स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)

SkPur (Rkh), 1, 118

118 of 232 · 86 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

śrīmārkaṇḍeya uvāca

1.2१.२

ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । (१।२)

tato gacchettu rājendra tīrthaṃ paramaśobhanam |

1.3१.३

इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं नर्मदादक्षिणे तटे ॥ (१।३)

indratīrthetivikhyātaṃ narmadādakṣiṇe taṭe ||

2.1२.१

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

2.2२.२

नर्मदादक्षिणे कूले इन्द्रतीर्थं कथं भवेत् । (२।२)

narmadādakṣiṇe kūle indratīrthaṃ kathaṃ bhavet |

2.3२.३

श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र ह्यादिमध्यान्तविस्तरैः ॥ (२।३)

śrotumicchāmi viprendra hyādimadhyāntavistaraiḥ ||

3.1३.१

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धर्मपुत्रस्य धीमतः । (३।१)

etacchrutvā tu vacanaṃ dharmaputrasya dhīmataḥ |

3.2३.२

कथयामास तद्वत्तमितिहासं पुरातनम् ॥ (३।२)

kathayāmāsa tadvattamitihāsaṃ purātanam ||

4.1४.१

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (४।१)

śrīmārkaṇḍeya uvāca

4.2४.२

विश्वासयित्वा सुचिरं धर्मशत्रुं महाबलम् । (४।२)

viśvāsayitvā suciraṃ dharmaśatruṃ mahābalam |

4.3४.३

वृत्रं जित्वाथ हत्वा तु गच्छमानं शचीपतिम् ॥ (४।३)

vṛtraṃ jitvātha hatvā tu gacchamānaṃ śacīpatim ||

5.1५.१

निष्क्राममाणं मार्गेण ब्रह्महत्या दुरासदा । (५।१)

niṣkrāmamāṇaṃ mārgeṇa brahmahatyā durāsadā |

5.2५.२

अहोरात्रमविश्रान्ता जगाम भुवनत्रयम् ॥ (५।२)

ahorātramaviśrāntā jagāma bhuvanatrayam ||

6.1६.१

यतोयतो ब्रह्महणं याति यानेन शोभनम् । (६।१)

yatoyato brahmahaṇaṃ yāti yānena śobhanam |

6.2६.२

दिशो भागं सुरैः सार्द्धं ततो हत्या न मुञ्चति ॥ (६।२)

diśo bhāgaṃ suraiḥ sārddhaṃ tato hatyā na muñcati ||

7.1७.१

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वगनागमः । (७।१)

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaganāgamaḥ |

7.2७.२

पातकानां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम् ॥ (७।२)

pātakānāṃ gatirdṛṣṭā na tu viśvāsaghātinām ||

8.1८.१

पापकर्ममुखं दृष्ट्वा स्नानदानैर्विशुध्यति । (८।१)

pāpakarmamukhaṃ dṛṣṭvā snānadānairviśudhyati |

8.2८.२

नारी वा पुरुषो वापि नैव विश्वासघातिनः ॥ (८।२)

nārī vā puruṣo vāpi naiva viśvāsaghātinaḥ ||

9.1९.१

एवमादीनि चान्यानि श्रुत्वा वाक्यानि देवराट् । (९।१)

evamādīni cānyāni śrutvā vākyāni devarāṭ |

9.2९.२

वचनं तद्विधैरुक्तं विषादमगमत्परम् ॥ (९।२)

vacanaṃ tadvidhairuktaṃ viṣādamagamatparam ||

10.1१०.१

त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं जगाम तप उत्तमम् । (१०।१)

tyaktvā rājyaṃ suraiḥ sārdhaṃ jagāma tapa uttamam |

10.2१०.२

पुत्रदारगृहं राज्यं वसूनि विविधानि च ॥ (१०।२)

putradāragṛhaṃ rājyaṃ vasūni vividhāni ca ||

11.1११.१

फलान्येतानि धर्मस्य शोभयन्ति जनेश्वरम् । (११।१)

phalānyetāni dharmasya śobhayanti janeśvaram |

11.2११.२

फलं धर्मस्य भुञ्जेति सुहृत्स्वजनबान्धवाः ॥ (११।२)

phalaṃ dharmasya bhuñjeti suhṛtsvajanabāndhavāḥ ||

12.1१२.१

पश्यतां सर्वम् एतेषां पापमेकेन भुज्यते । (१२।१)

paśyatāṃ sarvam eteṣāṃ pāpamekena bhujyate |

12.2१२.२

परं हि सुखमुत्सृज्य कर्शयन्वै कलेवरम् ॥ (१२।२)

paraṃ hi sukhamutsṛjya karśayanvai kalevaram ||

13.1१३.१

देवराजो जगामासौ तीर्थान्यायतनानि च । (१३।१)

devarājo jagāmāsau tīrthānyāyatanāni ca |

13.2१३.२

गङ्गातीर्थेषु सर्वेषु यामुनेषु तथैव च ॥ (१३।२)

gaṅgātīrtheṣu sarveṣu yāmuneṣu tathaiva ca ||

14.1१४.१

सारस्वतेषु सर्वेषु सामुद्रेषु पृथक्पृथक् । (१४।१)

sārasvateṣu sarveṣu sāmudreṣu pṛthakpṛthak |

14.2१४.२

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च ॥ (१४।२)

nadīṣu devakhāteṣu taḍāgeṣu saraḥsu ca ||

15.1१५.१

पापं न मुञ्चते सर्वे पश्चाद्देवसमागमे । (१५।१)

pāpaṃ na muñcate sarve paścāddevasamāgame |

15.2१५.२

रेवाप्रभवतीर्थेषु कूलयोर् उभयोर् अपि ॥ (१५।२)

revāprabhavatīrtheṣu kūlayor ubhayor api ||

16.1१६.१

पूजयन्वै महादेवं स्कन्दतीर्थं समासदत् । (१६।१)

pūjayanvai mahādevaṃ skandatīrthaṃ samāsadat |

16.2१६.२

तव स्थित्वोपवासैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः ॥ (१६।२)

tava sthitvopavāsaiśca kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ ||

17.1१७.१

कर्शयन्वै स्वकं देहं न लेभे शर्म वै क्वचित् । (१७।१)

karśayanvai svakaṃ dehaṃ na lebhe śarma vai kvacit |

17.2१७.२

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः ॥ (१७।२)

grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ ||

18.1१८.१

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते चचार विपुलं तपः । (१८।१)

ārdravāsāstu hemante cacāra vipulaṃ tapaḥ |

18.2१८.२

एवं तु तपतस्तस्य इन्द्रस्य विदितात्मनः ॥ (१८।२)

evaṃ tu tapatastasya indrasya viditātmanaḥ ||

19.1१९.१

वत्सराणां सहस्राणि गतानि दश भारत । (१९।१)

vatsarāṇāṃ sahasrāṇi gatāni daśa bhārata |

19.2१९.२

ततस्त्वेकादशे प्राप्ते वर्षे तु नृपसत्तम ॥ (१९।२)

tatastvekādaśe prāpte varṣe tu nṛpasattama ||

20.1२०.१

सहसा भगवान्देवस्तु तुतोष परमेश्वरः । (२०।१)

sahasā bhagavāndevastu tutoṣa parameśvaraḥ |

20.2२०.२

तथा ब्रह्मर्षयः सिद्धा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ॥ (२०।२)

tathā brahmarṣayaḥ siddhā brahmaviṣṇupurogamāḥ ||

21.1२१.१

तत्राजग्मुः सुराः सर्वे यत्र देवः शतक्रतुः । (२१।१)

tatrājagmuḥ surāḥ sarve yatra devaḥ śatakratuḥ |

21.2२१.२

दृष्ट्वा समागतान् देवान् ऋषींश्चैव महामतिः ॥ (२१।२)

