स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)

SkPur (Rkh), 1, 55

55 of 232 · 91 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

उत्तानपाद उवाच । (१।१)

uttānapāda uvāca

1.2१.२

माहात्म्यं तीर्थजं दृष्ट्वा चित्रसेनो नरेश्वरः । (१।२)

māhātmyaṃ tīrthajaṃ dṛṣṭvā citraseno nareśvaraḥ |

1.3१.३

किं चकार क्व वा वासं किमाहारो बभूव ह ॥ (१।३)

kiṃ cakāra kva vā vāsaṃ kimāhāro babhūva ha ||

2.1२.१

ईश्वर उवाच । (२।१)

īśvara uvāca

2.2२.२

भृगुतुङ्गं समारुह्य ऐशानीं दिशमाश्रितः । (२।२)

bhṛgutuṅgaṃ samāruhya aiśānīṃ diśamāśritaḥ |

2.3२.३

तपश्चचार विपुलं कुण्डे तत्र नृपोत्तमः ॥ (२।३)

tapaścacāra vipulaṃ kuṇḍe tatra nṛpottamaḥ ||

3.1३.१

सर्वान् देवान् हृदि ध्यात्वा ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । (३।१)

sarvān devān hṛdi dhyātvā brahmaviṣṇumaheśvarān |

3.2३.२

विचिक्षेप यदात्मानं प्रत्यक्षौ रुद्रकेशवौ । (३।२)

vicikṣepa yadātmānaṃ pratyakṣau rudrakeśavau |

3.3३.३

करे गृहीत्वा राजानं रुद्रो वचनम् अब्रवीत् ॥ (३।३)

kare gṛhītvā rājānaṃ rudro vacanam abravīt ||

4.1४.१

ईश्वर उवाच । (४।१)

īśvara uvāca

4.2४.२

प्राणत्यागं महाराज मा काले त्वं कृथा वृथा । (४।२)

prāṇatyāgaṃ mahārāja mā kāle tvaṃ kṛthā vṛthā |

4.3४.३

अद्याप्यसि युवा त्वं वै न युक्तं मरणं तव ॥ (४।३)

adyāpyasi yuvā tvaṃ vai na yuktaṃ maraṇaṃ tava ||

5.1५.१

स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् । (५।१)

svasthānaṃ gaccha śīghraṃ tvaṃ bhuktvā bhogānyathepsitān |

5.2५.२

कुरु निष्कण्टकं राज्यं नाके शक्र इवापरः ॥ (५।२)

kuru niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ nāke śakra ivāparaḥ ||

6.1६.१

चित्रसेन उवाच । (६।१)

citrasena uvāca

6.2६.२

न राज्यं कामये देव न पुत्रान् न च बान्धवान् । (६।२)

na rājyaṃ kāmaye deva na putrān na ca bāndhavān |

6.3६.३

न भार्यां न च कोशं च न गजान् न तुरंगमान् ॥ (६।३)

na bhāryāṃ na ca kośaṃ ca na gajān na turaṃgamān ||

7.1७.१

मुञ्च मुञ्च महादेव मा विघ्नः क्रियतां मम । (७।१)

muñca muñca mahādeva mā vighnaḥ kriyatāṃ mama |

7.2७.२

स्वर्गप्राप्तिर् ममाद्यैव त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ (७।२)

svargaprāptir mamādyaiva tvatprasādānmaheśvara ||

8.1८.१

ईश्वर उवाच । (८।१)

īśvara uvāca

8.2८.२

यस्याग्रतो भवेद् ब्रह्मा विष्णुः शम्भुस् तथैव च । (८।२)

yasyāgrato bhaved brahmā viṣṇuḥ śambhus tathaiva ca |

8.3८.३

स्वर्गेण तस्य किं कार्यं स गतः किं करिष्यति ॥ (८।३)

svargeṇa tasya kiṃ kāryaṃ sa gataḥ kiṃ kariṣyati ||

9.1९.१

तुष्टा वयं त्रयो देवा वृणीष्व वरमुत्तमम् । (९।१)

tuṣṭā vayaṃ trayo devā vṛṇīṣva varamuttamam |

9.2९.२

यथेप्सितं महाराज सत्यम् एतद् असंशयम् ॥ (९।२)

yathepsitaṃ mahārāja satyam etad asaṃśayam ||

10.1१०.१

चित्रसेन उवाच । (१०।१)

citrasena uvāca

10.2१०.२

यदि तुष्टास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । (१०।२)

