Devatā देवता

Agni

Ṛṣi ऋषि

Trita Āptya

Chandas छन्दस्

Triṣṭubh

1. Ṛk 1

   एकः॑ समु॒द्रो ध॒रुणो॑ रयी॒णाम॒स्मद्धृ॒दो भूरि॑जन्मा॒ वि च॑ष्टे ।
   सिष॒क्त्यूध॑र्नि॒ण्योरु॒पस्थ॒ उत्स॑स्य॒ मध्ये॒ निहि॑तं प॒दं वेः ॥

   एकः समुद्रो धरुणो रयीणाम् अस्मद् धृदो भूरिजन्मा वि चष्टे |
   सिषक्त्य् ऊधर् निण्योर् उपस्थ उत्सस्य मध्ये निहितम् पदं वेः ||

   ékaḥ samudró dharúṇo rayīṇā́masmáddhṛdó bhū́rijanmā ví caṣṭe ǀ
   síṣaktyū́dharniṇyórupástha útsasya mádhye níhitam padám veḥ ǁ

   ekaḥ samudro dharuṇo rayīṇām asmad dhṛdo bhūrijanmā vi caṣṭe |
   siṣakty ūdhar niṇyor upastha utsasya madhye nihitam padaṃ veḥ ||

   एकः॑ । स॒मु॒द्रः । ध॒रुणः॑ । र॒यी॒णाम् । अ॒स्मत् । हृ॒दः । भूरि॑ऽजन्मा । वि । च॒ष्टे॒ ।
   सिस॑क्ति । ऊधः॑ । नि॒ण्योः । उ॒पऽस्थे॑ । उत्स॑स्य । मध्ये॑ । निऽहि॑तम् । प॒दम् । वेरिति॒ वेः ॥

   एकः । समुद्रः । धरुणः । रयीणाम् । अस्मत् । हृदः । भूरिऽजन्मा । वि । चष्टे ।
   सिसक्ति । ऊधः । निण्योः । उपऽस्थे । उत्सस्य । मध्ये । निऽहितम् । पदम् । वेरिति वेः ॥

   ékaḥ ǀ samudráḥ ǀ dharúṇaḥ ǀ rayīṇā́m ǀ asmát ǀ hṛdáḥ ǀ bhū́ri-janmā ǀ ví ǀ caṣṭe ǀ
   sísakti ǀ ū́dhaḥ ǀ niṇyóḥ ǀ upá-sthe ǀ útsasya ǀ mádhye ǀ ní-hitam ǀ padám ǀ véríti véḥ ǁ

   ekaḥ ǀ samudraḥ ǀ dharuṇaḥ ǀ rayīṇām ǀ asmat ǀ hṛdaḥ ǀ bhūri-janmā ǀ vi ǀ caṣṭe ǀ
   sisakti ǀ ūdhaḥ ǀ niṇyoḥ ǀ upa-sthe ǀ utsasya ǀ madhye ǀ ni-hitam ǀ padam ǀ veriti veḥ ǁ

   10.5.1 Aṣṭaka 7.5.33.1Anuvāka 10.1.29Interpretations

2. Ṛk 2

   स॒मा॒नं नी॒ळं वृष॑णो॒ वसा॑नाः॒ सं ज॑ग्मिरे महि॒षा अर्व॑तीभिः ।
   ऋ॒तस्य॑ प॒दं क॒वयो॒ नि पां॑ति॒ गुहा॒ नामा॑नि दधिरे॒ परा॑णि ॥

   समानं नीऌअं वृषणो वसानाः सं जग्मिरे महिषा अर्वतीभिः |
   ऋतस्य पदं कवयो नि पान्ति गुहा नामानि दधिरे पराणि ||

   samānám nīḷám vṛ́ṣaṇo vásānāḥ sám jagmire mahiṣā́ árvatībhiḥ ǀ
   ṛtásya padám kaváyo ní pānti gúhā nā́māni dadhire párāṇi ǁ

   samānaṃ nīḷaṃ vṛṣaṇo vasānāḥ saṃ jagmire mahiṣā arvatībhiḥ |
   ṛtasya padaṃ kavayo ni pānti guhā nāmāni dadhire parāṇi ||