dṛṣṭvā samāgatān devān ṛṣīṃścaiva mahāmatiḥ ||

22.1२२.१

उवाच प्रणतो भूत्वा सर्वदेवपुरोहितः । (२२।१)

uvāca praṇato bhūtvā sarvadevapurohitaḥ |

22.2२२.२

विदितं सर्वमेतेषां यथा वृत्रवधः कृतः ॥ (२२।२)

viditaṃ sarvameteṣāṃ yathā vṛtravadhaḥ kṛtaḥ ||

23.1२३.१

युष्माकं चाज्ञया पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (२३।१)

yuṣmākaṃ cājñayā pūrvaṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |

23.2२३.२

तथाप्येवं ब्रह्महणं मत्वा पापस्य कारिणम् ॥ (२३।२)

tathāpyevaṃ brahmahaṇaṃ matvā pāpasya kāriṇam ||

24.1२४.१

भ्रमन्तं सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । (२४।१)

bhramantaṃ sarvatīrtheṣu brahmahatyā na muñcati |

24.2२४.२

न नन्दति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ (२४।२)

na nandati jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram ||

25.1२५.१

यथा विहीनचन्द्रार्कं तथा राज्यमनायकम् । (२५।१)

yathā vihīnacandrārkaṃ tathā rājyamanāyakam |

25.2२५.२

तस्मात्सर्वे सुरश्रेष्ठा विज्ञाप्यं मम सम्प्रति ॥ (२५।२)

tasmātsarve suraśreṣṭhā vijñāpyaṃ mama samprati ||

26.1२६.१

कुर्वन्तु शक्रं निर्दोषं तथा सर्वे महर्षयः । (२६।१)

kurvantu śakraṃ nirdoṣaṃ tathā sarve maharṣayaḥ |

26.2२६.२

बृहस्पतिमुखोद्गीर्णं श्रुत्वा तद्वचनं शुभम् ॥ (२६।२)

bṛhaspatimukhodgīrṇaṃ śrutvā tadvacanaṃ śubham ||

27.1२७.१

ततः प्रोवाच भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः । (२७।१)

tataḥ provāca bhagavānbrahmā lokapitāmahaḥ |

27.2२७.२

एतत्पापं महाघोरं ब्रह्महत्यासमुद्भवम् ॥ (२७।२)

etatpāpaṃ mahāghoraṃ brahmahatyāsamudbhavam ||

28.1२८.१

दैवतेभ्यो ऽथ भूतेभ्यश्चतुर्भागं क्षिपाम्यहम् । (२८।१)

daivatebhyo 'tha bhūtebhyaścaturbhāgaṃ kṣipāmyaham |

28.2२८.२

एवं मुक्त्वा क्षिपच्चैनो जलोपरि महामतिः ॥ (२८।२)

evaṃ muktvā kṣipaccaino jalopari mahāmatiḥ ||

29.1२९.१

अवगाह्य ततः पेया आपो वै नान्यथा बुधैः । (२९।१)

avagāhya tataḥ peyā āpo vai nānyathā budhaiḥ |

29.2२९.२

धरायामक्षिपद्भागं द्वितीयं पद्मसंभवः ॥ (२९।२)

dharāyāmakṣipadbhāgaṃ dvitīyaṃ padmasaṃbhavaḥ ||

30.1३०.१

अभक्ष्या तेन संजाता सदाकालं वसुंधरा । (३०।१)

abhakṣyā tena saṃjātā sadākālaṃ vasuṃdharā |

30.2३०.२

तदार्धमर्द्धं नारीणां द्वितीये ऽह्नि युधिष्ठिर ॥ (३०।२)

tadārdhamarddhaṃ nārīṇāṃ dvitīye 'hni yudhiṣṭhira ||

31.1३१.१

निक्षिप्य भगवान्देवः पुनरन्यज्जगाद ह । (३१।१)

nikṣipya bhagavāndevaḥ punaranyajjagāda ha |

31.2३१.२

असंग्राह्या त्वसंग्राह्या तेन जाता रजस्वला ॥ (३१।२)

asaṃgrāhyā tvasaṃgrāhyā tena jātā rajasvalā ||

32.1३२.१

चतुर्दिनानि सा प्राज्ञैः पापस्य महतो महात् । (३२।१)

caturdināni sā prājñaiḥ pāpasya mahato mahāt |

32.2३२.२

चतुर्थं तु ततो भागं विभज्य परमेश्वरः ॥ (३२।२)

caturthaṃ tu tato bhāgaṃ vibhajya parameśvaraḥ ||

33.1३३.१

कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यैः शूद्रसेवाकरे द्विजे । (३३।१)

kṛṣigorakṣyavāṇijyaiḥ śūdrasevākare dvije |

33.2३३.२

ततो ऽभिनन्दयामासुः सर्वे देवा महर्षयः ॥ (३३।२)

tato 'bhinandayāmāsuḥ sarve devā maharṣayaḥ ||

34.1३४.१

देवेन्द्रं वाग्भिर् इष्टाभिर् नर्मदाजलसंस्थितम् । (३४।१)

devendraṃ vāgbhir iṣṭābhir narmadājalasaṃsthitam |

34.2३४.२

वरेण छन्दयामास ततस्तुष्टो महेश्वरः ॥ (३४।२)

vareṇa chandayāmāsa tatastuṣṭo maheśvaraḥ ||

35.1३५.१

वरं दास्यामि देवेश वरं वृणु यथेप्सितम् ॥ (३५।१)

varaṃ dāsyāmi deveśa varaṃ vṛṇu yathepsitam ||

36.1३६.१

इन्द्र उवाच । (३६।१)

indra uvāca

36.2३६.२

यदि तुष्टो ऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । (३६।२)

yadi tuṣṭo 'si deveśa yadi deyo varo mama |

36.3३६.३

अत्र संस्थापयिष्यामि सदा संनिहितो भव ॥ (३६।३)

atra saṃsthāpayiṣyāmi sadā saṃnihito bhava ||

37.1३७.१

एवमस्त्विति चोक्त्वा तं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (३७।१)

evamastviti coktvā taṃ brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |

37.2३७.२

जग्मुराकाशमाविश्य स्तूयमाना महर्षिभिः ॥ (३७।२)

jagmurākāśamāviśya stūyamānā maharṣibhiḥ ||

38.1३८.१

गतेषु देवदेवेषु देवराजः शतक्रतुः । (३८।१)

gateṣu devadeveṣu devarājaḥ śatakratuḥ |

38.2३८.२

स्थापयित्वा महादेवं जगाम त्रिदशालयम् ॥ (३८।२)

sthāpayitvā mahādevaṃ jagāma tridaśālayam ||

39.1३९.१

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः । (३९।१)

indratīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ |

39.2३९.२

महापातकयुक्तो ऽपि मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (३९।२)

mahāpātakayukto 'pi mucyate sarvapātakaiḥ ||

40.1४०.१

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । (४०।१)

indratīrthe tu yaḥ snātvā pūjayet parameśvaram |

40.2४०.२

सो ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य पुष्कलं फलम् अश्नुते ॥ (४०।२)

so 'śvamedhasya yajñasya puṣkalaṃ phalam aśnute ||

41.1४१.१

एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । (४१।१)

etatte kathitaṃ sarvaṃ tīrthamāhātmyamuttamam |

41.2४१.२

श्रुतमात्रेण येनैव मुच्यन्ते पातकैर् नराः ॥ (४१।२)

śrutamātreṇa yenaiva mucyante pātakair narāḥ ||

42.1४२.१

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे इन्द्रतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (४२।१)

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe indratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭādaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur (Rkh), 1, 118

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit