उत्तानपाद उवाच । (१।१)

काले तत्क्रियते कस्मिञ्छ्राद्धं दानं तथेश्वर । (१।२)

यात्रा तत्र प्रकर्तव्या तिथौ यस्यां वदाशु तत् ॥ (१।३)

ईश्वर उवाच । (२।१)

पितृतीर्थं यथा पुण्यं सर्वकामिकमुत्तमम् । (२।२)

इदं तीर्थं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः ॥ (२।३)

विशेषेण तु कुर्वीत श्राद्धं सर्वयुगादिषु । (३।१)

मन्वन्तरादयो वत्स श्रूयन्तां च चतुर्दश ॥ (३।२)

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिकस्य च । (४।१)

तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च ॥ (४।२)

आषाढस्यैव दशमी माघस्यैव तु सप्तमी । (५।१)

श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढस्य पूर्णिमा ॥ (५।२)

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता । (६।१)

कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तथा ॥ (६।२)

मन्वन्तरादयश्चैते अनन्तफलदाः स्मृताः । (७।१)

अयने चोत्तरे राजन्दक्षिणे श्राद्धमाचरेत् ॥ (७।२)

कार्त्तिकी च तथा माघी वैशाखस्य तृतीयिका । (८।१)

पौर्णमासी च चैत्रस्य ज्येष्ठस्य च विशेषतः ॥ (८।२)

अष्टकासु च संक्रान्तौ व्यतीपाते तथैव च । (९।१)

श्राद्धकाला इमे सर्वे दत्तमेष्वक्षयं स्मृतम् ॥ (९।२)

मधुमासे सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । (१०।१)

निशि जागरणं कुर्याद् विष्णुपादसमीपतः ॥ (१०।२)

धूपदीपादिनैवेद्यैः स्रङ्मालागुरुचन्दनैः । (११।१)

अर्चां कुर्वन्ति ये विष्णोः पठेयुः प्राक्तनीं कथाम् ॥ (११।२)

ऋग्यजुःसाममन्त्रोक्तं सूक्तं जपति यो द्विजः । (१२।१)

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥ (१२।२)

प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत द्विजान् सम्पूज्य यत्नतः । (१३।१)

दानं दद्याद् यथाशक्ति गोहिरण्याम्बरादिकम् ॥ (१३।२)

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावद् आभूतसम्प्लवम् । (१४।१)

श्राद्धदस्तु व्रजेत् तत्र यत्र देवो जनार्दनः ॥ (१४।२)

त्रयोदश्यां ततो गच्छेद्गुहावासिनि लिङ्गके । (१५।१)

दृष्ट्वा मार्कण्डमीशानं मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (१५।२)

उत्तानपाद उवाच । (१६।१)

गुहामध्ये महादेव लिङ्गं परमशोभितम् । (१६।२)

येन प्रतिष्ठितं देव तन्ममाख्यातुम् अर्हसि ॥ (१६।३)

ईश्वर उवाच । (१७।१)

त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । (१७।२)

दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ (१७।३)

गुहामध्यं प्रविष्टो ऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । (१८।१)

लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम् ॥ (१८।२)

तत्र स्नात्वा च यो भक्त्या सोपवासो जितेन्द्रियः । (१९।१)

तत्र जागरणं कुर्वन् दद्याद् दीपं प्रयत्नतः ॥ (१९।२)

देवस्य स्नपनं कुर्यान्मृतैः पञ्चभिस् तथा । (२०।१)

यथा शक्त्या समालभ्य पूजां कुर्याद् यथाविधि ॥ (२०।२)

स्वशाखोत्पन्नमन्त्रैश्च जपं कुर्युर् द्विजातयः । (२१।१)

सावित्र्यष्टसहस्रं तु शताष्टकम् अथापि वा ॥ (२१।२)

एतत्कृत्वा नृपश्रेष्ठ जन्मनः फलमाप्नुयात् । (२२।१)