   स॒मा॒नम् । नी॒ळम् । वृष॑णः । वसा॑नाः । सम् । ज॒ग्मि॒रे॒ । म॒हि॒षाः । अर्व॑तीभिः ।
   ऋ॒तस्य॑ । प॒दम् । क॒वयः॑ । नि । पा॒न्ति॒ । गुहा॑ । नामा॑नि । द॒धि॒रे॒ । परा॑णि ॥

   समानम् । नीळम् । वृषणः । वसानाः । सम् । जग्मिरे । महिषाः । अर्वतीभिः ।
   ऋतस्य । पदम् । कवयः । नि । पान्ति । गुहा । नामानि । दधिरे । पराणि ॥

   samānám ǀ nīḷám ǀ vṛ́ṣaṇaḥ ǀ vásānāḥ ǀ sám ǀ jagmire ǀ mahiṣā́ḥ ǀ árvatībhiḥ ǀ
   ṛtásya ǀ padám ǀ kaváyaḥ ǀ ní ǀ pānti ǀ gúhā ǀ nā́māni ǀ dadhire ǀ párāṇi ǁ

   samānam ǀ nīḷam ǀ vṛṣaṇaḥ ǀ vasānāḥ ǀ sam ǀ jagmire ǀ mahiṣāḥ ǀ arvatībhiḥ ǀ
   ṛtasya ǀ padam ǀ kavayaḥ ǀ ni ǀ pānti ǀ guhā ǀ nāmāni ǀ dadhire ǀ parāṇi ǁ

   10.5.2 Aṣṭaka 7.5.33.2Anuvāka 10.1.30Interpretations

3. Ṛk 3

   ऋ॒ता॒यिनी॑ मा॒यिनी॒ सं द॑धाते मि॒त्वा शिशुं॑ जज्ञतुर्व॒र्धयं॑ती ।
   विश्व॑स्य॒ नाभिं॒ चर॑तो ध्रु॒वस्य॑ क॒वेश्चि॒त्तंतुं॒ मन॑सा वि॒यंतः॑ ॥

   ऋतायिनी मायिनी सं दधाते मित्वा शिशुं जज्ञतुर् वर्धयन्ती |
   विश्वस्य नाभिं चरतो ध्रुवस्य कवेश् चित् तन्तुम् मनसा वियन्तः ||

   ṛtāyínī māyínī sám dadhāte mitvā́ śíśum jajñaturvardháyantī ǀ
   víśvasya nā́bhim cárato dhruvásya kavéścittántum mánasā viyántaḥ ǁ

   ṛtāyinī māyinī saṃ dadhāte mitvā śiśuṃ jajñatur vardhayantī |
   viśvasya nābhiṃ carato dhruvasya kaveś cit tantum manasā viyantaḥ ||

   ऋ॒त॒यिनी॒ इत्यृ॑त॒ऽयिनी॑ । मा॒यिनी॒ इति॑ । सम् । द॒धा॒ते॒ इति॑ । मि॒त्वा । शिशु॑म् । ज॒ज्ञ॒तुः॒ । व॒र्धय॑न्ती॒ इति॑ ।
   विश्व॑स्य । नाभि॑म् । चर॑तः । ध्रु॒वस्य॑ । क॒वेः । चि॒त् । तन्तु॑म् । मन॑सा । वि॒ऽयन्तः॑ ॥

   ऋतयिनी इत्यृतऽयिनी । मायिनी इति । सम् । दधाते इति । मित्वा । शिशुम् । जज्ञतुः । वर्धयन्ती इति ।
   विश्वस्य । नाभिम् । चरतः । ध्रुवस्य । कवेः । चित् । तन्तुम् । मनसा । विऽयन्तः ॥

