युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कस्मिन्कल्पे महाभागा नर्मदेयं द्विजोत्तम । (१।२)

विभक्ता ऋषिभिः सर्वैस्तपोयुक्तैर्महात्मभिः ॥ (१।३)

एतद्विस्तरतः सर्वं ब्रूहि मे वदतां वर । (२।१)

कल्पान्ते यद्भवेत्कष्टं लोकानां तत्त्वमेव च ॥ (२।२)

अतीते तु पुरा कल्पे यथेयं वर्तते ऽनघ । (३।१)

अस्यान्त्यस्य च कल्पस्य व्यवस्थां कथय प्रभो । (३।२)

एवमुक्तः सभामध्ये मार्कण्डो वाक्यमब्रवीत् ॥ (३।३)

मार्कण्डेय उवाच । (४।१)

वक्ष्ये ऽहं श्रूयतां सर्वैः कथेयं पूर्वतः श्रुता ॥ (४।२)

महत्कथेयं वैशिष्टी कल्पादस्मात्परं तु या । (५।१)

लोकक्षयकरो घोर आसीत्कालः सुदारुणः ॥ (५।२)

तस्मिन्नपि महाघोरे यथेयं वा मृता सती । (६।१)

परितुष्टैर्विभक्ता च शृणुध्वं तां कथामिमाम् ॥ (६।२)

युगान्ते समनुप्राप्ते पितामहदिनत्रये । (७।१)

मानसा ब्रह्मणः पुत्राः साक्षाद्ब्रह्मेव सत्तमाः ॥ (७।२)

सनकाद्या महात्मानो ये च वैमानिका गणाः । (८।१)

यमेन्द्रवरुणाद्याश्च लोकपाला दिनत्रये ॥ (८।२)

कालापेक्षास्तु तिष्ठन्ति लोकवृत्तान्ततत्पराः । (९।१)

ततः कल्पक्षये प्राप्ते तेषां ज्ञानमनुत्तमम् ॥ (९।२)

सर्वेषां नश्यते चायुर्युगरूपानुसारतः । (१०।१)

भूर्लोकं ते परित्यज्य अगमंश्च भुवं तदा ॥ (१०।२)

स्वर्लोकं च महश्चैव जनश्चैव तपस्तदा । (११।१)

आश्रयं सत्यलोकं च सर्वलोकमनुत्तमम् ॥ (११।२)

कालं युगसहस्रान्तं पुत्रपौत्रसमन्विताः । (१२।१)

सत्यलोके च तिष्ठन्ति यावत्संजायते जगत् ॥ (१२।२)

ब्रह्मपुत्राश्च ये केचित्कल्पादौ न भवन्ति ह । (१३।१)

त्रैलोक्यं ते परित्यज्य अनाधारं भवन्ति च ॥ (१३।२)

तैः सार्धं ये तु ते विप्रा अन्ये चापि तपोधनाः । (१४।१)

यक्षरक्षःपिशाचाश्च अन्ये वैमानिका गणाः ॥ (१४।२)

ऋषयश्च महाभागा वर्णाश्चान्ये पृथग्विधाः । (१५।१)

सीदन्ति भूम्यां सहिता ये चान्ये तलवासिनः ॥ (१५।२)

अनावृष्टिरभूत्तत्र महती शतवार्षिकी । (१६।१)

लोकक्षयकरी रौद्रा वृक्षवीरुद्विनाशिनी ॥ (१६।२)

त्रैलोक्यसंक्षोभकरी सप्तार्णवविशोषणी । (१७।१)

ततो लोकाः क्षुधाविष्टा भ्रमन्तीव दिशो दश ॥ (१७।२)

कंदैर्मूलैः फलैर्वापि वर्तयन्ते सुदुःखिताः । (१८।१)

सरितः सागराः कूपाः सेवन्ते पावनानि च ॥ (१८।२)

तत्रापि सर्वे शुष्यन्ति सरिद्भिः सह सागराः । (१९।१)

ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले ॥ (१९।२)

तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भिन्नान्युरुजलेन वै । (२०।१)

अथ संक्षीयमाणासु सरित्सु सह सागरैः ॥ (२०।२)

ऋषीणां षष्टिसाहस्रं कुरुक्षेत्रनिवासिनाम् । (२१।१)

ये च वैखानसा विप्रा दन्तोलूखलिनस्तथा ॥ (२१।२)

हिमाचलगुहागुह्ये ये वसन्ति तपोधनाः । (२२।१)

सर्वे ते मामुपागम्य क्षुत्तृषार्तास्तपोधनाः ॥ (२२।२)

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सीदयामो महामुने । (२३।१)

सरित्सागरशैलान्तं जगत्संशुष्यते द्विज ॥ (२३।२)

कुत्र यास्याम सहिता यावत्कालस्य पर्ययः । (२४।१)

दीर्घायुरसि विप्रेन्द्र न मृतस्त्वं युगक्षये ॥ (२४।२)

भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं तव हृदि स्थितम् । (२५।१)

तस्मात्त्वं वेत्सि सर्वं च कथयस्व महाव्रत ॥ (२५।२)

कीदृक्कालं महाभाग क्षपिष्यामो ऽथ सुव्रत । (२६।१)

अनावृष्टिहतं सर्वं सीदते सचराचरम् ॥ (२६।२)

परित्राहि महाभाग न यथा याम संक्षयम् । (२७।१)

ततः संचिन्त्य मनसा त्वरन्विप्रान् अथाब्रवम् ॥ (२७।२)

कुरुक्षेत्रं त्यजध्वं च पुत्रदारसमन्विताः । (२८।१)

त्यक्त्वोदीचीं दिशं सर्वे यामो याम्यामनुत्तमाम् ॥ (२८।२)

नगरग्रामघोषाढ्यां पुरपत्तनशोभिताम् । (२९।१)

गच्छामो नर्मदातीरं बहुसिद्धनिषेवितम् ॥ (२९।२)

रुद्राङ्गीं तां महापुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । (३०।१)

पश्यामस्तां महाभागां न्यग्रोधावारसंकुलाम् ॥ (३०।२)

माहेश्वरैर्भागवतैः सांख्यैः सिद्धैः सुसेविताम् । (३१।१)

अनावृष्टिभयाद्भीताः कूलयोरुभयोरपि ॥ (३१।२)

आश्रमे ह्याश्रमान्दिव्यान्कारयामो जितव्रताः । (३२।१)

एवमुक्तास्तु ते सर्वे समेतानुचरैः सह ॥ (३२।२)

नर्मदातीरमासाद्य स्थिताः सर्वे ऽकुतोभयाः । (३३।१)

किंचित् पूर्वम् अनुस्मृत्य पुरा कल्पादिभिर्भयम् ॥ (३३।२)

प्राप्तास्तु नर्मदातीरमादावेव कलौ युगे । (३४।१)

ततो वर्षशतं पूर्णं दिव्यं रेवातटे ऽवसन् ॥ (३४।२)

षड्विंशच्च सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च । (३५।१)

तत्राश्चर्यं मया दृष्टमृषीणां वसतां नृप ॥ (३५।२)

अनावृष्टिहते लोके संशुष्के स्थावरे चरे । (३६।१)

भिन्ने युगादिकलने हाहाभूते विचेतने ॥ (३६।२)

चातुर्वर्णे प्रलीने तु नष्टे होमबलिक्रमे । (३७।१)

निःस्वाहे निर्वषट्कारे शौचाचारविवर्जिते ॥ (३७।२)

इयमेका सरिच्छ्रेष्ठा ऋषिकोटिनिषेविता । (३८।१)

नान्या काचित्त्रिलोके ऽपि रमणीया नरेश्वर ॥ (३८।२)

यथेयं पुण्यसलिला इन्द्रस्येवामरावती । (३९।१)

देवतायतनैः शुभ्रैराश्रमैश्च सुकल्पितैः ॥ (३९।२)

शोभते नर्मदा देवी स्वर्गे मन्दाकिनी यथा । (४०।१)

यावद्वृक्षा महाशैला यावत्सागरसंभवा ॥ (४०।२)

उभयोः कूलयोस् तावन् मण्डितायतनैः शुभैः । (४१।१)

हूयद्भिर् अग्निहोत्रैश्च हविर्धूमसमाकुला ॥ (४१।२)

बभूव नर्मदा देवी प्रावृट्काल इव शर्वरी । (४२।१)

देवतायतनैर्नैकैः पूजासंस्कारशोभिता ॥ (४२।२)

सरिद्भिर्भ्राजते श्रेष्ठा पुरी शाक्री च भास्करी । (४३।१)

केचित्पञ्चाग्नितपसः केचिदप्यग्निहोत्रिणः ॥ (४३।२)

केचिद् धूमकमश्नन्ति तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । (४४।१)

आत्मयज्ञरताः केचिदपरे भक्तिभागिनः ॥ (४४।२)

वैष्णवज्ञानम् आसाद्य केचिच्छैवं व्रतं तथा । (४५।१)

एकरात्रं द्विरात्रं च केचित्षष्ठाहभोजनाः ॥ (४५।२)

चान्द्रायणविधानैश्च कृच्छ्रिणश्चातिकृच्छ्रिणः । (४६।१)

एवंविधैस्तपोभिश्च नर्मदातीरशोभितैः ॥ (४६।२)

यजद्भिः शंकरं देवं केशवं भाति नित्यदा । (४७।१)

एकत्वे च पृथक्त्वे च यजतां च महेश्वरम् ॥ (४७।२)

कलौ युगे महाघोरे प्राप्ताः सिद्धिमनुत्तमाम् । (४८।१)

यस्य यस्य हि या भक्तिर्विज्ञानं यस्य यादृशम् ॥ (४८।२)

यस्मिन्यस्मिंश्च देवे तु तांतामीशो ऽददात्प्रभुः । (४९।१)

स्वभावैकतया भक्त्या तामेत्यान्तः प्रलीयते ॥ (४९।२)

संसारे परिवर्तन्ते ये पृथग्भाजिनो नराः । (५०।१)

ये महावृक्षमीशानं त्यक्त्वा शाखावलम्बिनः ॥ (५०।२)

पुनरावर्तमानास्ते जायन्ते हि चतुर्युगे । (५१।१)

देवान्ते स्थावरान्ते च संसारे चाभ्रमन्क्रमात् ॥ (५१।२)

पुनर्जन्म पुनः स्वर्गे पुनर्घोरे च रौरवे । (५२।१)

ये पुनर्देवमीशानं भवं भक्तिसुसंस्थिताः ॥ (५२।२)

यजन्ति नर्मदातीरे न पुनस्ते भवन्ति च । (५३।१)

आ देहपतनात् केचिद् उपासन्तः परं गताः ॥ (५३।२)

केचिद्द्वादशभिर्वर्षैः षड्भरन्ये तपोधनाः । (५४।१)

त्रिभिः संवत्सरैः केचित्केचित्संवत्सरेण तु ॥ (५४।२)

षड्भिर्मासैस्तु संसिद्धास् त्रिभिर् मासैस् तथापरे । (५५।१)

मुनयो देवमाश्रित्य नर्मदां च यशस्विनीम् ॥ (५५।२)

छित्त्वा संसारदोषांश्च अगमन्ब्रह्म शाश्वतम् । (५६।१)

एवं कलियुगे घोरे शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (५६।२)

नर्मदातीरमाश्रित्य मुनयो रुद्रमाविशन् ॥ (५७।१)

ये नर्मदातीरमुपेत्य विप्राः शैवे व्रते यत्नम् उपप्रपन्नाः । (५८।१)

त्रिकालम् अम्भः प्रविगाह्य भक्त्या देवं समभ्यर्च्य शिवं व्रजन्ति ॥ (५८।२)

