Devatā देवता

1, 7, 9, 12, 13: Akṣakṛṣipraśaṃsā; 2-6, 8, 10, 11, 14: Akṣakitavanindā

Ṛṣi ऋषि

Kavaṣa Ailūṣa Or Akṣa Maujavat

Chandas छन्दस्

Triṣṭubh, Jagatī

1. Ṛk 1

   प्रा॒वे॒पा मा॑ बृह॒तो मा॑दयंति प्रवाते॒जा इरि॑णे॒ वर्वृ॑तानाः ।
   सोम॑स्येव मौजव॒तस्य॑ भ॒क्षो वि॒भीद॑को॒ जागृ॑वि॒र्मह्य॑मच्छान् ॥

   प्रावेपा मा बृहतो मादयन्ति प्रवातेजा इरिणे वर्वृतानाः |
   सोमस्येव मौजवतस्य भक्षो विभीदको जागृविर् मह्यम् अच्छान् ||

   prāvepā́ mā bṛható mādayanti pravātejā́ íriṇe várvṛtānāḥ ǀ
   sómasyeva maujavatásya bhakṣó vibhī́dako jā́gṛvirmáhyamacchān ǁ

   prāvepā mā bṛhato mādayanti pravātejā iriṇe varvṛtānāḥ |
   somasyeva maujavatasya bhakṣo vibhīdako jāgṛvir mahyam acchān ||

   प्रा॒वे॒पाः । मा॒ । बृ॒ह॒तः । मा॒द॒य॒न्ति॒ । प्र॒वा॒ते॒ऽजाः । इरि॑णे । वर्वृ॑तानाः ।
   सोम॑स्यऽइव । मौ॒ज॒ऽव॒तस्य॑ । भ॒क्षः । वि॒ऽभीद॑कः । जागृ॑विः । मह्य॑म् । अ॒च्छा॒न् ॥

   प्रावेपाः । मा । बृहतः । मादयन्ति । प्रवातेऽजाः । इरिणे । वर्वृतानाः ।
   सोमस्यऽइव । मौजऽवतस्य । भक्षः । विऽभीदकः । जागृविः । मह्यम् । अच्छान् ॥

   prāvepā́ḥ ǀ mā ǀ bṛhatáḥ ǀ mādayanti ǀ pravāte-jā́ḥ ǀ íriṇe ǀ várvṛtānāḥ ǀ
   sómasya-iva ǀ mauja-vatásya ǀ bhakṣáḥ ǀ vi-bhī́dakaḥ ǀ jā́gṛviḥ ǀ máhyam ǀ acchān ǁ

   prāvepāḥ ǀ mā ǀ bṛhataḥ ǀ mādayanti ǀ pravāte-jāḥ ǀ iriṇe ǀ varvṛtānāḥ ǀ
   somasya-iva ǀ mauja-vatasya ǀ bhakṣaḥ ǀ vi-bhīdakaḥ ǀ jāgṛviḥ ǀ mahyam ǀ acchān ǁ

   10.34.1 Aṣṭaka 7.8.3.1Anuvāka 10.3.45Interpretations

2. Ṛk 2

   न मा॑ मिमेथ॒ न जि॑हीळ ए॒षा शि॒वा सखि॑भ्य उ॒त मह्य॑मासीत् ।
   अ॒क्षस्या॒हमे॑कप॒रस्य॑ हे॒तोरनु॑व्रता॒मप॑ जा॒याम॑रोधं ॥

   न मा मिमेथ न जिहीऌअ एषा शिवा सखिभ्य उत मह्यम् आसीत् |
   अक्षस्याहम् एकपरस्य हेतोर् अनुव्रताम् अप जायाम् अरोधम् ||

   ná mā mimetha ná jihīḷa eṣā́ śivā́ sákhibhya utá máhyamāsīt ǀ
   akṣásyāhámekaparásya hetóránuvratāmápa jāyā́marodham ǁ

   na mā mimetha na jihīḷa eṣā śivā sakhibhya uta mahyam āsīt |
   akṣasyāham ekaparasya hetor anuvratām apa jāyām arodham ||

   न । मा॒ । मि॒मे॒थ॒ । न । जि॒ही॒ळे॒ । ए॒षा । शि॒वा । सखि॑ऽभ्यः । उ॒त । मह्य॑म् । आ॒सी॒त् ।
   अ॒क्षस्य॑ । अ॒हम् । ए॒क॒ऽप॒रस्य॑ । हे॒तोः । अनु॑ऽव्रताम् । अप॑ । जा॒याम् । अ॒रो॒ध॒म् ॥

   न । मा । मिमेथ । न । जिहीळे । एषा । शिवा । सखिऽभ्यः । उत । मह्यम् । आसीत् ।
   अक्षस्य । अहम् । एकऽपरस्य । हेतोः । अनुऽव्रताम् । अप । जायाम् । अरोधम् ॥

   ná ǀ mā ǀ mimetha ǀ ná ǀ jihīḷe ǀ eṣā́ ǀ śivā́ ǀ sákhi-bhyaḥ ǀ utá ǀ máhyam ǀ āsīt ǀ
   akṣásya ǀ ahám ǀ eka-parásya ǀ hetóḥ ǀ ánu-vratām ǀ ápa ǀ jāyā́m ǀ arodham ǁ

   na ǀ mā ǀ mimetha ǀ na ǀ jihīḷe ǀ eṣā ǀ śivā ǀ sakhi-bhyaḥ ǀ uta ǀ mahyam ǀ āsīt ǀ
   akṣasya ǀ aham ǀ eka-parasya ǀ hetoḥ ǀ anu-vratām ǀ apa ǀ jāyām ǀ arodham ǁ

   10.34.2 Aṣṭaka 7.8.3.2Anuvāka 10.3.46Interpretations

3. Ṛk 3

   द्वेष्टि॑ श्व॒श्रूरप॑ जा॒या रु॑णद्धि॒ न ना॑थि॒तो विं॑दते मर्डि॒तारं॑ ।
   अश्व॑स्येव॒ जर॑तो॒ वस्न्य॑स्य॒ नाहं विं॑दामि कित॒वस्य॒ भोगं॑ ॥

   द्वेष्टि श्वश्रूर् अप जाया रुणद्धि न नाथितो विन्दते मर्डितारम् |
   अश्वस्येव जरतो वस्न्यस्य नाहं विन्दामि कितवस्य भोगम् ||

   dvéṣṭi śvaśrū́rápa jāyā́ ruṇaddhi ná nāthitó vindate marḍitā́ram ǀ
   áśvasyeva járato vásnyasya nā́hám vindāmi kitavásya bhógam ǁ

   dveṣṭi śvaśrūr apa jāyā ruṇaddhi na nāthito vindate marḍitāram |
   aśvasyeva jarato vasnyasya nāhaṃ vindāmi kitavasya bhogam ||

   द्वेष्टि॑ । श्व॒श्रूः । अप॑ । जा॒या । रु॒ण॒द्धि॒ । न । ना॒थि॒तः । वि॒न्द॒ते॒ । म॒र्डि॒तार॑म् ।
   अश्व॑स्यऽइव । जर॑तः । वस्न्य॑स्य । न । अ॒हम् । वि॒न्दा॒मि॒ । कि॒त॒वस्य॑ । भोग॑म् ॥

   द्वेष्टि । श्वश्रूः । अप । जाया । रुणद्धि । न । नाथितः । विन्दते । मर्डितारम् ।
   अश्वस्यऽइव । जरतः । वस्न्यस्य । न । अहम् । विन्दामि । कितवस्य । भोगम् ॥

   dvéṣṭi ǀ śvaśrū́ḥ ǀ ápa ǀ jāyā́ ǀ ruṇaddhi ǀ ná ǀ nāthitáḥ ǀ vindate ǀ marḍitā́ram ǀ
   áśvasya-iva ǀ járataḥ ǀ vásnyasya ǀ ná ǀ ahám ǀ vindāmi ǀ kitavásya ǀ bhógam ǁ

   dveṣṭi ǀ śvaśrūḥ ǀ apa ǀ jāyā ǀ ruṇaddhi ǀ na ǀ nāthitaḥ ǀ vindate ǀ marḍitāram ǀ
   aśvasya-iva ǀ jarataḥ ǀ vasnyasya ǀ na ǀ aham ǀ vindāmi ǀ kitavasya ǀ bhogam ǁ

   10.34.3 Aṣṭaka 7.8.3.3Anuvāka 10.3.47Interpretations

4. Ṛk 4

   अ॒न्ये जा॒यां परि॑ मृशंत्यस्य॒ यस्यागृ॑ध॒द्वेद॑ने वा॒ज्य१॒॑क्षः ।
   पि॒ता मा॒ता भ्रात॑र एनमाहु॒र्न जा॑नीमो॒ नय॑ता ब॒द्धमे॒तं ॥

   अन्ये जायाम् परि मृशन्त्य् अस्य यस्यागृधद् वेदने वाज्य् अक्षः |
   पिता माता भ्रातर एनम् आहुर् न जानीमो नयता बद्धम् एतम् ||

   anyé jāyā́m pári mṛśantyasya yásyā́gṛdhadvédane vājyákṣáḥ ǀ
   pitā́ mātā́ bhrā́tara enamāhurná jānīmo náyatā baddhámetám ǁ

   anye jāyām pari mṛśanty asya yasyāgṛdhad vedane vājy akṣaḥ |
   pitā mātā bhrātara enam āhur na jānīmo nayatā baddham etam ||

   अ॒न्ये । जा॒याम् । परि॑ । मृ॒श॒न्ति॒ । अ॒स्य॒ । यस्य॑ । अगृ॑धत् । वेद॑ने । वा॒जी । अ॒क्षः ।
   पि॒ता । मा॒ता । भ्रात॑रः । ए॒न॒म् । आ॒हुः॒ । न । जा॒नी॒मः॒ । नय॑त । ब॒द्धम् । ए॒तम् ॥

   अन्ये । जायाम् । परि । मृशन्ति । अस्य । यस्य । अगृधत् । वेदने । वाजी । अक्षः ।
   पिता । माता । भ्रातरः । एनम् । आहुः । न । जानीमः । नयत । बद्धम् । एतम् ॥

   anyé ǀ jāyā́m ǀ pári ǀ mṛśanti ǀ asya ǀ yásya ǀ ágṛdhat ǀ védane ǀ vājī́ ǀ akṣáḥ ǀ
   pitā́ ǀ mātā́ ǀ bhrā́taraḥ ǀ enam ǀ āhuḥ ǀ ná ǀ jānīmaḥ ǀ náyata ǀ baddhám ǀ etám ǁ

   anye ǀ jāyām ǀ pari ǀ mṛśanti ǀ asya ǀ yasya ǀ agṛdhat ǀ vedane ǀ vājī ǀ akṣaḥ ǀ
   pitā ǀ mātā ǀ bhrātaraḥ ǀ enam ǀ āhuḥ ǀ na ǀ jānīmaḥ ǀ nayata ǀ baddham ǀ etam ǁ

   10.34.4 Aṣṭaka 7.8.3.4Anuvāka 10.3.48Interpretations

5. Ṛk 5

   यदा॒दीध्ये॒ न द॑विषाण्येभिः परा॒यद्भ्योऽव॑ हीये॒ सखि॑भ्यः ।
   न्यु॑प्ताश्च ब॒भ्रवो॒ वाच॒मक्र॑तँ॒ एमीदे॑षां निष्कृ॒तं जा॒रिणी॑व ॥

   यद् आदीध्ये न दविषाण्य् एभिः परायद्भ्यो ऽव हीये सखिभ्यः |
   न्युप्ताश् च बभ्रवो वाचम् अक्रतं एमीद् एषां निष्कृतं जारिणीव ||

   yádādī́dhye ná daviṣāṇyebhiḥ parāyádbhyó’va hīye sákhibhyaḥ ǀ
   nyúptāśca babhrávo vā́camákratam̐ émī́deṣām niṣkṛtám jāríṇīva ǁ

   yad ādīdhye na daviṣāṇy ebhiḥ parāyadbhyo 'va hīye sakhibhyaḥ |
   nyuptāś ca babhravo vācam akrataṃ emīd eṣāṃ niṣkṛtaṃ jāriṇīva ||

   यत् । आ॒ऽदीध्ये॑ । न । द॒वि॒षा॒णि॒ । ए॒भिः॒ । प॒रा॒यत्ऽभ्यः॑ । अव॑ । ही॒ये॒ । सखि॑ऽभ्यः ।
   निऽउ॑प्ताः । च॒ । ब॒भ्रवः॑ । वाच॑म् । अक्र॑त । एमि॑ । इत् । ए॒षा॒म् । निः॒ऽकृ॒तम् । जा॒रिणी॑ऽइव ॥

   यत् । आऽदीध्ये । न । दविषाणि । एभिः । परायत्ऽभ्यः । अव । हीये । सखिऽभ्यः ।
   निऽउप्ताः । च । बभ्रवः । वाचम् । अक्रत । एमि । इत् । एषाम् । निःऽकृतम् । जारिणीऽइव ॥

   yát ǀ ā-dī́dhye ǀ ná ǀ daviṣāṇi ǀ ebhiḥ ǀ parāyát-bhyaḥ ǀ áva ǀ hīye ǀ sákhi-bhyaḥ ǀ
   ní-uptāḥ ǀ ca ǀ babhrávaḥ ǀ vā́cam ǀ ákrata ǀ émi ǀ ít ǀ eṣām ǀ niḥ-kṛtám ǀ jāríṇī-iva ǁ

   yat ǀ ā-dīdhye ǀ na ǀ daviṣāṇi ǀ ebhiḥ ǀ parāyat-bhyaḥ ǀ ava ǀ hīye ǀ sakhi-bhyaḥ ǀ
   ni-uptāḥ ǀ ca ǀ babhravaḥ ǀ vācam ǀ akrata ǀ emi ǀ it ǀ eṣām ǀ niḥ-kṛtam ǀ jāriṇī-iva ǁ

   10.34.5 Aṣṭaka 7.8.3.5Anuvāka 10.3.49Interpretations

6. Ṛk 6

   स॒भामे॑ति कित॒वः पृ॒च्छमा॑नो जे॒ष्यामीति॑ त॒न्वा॒३॒॑ शूशु॑जानः ।
   अ॒क्षासो॑ अस्य॒ वि ति॑रंति॒ कामं॑ प्रति॒दीव्ने॒ दध॑त॒ आ कृ॒तानि॑ ॥

   सभाम् एति कितवः पृच्छमानो जेष्यामीति तन्वा शूशुजानः |
   अक्षासो अस्य वि तिरन्ति कामम् प्रतिदीव्ने दधत आ कृतानि ||

   sabhā́meti kitaváḥ pṛcchámāno jeṣyā́mī́ti tanvā́ śū́śujānaḥ ǀ
   akṣā́so asya ví tiranti kā́mam pratidī́vne dádhata ā́ kṛtā́ni ǁ

   sabhām eti kitavaḥ pṛcchamāno jeṣyāmīti tanvā śūśujānaḥ |
   akṣāso asya vi tiranti kāmam pratidīvne dadhata ā kṛtāni ||

   स॒भाम् । ए॒ति॒ । कि॒त॒वः । पृ॒च्छमा॑नः । जे॒ष्यामि॑ । इति॑ । त॒न्वा॑ । शूशु॑जानः ।
   अ॒क्षासः॑ । अ॒स्य॒ । वि । ति॒र॒न्ति॒ । काम॑म् । प्र॒ति॒ऽदीव्ने॑ । दध॑तः । आ । कृ॒तानि॑ ॥

   सभाम् । एति । कितवः । पृच्छमानः । जेष्यामि । इति । तन्वा । शूशुजानः ।
   अक्षासः । अस्य । वि । तिरन्ति । कामम् । प्रतिऽदीव्ने । दधतः । आ । कृतानि ॥

   sabhā́m ǀ eti ǀ kitaváḥ ǀ pṛcchámānaḥ ǀ jeṣyā́mi ǀ íti ǀ tanvā́ ǀ śū́śujānaḥ ǀ
   akṣā́saḥ ǀ asya ǀ ví ǀ tiranti ǀ kā́mam ǀ prati-dī́vne ǀ dádhataḥ ǀ ā́ ǀ kṛtā́ni ǁ

   sabhām ǀ eti ǀ kitavaḥ ǀ pṛcchamānaḥ ǀ jeṣyāmi ǀ iti ǀ tanvā ǀ śūśujānaḥ ǀ
   akṣāsaḥ ǀ asya ǀ vi ǀ tiranti ǀ kāmam ǀ prati-dīvne ǀ dadhataḥ ǀ ā ǀ kṛtāni ǁ

   10.34.6 Aṣṭaka 7.8.4.1Anuvāka 10.3.50Interpretations

7. Ṛk 7

   अ॒क्षास॒ इदं॑कु॒शिनो॑ नितो॒दिनो॑ नि॒कृत्वा॑न॒स्तप॑नास्तापयि॒ष्णवः॑ ।
   कु॒मा॒रदे॑ष्णा॒ जय॑तः पुन॒र्हणो॒ मध्वा॒ संपृ॑क्ताः कित॒वस्य॑ ब॒र्हणा॑ ॥

   अक्षास इद् अङ्कुशिनो नितोदिनो निकृत्वानस् तपनास् तापयिष्णवः |
   कुमारदेष्णा जयतः पुनर्हणो मध्वा सम्पृक्ताः कितवस्य बर्हणा ||

   akṣā́sa ídaṅkuśíno nitodíno nikṛ́tvānastápanāstāpayiṣṇávaḥ ǀ
   kumārádeṣṇā jáyataḥ punarháṇo mádhvā sámpṛktāḥ kitavásya barháṇā ǁ

   akṣāsa id aṅkuśino nitodino nikṛtvānas tapanās tāpayiṣṇavaḥ |
   kumāradeṣṇā jayataḥ punarhaṇo madhvā sampṛktāḥ kitavasya barhaṇā ||

   अ॒क्षासः॑ । इत् । अ॒ङ्कु॒शिनः॑ । नि॒ऽतो॒दिनः॑ । नि॒ऽकृत्वा॑नः । तप॑नाः । ता॒प॒यि॒ष्णवः॑ ।
   कु॒मा॒रऽदे॑ष्णाः । जय॑तः । पु॒नः॒ऽहनः॑ । मध्वा॑ । सम्ऽपृ॑क्ताः । कि॒त॒वस्य॑ । ब॒र्हणा॑ ॥

   अक्षासः । इत् । अङ्कुशिनः । निऽतोदिनः । निऽकृत्वानः । तपनाः । तापयिष्णवः ।
   कुमारऽदेष्णाः । जयतः । पुनःऽहनः । मध्वा । सम्ऽपृक्ताः । कितवस्य । बर्हणा ॥

   akṣā́saḥ ǀ ít ǀ aṅkuśínaḥ ǀ ni-todínaḥ ǀ ni-kṛ́tvānaḥ ǀ tápanāḥ ǀ tāpayiṣṇávaḥ ǀ
   kumārá-deṣṇāḥ ǀ jáyataḥ ǀ punaḥ-hánaḥ ǀ mádhvā ǀ sám-pṛktāḥ ǀ kitavásya ǀ barháṇā ǁ

   akṣāsaḥ ǀ it ǀ aṅkuśinaḥ ǀ ni-todinaḥ ǀ ni-kṛtvānaḥ ǀ tapanāḥ ǀ tāpayiṣṇavaḥ ǀ
   kumāra-deṣṇāḥ ǀ jayataḥ ǀ punaḥ-hanaḥ ǀ madhvā ǀ sam-pṛktāḥ ǀ kitavasya ǀ barhaṇā ǁ

   10.34.7 Aṣṭaka 7.8.4.2Anuvāka 10.3.51Interpretations

8. Ṛk 8

   त्रि॒पं॒चा॒शः क्री॑ळति॒ व्रात॑ एषां दे॒व इ॑व सवि॒ता स॒त्यध॑र्मा ।
   उ॒ग्रस्य॑ चिन्म॒न्यवे॒ ना न॑मंते॒ राजा॑ चिदेभ्यो॒ नम॒ इत्कृ॑णोति ॥

   त्रिपञ्चाशः क्रीऌअति व्रात एषां देव इव सविता सत्यधर्मा |
   उग्रस्य चिन् मन्यवे ना नमन्ते राजा चिद् एभ्यो नम इत् कृणोति ||

   tripañcāśáḥ krīḷati vrā́ta eṣām devá iva savitā́ satyádharmā ǀ
   ugrásya cinmanyáve nā́ namante rā́jā cidebhyo náma ítkṛṇoti ǁ

   tripañcāśaḥ krīḷati vrāta eṣāṃ deva iva savitā satyadharmā |
   ugrasya cin manyave nā namante rājā cid ebhyo nama it kṛṇoti ||

   त्रि॒ऽप॒ञ्चा॒शः । क्री॒ळ॒ति॒ । व्रातः॑ । ए॒षा॒म् । दे॒वःऽइ॑व । स॒वि॒ता । स॒त्यऽध॑र्मा ।
   उ॒ग्रस्य॑ । चि॒त् । म॒न्यवे॑ । न । न॒म॒न्ते॒ । राजा॑ । चि॒त् । ए॒भ्यः॒ । नमः॑ । इत् । कृ॒णो॒ति॒ ॥

   त्रिऽपञ्चाशः । क्रीळति । व्रातः । एषाम् । देवःऽइव । सविता । सत्यऽधर्मा ।
   उग्रस्य । चित् । मन्यवे । न । नमन्ते । राजा । चित् । एभ्यः । नमः । इत् । कृणोति ॥

   tri-pañcāśáḥ ǀ krīḷati ǀ vrā́taḥ ǀ eṣām ǀ deváḥ-iva ǀ savitā́ ǀ satyá-dharmā ǀ
   ugrásya ǀ cit ǀ manyáve ǀ ná ǀ namante ǀ rā́jā ǀ cit ǀ ebhyaḥ ǀ námaḥ ǀ ít ǀ kṛṇoti ǁ

   tri-pañcāśaḥ ǀ krīḷati ǀ vrātaḥ ǀ eṣām ǀ devaḥ-iva ǀ savitā ǀ satya-dharmā ǀ
   ugrasya ǀ cit ǀ manyave ǀ na ǀ namante ǀ rājā ǀ cit ǀ ebhyaḥ ǀ namaḥ ǀ it ǀ kṛṇoti ǁ

   10.34.8 Aṣṭaka 7.8.4.3Anuvāka 10.3.52Interpretations

9. Ṛk 9

   नी॒चा व॑र्तंत उ॒परि॑ स्फुरंत्यह॒स्तासो॒ हस्त॑वंतं सहंते ।
   दि॒व्या अंगा॑रा॒ इरि॑णे॒ न्यु॑प्ताः शी॒ताः संतो॒ हृद॑यं॒ निर्द॑हंति ॥

   नीचा वर्तन्त उपरि स्फुरन्त्य् अहस्तासो हस्तवन्तं सहन्ते |
   दिव्या अङ्गारा इरिणे न्युप्ताः शीताः सन्तो हृदयं निर् दहन्ति ||

   nīcā́ vartanta upári sphurantyahastā́so hástavantam sahante ǀ
   divyā́ áṅgārā íriṇe nyúptāḥ śītā́ḥ sánto hṛ́dayam nírdahanti ǁ

   nīcā vartanta upari sphuranty ahastāso hastavantaṃ sahante |
   divyā aṅgārā iriṇe nyuptāḥ śītāḥ santo hṛdayaṃ nir dahanti ||

   नी॒चा । व॒र्त॒न्ते॒ । उ॒परि॑ । स्फु॒र॒न्ति॒ । अ॒ह॒स्तासः॑ । हस्त॑ऽवन्तम् । स॒ह॒न्ते॒ ।
   दि॒व्याः । अङ्गा॑राः । इरि॑णे । निऽउ॑प्ताः । शी॒ताः । सन्तः॑ । हृद॑यम् । निः । द॒ह॒न्ति॒ ॥

   नीचा । वर्तन्ते । उपरि । स्फुरन्ति । अहस्तासः । हस्तऽवन्तम् । सहन्ते ।
   दिव्याः । अङ्गाराः । इरिणे । निऽउप्ताः । शीताः । सन्तः । हृदयम् । निः । दहन्ति ॥

   nīcā́ ǀ vartante ǀ upári ǀ sphuranti ǀ ahastā́saḥ ǀ hásta-vantam ǀ sahante ǀ
   divyā́ḥ ǀ áṅgārāḥ ǀ íriṇe ǀ ní-uptāḥ ǀ śītā́ḥ ǀ sántaḥ ǀ hṛ́dayam ǀ níḥ ǀ dahanti ǁ

   nīcā ǀ vartante ǀ upari ǀ sphuranti ǀ ahastāsaḥ ǀ hasta-vantam ǀ sahante ǀ
   divyāḥ ǀ aṅgārāḥ ǀ iriṇe ǀ ni-uptāḥ ǀ śītāḥ ǀ santaḥ ǀ hṛdayam ǀ niḥ ǀ dahanti ǁ

   10.34.9 Aṣṭaka 7.8.4.4Anuvāka 10.3.53Interpretations

10. Ṛk 10

    जा॒या त॑प्यते कित॒वस्य॑ ही॒ना मा॒ता पु॒त्रस्य॒ चर॑तः॒ क्व॑ स्वित् ।
    ऋ॒णा॒वा बिभ्य॒द्धन॑मि॒च्छमा॑नो॒ऽन्येषा॒मस्त॒मुप॒ नक्त॑मेति ॥

    जाया तप्यते कितवस्य हीना माता पुत्रस्य चरतः क्व स्वित् |
    ऋणावा बिभ्यद् धनम् इच्छमानो ऽन्येषाम् अस्तम् उप नक्तम् एति ||

    jāyā́ tapyate kitavásya hīnā́ mātā́ putrásya cárataḥ kvá svit ǀ
    ṛṇāvā́ bíbhyaddhánamicchámāno’nyéṣāmástamúpa náktameti ǁ

    jāyā tapyate kitavasya hīnā mātā putrasya carataḥ kva svit |
    ṛṇāvā bibhyad dhanam icchamāno 'nyeṣām astam upa naktam eti ||

    जा॒या । त॒प्य॒ते॒ । कि॒त॒वस्य॑ । ही॒ना । मा॒ता । पु॒त्रस्य॑ । चर॑तः । क्व॑ । स्वि॒त् ।
    ऋ॒ण॒ऽवा । बिभ्य॑त् । धन॑म् । इ॒च्छमा॑नः । अ॒न्येषा॑म् । अस्त॑म् । उप॑ । नक्त॑म् । ए॒ति॒ ॥

    जाया । तप्यते । कितवस्य । हीना । माता । पुत्रस्य । चरतः । क्व । स्वित् ।
    ऋणऽवा । बिभ्यत् । धनम् । इच्छमानः । अन्येषाम् । अस्तम् । उप । नक्तम् । एति ॥

    jāyā́ ǀ tapyate ǀ kitavásya ǀ hīnā́ ǀ mātā́ ǀ putrásya ǀ cárataḥ ǀ kvá ǀ svit ǀ
    ṛṇa-vā́ ǀ bíbhyat ǀ dhánam ǀ icchámānaḥ ǀ anyéṣām ǀ ástam ǀ úpa ǀ náktam ǀ eti ǁ

    jāyā ǀ tapyate ǀ kitavasya ǀ hīnā ǀ mātā ǀ putrasya ǀ carataḥ ǀ kva ǀ svit ǀ
    ṛṇa-vā ǀ bibhyat ǀ dhanam ǀ icchamānaḥ ǀ anyeṣām ǀ astam ǀ upa ǀ naktam ǀ eti ǁ

    10.34.10 Aṣṭaka 7.8.4.5Anuvāka 10.3.54Interpretations

11. Ṛk 11

    स्त्रियं॑ दृ॒ष्ट्वाय॑ कित॒वं त॑तापा॒न्येषां॑ जा॒यां सुकृ॑तं च॒ योनिं॑ ।
    पू॒र्वा॒ह्णे अश्वा॑न्युयु॒जे हि ब॒भ्रून्त्सो अ॒ग्नेरंते॑ वृष॒लः प॑पाद ॥

    स्त्रियं दृष्ट्वाय कितवं ततापान्येषां जायां सुकृतं च योनिम् |
    पूर्वाह्णे अश्वान् युयुजे हि बभ्रून् सो अग्नेर् अन्ते वृषलः पपाद ||

    stríyam dṛṣṭvā́ya kitavám tatāpānyéṣām jāyā́m súkṛtam ca yónim ǀ
    pūrvāhṇé áśvānyuyujé hí babhrū́ntsó agnéránte vṛṣaláḥ papāda ǁ

    striyaṃ dṛṣṭvāya kitavaṃ tatāpānyeṣāṃ jāyāṃ sukṛtaṃ ca yonim |
    pūrvāhṇe aśvān yuyuje hi babhrūn so agner ante vṛṣalaḥ papāda ||

    स्त्रिय॑म् । दृ॒ष्ट्वाय॑ । कि॒त॒वम् । त॒ता॒प॒ । अ॒न्येषा॑म् । जा॒याम् । सुऽकृ॑तम् । च॒ । योनि॑म् ।
    पू॒र्वा॒ह्णे । अश्वा॑न् । यु॒यु॒जे । हि । ब॒भ्रून् । सः । अ॒ग्नेः । अन्ते॑ । वृ॒ष॒लः । प॒पा॒द॒ ॥

    स्त्रियम् । दृष्ट्वाय । कितवम् । तताप । अन्येषाम् । जायाम् । सुऽकृतम् । च । योनिम् ।
    पूर्वाह्णे । अश्वान् । युयुजे । हि । बभ्रून् । सः । अग्नेः । अन्ते । वृषलः । पपाद ॥

    stríyam ǀ dṛṣṭvā́ya ǀ kitavám ǀ tatāpa ǀ anyéṣām ǀ jāyā́m ǀ sú-kṛtam ǀ ca ǀ yónim ǀ
    pūrvāhṇé ǀ áśvān ǀ yuyujé ǀ hí ǀ babhrū́n ǀ sáḥ ǀ agnéḥ ǀ ánte ǀ vṛṣaláḥ ǀ papāda ǁ

    striyam ǀ dṛṣṭvāya ǀ kitavam ǀ tatāpa ǀ anyeṣām ǀ jāyām ǀ su-kṛtam ǀ ca ǀ yonim ǀ
    pūrvāhṇe ǀ aśvān ǀ yuyuje ǀ hi ǀ babhrūn ǀ saḥ ǀ agneḥ ǀ ante ǀ vṛṣalaḥ ǀ papāda ǁ

    10.34.11 Aṣṭaka 7.8.5.1Anuvāka 10.3.55Interpretations

12. Ṛk 12

    यो वः॑ सेना॒नीर्म॑ह॒तो ग॒णस्य॒ राजा॒ व्रात॑स्य प्रथ॒मो ब॒भूव॑ ।
    तस्मै॑ कृणोमि॒ न धना॑ रुणध्मि॒ दशा॒हं प्राची॒स्तदृ॒तं व॑दामि ॥

    यो वः सेनानीर् महतो गणस्य राजा व्रातस्य प्रथमो बभूव |
    तस्मै कृणोमि न धना रुणध्मि दशाहम् प्राचीस् तद् ऋतं वदामि ||

    yó vaḥ senānī́rmaható gaṇásya rā́jā vrā́tasya prathamó babhū́va ǀ
    tásmai kṛṇomi ná dhánā ruṇadhmi dáśāhám prā́cīstádṛtám vadāmi ǁ

    yo vaḥ senānīr mahato gaṇasya rājā vrātasya prathamo babhūva |
    tasmai kṛṇomi na dhanā ruṇadhmi daśāham prācīs tad ṛtaṃ vadāmi ||

    यः । वः॒ । से॒ना॒ऽनीः । म॒ह॒तः । ग॒णस्य॑ । राजा॑ । व्रात॑स्य । प्र॒थ॒मः । ब॒भूव॑ ।
    तस्मै॑ । कृ॒णो॒मि॒ । न । धना॑ । रु॒ण॒ध्मि॒ । दश॑ । अ॒हम् । प्राचीः॑ । तत् । ऋ॒तम् । व॒दा॒मि॒ ॥

    यः । वः । सेनाऽनीः । महतः । गणस्य । राजा । व्रातस्य । प्रथमः । बभूव ।
    तस्मै । कृणोमि । न । धना । रुणध्मि । दश । अहम् । प्राचीः । तत् । ऋतम् । वदामि ॥

    yáḥ ǀ vaḥ ǀ senā-nī́ḥ ǀ mahatáḥ ǀ gaṇásya ǀ rā́jā ǀ vrā́tasya ǀ prathamáḥ ǀ babhū́va ǀ
    tásmai ǀ kṛṇomi ǀ ná ǀ dhánā ǀ ruṇadhmi ǀ dáśa ǀ ahám ǀ prā́cīḥ ǀ tát ǀ ṛtám ǀ vadāmi ǁ

    yaḥ ǀ vaḥ ǀ senā-nīḥ ǀ mahataḥ ǀ gaṇasya ǀ rājā ǀ vrātasya ǀ prathamaḥ ǀ babhūva ǀ
    tasmai ǀ kṛṇomi ǀ na ǀ dhanā ǀ ruṇadhmi ǀ daśa ǀ aham ǀ prācīḥ ǀ tat ǀ ṛtam ǀ vadāmi ǁ

    10.34.12 Aṣṭaka 7.8.5.2Anuvāka 10.3.56Interpretations

13. Ṛk 13

    अ॒क्षैर्मा दी॑व्यः कृ॒षिमित्कृ॑षस्व वि॒त्ते र॑मस्व ब॒हु मन्य॑मानः ।
    तत्र॒ गावः॑ कितव॒ तत्र॑ जा॒या तन्मे॒ वि च॑ष्टे सवि॒तायम॒र्यः ॥

    अक्षैर् मा दीव्यः कृषिम् इत् कृषस्व वित्ते रमस्व बहु मन्यमानः |
    तत्र गावः कितव तत्र जाया तन् मे वि चष्टे सवितायम् अर्यः ||

    akṣáirmā́ dīvyaḥ kṛṣímítkṛṣasva vitté ramasva bahú mányamānaḥ ǀ
    tátra gā́vaḥ kitava tátra jāyā́ tánme ví caṣṭe savitā́yámaryáḥ ǁ

    akṣair mā dīvyaḥ kṛṣim it kṛṣasva vitte ramasva bahu manyamānaḥ |
    tatra gāvaḥ kitava tatra jāyā tan me vi caṣṭe savitāyam aryaḥ ||

    अ॒क्षैः । मा । दी॒व्यः॒ । कृ॒षिम् । इत् । कृ॒ष॒स्व॒ । वि॒त्ते । र॒म॒स्व॒ । ब॒हु । मन्य॑मानः ।
    तत्र॑ । गावः॑ । कि॒त॒व॒ । तत्र॑ । जा॒या । तत् । मे॒ । वि । च॒ष्टे॒ । स॒वि॒ता । अ॒यम् । अ॒र्यः ॥

    अक्षैः । मा । दीव्यः । कृषिम् । इत् । कृषस्व । वित्ते । रमस्व । बहु । मन्यमानः ।
    तत्र । गावः । कितव । तत्र । जाया । तत् । मे । वि । चष्टे । सविता । अयम् । अर्यः ॥

    akṣáiḥ ǀ mā́ ǀ dīvyaḥ ǀ kṛṣím ǀ ít ǀ kṛṣasva ǀ vitté ǀ ramasva ǀ bahú ǀ mányamānaḥ ǀ
    tátra ǀ gā́vaḥ ǀ kitava ǀ tátra ǀ jāyā́ ǀ tát ǀ me ǀ ví ǀ caṣṭe ǀ savitā́ ǀ ayám ǀ aryáḥ ǁ

    akṣaiḥ ǀ mā ǀ dīvyaḥ ǀ kṛṣim ǀ it ǀ kṛṣasva ǀ vitte ǀ ramasva ǀ bahu ǀ manyamānaḥ ǀ
    tatra ǀ gāvaḥ ǀ kitava ǀ tatra ǀ jāyā ǀ tat ǀ me ǀ vi ǀ caṣṭe ǀ savitā ǀ ayam ǀ aryaḥ ǁ

    10.34.13 Aṣṭaka 7.8.5.3Anuvāka 10.3.57Interpretations

14. Ṛk 14

    मि॒त्रं कृ॑णुध्वं॒ खलु॑ मृ॒ळता॑ नो॒ मा नो॑ घो॒रेण॑ चरता॒भि धृ॒ष्णु ।
    नि वो॒ नु म॒न्युर्वि॑शता॒मरा॑तिर॒न्यो ब॑भ्रू॒णां प्रसि॑तौ॒ न्व॑स्तु ॥

    मित्रं कृणुध्वं खलु मृऌअता नो मा नो घोरेण चरताभि धृष्णु |
    नि वो नु मन्युर् विशताम् अरातिर् अन्यो बभ्रूणाम् प्रसितौ न्व् अस्तु ||

    mitrám kṛṇudhvam khálu mṛḷátā no mā́ no ghoréṇa caratābhí dhṛṣṇú ǀ
    ní vo nú manyúrviśatāmárātiranyó babhrūṇā́m prásitau nvástu ǁ

    mitraṃ kṛṇudhvaṃ khalu mṛḷatā no mā no ghoreṇa caratābhi dhṛṣṇu |
    ni vo nu manyur viśatām arātir anyo babhrūṇām prasitau nv astu ||

    मि॒त्रम् । कृ॒णु॒ध्व॒म् । खलु॑ । मृ॒ळत॑ । नः॒ । मा । नः॒ । घो॒रेण॑ । च॒र॒त॒ । अ॒भि । धृ॒ष्णु ।
    नि । वः॒ । नु । म॒न्युः । वि॒श॒ता॒म् । अरा॑तिः । अ॒न्यः । ब॒भ्रू॒णाम् । प्रऽसि॑तौ । नु । अ॒स्तु॒ ॥

    मित्रम् । कृणुध्वम् । खलु । मृळत । नः । मा । नः । घोरेण । चरत । अभि । धृष्णु ।
    नि । वः । नु । मन्युः । विशताम् । अरातिः । अन्यः । बभ्रूणाम् । प्रऽसितौ । नु । अस्तु ॥

    mitrám ǀ kṛṇudhvam ǀ khálu ǀ mṛḷáta ǀ naḥ ǀ mā́ ǀ naḥ ǀ ghoréṇa ǀ carata ǀ abhí ǀ dhṛṣṇú ǀ
    ní ǀ vaḥ ǀ nú ǀ manyúḥ ǀ viśatām ǀ árātiḥ ǀ anyáḥ ǀ babhrūṇā́m ǀ prá-sitau ǀ nú ǀ astu ǁ

    mitram ǀ kṛṇudhvam ǀ khalu ǀ mṛḷata ǀ naḥ ǀ mā ǀ naḥ ǀ ghoreṇa ǀ carata ǀ abhi ǀ dhṛṣṇu ǀ
    ni ǀ vaḥ ǀ nu ǀ manyuḥ ǀ viśatām ǀ arātiḥ ǀ anyaḥ ǀ babhrūṇām ǀ pra-sitau ǀ nu ǀ astu ǁ

    10.34.14 Aṣṭaka 7.8.5.4Anuvāka 10.3.58Interpretations

Text, recitation and interpretations from the Ṛgveda database of theveda.org.in.