स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 156
Select a line for its word-by-word analysis.
नास्ति लोकेषु तत्तीर्थं पृथिव्यां यन्नरेश्वर । (१।२)
nāsti lokeṣu tattīrthaṃ pṛthivyāṃ yannareśvara |
शुक्लतीर्थं महातीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । (२।१)
śuklatīrthaṃ mahātīrthaṃ narmadāyāṃ vyavasthitam |
मध्याह्नसमये स्नात्वा पश्यत्यात्मानमात्मना । (४।१)
madhyāhnasamaye snātvā paśyatyātmānamātmanā |
ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः शुक्लतीर्थे समाहितः ॥ (४।२)
brahmaviṣṇvindrasahitaḥ śuklatīrthe samāhitaḥ ||
कार्त्तिक्यां तु विशेषेण वैशाख्यां च नरोत्तम । (५।१)
kārttikyāṃ tu viśeṣeṇa vaiśākhyāṃ ca narottama |
ब्रह्मविष्णुमहादेवान् स्नात्वा पश्यति तद्दिने ॥ (५।२)
brahmaviṣṇumahādevān snātvā paśyati taddine ||
देवराजः सुरैः सार्द्धं वायुमार्गव्यवस्थितः । (६।१)
devarājaḥ suraiḥ sārddhaṃ vāyumārgavyavasthitaḥ |
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा पश्यति शङ्करम् ॥ (६।२)
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ snātvā paśyati śaṅkaram ||
गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः सिद्धविद्याधरोरगाः । (७।१)
gandharvāpsaraso yakṣāḥ siddhavidyādharoragāḥ |
तद्दिने ते ऽपि देवेशं दृष्ट्वा मुञ्चन्ति किल्बिषम् ॥ (७।२)
taddine te 'pi deveśaṃ dṛṣṭvā muñcanti kilbiṣam ||
यत्र स्थितैः प्रदृश्यन्ते वृक्षाग्राणि नरोत्तमैः । (९।१)
yatra sthitaiḥ pradṛśyante vṛkṣāgrāṇi narottamaiḥ |
तत्र स्थिता महापापैर् मुच्यन्ते पूर्वसंचितैः ॥ (९।२)
tatra sthitā mahāpāpair mucyante pūrvasaṃcitaiḥ ||
पापोपपातकैर्युक्तो नरः स्नात्वा प्रमुच्यते । (१०।१)
pāpopapātakairyukto naraḥ snātvā pramucyate |
उपार्जिता विनश्येत भ्रूणहत्यापि दुस्त्यजा ॥ (१०।२)
upārjitā vinaśyeta bhrūṇahatyāpi dustyajā ||
वैशाख्यां च विशेषेण कैलासादेति शङ्करः ॥ (११।२)
vaiśākhyāṃ ca viśeṣeṇa kailāsādeti śaṅkaraḥ ||
कथितं ब्रह्मणा पूर्वं मया तव तथा नृप ॥ (१२।२)
kathitaṃ brahmaṇā pūrvaṃ mayā tava tathā nṛpa ||
रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । (१३।१)
rajakena yathā dhautaṃ vastraṃ bhavati nirmalam |
तथा तत्र वपुःस्नानं पुरुषस्य भवेच्छुचि ॥ (१३।२)
tathā tatra vapuḥsnānaṃ puruṣasya bhavecchuci ||
पूर्वे वयसि पापानि कृत्वा पुष्टानि मानवः । (१४।१)
pūrve vayasi pāpāni kṛtvā puṣṭāni mānavaḥ |
अहोरात्रोषितो भूत्वा शुक्लतीर्थे व्यपोहति ॥ (१४।२)
ahorātroṣito bhūtvā śuklatīrthe vyapohati ||
कल्पकोटिसहस्राणि दत्त्वा स्युः पितरः शिवाः ॥ (१५।२)
kalpakoṭisahasrāṇi dattvā syuḥ pitaraḥ śivāḥ ||
उद्धरन्ति यथा पुण्यं शुक्लतीर्थे नरेश्वर ॥ (१६।२)
uddharanti yathā puṇyaṃ śuklatīrthe nareśvara ||
