श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । (१।२)

सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम् ॥ (१।३)

पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । (२।१)

पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतो ऽवसत् ॥ (२।२)

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । (३।२)

वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे ॥ (३।३)

धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । (४।१)

निखिलं ज्ञातुम् इच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम ॥ (४।२)

मार्कण्डेय उवाच । (५।१)

उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । (५।२)

प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः ॥ (५।३)

द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । (६।१)

ऊरुप्रदेशाद् वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन् ॥ (६।२)

ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । (७।१)

पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः ॥ (७।२)

तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । (८।१)

येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम् ॥ (८।२)

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर् ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । (९।१)

अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि ॥ (९।२)

कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । (१०।१)

उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा ॥ (१०।२)

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत् क्रमात् । (११।१)

प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः ॥ (११।२)

पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । (१२।१)

वनं गच्छेत् ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात् ॥ (१२।२)

पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । (१३।१)

इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः ॥ (१३।२)

क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । (१४।१)

शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ (१४।२)

वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । (१५।१)

सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम् ॥ (१५।२)

न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । (१६।१)

न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम् ॥ (१६।२)

न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । (१७।१)

यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम् ॥ (१७।२)

स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । (१८।१)

मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ (१८।२)

तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । (१९।१)

स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते ॥ (१९।२)

न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । (२०।१)

यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते ॥ (२०।२)

एवं गुणगणाकीर्णो ऽवसद्विप्रः स भारत । (२१।१)

हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम् ॥ (२१।२)

ततो निरीक्षते चोर्ध्वम् अधश्चैव दिशो दश । (२२।१)

वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे ॥ (२२।२)

शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । (२३।१)

वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम् ॥ (२३।२)

कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । (२४।१)

रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम् ॥ (२४।२)

दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । (२५।१)

जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम् ॥ (२५।२)

ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । (२६।१)

शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमो ऽहं सर्वजन्तुषु ॥ (२६।२)

संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । (२७।१)

येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः ॥ (२७।२)

तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । (२८।१)

महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः ॥ (२८।२)

तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । (२९।१)

तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सो ऽप्यधावत ॥ (२९।२)

त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतो ऽहं दुरात्मभिः । (३०।१)

रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल ॥ (३०।२)

एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । (३१।१)

गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम् ॥ (३१।२)

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । (३२।१)

को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा ॥ (३२।२)

तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । (३३।१)

हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा ॥ (३३।२)

तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । (३४।१)

सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् ॥ (३४।२)

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । (३५।१)

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम् ॥ (३५।२)

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । (३६।१)

न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् ॥ (३६।२)

अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । (३७।१)

अग्निलोके वसेत् तावद् यावत् कल्पशतत्रयम् ॥ (३७।२)

एवं वरुणलोके ऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । (३८।१)

इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत् ॥ (३८।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कोहनतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम द्वाविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ (३९।१)