स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 98
Select a line for its word-by-word analysis.
ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र प्रभासेश्वरमुत्तमम् । (१।२)
tato gacchettu rājendra prabhāseśvaramuttamam |
विख्यातं त्रिषु लोकेषु स्वर्गसोपानमुत्तमम् ॥ (१।३)
vikhyātaṃ triṣu lokeṣu svargasopānamuttamam ||
प्रभासं तात मे ब्रूहि कथं जातं महाफलम् । (२।२)
prabhāsaṃ tāta me brūhi kathaṃ jātaṃ mahāphalam |
स्वर्गसोपानदं दृश्यं संक्षेपात् कथयस्व मे ॥ (२।३)
svargasopānadaṃ dṛśyaṃ saṃkṣepāt kathayasva me ||
वायुभक्षा स्थिता वर्षं वर्षं ध्यानपरायणा । (४।१)
vāyubhakṣā sthitā varṣaṃ varṣaṃ dhyānaparāyaṇā |
कस्मात् संक्लिश्यसे बाले कथ्यतां यद्विवक्षितम् । (५।२)
kasmāt saṃkliśyase bāle kathyatāṃ yadvivakṣitam |
अहं हि भास्करो ऽप्येको नानात्वं नैव विद्यते ॥ (५।३)
ahaṃ hi bhāskaro 'pyeko nānātvaṃ naiva vidyate ||
नान्यो देवः स्त्रियः शम्भो विना भर्त्रा क्वचित्प्रभो । (६।२)
nānyo devaḥ striyaḥ śambho vinā bhartrā kvacitprabho |
प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः स्त्रीणां भर्तैव दैवतम् । (७।१)
priyo vā yadi vā dveṣyaḥ strīṇāṃ bhartaiva daivatam |
भर्त्तर् यल्लब्धसौख्यास्मि तेन क्लिश्याम्यहं भृशम् ॥ (७।३)
bharttar yallabdhasaukhyāsmi tena kliśyāmyahaṃ bhṛśam ||
वल्लभा भास्करस्यैव मत्प्रसादाद्भविष्यसि ॥ (८।२)
vallabhā bhāskarasyaiva matprasādādbhaviṣyasi ||
अप्रमाणं भवद्वाक्यं भास्करो ऽपि करिष्यति । (९।२)
apramāṇaṃ bhavadvākyaṃ bhāskaro 'pi kariṣyati |
वृथा क्लेशो भवेदस्याः प्रभायाः परमेश्वर ॥ (९।३)
vṛthā kleśo bhavedasyāḥ prabhāyāḥ parameśvara ||
प्रभाया मन्दिरे नित्यं स्थीयतां हिमनाशन । (१३।२)
prabhāyā mandire nityaṃ sthīyatāṃ himanāśana |
अग्रपत्नी समस्तानां भार्याणां क्रियतां रवे ॥ (१३।३)
agrapatnī samastānāṃ bhāryāṇāṃ kriyatāṃ rave ||
एतच्छ्रुत्वा प्रभाहूता प्रत्युवाच महेश्वरम् ॥ (१४।३)
etacchrutvā prabhāhūtā pratyuvāca maheśvaram ||
एकांशः स्थाप्यतामत्र तीर्थस्योन्मीलनाय च ॥ (१५।३)
ekāṃśaḥ sthāpyatāmatra tīrthasyonmīlanāya ca ||
सर्वदेवमयं लिङ्गं स्थापितं तत्र पाण्डव । (१६।२)
sarvadevamayaṃ liṅgaṃ sthāpitaṃ tatra pāṇḍava |
प्रभासेश इति ख्यातं सर्वलोकेषु दुर्लभम् ॥ (१६।३)
prabhāseśa iti khyātaṃ sarvalokeṣu durlabham ||
अन्यानि यानि तीर्थानि काले तानि फलन्ति वै । (१७।१)
anyāni yāni tīrthāni kāle tāni phalanti vai |
प्रभासेशस्तु राजेन्द्र सद्यः कामफलप्रदः ॥ (१७।२)
prabhāseśastu rājendra sadyaḥ kāmaphalapradaḥ ||
माघमासे सिते पक्षे सप्तम्यां च विशेषतः । (१८।१)
māghamāse site pakṣe saptamyāṃ ca viśeṣataḥ |
अश्वं यः स्पर्शयेत् तत्र यथोक्तब्राह्मणे नृप ॥ (१८।२)
aśvaṃ yaḥ sparśayet tatra yathoktabrāhmaṇe nṛpa ||
इन्द्रत्वं प्राप्यते तेन भास्करस्याथवा पदम् । (१९।१)
indratvaṃ prāpyate tena bhāskarasyāthavā padam |
स्नात्वा परमया भक्त्या दानं दद्याद् द्विजातये ॥ (१९।२)
snātvā paramayā bhaktyā dānaṃ dadyād dvijātaye ||
गोप्रदाता लभेत्स्वर्गं सत्यलोकं वरेश्वर । (२०।१)
gopradātā labhetsvargaṃ satyalokaṃ vareśvara |
सर्वाङ्गसुन्दरीं शुभ्रां क्षीरिणीं तरुणीं शुभाम् ॥ (२०।२)
sarvāṅgasundarīṃ śubhrāṃ kṣīriṇīṃ taruṇīṃ śubhām ||
सवत्सां घण्टासंयुक्तां कांस्यपात्रावदोहिनीम् । (२१।१)
savatsāṃ ghaṇṭāsaṃyuktāṃ kāṃsyapātrāvadohinīm |
ददते ये नृपश्रेष्ठ न ते यान्ति यमालयम् ॥ (२१।२)
dadate ye nṛpaśreṣṭha na te yānti yamālayam ||
अथ यः परया भक्त्या स्नानं देवस्य कारयेत् । (२२।१)
atha yaḥ parayā bhaktyā snānaṃ devasya kārayet |
स प्राप्नोति परं लोकं यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ (२२।२)
sa prāpnoti paraṃ lokaṃ yāvadābhūtasamplavam ||
दौर्भाग्यं नाशमायाति स्नानमात्रेण पाण्डव । (२३।१)
daurbhāgyaṃ nāśamāyāti snānamātreṇa pāṇḍava |
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या कन्यादानं प्रयच्छति ॥ (२३।२)
tatra tīrthe tu yo bhaktyā kanyādānaṃ prayacchati ||
मित्रघ्ने च कृतघ्ने च कूटसाक्ष्यसमुद्भवम् ॥ (२६।२)
mitraghne ca kṛtaghne ca kūṭasākṣyasamudbhavam ||
वार्द्धुषिकस्य यत्पापं यत्पापं स्तेयसम्भवम् ॥ (२७।२)
vārddhuṣikasya yatpāpaṃ yatpāpaṃ steyasambhavam ||
दाम्भिकं वृक्षच्छेदोत्थं विवाहस्य निषेधजम् ॥ (२८।२)
dāmbhikaṃ vṛkṣacchedotthaṃ vivāhasya niṣedhajam ||
विद्याविक्रयणोत्थं च संसर्गाद्यच्च पातकम् ॥ (३०।२)
vidyāvikrayaṇotthaṃ ca saṃsargādyacca pātakam ||
श्वबिडालवधाद्घोरं सर्पशूद्रोद्भवं तथा । (३१।१)
śvabiḍālavadhādghoraṃ sarpaśūdrodbhavaṃ tathā |
भूमिहर्तुश्च यत्पापं भूमिहारिणि चैव हि ॥ (३१।२)
bhūmihartuśca yatpāpaṃ bhūmihāriṇi caiva hi ||
मा ददस्वेति यत्पापं गोवह्निब्राह्मणेषु च । (३२।१)
mā dadasveti yatpāpaṃ govahnibrāhmaṇeṣu ca |
स गत्वा भास्करं लोकं रुद्रलोके शुभे व्रजेत् । (३३।१)
sa gatvā bhāskaraṃ lokaṃ rudraloke śubhe vrajet |
क्रीडते रुद्रलोकस्थो यावद् इन्द्राश्चतुर्दश ॥ (३३।२)
krīḍate rudralokastho yāvad indrāścaturdaśa ||
एतद्व्रजति यस्तीर्थं प्रभासं पाण्डुनन्दन ॥ (३४।२)
etadvrajati yastīrthaṃ prabhāsaṃ pāṇḍunandana ||
सर्वतीर्थफलं प्राप्य सो ऽश्वमेधफलं लभेत् । (३५।१)
sarvatīrthaphalaṃ prāpya so 'śvamedhaphalaṃ labhet |
प्रशस्तं सर्वकालं हि चतुर्दश्यां विशेषतः ॥ (३५।३)
praśastaṃ sarvakālaṃ hi caturdaśyāṃ viśeṣataḥ ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे प्रभासतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः ॥ (३६।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe prabhāsatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.