चतुर्दश्यां तु वै स्नात्वा पूजां कृत्वा यथाविधि ॥ (२२।२)

पात्रं परीक्ष्य दातव्यम् आत्मनः श्रेय इच्छता । (२३।१)

पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम् ॥ (२३।२)

दाता स गच्छते तत्र यत्र भोगाः सनातनाः । (२४।१)

गुहामध्ये प्रविष्टस्तु लोटयेच्चैव शक्तितः ॥ (२४।२)

नीले गिरौ हि यत्पुण्यं तत्समस्तं लभन्ति ते । (२५।१)

शूलभेदे तु यः कुर्याच्छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि ॥ (२५।२)

विशेषाच्चैत्रमासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु । (२६।१)

केदारे चैव यत्पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे ॥ (२६।२)

सितासिते तु यत्पुण्यमन्यतीर्थे विशेषतः । (२७।१)

अर्बुदे विद्यते पुण्यं पुण्यं चामरपर्वते ॥ (२७।२)

गयादिसर्वतीर्थानां फलमाप्नोति मानवः । (२८।१)

विधिमन्त्रसमायुक्तस् तर्पयेत् पितृदेवताः ॥ (२८।२)

कुलानां तारयेद् विंशं दश पूर्वान् दशापरान् । (२९।१)

दक्षिणस्यां ततो मूर्तौ शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ (२९।२)

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्याद् अष्टपुष्पिकाम् । (३०।१)

शास्त्रोक्तैरष्टभिः पुष्पैर्मानसैः शृणु तद्यथा ॥ (३०।२)

वारिजं सौम्यमाग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः । (३१।१)

वानस्पत्यं भवेत् षष्ठं प्राजापत्यं तु सप्तमम् ॥ (३१।२)

अष्टमं शिवपुष्पं स्याद् एषां शृणु विनिर्णयम् । (३२।१)

वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुघृतं पयः ॥ (३२।२)

आग्नेयं धूपदीपाद्यं वायव्यं चन्दनादिकम् । (३३।१)

पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यं फलात्मकम् ॥ (३३।२)

प्राजापत्यं तु पाठाद्यं शिवपुष्पं तु वासना । (३४।१)

अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः ॥ (३४।२)

तृतीयं तु दया पुष्पं क्षमा पुष्पं चतुर्थकम् । (३५।१)

ध्यानपुष्पं तपः पुष्पं ज्ञानपुष्पं तु सप्तमम् ॥ (३५।२)

सत्यं चैवाष्टमं पुष्पमेभिस् तुष्यन्ति देवताः । (३६।१)

भक्त्या तपस्विनः पूज्या ज्ञानिनश्च नराधिप ॥ (३६।२)

छत्रमावरणं दद्याद् उपानद्युगलं तथा । (३७।१)

तेन पूजितमात्रेण पूजिताः पुरुषास्त्रयः ॥ (३७।२)

स्वर्गलोके वसेत् तावद् यावद् आभूतसम्प्लवम् । (३८।१)

शूलपाणेस्तु भक्त्या वै जाप्यं कुर्वन्ति ये नराः ॥ (३८।२)

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैर् यक्षकर्दमकुङ्कुमैः । (३९।१)

समालभेत देवेशं श्रीखण्डागुरुचन्दनैः ॥ (३९।२)

नानाविधैश्च ये पुष्पैरर्चां कुर्वन्ति शूलिनः । (४०।१)

निशि जागरणं कुर्युर् दीपदानं प्रयत्नतः ॥ (४०।२)

धूपनैवेद्यकं दद्यात् पठेत्पौराणिकीं कथाम् । (४१।१)

तत्र स्थाने स्थिता भक्त्या जपं कुर्वन्ति ये नराः ॥ (४१।२)

श्रीसूक्तं पौरुषं सूक्तं पावमानं वृषाकपिम् । (४२।१)

वेदोक्तैश्चैव मन्त्रैश्च रौद्रीं वा बहुरूपिणीम् ॥ (४२।२)

ब्राह्मणान् पूजयेद् भक्त्या पूजयित्वा प्रणम्य च । (४३।१)

नानाविधैर् महाभोगैः शिवलोके महीयते ॥ (४३।२)

अग्निम् इत्यादि जाप्यानि ऋग्वेदी जपते तु यः । (४४।१)

रुद्रान् पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम् ॥ (४४।२)

इषेत्वा दिकमन्त्रौघं ज्योतिर्ब्राह्मणमेव च । (४५।१)

गायत्र्यं वै मधु चैव मण्डलब्राह्मणानि च ॥ (४५।२)

एताञ्जप्यांस्तु यो भक्त्या यजुर्वेदी जपेद् यदि । (४६।१)

देवव्रतं वामदेव्यं पुरुषर्षभमेव च ॥ (४६।२)

बृहद्रथान्तरं चैव यो जपेद् भक्तितत्परः । (४७।१)

स प्रयाति नरः स्थानं यत्र देवो महेश्वरः ॥ (४७।२)

पादशौचं तथाभ्यङ्गं कुरुते यो ऽत्र भक्तितः । (४८।१)

गोदाने चैव यत्पुण्यं लभते नात्र संशयः ॥ (४८।२)

ब्राह्मणान् भोजयेत् तत्र मधुना पायसेन च । (४९।१)

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर् भवति भोजिता ॥ (४९।२)

सुवर्णं रजतं वस्त्रं दद्याद् भक्त्या द्विजोत्तमे । (५०।१)

तर्पितास्तेन देवाः स्युर् मनुष्याः पितरस् तथा ॥ (५०।२)

चन्द्रसूर्यग्रहे भक्त्या स्नानं कुर्वन्ति ये नराः । (५१।१)

देवार्चनं ये च कुर्युर् जपं होमं विशेषतः । (५१।२)

दद्याद् दानं यथाशक्ति ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ (५१।३)

अश्वं रथं गजं यानं तुलापुरुषमेव च । (५२।१)

शकटं यः प्रदद्याद्वा सप्तधान्यप्रपूरितम् ॥ (५२।२)

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्याद्युवानौ तु धुरंधरौ । (५३।१)

गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यम् अर्चितम् ॥ (५३।२)

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । (५४।१)

यतो ऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल ॥ (५४।२)

ततो विप्राय सा देया सर्वसस्यौघमालिनी । (५५।१)

अथान्यच्छृणु राजेन्द्र गोदानस्य तु यत्फलम् ॥ (५५।२)

यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । (५६।१)

तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद् गर्भं न मुञ्चति ॥ (५६।२)

येन केनाप्युपायेन ब्राह्मणे तां समर्पयेत् । (५७।१)

पृथ्वी दत्ता भवेत् तेन सशैलवनकानना ॥ (५७।२)

तारयेन्नियतं दत्ता कुलानाम् एकविंशतिम् । (५८।१)

रौप्यखुरीं कांस्यदोहां सवस्त्रां च पयस्विनीम् ॥ (५८।२)

ये प्रयच्छन्ति कृतिनो ग्रस्ते सूर्ये निशाकरे । (५९।१)

तेषां संख्यां न जानामि पुण्यस्याब्दशातैर् अपि ॥ (५९।२)

सर्वस्यापि हि दानस्य संख्यास्तीह नराधिप । (६०।१)

चन्द्रसूर्योपरागे च दानसंख्या न विद्यते ॥ (६०।२)

यत्र गौर् दृश्यते राजन् सर्वतीर्थानि तत्र हि । (६१।१)

तत्र पर्व विजानीयान्नात्र कार्या विचारणा ॥ (६१।२)

पुनः स्मृत्वा तु तत्तीर्थं यः कुर्याद् गमनं नरः । (६२।१)

अथवा म्रियते यो ऽत्र रुद्रस्यानुचरो भवेत् ॥ (६२।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शूलभेदे दानधर्मप्रशंसावर्णनं नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (६३।१)