तपसा ब्रह्मचर्येण न तां गच्छन्ति सद्गतिम् । (१७।१)
tapasā brahmacaryeṇa na tāṃ gacchanti sadgatim |
शुक्लतीर्थे मृतो जन्तुर्देहत्यागेन यां लभेत् ॥ (१७।२)
śuklatīrthe mṛto janturdehatyāgena yāṃ labhet ||
कार्त्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । (१८।१)
kārttikasya tu māsasya kṛṣṇapakṣe caturdaśīm |
स्नात्वा प्रभाते रेवायां दद्यात्सघृतकम्बलम् । (१९।१)
snātvā prabhāte revāyāṃ dadyātsaghṛtakambalam |
सहिरण्यं यथाशक्ति देवमुद्दिश्य शङ्करं ॥ (१९।२)
sahiraṇyaṃ yathāśakti devamuddiśya śaṅkaraṃ ||
शुक्लतीर्थे नरः स्नात्वा ह्युमां रुद्रं च यो ऽर्चयेत् ॥ (२१।२)
śuklatīrthe naraḥ snātvā hyumāṃ rudraṃ ca yo 'rcayet ||
गन्धपुष्पादिधूपैश्च सो ऽश्वमेधफलं लभेत् । (२२।१)
gandhapuṣpādidhūpaiśca so 'śvamedhaphalaṃ labhet |
मासोपवासं यः कुर्यात् तत्र तीर्थे नरेश्वर ॥ (२२।२)
māsopavāsaṃ yaḥ kuryāt tatra tīrthe nareśvara ||
मुच्यते स महत्पापैः सप्तजन्मसुसंचितैः । (२३।१)
mucyate sa mahatpāpaiḥ saptajanmasusaṃcitaiḥ |
उष्ट्रीक्षीरमविक्षीरं नवश्राद्धे च भोजनम् ॥ (२३।२)
uṣṭrīkṣīramavikṣīraṃ navaśrāddhe ca bhojanam ||
वार्द्धुष्ये पङ्क्तिगरदे देवब्राह्मणदूषके । (२५।१)
vārddhuṣye paṅktigarade devabrāhmaṇadūṣake |
चान्द्रायणेन नश्यन्ति शुक्लतीर्थे न संशयः । (२६।१)
cāndrāyaṇena naśyanti śuklatīrthe na saṃśayaḥ |
शुक्लतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः ॥ (२६।२)
śuklatīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ ||
तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति सुतर्पिताः । (२७।१)
tasya te dvādaśābdāni tṛptiṃ yānti sutarpitāḥ |
सुवर्णं धनधान्यं च श्राद्धं युक्तहलं तथा । (२८।१)
suvarṇaṃ dhanadhānyaṃ ca śrāddhaṃ yuktahalaṃ tathā |
अन्नं पानीयसंहितं तस्मिंस्तीर्थे ददन्ति ये ॥ (२८।२)
annaṃ pānīyasaṃhitaṃ tasmiṃstīrthe dadanti ye ||
हृष्टाः पुष्टा मृता यान्ति शिवलोकं न संशयः । (२९।१)
hṛṣṭāḥ puṣṭā mṛtā yānti śivalokaṃ na saṃśayaḥ |
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या शिवमुद्दिश्य भारत ॥ (२९।२)
tatra tīrthe tu yo bhaktyā śivamuddiśya bhārata ||
भिक्षामात्रं तथान्नं ये ते ऽपि स्वर्यान्ति वै नराः । (३०।१)
bhikṣāmātraṃ tathānnaṃ ye te 'pi svaryānti vai narāḥ |
यज्विनां व्रतिनां चैव तत्र तीर्थनिवासिनाम् ॥ (३०।२)
yajvināṃ vratināṃ caiva tatra tīrthanivāsinām ||
अपि वालाग्रमात्रं हि दत्तं भवति चाक्षयम् । (३१।१)
api vālāgramātraṃ hi dattaṃ bhavati cākṣayam |
अग्निप्रवेशं यः कुर्याच्छुक्लतीर्थे समाहितः ॥ (३१।२)
agnipraveśaṃ yaḥ kuryācchuklatīrthe samāhitaḥ ||
रागद्वेषविनिर्मुक्तो हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । (३२।१)
rāgadveṣavinirmukto hṛdi dhyātvā janārdanam |
सर्वकामसुसम्पूर्णः स गच्छेद् वारुणं पुरम् ॥ (३२।२)
sarvakāmasusampūrṇaḥ sa gacched vāruṇaṃ puram ||
न रोगो न जरा तत्र यत्र देवो ऽंभसां पतिः । (३३।१)
na rogo na jarā tatra yatra devo 'ṃbhasāṃ patiḥ |
अनाशकं तु यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर ॥ (३३।२)
anāśakaṃ tu yaḥ kuryāt tasmiṃstīrthe yudhiṣṭhira ||
अनिवर्तिका गतिस् तस्य रुद्रलोकाद् असंशयम् । (३४।१)
anivartikā gatis tasya rudralokād asaṃśayam |
अवशः स्ववशो वापि जन्तुस्तत्क्षेत्रमण्डले ॥ (३४।२)
avaśaḥ svavaśo vāpi jantustatkṣetramaṇḍale ||
मृतः स तु न सन्देहो रुद्रस्यानुचरो भवेत् । (३५।१)
mṛtaḥ sa tu na sandeho rudrasyānucaro bhavet |
शुक्लतीर्थे तु यः कन्यां शक्त्या दद्याद् अलंकृताम् ॥ (३५।२)
śuklatīrthe tu yaḥ kanyāṃ śaktyā dadyād alaṃkṛtām ||
विधिना यो नृपश्रेष्ठ कुरुते वृषमोक्षणम् । (३६।१)
vidhinā yo nṛpaśreṣṭha kurute vṛṣamokṣaṇam |
तस्य यत् फलम् उद्दिष्टं पुराणे रुद्रभाषितम् ॥ (३६।२)
tasya yat phalam uddiṣṭaṃ purāṇe rudrabhāṣitam ||
यावन्तो रोमकूपाः स्युः सर्वाङ्गेषु पृथक्पृथक् ॥ (३७।२)
yāvanto romakūpāḥ syuḥ sarvāṅgeṣu pṛthakpṛthak ||
शुक्लतीर्थे तु यद् दत्तं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ॥ (३८।२)
śuklatīrthe tu yad dattaṃ grahaṇe candrasūryayoḥ ||
शुक्लतीर्थे शुचिर्भूत्वा यः करोति प्रदक्षिणम् ॥ (३९।२)
śuklatīrthe śucirbhūtvā yaḥ karoti pradakṣiṇam ||
पृथ्वी प्रदक्षिणा तेन कृता यत्तस्य तत्फलम् । (४०।१)
pṛthvī pradakṣiṇā tena kṛtā yattasya tatphalam |
शोभनं मिथुनं यस्तु रुद्रम् उद्दिश्य पूजयेत् ॥ (४०।२)
śobhanaṃ mithunaṃ yastu rudram uddiśya pūjayet ||
सप्त जन्मानि तस्यैव वियोगो न च वै क्वचित् । (४१।१)
sapta janmāni tasyaiva viyogo na ca vai kvacit |
एतत्ते कथितं राजन् संक्षेपेण फलं महत् ॥ (४१।२)
etatte kathitaṃ rājan saṃkṣepeṇa phalaṃ mahat ||
शुक्लतीर्थस्य यत्पुण्यं यथा देवाच्छ्रुतं मया । (४२।१)
śuklatīrthasya yatpuṇyaṃ yathā devācchrutaṃ mayā |
य इदं शृणुयाद्भक्त्या पुराणे विहितं फलम् ॥ (४२।२)
ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā purāṇe vihitaṃ phalam ||
स लभेन्नात्र सन्देहः सत्यं सत्यं पुनः पुनः । (४३।१)
sa labhennātra sandehaḥ satyaṃ satyaṃ punaḥ punaḥ |
पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् ॥ (४३।२)
putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam ||
मोक्षार्थी लभते मोक्षं स्नानदानफलं महत् ॥ (४४।१)
mokṣārthī labhate mokṣaṃ snānadānaphalaṃ mahat ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शुक्लतीर्थमहात्म्यवर्णनं नाम षट्पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः ॥ (४५।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śuklatīrthamahātmyavarṇanaṃ nāma ṣaṭpañcāśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.