   ṛtayínī ítyṛta-yínī ǀ māyínī íti ǀ sám ǀ dadhāte íti ǀ mitvā́ ǀ śíśum ǀ jajñatuḥ ǀ vardháyantī íti ǀ
   víśvasya ǀ nā́bhim ǀ cárataḥ ǀ dhruvásya ǀ kavéḥ ǀ cit ǀ tántum ǀ mánasā ǀ vi-yántaḥ ǁ

   ṛtayinī ityṛta-yinī ǀ māyinī iti ǀ sam ǀ dadhāte iti ǀ mitvā ǀ śiśum ǀ jajñatuḥ ǀ vardhayantī iti ǀ
   viśvasya ǀ nābhim ǀ carataḥ ǀ dhruvasya ǀ kaveḥ ǀ cit ǀ tantum ǀ manasā ǀ vi-yantaḥ ǁ

   10.5.3 Aṣṭaka 7.5.33.3Anuvāka 10.1.31Interpretations

4. Ṛk 4

   ऋ॒तस्य॒ हि व॑र्त॒नयः॒ सुजा॑त॒मिषो॒ वाजा॑य प्र॒दिवः॒ सचं॑ते ।
   अ॒धी॒वा॒सं रोद॑सी वावसा॒ने घृ॒तैरन्नै॑र्वावृधाते॒ मधू॑नां ॥

   ऋतस्य हि वर्तनयः सुजातम् इषो वाजाय प्रदिवः सचन्ते |
   अधीवासं रोदसी वावसाने घृतैर् अन्नैर् वावृधाते मधूनाम् ||

   ṛtásya hí vartanáyaḥ sújātamíṣo vā́jāya pradívaḥ sácante ǀ
   adhīvāsám ródasī vāvasāné ghṛtáiránnairvāvṛdhāte mádhūnām ǁ

   ṛtasya hi vartanayaḥ sujātam iṣo vājāya pradivaḥ sacante |
   adhīvāsaṃ rodasī vāvasāne ghṛtair annair vāvṛdhāte madhūnām ||

   ऋ॒तस्य॑ । हि । व॒र्त॒नयः॑ । सुऽजा॑तम् । इषः॑ । वाजा॑य । प्र॒ऽदिवः॑ । सच॑न्ते ।
   अ॒धी॒वा॒सम् । रोद॑सी॒ इति॑ । व॒व॒सा॒ने इति॑ । घृ॒तैः । अन्नैः॑ । व॒वृ॒धा॒ते॒ इति॑ । मधू॑नाम् ॥

   ऋतस्य । हि । वर्तनयः । सुऽजातम् । इषः । वाजाय । प्रऽदिवः । सचन्ते ।
   अधीवासम् । रोदसी इति । ववसाने इति । घृतैः । अन्नैः । ववृधाते इति । मधूनाम् ॥

   ṛtásya ǀ hí ǀ vartanáyaḥ ǀ sú-jātam ǀ íṣaḥ ǀ vā́jāya ǀ pra-dívaḥ ǀ sácante ǀ
   adhīvāsám ǀ ródasī íti ǀ vavasāné íti ǀ ghṛtáiḥ ǀ ánnaiḥ ǀ vavṛdhāte íti ǀ mádhūnām ǁ

   ṛtasya ǀ hi ǀ vartanayaḥ ǀ su-jātam ǀ iṣaḥ ǀ vājāya ǀ pra-divaḥ ǀ sacante ǀ
   adhīvāsam ǀ rodasī iti ǀ vavasāne iti ǀ ghṛtaiḥ ǀ annaiḥ ǀ vavṛdhāte iti ǀ madhūnām ǁ

   10.5.4 Aṣṭaka 7.5.33.4Anuvāka 10.1.32Interpretations

5. Ṛk 5

   स॒प्त स्वसॄ॒ररु॑षीर्वावशा॒नो वि॒द्वान्मध्व॒ उज्ज॑भारा दृ॒शे कं ।
   अं॒तर्ये॑मे अं॒तरि॑क्षे पुरा॒जा इ॒च्छन्व॒व्रिम॑विदत्पूष॒णस्य॑ ॥

   सप्त स्वसॄर् अरुषीर् वावशानो विद्वान् मध्व उज् जभारा दृशे कम् |
   अन्तर् येमे अन्तरिक्षे पुराजा इच्छन् वव्रिम् अविदत् पूषणस्य ||

   saptá svásṝráruṣīrvāvaśānó vidvā́nmádhva újjabhārā dṛśé kám ǀ
   antáryeme antárikṣe purājā́ icchánvavrímavidatpūṣaṇásya ǁ

   sapta svasṝr aruṣīr vāvaśāno vidvān madhva uj jabhārā dṛśe kam |
   antar yeme antarikṣe purājā icchan vavrim avidat pūṣaṇasya ||

   स॒प्त । स्वसॄः॑ । अरु॑षीः । वा॒व॒शा॒नः । वि॒द्वान् । मध्वः॑ । उत् । ज॒भा॒र॒ । दृ॒शे । कम् ।
   अ॒न्तः । ये॒मे॒ । अ॒न्तरि॑क्षे । पु॒रा॒ऽजाः । इ॒च्छन् । व॒व्रिम् । अ॒वि॒द॒त् । पू॒ष॒णस्य॑ ॥

   सप्त । स्वसॄः । अरुषीः । वावशानः । विद्वान् । मध्वः । उत् । जभार । दृशे । कम् ।
   अन्तः । येमे । अन्तरिक्षे । पुराऽजाः । इच्छन् । वव्रिम् । अविदत् । पूषणस्य ॥

   saptá ǀ svásṝḥ ǀ áruṣīḥ ǀ vāvaśānáḥ ǀ vidvā́n ǀ mádhvaḥ ǀ út ǀ jabhāra ǀ dṛśé ǀ kám ǀ
   antáḥ ǀ yeme ǀ antárikṣe ǀ purā-jā́ḥ ǀ icchán ǀ vavrím ǀ avidat ǀ pūṣaṇásya ǁ

   sapta ǀ svasṝḥ ǀ aruṣīḥ ǀ vāvaśānaḥ ǀ vidvān ǀ madhvaḥ ǀ ut ǀ jabhāra ǀ dṛśe ǀ kam ǀ
   antaḥ ǀ yeme ǀ antarikṣe ǀ purā-jāḥ ǀ icchan ǀ vavrim ǀ avidat ǀ pūṣaṇasya ǁ

   10.5.5 Aṣṭaka 7.5.33.5Anuvāka 10.1.33Interpretations

6. Ṛk 6

   स॒प्त म॒र्यादाः॑ क॒वय॑स्ततक्षु॒स्तासा॒मेका॒मिद॒भ्यं॑हु॒रो गा॑त् ।
   आ॒योर्ह॑ स्कं॒भ उ॑प॒मस्य॑ नी॒ळे प॒थां वि॑स॒र्गे ध॒रुणे॑षु तस्थौ ॥

   सप्त मर्यादाः कवयस् ततक्षुस् तासाम् एकाम् इद् अभ्य् अंहुरो गात् |
   आयोर् ह स्कम्भ उपमस्य नीळे पथां विसर्गे धरुणेषु तस्थौ ||

   saptá maryā́dāḥ kaváyastatakṣustā́sāmékāmídabhyáṃhuró gāt ǀ
   āyórha skambhá upamásya nīḷé pathā́m visargé dharúṇeṣu tasthau ǁ

   sapta maryādāḥ kavayas tatakṣus tāsām ekām id abhy aṃhuro gāt |
   āyor ha skambha upamasya nīḷe pathāṃ visarge dharuṇeṣu tasthau ||

   स॒प्त । म॒र्यादाः॑ । क॒वयः॑ । त॒त॒क्षुः॒ । तासा॑म् । एका॑म् । इत् । अ॒भि । अं॒हु॒रः । गा॒त् ।
   आ॒योः । ह॒ । स्क॒म्भः । उ॒प॒ऽमस्य॑ । नी॒ळे । प॒थाम् । वि॒ऽस॒र्गे । ध॒रुणे॑षु । त॒स्थौ॒ ॥