yadi tuṣṭāstrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ |

10.3१०.३

अद्यप्रभृति युष्माभिः स्थातव्यम् इह सर्वदा ॥ (१०।३)

adyaprabhṛti yuṣmābhiḥ sthātavyam iha sarvadā ||

11.1११.१

गयाशिरो यथा पुण्यं कृतं युष्माभिर् एव च । (११।१)

gayāśiro yathā puṇyaṃ kṛtaṃ yuṣmābhir eva ca |

11.2११.२

तथैवेदं प्रकर्तव्यं शूलभेदं च पावनम् ॥ (११।२)

tathaivedaṃ prakartavyaṃ śūlabhedaṃ ca pāvanam ||

12.1१२.१

यत्रयत्र स्थिता यूयं तत्रतत्र वसाम्यहम् । (१२।१)

yatrayatra sthitā yūyaṃ tatratatra vasāmyaham |

12.2१२.२

गणानां चैव सर्वेषाम् आधिपत्यम् अथास्तु मे ॥ (१२।२)

gaṇānāṃ caiva sarveṣām ādhipatyam athāstu me ||

13.1१३.१

ईश्वर उवाच । (१३।१)

īśvara uvāca

13.2१३.२

अद्यप्रभृति तिष्ठामः शूलभेदे नरेश्वर । (१३।२)

adyaprabhṛti tiṣṭhāmaḥ śūlabhede nareśvara |

13.3१३.३

त्रिकालां हि त्रयो देवाः कलांशेन वसामहे ॥ (१३।३)

trikālāṃ hi trayo devāḥ kalāṃśena vasāmahe ||

14.1१४.१

नन्दिसंज्ञो गणाधीशो भविष्यति भवान्ध्रुवम् । (१४।१)

nandisaṃjño gaṇādhīśo bhaviṣyati bhavāndhruvam |

14.2१४.२

मत्समीपे तु भवत आदौ पूजा भविष्यति ॥ (१४।२)

matsamīpe tu bhavata ādau pūjā bhaviṣyati ||

15.1१५.१

प्रक्षिप्य तानि चास्थीनि यत्र दीर्घतपा ययौ । (१५।१)

prakṣipya tāni cāsthīni yatra dīrghatapā yayau |

15.2१५.२

सकुटुम्बो विमानस्थः स्वर्गतस् त्वं तथा कुरु ॥ (१५।२)

sakuṭumbo vimānasthaḥ svargatas tvaṃ tathā kuru ||

16.1१६.१

एवं देवा वरं दत्त्वा चित्रसेनाय पार्थिव । (१६।१)

evaṃ devā varaṃ dattvā citrasenāya pārthiva |

16.2१६.२

कुण्डमूर्धनि याम्यायां त्रयो देवास् तदा स्थिताः ॥ (१६।२)

kuṇḍamūrdhani yāmyāyāṃ trayo devās tadā sthitāḥ ||

17.1१७.१

परस्परं वदन्त्येवं पुण्यतीर्थमिदं परम् । (१७।१)

parasparaṃ vadantyevaṃ puṇyatīrthamidaṃ param |

17.2१७.२

यथा हि गयाशिरः पुण्यं पूर्वमेव पठ्यते । (१७।२)

yathā hi gayāśiraḥ puṇyaṃ pūrvameva paṭhyate |

17.3१७.३

तथा रेवातटे पुण्यं शूलभेदं न संशयः ॥ (१७।३)

tathā revātaṭe puṇyaṃ śūlabhedaṃ na saṃśayaḥ ||

18.1१८.१

ईश्वर उवाच । (१८।१)

īśvara uvāca

18.2१८.२

इदं तीर्थं तथा पुण्यं यथा पुण्यं गयाशिरः । (१८।२)

idaṃ tīrthaṃ tathā puṇyaṃ yathā puṇyaṃ gayāśiraḥ |

18.3१८.३

सकृत्पिण्डोदकेनैव नरो निर्मलतां व्रजेत् ॥ (१८।३)

sakṛtpiṇḍodakenaiva naro nirmalatāṃ vrajet ||

19.1१९.१

एकं गयाशिरो मुक्त्वा सर्वतीर्थानि भूपते । (१९।१)

ekaṃ gayāśiro muktvā sarvatīrthāni bhūpate |

19.2१९.२

शूलभेदस्य तीर्थस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (१९।२)

śūlabhedasya tīrthasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ||

20.1२०.१

कुण्डम् उदीच्यां याम्यायां दशहस्तप्रमाणतः । (२०।१)

kuṇḍam udīcyāṃ yāmyāyāṃ daśahastapramāṇataḥ |

20.2२०.२

रौद्रवारुणकाष्ठायां प्रमाणं चैकविंशति ॥ (२०।२)

raudravāruṇakāṣṭhāyāṃ pramāṇaṃ caikaviṃśati ||

21.1२१.१

एतत्प्रमाणं तत्तीर्थं पिण्डदानादिकर्मसु । (२१।१)

etatpramāṇaṃ tattīrthaṃ piṇḍadānādikarmasu |

21.2२१.२

नाधर्मनिरता दातुं लभन्ते दानमत्र हि ॥ (२१।२)

nādharmaniratā dātuṃ labhante dānamatra hi ||

22.1२२.१

विष्णुस्तु पितृरूपेण ब्रह्मरूपी पितामहः । (२२।१)

viṣṇustu pitṛrūpeṇa brahmarūpī pitāmahaḥ |

22.2२२.२

प्रपितामहो रुद्रो ऽभूदेवं त्रिपुरुषाः स्थिताः ॥ (२२।२)

prapitāmaho rudro 'bhūdevaṃ tripuruṣāḥ sthitāḥ ||

23.1२३.१

कदा पश्यति तीर्थं वै कदा नस्तारयिष्यति । (२३।१)

kadā paśyati tīrthaṃ vai kadā nastārayiṣyati |

23.2२३.२

इति प्रतीक्षां कुर्वन्ति पुत्राणां सततं नृप । (२३।२)

iti pratīkṣāṃ kurvanti putrāṇāṃ satataṃ nṛpa |

23.3२३.३

शूलभेदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा शूलधरं सकृत् ॥ (२३।३)

śūlabhede naraḥ snātvā dṛṣṭvā śūladharaṃ sakṛt ||

24.1२४.१

नापुत्रो नाधनो रोगी सप्तजन्मसु जायते । (२४।१)

nāputro nādhano rogī saptajanmasu jāyate |

24.2२४.२

एकविंशतिं पितुः पक्षे मातुश्वैवेकविंशतिम् ॥ (२४।२)

ekaviṃśatiṃ pituḥ pakṣe mātuśvaivekaviṃśatim ||

25.1२५.१

भार्यापक्षे दशैवेह कुलान्येतानि तारयेत् । (२५।१)

bhāryāpakṣe daśaiveha kulānyetāni tārayet |

25.2२५.२

शूलभेदवने राजञ्छाकमूलफलैरपि ॥ (२५।२)

śūlabhedavane rājañchākamūlaphalairapi ||

26.1२६.१

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटीर् भवति भोजिता । (२६।१)

ekasminbhojite vipre koṭīr bhavati bhojitā |

26.2२६.२

पञ्चस्थानेषु यः श्राद्धं कुरुते भक्तिमान् नरः ॥ (२६।२)

pañcasthāneṣu yaḥ śrāddhaṃ kurute bhaktimān naraḥ ||

27.1२७.१

कुलानि प्रेतभूतानि सर्वाण्यपि हि तारयेत् । (२७।१)

kulāni pretabhūtāni sarvāṇyapi hi tārayet |

27.2२७.२

द्विजदेवप्रसादेन पितॄणां च प्रसादतः ॥ (२७।२)

dvijadevaprasādena pitṝṇāṃ ca prasādataḥ ||

28.1२८.१

श्राद्धदो निवसेत् तत्र यत्र देवो महेश्वरः । (२८।१)

śrāddhado nivaset tatra yatra devo maheśvaraḥ |

28.2२८.२

स्युरात्मघातिनो ये च गोब्राह्मणहनाश्च ये ॥ (२८।२)

syurātmaghātino ye ca gobrāhmaṇahanāśca ye ||

29.1२९.१

दंष्ट्रिभिर् जलपाते च विद्युत्पातेषु ये मृताः । (२९।१)

daṃṣṭribhir jalapāte ca vidyutpāteṣu ye mṛtāḥ |

29.2२९.२

न येषाम् अग्निसंस्कारो नाशौचं नोदकक्रिया ॥ (२९।२)

na yeṣām agnisaṃskāro nāśaucaṃ nodakakriyā ||

30.1३०.१

तत्र तीर्थे तु यस्तेषां श्राद्धं कुर्वीत भक्तितः । (३०।१)

tatra tīrthe tu yasteṣāṃ śrāddhaṃ kurvīta bhaktitaḥ |

30.2३०.२

मोक्षावाप्तिर् भवेत् तेषां युगमेकं न संशयः ॥ (३०।२)

mokṣāvāptir bhavet teṣāṃ yugamekaṃ na saṃśayaḥ ||

31.1३१.१

अज्ञानाद् यत्कृतं पापं बालभावाच्च यत्कृतम् । (३१।१)

ajñānād yatkṛtaṃ pāpaṃ bālabhāvācca yatkṛtam |

31.2३१.२

तत्सर्वं नाशयेत् पापं स्नानमात्रेण भूपते ॥ (३१।२)

tatsarvaṃ nāśayet pāpaṃ snānamātreṇa bhūpate ||

32.1३२.१

रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । (३२।१)

rajakena yathā dhautaṃ vastraṃ bhavati nirmalam |

32.2३२.२

तथा पापो ऽपि तत्तीर्थे स्नातो भवति निर्मलः ॥ (३२।२)

tathā pāpo 'pi tattīrthe snāto bhavati nirmalaḥ ||

33.1३३.१

संन्यासं कुरुते यो ऽत्र तीर्थे विधिसमन्वितम् । (३३।१)

saṃnyāsaṃ kurute yo 'tra tīrthe vidhisamanvitam |

33.2३३.२

ध्यायन् नित्यं महादेवं स गच्छेत् परमं पदम् ॥ (३३।२)

dhyāyan nityaṃ mahādevaṃ sa gacchet paramaṃ padam ||

34.1३४.१

क्रीडित्वा स यथाकामं स्वेच्छया शिवमन्दिरे । (३४।१)

krīḍitvā sa yathākāmaṃ svecchayā śivamandire |

34.2३४.२

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जायते ऽसौ शुभे कुले ॥ (३४।२)

vedavedāṅgatattvajño jāyate 'sau śubhe kule ||

35.1३५.१

रूपवान्सुभगश्चैव सर्वव्याधिविवर्जितः । (३५।१)

rūpavānsubhagaścaiva sarvavyādhivivarjitaḥ |

35.2३५.२

राजा वा राजपुत्रो वाचारसमन्वितः ॥ (३५।२)

rājā vā rājaputro vācārasamanvitaḥ ||

36.1३६.१

एतत्ते कथितं राजंस्तीर्थस्य फलमुत्तमम् । (३६।१)

etatte kathitaṃ rājaṃstīrthasya phalamuttamam |

36.2३६.२

यच्छ्रुत्वा मानवो नित्यं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ (३६।२)

yacchrutvā mānavo nityaṃ mucyate sarvakilbiṣaiḥ ||

37.1३७.१

य इदं श्रावयेन् नित्यमाख्यानं द्विजपुंगवान् । (३७।१)

ya idaṃ śrāvayen nityamākhyānaṃ dvijapuṃgavān |

37.2३७.२

श्राद्धे देवकुले वापि पठेत्पर्व्णि पर्व्णि ॥ (३७।२)

śrāddhe devakule vāpi paṭhetparvṇi parvṇi ||

38.1३८.१

गीर्वाणास्तस्य तुष्यन्ति मनुष्याः पितृभिः सह । (३८।१)

gīrvāṇāstasya tuṣyanti manuṣyāḥ pitṛbhiḥ saha |

38.2३८.२

पठतां शृण्वतां चैव नश्यते सर्वपातकम् ॥ (३८।२)

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva naśyate sarvapātakam ||

39.1३९.१

लिखित्वा तीर्थमाहात्म्यं ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः । (३९।१)

likhitvā tīrthamāhātmyaṃ brāhmaṇebhyo dadāti yaḥ |

39.2३९.२

जातिस्मरत्वं लभते प्राप्नोत्यभिमतं फलम् ॥ (३९।२)

jātismaratvaṃ labhate prāpnotyabhimataṃ phalam ||

40.1४०.१

रुद्रलोके वसेत् तावद् यावद् अक्षरम् अन्वितम् ॥ (४०।१)

rudraloke vaset tāvad yāvad akṣaram anvitam ||

41.1४१.१

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शूलभेदमाहात्म्ये काशीराजमोक्षगमनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (४१।१)

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye kāśīrājamokṣagamanaṃ nāma pañcapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur (Rkh), 1, 55

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit