स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)

SkPur (Rkh), 1, 56

56 of 232 · 294 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

उत्तानपाद उवाच । (१।१)

uttānapāda uvāca

1.2१.२

अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । (१।२)

anyacca śrotumicchāmi kena gaṅgāvatāritā |

1.3१.३

रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता ॥ (१।३)

rudraśīrṣe sthitā devī puṇyā kathamihāgatā ||

2.1२.१

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यम् उत्तमम् । (२।१)

puṇyā devāśilā nāma tasyā māhātmyam uttamam |

2.2२.२

एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर ॥ (२।२)

etadākhyāhi me sarvaṃ prasanno yadi śaṅkara ||

3.1३.१

ईश्वर उवाच । (३।१)

īśvara uvāca

3.2३.२

शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । (३।२)

śṛṇuṣvaikamanā bhūtvā yathā gaṅgāvatāritā |

3.3३.३

देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै ॥ (३।३)

devaiḥ sarvairmahābhāgā sarvalokahitāya vai ||

4.1४.१

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । (४।१)

asti vindhyo nago nāma yāmyāśāyāṃ mahīpate |

4.2४.२

गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर ॥ (४।२)

gīrvāṇāstu gatāḥ sarve tasya mūrdhni nareśvara ||

5.1५.१

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । (५।१)

tatra cāhvānitā gaṅgā brahmādyairakhilaiḥ suraiḥ |

5.2५.२

अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम् ॥ (५।२)

abhyarcyeśaṃ jagannāthaṃ devadevaṃ jagadgurum ||

6.1६.१

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । (६।१)

jaṭāmadhyasthitāṃ gaṅgāṃ mocayasveti bhūtale |

6.2६.२

भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि ॥ (६।२)

bhāsvantī sā tato muktā rudreṇa śirasā bhuvi ||

7.1७.१

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । (७।१)

tatra sthāne mahāpuṇyā devairutpāditā svayam |

7.2७.२

ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि ॥ (७।२)

tato devanadī jātā sā hitāya nṛṇāṃ bhuvi ||

8.1८.१

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । (८।१)

vasanti ye taṭe tasyāḥ snānaṃ kurvanti bhaktitaḥ |

8.2८.२

पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम् ॥ (८।२)

pibanti ca jalaṃ nityaṃ na te yānti yamālayam ||

9.1९.१

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । (९।१)

yatra sā patitā kuṇḍe śūlabhede narādhipa |

9.2९.२

देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती ॥ (९।२)

devanadyāḥ pratīcyāṃ tu tatra prācī sarasvatī ||

10.1१०.१

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । (१०।१)

yāmyāyāṃ śūlabhedasya tatra tīrthamanuttamam |

10.2१०.२

तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता ॥ (१०।२)

tatra devaśilā puṇyā svayaṃ devena nirmitā ||

11.1११.१

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत् पितृदेवताः । (११।१)

tatra snātvā tu yo bhaktyā tarpayet pitṛdevatāḥ |

11.2११.२

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावद् आभूतसम्प्लवम् ॥ (११।२)

pitarastasya tṛpyanti yāvad ābhūtasamplavam ||

12.1१२.१

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । (१२।१)

tatra snātvā tu yo bhaktyā brāhmaṇān bhojayennṛpa |

12.2१२.२

स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते ॥ (१२।२)

svalpānnenāpi dattena tasya cānto na vidyate ||

13.1१३.१

उत्तानपाद उवाच । (१३।१)

uttānapāda uvāca

13.2१३.२

कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । (१३।२)

kāni dānāni dattāni śastāni dharaṇītale |

13.3१३.३

यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः ॥ (१३।३)

yāni dattvā naro bhaktyā mucyate sarvapātakaiḥ ||

14.1१४.१

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । (१४।१)

devaśilāyā māhātmyaṃ snānadānādijaṃ phalam |

14.2१४.२

व्रतोपवासनियमैर् यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे ॥ (१४।२)

vratopavāsaniyamair yatprāpyaṃ tadvadasva me ||

15.1१५.१

ईश्वर उवाच । (१५।१)

īśvara uvāca

15.2१५.२

आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । (१५।२)

āsītpurā mahāvīryaścedinātho mahābalaḥ |

15.3१५.३

वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप ॥ (१५।३)

vīrasena iti khyāto maṇḍalādhipatirnṛpa ||

16.1१६.१

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर् न च तस्कराः । (१६।१)

rāṣṭre tasya ripurnāsti na vyādhir na ca taskarāḥ |

16.2१६.२

न चाधर्मो ऽभवत् तत्र धर्म एव हि सर्वदा ॥ (१६।२)

na cādharmo 'bhavat tatra dharma eva hi sarvadā ||

17.1१७.१

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । (१७।१)

sadā mudānvito rājā sabhāryo bahuputrakaḥ |

17.2१७.२

एकासीद् दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा ॥ (१७।२)

ekāsīd duhitā tasya surūpā girijā yathā ||

18.1१८.१

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । (१८।१)

iṣṭā sā pitṛmātṛbhyāṃ bandhuvargajanasya ca |

18.2१८.२

कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि ॥ (१८।२)

kṛtaṃ vaivāhikaṃ karma kāle prāpte yathāvidhi ||

19.1१९.१

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । (१९।१)

anantaraṃ cedipatirdvādaśābdamakhe sthitaḥ |

19.2१९.२

ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशम् आगतः ॥ (१९।२)

tatastasyāstu yo bhartā sa mṛtyuvaśam āgataḥ ||

20.1२०.१

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । (२०।१)

vidhavāṃ tāṃ sutāṃ dṛṣṭvā rājā śokasamanvitaḥ |

20.2२०.२

उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम् ॥ (२०।२)

uvāca vacanaṃ tatra svabhāryāṃ duḥkhapīḍitām ||

21.1२१.१

प्रिये दुःखम् इदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । (२१।१)

priye duḥkham idaṃ jātaṃ yāvajjīvaṃ suduḥsaham |

21.2२१.२

नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता ॥ (२१।२)

naiṣā rakṣayituṃ śakyā rūpayauvanagarvitā ||

22.1२२.१

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । (२२।१)

dūṣayeta kulaṃ kvāpi kathaṃ rakṣyā hi bālikā |

22.2२२.२

नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । (२२।२)

nopāyo vidyate kvāpi bhānumatyāśca rakṣaṇe |

22.3२२.३

परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत् ॥ (२२।३)

parasparaṃ vivadatoḥ śrutvā tatkanyakābravīt ||

23.1२३.१

भानुमत्युवाच । (२३।१)

bhānumatyuvāca |

23.2२३.२

न लज्जामि तवाग्रे ऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । (२३।२)

na lajjāmi tavāgre 'haṃ jalpantī tāta karhicit |

23.3२३.३

सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप ॥ (२३।३)

satyaṃ notpadyate doṣo madarthe te narādhipa ||

24.1२४.१

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । (२४।१)

adyaprabhṛtyahaṃ tāta dhārayiṣye na mūrdhajān |

24.2२४.२

स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे ॥ (२४।२)

sthūlavastrapaṭārddhaṃ tu dhārayiṣyāmi te gṛhe ||

25.1२५.१

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । (२५।१)

kariṣyāmi vratānyāśu purāṇavihitāni ca |

25.2२५.२

आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम् ॥ (२५।२)

ātmānaṃ śoṣayiṣyāmi toṣayiṣye janārdanam ||

26.1२६.१

ममैषा वर्तते बुद्धिर् यदि त्वं तात मन्यसे । (२६।१)

mamaiṣā vartate buddhir yadi tvaṃ tāta manyase |

26.2२६.२

भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितो ऽभवत् ॥ (२६।२)

bhānumatyā vacaḥ śrutvā rājā saṃharṣito 'bhavat ||

27.1२७.१

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । (२७।१)

tīrthayātrāṃ samuddiśya kośaṃ dattvā supuṣkalam |

27.2२७.२

विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे ॥ (२७।२)

visṛjya puruṣānvṛddhān kṛtvā tasyāḥ surakṣaṇe ||

28.1२८.१

पुरुषान् सायुधांश् चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । (२८।१)

puruṣān sāyudhāṃś cāpi brāhmaṇānsapurohitān |

28.2२८.२

दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान् ॥ (२८।२)

dāsīdāsānpadātīṃśca cāsyāḥ saṃrakṣaṇakṣamān ||

29.1२९.१

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । (२९।१)

tataḥ piturmatenaiva gaṅgātīraṃ gatā satī |

29.2२९.२

अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप ॥ (२९।२)

avagāhya taṭe dve tu gaṅgāyāḥ sa narādhipa ||

30.1३०.१

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । (३०।१)

nityaṃ sampūjya sadviprāngandhamālyādibhūṣaṇaiḥ |

30.2३०.२

द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता ॥ (३०।२)

dvādaśābdāni sā tīre gaṅgāyāḥ samavasthitā ||

31.1३१.१

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । (३१।१)

tyaktvā gaṅgāṃ tadā rājñī gatā kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām |

31.2३१.२

प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी ॥ (३१।२)

prāptā sā sacivaiḥ sārddhaṃ yatra revā mahānadī ||

32.1३२.१

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारे ऽमरकण्टके । (३२।१)

samāḥ pañca sthitā tatra oṅkāre 'marakaṇṭake |

32.2३२.२

उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा ॥ (३२।२)

udagyāmyeṣu tīrtheṣu tīrthāttīrthaṃ jagāma sā ||

33.1३३.१

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वम् अतन्द्रिता । (३३।१)

snātvā snātvā pūjya viprān bhaktipūrvam atandritā |

33.2३३.२

वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे ॥ (३३।२)

vāruṇīṃ sā diśaṃ gatvā devanadyāśca saṅgame ||

34.1३४.१

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । (३४।१)

dadarśa cāśramaṃ puṇyaṃ munisaṅghaiḥ samākulam |

34.2३४.२

दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदम् अब्रवीत् ॥ (३४।२)

dṛṣṭvā munisamūhaṃ sā praṇipatyedam abravīt ||

35.1३५.१

माहात्म्यम् अस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । (३५।१)

māhātmyam asya tīrthasya nāma caivāsya kīdṛśam |

35.2३५.२

कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम ॥ (३५।२)

kathayantu mahābhāgāḥ prasādaḥ kriyatāṃ mama ||

36.1३६.१

ऋषय ऊचुः । (३६।१)

ṛṣaya ūcuḥ |

36.2३६.२

चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । (३६।२)

cakratīrthaṃ tu vikhyātaṃ cakraṃ dattaṃ purā hareḥ |

36.3३६.३

महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना ॥ (३६।३)

maheśvareṇa tuṣṭena devadevena śūlinā ||

37.1३७.१

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः । (३७।१)

atra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ |

37.2३७.२

अनिवर्तिका गतिस् तस्य जायते नात्र संशयः ॥ (३७।२)

anivartikā gatis tasya jāyate nātra saṃśayaḥ ||

38.1३८.१

द्वितीये ऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । (३८।१)

dvitīye 'hni tato gacchecchūlabhede tapasvini |

38.2३८.२

पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद् यथाविधि ॥ (३८।२)

pūrvoktena vidhānena snānaṃ kuryād yathāvidhi ||

39.1३९.१

जन्मत्रयकृतैः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः । (३९।१)

janmatrayakṛtaiḥ pāpair mucyate nātra saṃśayaḥ |

39.2३९.२

जलेन तिलमात्रेण प्रदद्याद् अञ्जलित्रयम् ॥ (३९।२)

jalena tilamātreṇa pradadyād añjalitrayam ||

40.1४०.१

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्य् असंशयम् । (४०।१)

tṛpyanti pitarastasya dvādaśābdāny asaṃśayam |

40.2४०.२

यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर् ब्राह्मणैर् नृप ॥ (४०।२)

yaḥ śrāddhaṃ kurute bhaktyā śrotriyair brāhmaṇair nṛpa ||

41.1४१.१

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पितॄणां दत्तम् अक्षयम् । (४१।१)

vārddhuṣyādyāstu varjyante pitṝṇāṃ dattam akṣayam |

41.2४१.२

अपरे ऽह्णि ततो गच्छेत् पुण्यां देवशिलां शुभाम् ॥ (४१।२)

apare 'hṇi tato gacchet puṇyāṃ devaśilāṃ śubhām ||

42.1४२.१

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैर् उत्पादिता पुरा । (४२।१)

vīkṣyate jāhnavī puṇyā devair utpāditā purā |

42.2४२.२

स्नात्वा तत्र जलं दद्यात् तिलमिश्रं नराधिप ॥ (४२।२)

snātvā tatra jalaṃ dadyāt tilamiśraṃ narādhipa ||

43.1४३.१

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । (४३।१)

sakṛtpiṇḍapradānena mucyate brahmahatyayā |

43.2४३.२

एकादश्याम् उपोषित्वा पक्षयोर् उभयोर् अपि ॥ (४३।२)

ekādaśyām upoṣitvā pakṣayor ubhayor api ||

44.1४४.१

क्षपाजागरणं कुर्यात् पठेत्पौराणिकीं कथाम् । (४४।१)

kṣapājāgaraṇaṃ kuryāt paṭhetpaurāṇikīṃ kathām |

44.2४४.२

विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः ॥ (४४।२)

viṣṇupūjāṃ prakurvīta puṣpadhūpanivedanaiḥ ||

45.1४५.१

प्रभाते भोजयेद् विप्रान् दानं दद्यात् सशक्तितः । (४५।१)

prabhāte bhojayed viprān dānaṃ dadyāt saśaktitaḥ |

45.2४५.२

चतुर्थे ऽह्नि ततो गच्छेद् यत्र प्राची सरस्वती ॥ (४५।२)

caturthe 'hni tato gacched yatra prācī sarasvatī ||

46.1४६.१

ब्रह्मदेहाद् विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । (४६।१)

brahmadehād viniṣkrāntā pāvanārthaṃ śarīriṇām |

46.2४६.२

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत् पितृदेवताः ॥ (४६।२)

tatra snātvā naro bhaktyā tarpayet pitṛdevatāḥ ||

47.1४७.१

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद् द्विजान् । (४७।१)

śrāddhaṃ kṛtvā yathānyāyamanindyān bhojayed dvijān |

47.2४७.२

पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम् ॥ (४७।२)

pitarastasya tṛpyanti dvādaśābdānyasaṃśayam ||

48.1४८.१

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । (४८।१)

sarvadevamayaṃ sthānaṃ sarvatīrthamayaṃ tathā |

48.2४८.२

देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम् ॥ (४८।२)

devakoṭisamākīrṇaṃ koṭiliṅgottamottamam ||

49.1४९.१

त्रिरात्रं कुरुते यो ऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । (४९।१)

trirātraṃ kurute yo 'tra śuciḥ snātvā jitendriyaḥ |

49.2४९.२

पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन ॥ (४९।२)

pakṣaṃ māsaṃ ca ṣaṇmāsamabdamekaṃ kadācana ||

50.1५०.१

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद् दिवि । (५०।१)

na tasya sambhavo martye tasya vāso bhaved divi |

50.2५०.२

नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात् ॥ (५०।२)

niyamastho vimucyeta trijanmajanitādaghāt ||

51.1५१.१

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । (५१।१)

vinā puṃsā tu yā nārī dvādaśābdaṃ śucivratā |

51.2५१.२

तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते ॥ (५१।२)

tiṣṭhate sākṣayaṃ kālaṃ rudraloke mahīyate ||

52.1५२.१

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । (५२।१)

munīnāṃ vacanaṃ śrutvā mudā paramayā yayau |

52.2५२.२

ततो ऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता ॥ (५२।२)

tato 'vagāhya tattīrthamaharniśamatandritā ||

53.1५३.१

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । (५३।१)

dṛṣṭvā tīrthaprabhāvaṃ tu punarvacanamabravīt |

53.2५३.२

श्रूयतां वचनं मे ऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः ॥ (५३।२)

śrūyatāṃ vacanaṃ me 'dya brāhmaṇāḥ sapurohitāḥ ||

54.1५४.१

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । (५४।१)

na tyajāmīdṛśaṃ sthānaṃ yāvajjīvamaharniśam |

54.2५४.२

मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वम् इदं वचः ॥ (५४।२)

matpituśca tathā mātuḥ kathayadhvam idaṃ vacaḥ ||

55.1५५.१

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । (५५।१)

tvatkanyā śūlabhedasthā niyatā vratacāriṇī |

55.2५५.२

एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः ॥ (५५।२)

evamuktvā sthitā sā tu tatra bhānumatī nṛpaḥ ||

56.1५६.१

एकान्तरोपवासस्था शनैर्मासोपवासिता । (५६।१)

ekāntaropavāsasthā śanairmāsopavāsitā |

56.2५६.२

देवशिलास्थिता नित्यं दध्यौ सा चक्रपाणिनम् ॥ (५६।२)

devaśilāsthitā nityaṃ dadhyau sā cakrapāṇinam ||

57.1५७.१

अहर्निशं दहेद् धूपं चन्दनं च सदीपकम् । (५७।१)

aharniśaṃ dahed dhūpaṃ candanaṃ ca sadīpakam |

57.2५७.२

पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । (५७।२)

pādaśaucaṃ svayaṃ kṛtvā svayaṃ bhojayate dvijān |

57.3५७.३

द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता ॥ (५७।३)

dvādaśābdāni sā rājñī suvratā tatra saṃsthitā ||

58.1५८.१

ईश्वर उवाच । (५८।१)

īśvara uvāca

58.2५८.२

अन्यद् देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । (५८।२)

anyad devaśilāyāstu māhātmyaṃ śṛṇu bhūpate |

58.3५८.३

कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम् ॥ (५८।३)

kathayāmi mahābāho setihāsaṃ purātanam ||

59.1५९.१

कश्चिद् वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । (५९।१)

kaścid vanecaro vyādhaḥ śabaraḥ saha bhāryayā |

59.2५९.२

दुर्भिक्षपीडितस् तत्र आमिषार्थं वनं गतः ॥ (५९।२)

durbhikṣapīḍitas tatra āmiṣārthaṃ vanaṃ gataḥ ||

60.1६०.१

नापश्यत् पक्षिणस् तत्र न मृगान्न फलानि च । (६०।१)

nāpaśyat pakṣiṇas tatra na mṛgānna phalāni ca |

60.2६०.२

सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम् ॥ (६०।२)

sarastato dadarśātha padminīkhaṇḍamaṇḍitam ||

61.1६१.१

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यम् अब्रवीत् । (६१।१)

dṛṣṭvā sarovaraṃ tatra śabarī vākyam abravīt |

61.2६१.२

कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये ॥ (६१।२)

kumudāni gṛhāṇa tvaṃ divyānyāhārasiddhaye ||

62.1६२.१

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । (६२।१)

devasya pūjanārthaṃ tu śūlabhedasya yatnataḥ |

62.2६२.२

विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः ॥ (६२।२)

vikrayo bhavitā tatra dharmaśīlo jano yataḥ ||

63.1६३.१

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । (६३।१)

bhāryāyā vacanaṃ śrutvā jagrāha kumudāni saḥ |

63.2६३.२

उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः ॥ (६३।२)

uttīrṇastu taṭe yāvaddṛṣṭvā śrīvṛkṣamagrataḥ ||

64.1६४.१

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । (६४।१)

śrīphalāni gṛhītvā tu supakvāni viśeṣataḥ |

64.2६४.२

शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान् ॥ (६४।२)

śūlabhedaṃ sa samprāpto dadarśa subahūñjanān ||

65.1६५.१

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । (६५।१)

caitramāse site pakṣe ekādaśyāṃ narādhipa |

65.2६५.२

तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः ॥ (६५।२)

tasminnahani nāśnīyurbālā vṛddhāstathā striyaḥ ||

66.1६६.१

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । (६६।१)

maṇḍapaṃ dadṛśe tatra kṛtaṃ devaśilopari |

66.2६६.२

वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम् ॥ (६६।२)

vastraiḥ saṃveṣṭitaṃ divyaṃ sraṅmālyairupaśobhitam ||

67.1६७.१

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । (६७।१)

ṛṣayaścāgatāstatra ye cāśramanivāsinaḥ |

67.2६७.२

सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः ॥ (६७।२)

sopavāsāḥ saniyamāḥ sarve sāgniparigrahāḥ ||

68.1६८.१

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । (६८।१)

devanadyāstaṭe ramye munisaṅghaiḥ samākule |

68.2६८.२

आगच्छद्भिर् नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते ॥ (६८।२)

āgacchadbhir nṛpaśreṣṭha mārgastatra na labhyate ||

69.1६९.१

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरो ऽब्रवीत् । (६९।१)

dṛṣṭvā janapadaṃ tatra tāṃ bhāryāṃ śabaro 'bravīt |

69.2६९.२

गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम् ॥ (६९।२)

gaccha pṛcchasva kimapi kimadya snānakāraṇam ||

70.1७०.१

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित् सूर्येन्दुसम्प्लवः । (७०।१)

parvāṇi yāni śrūyante kiṃsvit sūryendusamplavaḥ |

70.2७०.२

अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका ॥ (७०।२)

ayanaṃ kiṃ bhavedadya kiṃ vākṣayatṛtīyakā ||

71.1७१.१

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । (७१।१)

tataḥ svabharturvacanācchabarī prasthitā tadā |

71.2७१.२

पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे ॥ (७१।२)

papraccha nārīṃ dṛṣṭvāgre dattvāgre kamale śubhe ||

72.1७२.१

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । (७२।१)

tithiradyaiva kā proktā kiṃ parva kathayasva me |

72.2७२.२

किमयं स्नाति लोको ऽयं किं वा स्नानस्य कारणम् ॥ (७२।२)

kimayaṃ snāti loko 'yaṃ kiṃ vā snānasya kāraṇam ||

73.1७३.१

नार्युवाच । (७३।१)

nāryuvāca |

73.2७३.२

अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । (७३।२)

adya caikādaśī puṇyā sarvapāpakṣayaṃkarī |

73.3७३.३

उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा ॥ (७३।३)

upoṣitā sakṛdyena nākaprāptiṃ karoti sā ||

74.1७४.१

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । (७४।१)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā śabarī śābarāya vai |

74.2७४.२

कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम ॥ (७४।२)

kathayāmāsa cāvyagrā strīvākyaṃ nṛpasattama ||

75.1७५.१

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैर् उपोषिता । (७५।१)

adya tvekādaśī puṇyā bālavṛddhair upoṣitā |

75.2७५.२

मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी ॥ (७५।२)

madanaikādaśī nāma sarvapāpakṣayaṃkarī ||

76.1७६.१

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । (७६।१)

niyatā śrūyate tatra rājaputrī suśobhanā |

76.2७६.२

व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती ॥ (७६।२)

vratasthā niyatāhārā nāmnā bhānumatī satī ||

77.1७७.१

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । (७७।१)

naitayā sadṛśī kācittriṣu lokeṣu viśrutā |

77.2७७.२

दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले ॥ (७७।२)

dṛśyate sā varārohā hyavatīrṇā mahītale ||

78.1७८.१

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । (७८।१)

bhāryāyā vacanaṃ śrutvā śabarastāṃ jagāda ha |

78.2७८.२

कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम् ॥ (७८।२)

kamalāni yathālābhaṃ dattvā bhuṅkṣva hi satvaram ||

79.1७९.१

ममैषा वर्तते बुद्धिर् न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । (७९।१)

mamaiṣā vartate buddhir na bhoktavyaṃ mayā dhruvam |

79.2७९.२

न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित् ॥ (७९।२)

na mayopārjitaṃ bhadre pāpabuddhyā śubhaṃ kvacit ||

80.1८०.१

शबर्युवाच । (८०।१)

śabaryuvāca |

80.2८०.२

न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । (८०।२)

na pūrvaṃ tu mayā bhuktaṃ kasmiṃścaiva tu vāsare |

80.3८०.३

भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम् ॥ (८०।३)

bhuktaśeṣaṃ mayā bhuktaṃ yāvatkālaṃ smarāmyaham ||

81.1८१.१

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । (८१।१)

bhāryāyā niścayaṃ jñātvā snānaṃ kartuṃ jagāma ha |

81.2८१.२

अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः ॥ (८१।२)

ardhottarīyavastreṇa snānaṃ kṛtvā tu bhaktitaḥ ||

82.1८२.१

सर्वान् देवान् नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । (८२।१)

sarvān devān namaskṛtya gato devaśilāṃ prati |

82.2८२.२

तस्थौ स शङ्कमानो ऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम् ॥ (८२।२)

tasthau sa śaṅkamāno 'pi namaskṛtya janārdanam ||

83.1८३.१

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । (८३।१)

yasyāstu kumude datte tayā rājñyai niveditam |

83.2८३.२

तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत् तदा ॥ (८३।२)

taddṛṣṭvā padmayugalaṃ tāṃ dāsīṃ sābravīt tadā ||

84.1८४.१

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यताम् अग्रतो मम । (८४।१)

kutra padmadvayaṃ labdhaṃ kathyatām agrato mama |

84.2८४.२

शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान् ॥ (८४।२)

śīghraṃ tatraiva gatvā ca padmānānaya cāparān ||

85.1८५.१

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । (८५।१)

dhānyena vasunā vāpi kamalāni samānaya |

85.2८५.२

भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति ॥ (८५।२)

bhānumatyā vacaḥ śrutvā gatā sā śabaraṃ prati ||

86.1८६.१

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे ॥ (८६।१)

śrīphalāni ca puṣpāṇi bahūnyanyāni dehi me ||

87.1८७.१

शबर्य् उवाच । (८७।१)

śabary uvāca

87.2८७.२

श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । (८७।२)

śrīphalāni sapuṣpāṇi dāsyāmi ca viśeṣataḥ |

87.3८७.३

न लोभो न स्पृहा मे ऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय ॥ (८७।३)

na lobho na spṛhā me 'sti gatvā rājñīṃ nivedaya ||

88.1८८.१

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । (८८।१)

tayā ca satvaraṃ gatvā yathāvṛttaṃ niveditam |

88.2८८.२

शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः ॥ (८८।२)

śabaryuktaṃ purastasyāḥ savistaraparaṃ vacaḥ ||

89.1८९.१

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । (८९।१)

tasyāstu vacanaṃ śrutvā rājñī tatra svayaṃ gatā |

89.2८९.२

उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः ॥ (८९।२)

uvāca śabarīṃ prītyā dehi padmāni mūlyataḥ ||

90.1९०.१

शबर्युवाच । (९०।१)

śabaryuvāca |

90.2९०.२

न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । (९०।२)

na mūlyaṃ kāmaye devi phalapuṣpasamudbhavam |

90.3९०.३

श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम् ॥ (९०।३)

śrīphalāni ca puṣpāṇi yatheṣṭaṃ mama gṛhyatām ||

91.1९१.१

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ ॥ (९१।१)

arcāṃ kuru yathānyāyaṃ vāsudeve jagatpatau ||

92.1९२.१

राज्ञ्युवाच । (९२।१)

rājñyuvāca |

92.2९२.२

विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । (९२।२)

vinā mūlyaṃ na gṛhṇāmi kamalāni tavādhunā |

92.3९२.३

धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम् ॥ (९२।३)

dhānyasya khārikāmekāṃ dadāmi pratigṛhyatām ||

93.1९३.१

दश विंशत्यथ त्रिंशच् चत्वारिंशद् अथापि वा । (९३।१)

daśa viṃśatyatha triṃśac catvāriṃśad athāpi vā |

93.2९३.२

गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर ॥ (९३।२)

gṛhāṇa vā khāriśataṃ durbhikṣāṃ bodhimuttara ||

94.1९४.१

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । (९४।१)

vasu ratnaṃ suvarṇaṃ ca anyatte yadabhīpsitam |

94.2९४.२

तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः ॥ (९४।२)

tatsarvaṃ sampradāsyāmi kamalārthe na saṃśayaḥ ||

95.1९५.१

शबर्युवाच । (९५।१)

śabaryuvāca |

95.2९५.२

नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । (९५।२)

nāhāraṃ cintayāmyadya muktvā devaṃ varānane |

95.3९५.३

देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते ॥ (९५।३)

devakāryaṃ vinā bhadre nānyā buddhiḥ pravartate ||

96.1९६.१

राज्ञ्युवाच । (९६।१)

rājñyuvāca |

96.2९६.२

न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । (९६।२)

na tvayānnaṃ parityājyaṃ sarvamanne pratiṣṭhitam |

96.3९६.३

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम् ॥ (९६।३)

tasmāt sarvaprayatnena mamānnaṃ pratigṛhyatām ||

97.1९७.१

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । (९७।१)

tapasvino mahābhāgā ye cāraṇyanivāsinaḥ |

97.2९७.२

गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्ते ऽन्नम् अतन्द्रिताः ॥ (९७।२)

gṛhasthadvāri te sarve yācante 'nnam atandritāḥ ||

98.1९८.१

शबर्युवाच । (९८।१)

śabaryuvāca |

98.2९८.२

निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । (९८।२)

niṣedhaśca kṛtaḥ pūrvaṃ sarvaṃ satye pratiṣṭhitam |

98.3९८.३

सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलते ऽनलः ॥ (९८।३)

satyena tapate sūryaḥ satyena jvalate 'nalaḥ ||

99.1९९.१

सत्येन तिष्ठत्य् उदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । (९९।१)

satyena tiṣṭhaty udadhirvāyuḥ satyena vāti hi |

99.2९९.२

सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च ॥ (९९।२)

satyena pacyate sasyaṃ gāvaḥ kṣīraṃ sravanti ca ||

100.1१००.१

सत्याधारम् इदं सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमम् । (१००।१)

satyādhāram idaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam |

100.2१००.२

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत् ॥ (१००।२)

tasmāt sarvaprayatnena satyaṃ satyena pālayet ||

101.1१०१.१

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । (१०१।१)

devakāryaṃ tu me muktvā nānyā buddhiḥ pravartate |

101.2१०१.२

गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः ॥ (१०१।२)

gṛhāṇa rājñi puṣpāṇi kuru pūjāṃ gadābhṛtaḥ ||

102.1१०२.१

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । (१०२।१)

śrūyate dvijavākyaistu na doṣo vidyate kvacit |

102.2१०२.२

कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । (१०२।२)

kuśāḥ śākaṃ payo matsyā gandhāḥ puṣpākṣatā dadhi |

102.3१०२.३

मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च ॥ (१०२।३)

māṃsaṃ śayyāsanaṃ dhānāḥ pratyākhyeyā na vāri ca ||

103.1१०३.१

राज्ञ्युवाच । (१०३।१)

rājñyuvāca |

103.2१०३.२

आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । (१०३।२)

ārāmopahṛtaṃ puṣpamāraṇyaṃ puṣpameva ca |

103.3१०३.३

क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम् ॥ (१०३।३)

krītaṃ pratigrahe labdhaṃ puṣpamevaṃ caturvidham ||

104.1१०४.१

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । (१०४।१)

uttamaṃ puṣpamāraṇyaṃ gṛhītaṃ svayameva ca |

104.2१०४.२

मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । (१०४।२)

madhyamaṃ phalamārāme tvadhamaṃ krītameva ca |

104.3१०४.३

प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः ॥ (१०४।३)

pratigraheṇa yallabdhaṃ niṣphalaṃ tadvidurbudhāḥ ||

105.1१०५.१

पुरोहित उवाच । (१०५।१)

purohita uvāca

105.2१०५.२

गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । (१०५।२)

gṛhāṇa rājñi puṣpāṇi kuru pūjāṃ gadābhṛtaḥ |

105.3१०५.३

उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित् ॥ (१०५।३)

upakāraḥ prakartavyo vyapadeśena karhicit ||

106.1१०६.१

ईश्वर उवाच । (१०६।१)

īśvara uvāca

106.2१०६.२

श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । (१०६।२)

śrīphalāni sapadmāni dattāni śabareṇa tu |

106.3१०६.३

गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम् ॥ (१०६।३)

gṛhītvā tāni rājñī sā pūjāṃ cakre suśobhanām ||

107.1१०७.१

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । (१०७।१)

kṣapājāgaraṇaṃ cakre śrutvā paurāṇikīṃ kathām |

107.2१०७.२

शबरस्तु ततो भार्याम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१०७।२)

śabarastu tato bhāryām idaṃ vacanam abravīt ||

108.1१०८.१

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । (१०८।१)

dīpārthaṃ gṛhyatāṃ sneho yathālābhena sundari |

108.2१०८.२

कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम् ॥ (१०८।२)

kṛtvā dīpaṃ tatastau tu kṛtvā pūjāṃ hareḥ śubhām ||

109.1१०९.१

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । (१०९।१)

cakraturjāgaraṃ rātrau dhyāyanto dharaṇīdharam |

109.2१०९.२

ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम् ॥ (१०९।२)

tataḥ prabhātasamaye dṛṣṭvā snānotsukaṃ janam ||

110.1११०.१

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । (११०।१)

snāti vai śūlabhede tu devanadyāṃ tathāpare |

110.2११०.२

सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदे ऽपरे ॥ (११०।२)

sarasvatyāṃ narāḥ kecinmārkaṇḍasya hrade 'pare ||

111.1१११.१

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । (१११।१)

cakratīrthaṃ gatāścakruḥ snānaṃ kecidvidhānataḥ |

111.2१११.२

शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि ॥ (१११।२)

śucayaste janāḥ sarve snātvā devāśilopari ||

112.1११२.१

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । (११२।१)

śrāddhaṃ cakruḥ prayatnena śraddhayā pūtacetasā |

112.2११२.२

तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः ॥ (११२।२)

tāndṛṣṭvā śabaro bilvaiḥ piṇḍāṃścakre prayatnataḥ ||

113.1११३.१

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । (११३।१)

bhānumatyā tathā bhartuḥ piṇḍanirvapaṇaṃ kṛtam |

113.2११३.२

अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः ॥ (११३।२)

anindyā bhojitā viprā dambhavārddhuṣyavarjitāḥ ||

114.1११४.१

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । (११४।१)

haviṣyānnaistathā dadhnā śarkarāmadhusarpiṣā |

114.2११४.२

पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः ॥ (११४।२)

pāyasena tu gavyena kṛtānnena viśeṣataḥ ||

115.1११५.१

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । (११५।१)

bhojayitvā tathā rājñī dadau dānaṃ yathāvidhi |

115.2११५.२

पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च ॥ (११५।२)

pādukopānahau chatraṃ śayyāṃ govṛṣameva ca ||

116.1११६.१

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । (११६।१)

vividhāni ca dānāni hemaratnadhanāni ca |

116.2११६.२

चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । (११६।२)

cakratīrthe mahārāja kapilāṃ yaḥ prayacchati |

116.3११६.३

पृथ्वी तेन भवेद् दत्ता सशैलवनकानना ॥ (११६।३)

pṛthvī tena bhaved dattā saśailavanakānanā ||

117.1११७.१

उत्तानपाद उवाच । (११७।१)

uttānapāda uvāca

117.2११७.२

यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । (११७।२)

yāni yāni ca dattāni śastāni jagatīpateḥ |

117.3११७.३

तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः ॥ (११७।३)

tāni sarvāṇi deveśa kathayasva prasādataḥ ||

118.1११८.१

ईश्वर उवाच । (११८।१)