   सप्त । मर्यादाः । कवयः । ततक्षुः । तासाम् । एकाम् । इत् । अभि । अंहुरः । गात् ।
   आयोः । ह । स्कम्भः । उपऽमस्य । नीळे । पथाम् । विऽसर्गे । धरुणेषु । तस्थौ ॥

   saptá ǀ maryā́dāḥ ǀ kaváyaḥ ǀ tatakṣuḥ ǀ tā́sām ǀ ékām ǀ ít ǀ abhí ǀ aṃhuráḥ ǀ gāt ǀ
   āyóḥ ǀ ha ǀ skambháḥ ǀ upa-másya ǀ nīḷé ǀ pathā́m ǀ vi-sargé ǀ dharúṇeṣu ǀ tasthau ǁ

   sapta ǀ maryādāḥ ǀ kavayaḥ ǀ tatakṣuḥ ǀ tāsām ǀ ekām ǀ it ǀ abhi ǀ aṃhuraḥ ǀ gāt ǀ
   āyoḥ ǀ ha ǀ skambhaḥ ǀ upa-masya ǀ nīḷe ǀ pathām ǀ vi-sarge ǀ dharuṇeṣu ǀ tasthau ǁ

   10.5.6 Aṣṭaka 7.5.33.6Anuvāka 10.1.34Interpretations

7. Ṛk 7

   अस॑च्च॒ सच्च॑ पर॒मे व्यो॑मं॒दक्ष॑स्य॒ जन्म॒न्नदि॑तेरु॒पस्थे॑ ।
   अ॒ग्निर्ह॑ नः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑नि वृष॒भश्च॑ धे॒नुः ॥

   असच् च सच् च परमे व्योमन् दक्षस्य जन्मन्न् अदितेर् उपस्थे |
   अग्निर् ह नः प्रथमजा ऋतस्य पूर्व आयुनि वृषभश् च धेनुः ||

   ásacca sácca paramé vyómandákṣasya jánmannáditerupásthe ǀ
   agnírha naḥ prathamajā́ ṛtásya pū́rva ā́yuni vṛṣabháśca dhenúḥ ǁ

   asac ca sac ca parame vyoman dakṣasya janmann aditer upasthe |
   agnir ha naḥ prathamajā ṛtasya pūrva āyuni vṛṣabhaś ca dhenuḥ ||

   अस॑त् । च॒ । सत् । च॒ । प॒र॒मे । विऽओ॑मन् । दक्ष॑स्य । जन्म॑न् । अदि॑तेः । उ॒पऽस्थे॑ ।
   अ॒ग्निः । ह॒ । नः॒ । प्र॒थ॒म॒ऽजाः । ऋ॒तस्य॑ । पूर्वे॑ । आयु॑नि । वृ॒ष॒भः । च॒ । धे॒नुः ॥

   असत् । च । सत् । च । परमे । विऽओमन् । दक्षस्य । जन्मन् । अदितेः । उपऽस्थे ।
   अग्निः । ह । नः । प्रथमऽजाः । ऋतस्य । पूर्वे । आयुनि । वृषभः । च । धेनुः ॥

   ásat ǀ ca ǀ sát ǀ ca ǀ paramé ǀ ví-oman ǀ dákṣasya ǀ jánman ǀ áditeḥ ǀ upá-sthe ǀ
   agníḥ ǀ ha ǀ naḥ ǀ prathama-jā́ḥ ǀ ṛtásya ǀ pū́rve ǀ ā́yuni ǀ vṛṣabháḥ ǀ ca ǀ dhenúḥ ǁ

   asat ǀ ca ǀ sat ǀ ca ǀ parame ǀ vi-oman ǀ dakṣasya ǀ janman ǀ aditeḥ ǀ upa-sthe ǀ
   agniḥ ǀ ha ǀ naḥ ǀ prathama-jāḥ ǀ ṛtasya ǀ pūrve ǀ āyuni ǀ vṛṣabhaḥ ǀ ca ǀ dhenuḥ ǁ

   10.5.7 Aṣṭaka 7.5.33.7Anuvāka 10.1.35Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.