Ṛgveda · Maṇḍala 10 · Sūkta 5

Ṛk 10.5.7

Agni · Trita Āptya

The whole sūkta Link

Saṃhitā

अस॑च्च॒ सच्च॑ पर॒मे व्यो॑मं॒दक्ष॑स्य॒ जन्म॒न्नदि॑तेरु॒पस्थे॑ ।
अ॒ग्निर्ह॑ नः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑नि वृष॒भश्च॑ धे॒नुः ॥

असच् च सच् च परमे व्योमन् दक्षस्य जन्मन्न् अदितेर् उपस्थे |
अग्निर् ह नः प्रथमजा ऋतस्य पूर्व आयुनि वृषभश् च धेनुः ||

ásacca sácca paramé vyómandákṣasya jánmannáditerupásthe ǀ
agnírha naḥ prathamajā́ ṛtásya pū́rva ā́yuni vṛṣabháśca dhenúḥ ǁ

asac ca sac ca parame vyoman dakṣasya janmann aditer upasthe |
agnir ha naḥ prathamajā ṛtasya pūrva āyuni vṛṣabhaś ca dhenuḥ ||

Padapāṭha

अस॑त् । च॒ । सत् । च॒ । प॒र॒मे । विऽओ॑मन् । दक्ष॑स्य । जन्म॑न् । अदि॑तेः । उ॒पऽस्थे॑ ।
अ॒ग्निः । ह॒ । नः॒ । प्र॒थ॒म॒ऽजाः । ऋ॒तस्य॑ । पूर्वे॑ । आयु॑नि । वृ॒ष॒भः । च॒ । धे॒नुः ॥

असत् । च । सत् । च । परमे । विऽओमन् । दक्षस्य । जन्मन् । अदितेः । उपऽस्थे ।
अग्निः । ह । नः । प्रथमऽजाः । ऋतस्य । पूर्वे । आयुनि । वृषभः । च । धेनुः ॥

ásat ǀ ca ǀ sát ǀ ca ǀ paramé ǀ ví-oman ǀ dákṣasya ǀ jánman ǀ áditeḥ ǀ upá-sthe ǀ
agníḥ ǀ ha ǀ naḥ ǀ prathama-jā́ḥ ǀ ṛtásya ǀ pū́rve ǀ ā́yuni ǀ vṛṣabháḥ ǀ ca ǀ dhenúḥ ǁ

asat ǀ ca ǀ sat ǀ ca ǀ parame ǀ vi-oman ǀ dakṣasya ǀ janman ǀ aditeḥ ǀ upa-sthe ǀ
agniḥ ǀ ha ǀ naḥ ǀ prathama-jāḥ ǀ ṛtasya ǀ pūrve ǀ āyuni ǀ vṛṣabhaḥ ǀ ca ǀ dhenuḥ ǁ

References

Maṇḍala · Sūkta · Ṛk
10.005.07
Aṣṭaka · Adhyāya · Varga · Ṛk
7.5.33.07
Maṇḍala · Anuvāka · Ṛk
10.01.035
Devatā देवता
Agni
Ṛṣi ऋषि
Trita Āptya
Chandas छन्दस्
Triṣṭubh
Svara स्वरः
धैवतः

Text and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.

Ṛgveda 10.5.7

Interpretations

Sāyaṇa

उपोद्घातः

असदव्याकृतं सच्चव्याकृतं असदेवेदमग्रआसीत् तत्सदासीत् तत्समभवदिति श्रुतेः । सद- सदात्मकं जगत्सर्वं परमे उत्तमे ज्ञानसहिते व्योमन् व्योमनि कारणात्मनि जातमभूत्तदा अदितेः पृथिव्याउपस्थे उपस्थाने समीपे दक्षस्य प्रजापतेः यद्वा दक्षस्य सत्रेधात्मानं बिभ जतादित्यंतृतीयंवायुंतृतीयमितिश्रुतेः । तृतीयस्य द्युलोकस्याधिष्ठातृत्वादादित्यस्य जन्मन् जन्मनि ततएवं सति मनुष्यस्य सृष्टिक्रमात् पूर्वं अग्निर्ह अग्निरेव ऋतस्य कर्मफलस्य भोक्तॄणां नोस्माकं प्रथमजाः प्रथमजातः समुत्पन्नः तेजोरसोनिरवर्तताग्निरितिश्रवणात् । पश्चात्तत्प्रकरणे ततोमनुष्याअजायन्तेति प्रथमतएव मनुष्यसृष्टेरभिहितत्वात् अनन्तरं पूर्वे उत्तरसृष्टिमपेक्ष्य पूर्वत्वं आयुनि काले अयमग्निरेव वृषभश्चासीत् धेनुश्चाभवत् स्त्रीपुंसवत् स्त्रीपुंसात्मकोभवदित्यर्थः ॥ ७ ॥

असदव्याकृतं सच्चव्याकृतं असदेवेदमग्रआसीत् तत्सदासीत् तत्समभवदिति श्रुतेः । सद- सदात्मकं जगत्सर्वं परमे उत्तमे ज्ञानसहिते व्योमन् व्योमनि कारणात्मनि जातमभूत्तदा अदितेः पृथिव्याउपस्थे उपस्थाने समीपे दक्षस्य प्रजापतेः यद्वा दक्षस्य सत्रेधात्मानं बिभ जतादित्यंतृतीयंवायुंतृतीयमितिश्रुतेः । तृतीयस्य द्युलोकस्याधिष्ठातृत्वादादित्यस्य जन्मन् जन्मनि ततएवं सति मनुष्यस्य सृष्टिक्रमात् पूर्वं अग्निर्ह अग्निरेव ऋतस्य कर्मफलस्य भोक्तॄणां नोस्माकं प्रथमजाः प्रथमजातः समुत्पन्नः तेजोरसोनिरवर्तताग्निरितिश्रवणात् । पश्चात्तत्प्रकरणे ततोमनुष्याअजायन्तेति प्रथमतएव मनुष्यसृष्टेरभिहितत्वात् अनन्तरं पूर्वे उत्तरसृष्टिमपेक्ष्य पूर्वत्वं आयुनि काले अयमग्निरेव वृषभश्चासीत् धेनुश्चाभवत् स्त्रीपुंसवत् स्त्रीपुंसात्मकोभवदित्यर्थः ॥ ७ ॥