ध्यानार्चनैर्जाप्यमहाव्रतैश्च नारायणं वा सततं स्मरन्ति । (५९।१)

ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरजलस्य तरन्ति पारम् ॥ (५९।२)

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजम् उच्यते । (६०।१)

इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ (६०।२)

यो वा हरं पूजयते जितात्मा मासं च पक्षं च वसेन्नरेन्द्र । (६१।१)

रेवां समाश्रित्य महानुभावः स देवदेवो ऽथ भवेत्पिनाकी ॥ (६१।२)

कीटाः पतंगाश्च पिपीलिकाश्च ये वै म्रियन्ते ऽम्भसि नर्मदायाः । (६२।१)

ते दिव्यरूपास्तु कुलप्रसूताः शतं समा धर्मपरा भवन्ति ॥ (६२।२)

कालेन वृक्षाः प्रपतन्ति ये ऽपि महातरंगौघनिकृत्तमूलाः । (६३।१)

ते नर्मदांभोभिरपास्तपापा देदीप्यमानास्त्रिदिवं प्रयान्ति ॥ (६३।२)

अकामकामाश्च तथा सकामा रेवान्तम् आश्रित्य म्रियन्ति तीरे । (६४।१)

जडान्धमूकास् त्रिदिवं प्रयान्ति किमत्र विप्रा भवभावयुक्ताः ॥ (६४।२)

मासोपवासैरपि शोषिताङ्गा न तां गतिं यान्ति विमुक्तदेहाः । (६५।१)

म्रियन्ति रेवाजलपूतकायाः शिवार्चने केशवभावयुक्ताः ॥ (६५।२)

नीवारश्यामाकयवेङ्गुदाद्यैर् अन्यैर् मुनीन्द्रा इह वर्तयन्ति । (६६।१)

आप्रित्य कूलं त्रिदशानुगीतं ते नर्मदाया न विशन्ति मृत्युम् ॥ (६६।२)

भ्रमन्ति ये तीरमुपेत्य देव्यास् त्रिकालदेवार्चनसत्यपूताः । (६७।१)

विण्मूत्रचर्मास्थितिरोपधानाः कुक्षौ युवत्या न वसन्ति भूयः ॥ (६७।२)

किं यज्ञदानैर्बहुभिश्च तेषां निषेवितैस्तीर्थवरैः समस्तैः । (६८।१)

रेवातटं दक्षिणमुत्तरं वा सेवन्ति ते रुद्रचरानुपूर्वम् ॥ (६८।२)

ते वञ्चिताः पङ्गुजडान्धभूता लोकेषु मर्त्याः पशुभिश्च तुल्याः । (६९।१)

ये नाश्रिता रुद्रशरीरभूतां सोपानपङ्क्तिं त्रिदिवस्य रेवाम् ॥ (६९।२)

युगं कलिं घोरमिमं य इच्छेद्द्रष्टुं कदाचिन्न पुनर् द्विजेन्द्रः । (७०।१)

स नर्मदातीरमुपेत्य सर्वं सम्पूजयेत् सर्वविमुक्तसंगः ॥ (७०।२)

विघ्नैर् अनेकैर् अतियोज्यमाना ये तीरम् उझन्ति न नर्मदायाः । (७१।१)

ते चैव सर्वस्य हितार्थभूता वन्द्याश्च ते सर्वजनस्य मान्याः ॥ (७१।२)

भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः शतैः समेतैर् नियतास् त्वसंख्यैः । (७२।१)

सिद्धिं परां ते हि जलप्लुताङ्गाः प्राप्तास्तु लोकान्मरुतां न चान्ये ॥ (७२।२)

ज्ञानं महत्पुण्यतमं पवित्रं पठन्त्यदो नित्यविशुद्धसत्त्वाः । (७३।१)

गतिं परां यान्ति महानुभावा रुद्रस्य वाक्यं हि यथा प्रमाणम् ॥ (७३।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये नर्मदास्नानफलश्रुतिकथनं नाम दशमोऽध्यायः ॥ (७४।१)