īśvara uvāca

118.2११८.२

तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । (११८।२)

tilapradaḥ prajāmiṣṭāṃ dīpadaścakṣuruttamam |

118.3११८.३

भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घम् आयुर् हिरण्यदः ॥ (११८।३)

bhūmidaḥ svargamāpnoti dīrgham āyur hiraṇyadaḥ ||

119.1११९.१

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । (११९।१)

gṛhado rogarahito rūpyado rūpavān bhavet |

119.2११९.२

वासोदश्चन्द्रसालोक्यम् अर्कसायुज्यम् अश्वदः ॥ (११९।२)

vāsodaścandrasālokyam arkasāyujyam aśvadaḥ ||

120.1१२०.१

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । (१२०।१)

vṛṣadastu śriyaṃ puṣṭāṃ godātā ca triviṣṭapam |

120.2१२०.२

यानशय्याप्रदो भार्याम् ऐश्वर्यम् अभयप्रदः ॥ (१२०।२)

yānaśayyāprado bhāryām aiśvaryam abhayapradaḥ ||

121.1१२१.१

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । (१२१।१)

dhānyadaḥ śāśvataṃ saukhyaṃ brahmado brahma śāśvatam |

121.2१२१.२

वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम् ॥ (१२१।२)

vāryannapṛthivīvāsastilakāñcanasarpiṣām ||

122.1१२२.१

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । (१२२।१)

sarveṣāmeva dānānāṃ brahmadānaṃ viśiṣyate |

122.2१२२.२

येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति ॥ (१२२।२)

yena yena hi bhāvena yadyaddānaṃ prayacchati ||

123.1१२३.१

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । (१२३।१)

tena tena sa bhāvena prāpnoti pratipūjitam |

123.2१२३.२

दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च ॥ (१२३।२)

dṛṣṭvā dānāni sarvāṇi rājñī dattāni yāni ca ||

124.1१२४.१

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । (१२४।१)

uvāca śabaro bhāryāṃ yattacchṛṇu nareśvara |

124.2१२४.२

पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ (१२४।२)

purāṇaṃ paṭhitaṃ bhadre brāhmaṇairvedapāragaiḥ ||

125.1१२५.१

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । (१२५।१)

śrutaṃ ca tanmayā sarvaṃ dānadharmaphalaṃ śubham |

125.2१२५.२

पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः ॥ (१२५।२)

pūrvajanmārjitaṃ pāpaṃ snānadānavratādibhiḥ ||

126.1१२६.१

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । (१२६।१)

śarīraṃ dustyajaṃ muktvā labhate gatimuttamām |

126.2१२६.२

संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते ॥ (१२६।२)

saṃsārasāgarādbhītaḥ satyaṃ bhadre vadāmi te ||

127.1१२७.१

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । (१२७।१)

anekāni ca pāpāni kṛtāni bahuśo mayā |

127.2१२७.२

घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा ॥ (१२७।२)

ghātitā jantavo bhadre nirdagdhāḥ parvatāḥ sadā ||

128.1१२८.१

तेन पापेन दग्धो ऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । (१२८।१)

tena pāpena dagdho 'haṃ dāridryaṃ na nivartate |

128.2१२८.२

तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया ॥ (१२८।२)

tīrthāvagāhanaṃ pūrvaṃ pāpena na kṛtaṃ mayā ||

129.1१२९.१

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यम् अनिवर्तिकम् । (१२९।१)

tenāhaṃ duḥkhito bhadre dāridryam anivartikam |

129.2१२९.२

मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । (१२९।२)

māturgṛhaṃ prayāhi tvaṃ tyaja snehaṃ mamopari |

129.3१२९.३

नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुम् इच्छाम्यहं तनुम् ॥ (१२९।३)

nagaśṛṅgaṃ samāruhya moktum icchāmyahaṃ tanum ||

130.1१३०.१

शबर्युवाच । (१३०।१)

śabaryuvāca |

130.2१३०.२

मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । (१३०।२)

mātrā pitrā na me kāryaṃ nāpi svajanabāndhavaiḥ |

130.3१३०.३

या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति ॥ (१३०।३)

yā gatistava jīveśa sā mamāpi bhaviṣyati ||

131.1१३१.१

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । (१३१।१)

na strīṇāmīdṛśo dharmo vinā bhartrā svajīvitam |

131.2१३१.२

श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा ॥ (१३१।२)

śrūyante bahavo doṣā dharmaśāstreṣvanekadhā ||

132.1१३२.१

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । (१३२।१)

pāraṇaṃ kuru bhojendra vrataṃ yena na naśyati |

132.2१३२.२

यत्ते ऽभिवाञ्छितं किंचिद् विष्णवे कर्तुम् अर्हसि ॥ (१३२।२)

yatte 'bhivāñchitaṃ kiṃcid viṣṇave kartum arhasi ||

133.1१३३.१

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । (१३३।१)

bhāryāyā vacanaṃ śrutvā mumude śabarastataḥ |

133.2१३३.२

गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि ॥ (१३३।२)

gṛhītvā śrīphalaṃ śīghraṃ homaṃ kṛtvā yathāvidhi ||

134.1१३४.१

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तो ऽपि च तया सह । (१३४।१)

sarvadevānnamaskṛtya bhukto 'pi ca tayā saha |

134.2१३४.२

चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम् ॥ (१३४।२)

caitryāṃ tu viṣuvaṃ jñātvā tasthau tatra dinatrayam ||

135.1१३५.१

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे व्याधवाक्योपदेशकथनपूर्वकदानादिफलवर्णनं नाम षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (१३५।१)

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe vyādhavākyopadeśakathanapūrvakadānādiphalavarṇanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur (Rkh), 1, 56

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit