स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 118
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । (१।२)
tato gacchettu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam |
नर्मदादक्षिणे कूले इन्द्रतीर्थं कथं भवेत् । (२।२)
narmadādakṣiṇe kūle indratīrthaṃ kathaṃ bhavet |
श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र ह्यादिमध्यान्तविस्तरैः ॥ (२।३)
śrotumicchāmi viprendra hyādimadhyāntavistaraiḥ ||
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धर्मपुत्रस्य धीमतः । (३।१)
etacchrutvā tu vacanaṃ dharmaputrasya dhīmataḥ |
वृत्रं जित्वाथ हत्वा तु गच्छमानं शचीपतिम् ॥ (४।३)
vṛtraṃ jitvātha hatvā tu gacchamānaṃ śacīpatim ||
दिशो भागं सुरैः सार्द्धं ततो हत्या न मुञ्चति ॥ (६।२)
diśo bhāgaṃ suraiḥ sārddhaṃ tato hatyā na muñcati ||
पातकानां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् ॥ (७।२)
pātakānāṃ gatirdṛṣṭā na tu viśvāsaghātinām ||
पापकर्ममुखं दृष्ट्वा स्नानदानैर्विशुध्यति । (८।१)
pāpakarmamukhaṃ dṛṣṭvā snānadānairviśudhyati |
त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं जगाम तप उत्तमम् । (१०।१)
tyaktvā rājyaṃ suraiḥ sārdhaṃ jagāma tapa uttamam |
फलान्येतानि धर्मस्य शोभयन्ति जनेश्वरम् । (११।१)
phalānyetāni dharmasya śobhayanti janeśvaram |
फलं धर्मस्य भुञ्जेति सुहृत्स्वजनबान्धवाः ॥ (११।२)
phalaṃ dharmasya bhuñjeti suhṛtsvajanabāndhavāḥ ||
परं हि सुखमुत्सृज्य कर्शयन्वै कलेवरम् ॥ (१२।२)
paraṃ hi sukhamutsṛjya karśayanvai kalevaram ||
सारस्वतेषु सर्वेषु सामुद्रेषु पृथक्पृथक् । (१४।१)
sārasvateṣu sarveṣu sāmudreṣu pṛthakpṛthak |
पूजयन्वै महादेवं स्कन्दतीर्थं समासदत् । (१६।१)
pūjayanvai mahādevaṃ skandatīrthaṃ samāsadat |
तव स्थित्वोपवासैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः ॥ (१६।२)
tava sthitvopavāsaiśca kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ ||
कर्शयन्वै स्वकं देहं न लेभे शर्म वै क्वचित् । (१७।१)
karśayanvai svakaṃ dehaṃ na lebhe śarma vai kvacit |
ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः ॥ (१७।२)
grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ ||
एवं तु तपतस्तस्य इन्द्रस्य विदितात्मनः ॥ (१८।२)
evaṃ tu tapatastasya indrasya viditātmanaḥ ||
ततस्त्वेकादशे प्राप्ते वर्षे तु नृपसत्तम ॥ (१९।२)
tatastvekādaśe prāpte varṣe tu nṛpasattama ||
तथा ब्रह्मर्षयः सिद्धा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ॥ (२०।२)
tathā brahmarṣayaḥ siddhā brahmaviṣṇupurogamāḥ ||
तत्राजग्मुः सुराः सर्वे यत्र देवः शतक्रतुः । (२१।१)
tatrājagmuḥ surāḥ sarve yatra devaḥ śatakratuḥ |
दृष्ट्वा समागतान् देवान् ऋषींश्चैव महामतिः ॥ (२१।२)
dṛṣṭvā samāgatān devān ṛṣīṃścaiva mahāmatiḥ ||
विदितं सर्वमेतेषां यथा वृत्रवधः कृतः ॥ (२२।२)
viditaṃ sarvameteṣāṃ yathā vṛtravadhaḥ kṛtaḥ ||
युष्माकं चाज्ञया पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (२३।१)
yuṣmākaṃ cājñayā pūrvaṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
तथाप्येवं ब्रह्महणं मत्वा पापस्य कारिणम् ॥ (२३।२)
tathāpyevaṃ brahmahaṇaṃ matvā pāpasya kāriṇam ||
भ्रमन्तं सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । (२४।१)
bhramantaṃ sarvatīrtheṣu brahmahatyā na muñcati |
न नन्दति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ (२४।२)
na nandati jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram ||
तस्मात्सर्वे सुरश्रेष्ठा विज्ञाप्यं मम सम्प्रति ॥ (२५।२)
tasmātsarve suraśreṣṭhā vijñāpyaṃ mama samprati ||
कुर्वन्तु शक्रं निर्दोषं तथा सर्वे महर्षयः । (२६।१)
kurvantu śakraṃ nirdoṣaṃ tathā sarve maharṣayaḥ |
बृहस्पतिमुखोद्गीर्णं श्रुत्वा तद्वचनं शुभम् ॥ (२६।२)
bṛhaspatimukhodgīrṇaṃ śrutvā tadvacanaṃ śubham ||
एतत्पापं महाघोरं ब्रह्महत्यासमुद्भवम् ॥ (२७।२)
etatpāpaṃ mahāghoraṃ brahmahatyāsamudbhavam ||
दैवतेभ्यो ऽथ भूतेभ्यश्चतुर्भागं क्षिपाम्यहम् । (२८।१)
daivatebhyo 'tha bhūtebhyaścaturbhāgaṃ kṣipāmyaham |
एवं मुक्त्वा क्षिपच्चैनो जलोपरि महामतिः ॥ (२८।२)
evaṃ muktvā kṣipaccaino jalopari mahāmatiḥ ||
अवगाह्य ततः पेया आपो वै नान्यथा बुधैः । (२९।१)
avagāhya tataḥ peyā āpo vai nānyathā budhaiḥ |
धरायामक्षिपद्भागं द्वितीयं पद्मसंभवः ॥ (२९।२)
dharāyāmakṣipadbhāgaṃ dvitīyaṃ padmasaṃbhavaḥ ||
तदार्धमर्द्धं नारीणां द्वितीये ऽह्नि युधिष्ठिर ॥ (३०।२)
tadārdhamarddhaṃ nārīṇāṃ dvitīye 'hni yudhiṣṭhira ||
असंग्राह्या त्वसंग्राह्या तेन जाता रजस्वला ॥ (३१।२)
asaṃgrāhyā tvasaṃgrāhyā tena jātā rajasvalā ||
चतुर्दिनानि सा प्राज्ञैः पापस्य महतो महात् । (३२।१)
caturdināni sā prājñaiḥ pāpasya mahato mahāt |
चतुर्थं तु ततो भागं विभज्य परमेश्वरः ॥ (३२।२)
caturthaṃ tu tato bhāgaṃ vibhajya parameśvaraḥ ||
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यैः शूद्रसेवाकरे द्विजे । (३३।१)
kṛṣigorakṣyavāṇijyaiḥ śūdrasevākare dvije |
ततो ऽभिनन्दयामासुः सर्वे देवा महर्षयः ॥ (३३।२)
tato 'bhinandayāmāsuḥ sarve devā maharṣayaḥ ||
देवेन्द्रं वाग्भिर् इष्टाभिर् नर्मदाजलसंस्थितम् । (३४।१)
devendraṃ vāgbhir iṣṭābhir narmadājalasaṃsthitam |
वरं दास्यामि देवेश वरं वृणु यथेप्सितम् ॥ (३५।१)
varaṃ dāsyāmi deveśa varaṃ vṛṇu yathepsitam ||
एवमस्त्विति चोक्त्वा तं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (३७।१)
evamastviti coktvā taṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |
इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः । (३९।१)
indratīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ |
इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । (४०।१)
indratīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet parameśvaram |
सो ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य पुष्कलं फलम् अश्नुते ॥ (४०।२)
so 'śvamedhasya yajñasya puṣkalaṃ phalam aśnute ||
एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । (४१।१)
etatte kathitaṃ sarvaṃ tīrthamāhātmyamuttamam |
श्रुतमात्रेण येनैव मुच्यन्ते पातकैर् नराः ॥ (४१।२)
śrutamātreṇa yenaiva mucyante pātakair narāḥ ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे इन्द्रतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४२।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe indratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.