hi ǀ dhīraḥ ǀ ghṛtam ǀ ene iti ǀ ajanat ǀ namnamāne iti ǀ
   yadā ǀ it ǀ antāḥ ǀ adadṛhanta ǀ pūrve ǀ āt ǀ it ǀ dyāvāpṛthivī iti ǀ aprathetām ǁ

   10.82.1 Aṣṭaka 8.3.17.1Anuvāka 10.6.115Interpretations

2. Ṛk 2

   वि॒श्वक॑र्मा॒ विम॑ना॒ आद्विहा॑या धा॒ता वि॑धा॒ता प॑र॒मोत सं॒दृक् ।
   तेषा॑मि॒ष्टानि॒ समि॒षा म॑दंति॒ यत्रा॑ सप्तऋ॒षीन्प॒र एक॑मा॒हुः ॥

   विश्वकर्मा विमना आद् विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् |
   तेषाम् इष्टानि सम् इषा मदन्ति यत्रा सप्तऋषीन् पर एकम् आहुः ||

   viśvákarmā vímanā ā́dvíhāyā dhātā́ vidhātā́ paramótá saṃdṛ́k ǀ
   téṣāmiṣṭā́ni sámiṣā́ madanti yátrā saptaṛṣī́npará ékamāhúḥ ǁ

   viśvakarmā vimanā ād vihāyā dhātā vidhātā paramota saṃdṛk |
   teṣām iṣṭāni sam iṣā madanti yatrā saptaṛṣīn para ekam āhuḥ ||

   वि॒श्वऽक॑र्मा । विऽम॑नाः । आत् । विऽहा॑याः । धा॒ता । वि॒ऽधा॒ता । प॒र॒मा । उ॒त । स॒म्ऽदृक् ।
   तेषा॑म् । इ॒ष्टानि॑ । सम् । इ॒षा । म॒द॒न्ति॒ । यत्र॑ । स॒प्त॒ऽऋ॒षीन् । प॒रः । एक॑म् । आ॒हुः ॥

   विश्वऽकर्मा । विऽमनाः । आत् । विऽहायाः । धाता । विऽधाता । परमा । उत । सम्ऽदृक् ।
   तेषाम् । इष्टानि । सम् । इषा । मदन्ति । यत्र । सप्तऽऋषीन् । परः । एकम् । आहुः ॥

   viśvá-karmā ǀ ví-manāḥ ǀ ā́t ǀ ví-hāyāḥ ǀ dhātā́ ǀ vi-dhātā́ ǀ paramā́ ǀ utá ǀ sam-dṛ́k ǀ
   téṣām ǀ iṣṭā́ni ǀ sám ǀ iṣā́ ǀ madanti ǀ yátra ǀ sapta-ṛṣī́n ǀ paráḥ ǀ ékam ǀ āhúḥ ǁ

   viśva-karmā ǀ vi-manāḥ ǀ āt ǀ vi-hāyāḥ ǀ dhātā ǀ vi-dhātā ǀ paramā ǀ uta ǀ sam-dṛk ǀ
   teṣām ǀ iṣṭāni ǀ sam ǀ iṣā ǀ madanti ǀ yatra ǀ sapta-ṛṣīn ǀ paraḥ ǀ ekam ǀ āhuḥ ǁ

   10.82.2 Aṣṭaka 8.3.17.2Anuvāka 10.6.116Interpretations

3. Ṛk 3

   यो नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता यो वि॑धा॒ता धामा॑नि॒ वेद॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
   यो दे॒वानां॑ नाम॒धा एक॑ ए॒व तं सं॑प्र॒श्नं भुव॑ना यंत्य॒न्या ॥

   यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा |
   यो देवानां नामधा एक एव तं सम्प्रश्नम् भुवना यन्त्य् अन्या ||

   yó naḥ pitā́ janitā́ yó vidhātā́ dhā́māni véda bhúvanāni víśvā ǀ
   yó devā́nām nāmadhā́ éka evá tám sampraśnám bhúvanā yantyanyā́ ǁ

   yo naḥ pitā janitā yo vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā |
   yo devānāṃ nāmadhā eka eva taṃ sampraśnam bhuvanā yanty anyā ||

   यः । नः॒ । पि॒ता । ज॒नि॒ता । यः । वि॒ऽधा॒ता । धामा॑नि । वेद॑ । भुव॑नानि । विश्वा॑ ।
   यः । दे॒वाना॑म् । ना॒म॒ऽधाः । एकः॑ । ए॒व । तम् । स॒म्ऽप्र॒श्नम् । भुव॑ना । य॒न्ति॒ । अ॒न्या ॥

   यः । नः । पिता । जनिता । यः । विऽधाता । धामानि । वेद । भुवनानि । विश्वा ।
   यः । देवानाम् । नामऽधाः । एकः । एव । तम् । सम्ऽप्रश्नम् । भुवना । यन्ति । अन्या ॥

   yáḥ ǀ naḥ ǀ pitā́ ǀ janitā́ ǀ yáḥ ǀ vi-dhātā́ ǀ dhā́māni ǀ véda ǀ bhúvanāni ǀ víśvā ǀ
   yáḥ ǀ devā́nām ǀ nāma-dhā́ḥ ǀ ékaḥ ǀ evá ǀ tám ǀ sam-praśnám ǀ bhúvanā ǀ yanti ǀ anyā́ ǁ

   yaḥ ǀ naḥ ǀ pitā ǀ janitā ǀ yaḥ ǀ vi-dhātā ǀ dhāmāni ǀ veda ǀ bhuvanāni ǀ viśvā ǀ
   yaḥ ǀ devānām ǀ nāma-dhāḥ ǀ ekaḥ ǀ eva ǀ tam ǀ sam-praśnam ǀ bhuvanā ǀ yanti ǀ anyā ǁ

   10.82.3 Aṣṭaka 8.3.17.3Anuvāka 10.6.117Interpretations

4. Ṛk 4

   त आय॑जंत॒ द्रवि॑णं॒ सम॑स्मा॒ ऋष॑यः॒ पूर्वे॑ जरि॒तारो॒ न भू॒ना ।
   अ॒सूर्ते॒ सूर्ते॒ रज॑सि निष॒त्ते ये भू॒तानि॑ स॒मकृ॑ण्वन्नि॒मानि॑ ॥

   त आयजन्त द्रविणं सम् अस्मा ऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना |
   असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्न् इमानि ||

   tá ā́yajanta dráviṇam sámasmā ṛ́ṣayaḥ pū́rve jaritā́ro ná bhūnā́ ǀ
   asū́rte sū́rte rájasi niṣatté yé bhūtā́ni samákṛṇvannimā́ni ǁ

   ta āyajanta draviṇaṃ sam asmā ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā |
   asūrte sūrte rajasi niṣatte ye bhūtāni samakṛṇvann imāni ||

   ते । आ । अ॒य॒ज॒न्त॒ । द्रवि॑णम् । सम् । अ॒स्मै॒ । ऋष॑यः । पूर्वे॑ । ज॒रि॒तारः॑ । न । भू॒ना ।
   अ॒सूर्ते॑ । सूर्ते॑ । रज॑सि । नि॒ऽस॒त्ते । ये । भू॒तानि॑ । स॒म्ऽअकृ॑ण्वन् । इ॒मानि॑ ॥

   ते । आ । अयजन्त । द्रविणम् । सम् । अस्मै । ऋषयः । पूर्वे । जरितारः । न । भूना ।
   असूर्ते । सूर्ते । रजसि । निऽसत्ते । ये । भूतानि । सम्ऽअकृण्वन् । इमानि ॥

   té ǀ ā́ ǀ ayajanta ǀ dráviṇam ǀ sám ǀ asmai ǀ ṛ́ṣayaḥ ǀ pū́rve ǀ jaritā́raḥ ǀ ná ǀ bhūnā́ ǀ
   asū́rte ǀ sū́rte ǀ rájasi ǀ ni-satté ǀ yé ǀ bhūtā́ni ǀ sam-ákṛṇvan ǀ imā́ni ǁ

   te ǀ ā ǀ ayajanta ǀ draviṇam ǀ sam ǀ asmai ǀ ṛṣayaḥ ǀ pūrve ǀ jaritāraḥ ǀ na ǀ bhūnā ǀ
   asūrte ǀ sūrte ǀ rajasi ǀ ni-satte ǀ ye ǀ bhūtāni ǀ sam-akṛṇvan ǀ imāni ǁ

   10.82.4 Aṣṭaka 8.3.17.4Anuvāka 10.6.118Interpretations

5. Ṛk 5

   प॒रो दि॒वा प॒र ए॒ना पृ॑थि॒व्या प॒रो दे॒वेभि॒रसु॑रै॒र्यदस्ति॑ ।
   कं स्वि॒द्गर्भं॑ प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मप॑श्यंत॒ विश्वे॑ ॥

   परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिर् असुरैर् यद् अस्ति |
   कं स्विद् गर्भम् प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समपश्यन्त विश्वे ||

   paró divā́ pará enā́ pṛthivyā́ paró devébhirásurairyádásti ǀ
   kám svidgárbham prathamám dadhra ā́po yátra devā́ḥ samápaśyanta víśve ǁ

   paro divā para enā pṛthivyā paro devebhir asurair yad asti |
   kaṃ svid garbham prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samapaśyanta viśve ||

   प॒रः । दि॒वा । प॒रः । ए॒ना । पृ॒थि॒व्या । प॒रः । दे॒वेभिः॑ । असु॑रैः । यत् । अस्ति॑ ।
   कम् । स्वि॒त् । गर्भ॑म् । प्र॒थ॒मम् । द॒ध्रे॒ । आपः॑ । यत्र॑ । दे॒वाः । स॒म्ऽअप॑श्यन्त । विश्वे॑ ॥

   परः । दिवा । परः । एना । पृथिव्या । परः । देवेभिः । असुरैः । यत् । अस्ति ।
   कम् । स्वित् । गर्भम् । प्रथमम् । दध्रे । आपः । यत्र । देवाः । सम्ऽअपश्यन्त । विश्वे ॥

   paráḥ ǀ divā́ ǀ paráḥ ǀ enā́ ǀ pṛthivyā́ ǀ paráḥ ǀ devébhiḥ ǀ ásuraiḥ ǀ yát ǀ ásti ǀ
   kám ǀ svit ǀ gárbham ǀ prathamám ǀ dadhre ǀ ā́paḥ ǀ yátra ǀ devā́ḥ ǀ sam-ápaśyanta ǀ víśve ǁ

   paraḥ ǀ divā ǀ paraḥ ǀ enā ǀ pṛthivyā ǀ paraḥ ǀ devebhiḥ ǀ asuraiḥ ǀ yat ǀ asti ǀ
   kam ǀ svit ǀ garbham ǀ prathamam ǀ dadhre ǀ āpaḥ ǀ yatra ǀ devāḥ ǀ sam-apaśyanta ǀ viśve ǁ

   10.82.5 Aṣṭaka 8.3.17.5Anuvāka 10.6.119Interpretations

6. Ṛk 6

   तमिद्गर्भं॑ प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मग॑च्छंत॒ विश्वे॑ ।
   अ॒जस्य॒ नाभा॒वध्येक॒मर्पि॑तं॒ यस्मि॒न्विश्वा॑नि॒ भुव॑नानि त॒स्थुः ॥

   तम् इद् गर्भम् प्रथमं दध्र आपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे |
   अजस्य नाभाव् अध्य् एकम् अर्पितं यस्मिन् विश्वानि भुवनानि तस्थुः ||

   támídgárbham prathamám dadhra ā́po yátra devā́ḥ samágacchanta víśve ǀ
   ajásya nā́bhāvádhyékamárpitam yásminvíśvāni bhúvanāni tasthúḥ ǁ

   tam id garbham prathamaṃ dadhra āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve |
   ajasya nābhāv adhy ekam arpitaṃ yasmin viśvāni bhuvanāni tasthuḥ ||

   तम् । इत् । गर्भ॑म् । प्र॒थ॒मम् । द॒ध्रे॒ । आपः॑ । यत्र॑ । दे॒वाः । स॒म्ऽअग॑च्छन्त । विश्वे॑ ।
   अ॒जस्य॑ । नाभौ॑ । अधि॑ । एक॑म् । अर्पि॑तम् । यस्मि॑न् । विश्वा॑नि । भुव॑नानि । त॒स्थुः ॥

   तम् । इत् । गर्भम् । प्रथमम् । दध्रे । आपः । यत्र । देवाः । सम्ऽअगच्छन्त । विश्वे ।
   अजस्य । नाभौ । अधि । एकम् । अर्पितम् । यस्मिन् । विश्वानि । भुवनानि । तस्थुः ॥

   tám ǀ ít ǀ gárbham ǀ prathamám ǀ dadhre ǀ ā́paḥ ǀ yátra ǀ devā́ḥ ǀ sam-ágacchanta ǀ víśve ǀ
   ajásya ǀ nā́bhau ǀ ádhi ǀ ékam ǀ árpitam ǀ yásmin ǀ víśvāni ǀ bhúvanāni ǀ tasthúḥ ǁ

   tam ǀ it ǀ garbham ǀ prathamam ǀ dadhre ǀ āpaḥ ǀ yatra ǀ devāḥ ǀ sam-agacchanta ǀ viśve ǀ
   ajasya ǀ nābhau ǀ adhi ǀ ekam ǀ arpitam ǀ yasmin ǀ viśvāni ǀ bhuvanāni ǀ tasthuḥ ǁ

   10.82.6 Aṣṭaka 8.3.17.6Anuvāka 10.6.120Interpretations

7. Ṛk 7

   न तं वि॑दाथ॒ य इ॒मा ज॒जाना॒न्यद्यु॒ष्माक॒मंत॑रं बभूव ।
   नी॒हा॒रेण॒ प्रावृ॑ता॒ जल्प्या॑ चासु॒तृप॑ उक्थ॒शास॑श्चरंति ॥

   न तं विदाथ य इमा जजानान्यद् युष्माकम् अन्तरम् बभूव |
   नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश् चरन्ति ||

   ná tám vidātha yá imā́ jajā́nānyádyuṣmā́kamántaram babhūva ǀ
   nīhāréṇa prā́vṛtā jálpyā cāsutṛ́pa ukthaśā́saścaranti ǁ

   na taṃ vidātha ya imā jajānānyad yuṣmākam antaram babhūva |
   nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaś caranti ||

   न । तम् । वि॒दा॒थ॒ । यः । इ॒मा । ज॒जान॑ । अ॒न्यत् । यु॒ष्माक॑म् । अन्त॑रम् । ब॒भू॒व॒ ।
   नी॒हा॒रेण॑ । प्रावृ॑ताः । जल्प्या॑ । च॒ । अ॒सु॒ऽतृपः॑ । उ॒क्थ॒ऽशसः॑ । च॒र॒न्ति॒ ॥

   न । तम् । विदाथ । यः । इमा । जजान । अन्यत् । युष्माकम् । अन्तरम् । बभूव ।
   नीहारेण । प्रावृताः । जल्प्या । च । असुऽतृपः । उक्थऽशसः । चरन्ति ॥

   ná ǀ tám ǀ vidātha ǀ yáḥ ǀ imā́ ǀ jajā́na ǀ anyát ǀ yuṣmā́kam ǀ ántaram ǀ babhūva ǀ
   nīhāréṇa ǀ prā́vṛtāḥ ǀ jálpyā ǀ ca ǀ asu-tṛ́paḥ ǀ uktha-śásaḥ ǀ caranti ǁ

   na ǀ tam ǀ vidātha ǀ yaḥ ǀ imā ǀ jajāna ǀ anyat ǀ yuṣmākam ǀ antaram ǀ babhūva ǀ
   nīhāreṇa ǀ prāvṛtāḥ ǀ jalpyā ǀ ca ǀ asu-tṛpaḥ ǀ uktha-śasaḥ ǀ caranti ǁ

   10.82.7 Aṣṭaka 8.3.17.7Anuvāka 10.6.121Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.