स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)

SkPur (Rkh), 1, 57

57 of 232 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ईश्वर उवाच । (१।१)

īśvara uvāca

1.2१.२

भानुमती द्विजान्भोज्य बुभुजे भुक्तशेषतः । (१।२)

bhānumatī dvijānbhojya bubhuje bhuktaśeṣataḥ |

1.3१.३

भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च ॥ (१।३)

bhuktvā susukhamāsthāya tadannaṃ pariṇāmya ca ||

2.1२.१

त्रयोदश्यां ततो गत्वा मदनाख्यतिथौ तदा । (२।१)

trayodaśyāṃ tato gatvā madanākhyatithau tadā |

2.2२.२

मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम् ॥ (२।२)

mārkaṇḍasya hrade snātvānarcya devaṃ guhāśayam ||

3.1३.१

कृतोपवासनियमा स्नापयित्वा महेश्वरम् । (३।१)

kṛtopavāsaniyamā snāpayitvā maheśvaram |

3.2३.२

पञ्चामृतसुगन्धेन धूपदीपनिवेदनैः ॥ (३।२)

pañcāmṛtasugandhena dhūpadīpanivedanaiḥ ||

4.1४.१

आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । (४।१)

ārcayadvividhaiḥ puṣpairnaivedyaiśca suśobhanaiḥ |

4.2४.२

क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् ॥ (४।२)

kṣapājāgaraṇaṃ kṛtvā śrutvā paurāṇikīṃ kathām ||

5.1५.१

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । (५।१)

nṛtyagītaistathā stotrairdadhyau devaṃ maheśvaram |

5.2५.२

अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि ॥ (५।२)

annaṃ vistāritaṃ sarvaṃ devasyāgre yathāvidhi ||

6.1६.१

चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । (६।१)

cāturvarṇyasutāḥ sarve bhojitāḥ saparicchadāḥ |

6.2६.२

चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम् ॥ (६।२)

caturdaśyāṃ dinaṃ yāvatsampūjya vṛṣabhadhvajam ||

7.1७.१

शङ्खवादित्रभेरीभिः पटहध्वनिनादितम् । (७।१)

śaṅkhavāditrabherībhiḥ paṭahadhvanināditam |

7.2७.२

क्षपाजागरणं कृत्वा प्रभूतजनसंकुलम् ॥ (७।२)

kṣapājāgaraṇaṃ kṛtvā prabhūtajanasaṃkulam ||

8.1८.१

नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । (८।१)

nṛtyagītaistathā stotraiḥ preritā sā niśā tadā |

8.2८.२

प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा ॥ (८।२)

prabhāte bhojitā viprāḥ pāyasairmadhusarpiṣā ||

9.1९.१

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । (९।१)

dattvā dānāni viprebhyaḥ śaktyā viprānusārataḥ |

9.2९.२

अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर् मदनेन च ॥ (९।२)

arcayitvā mahāpuṣpaiḥ sugandhair madanena ca ||

10.1१०.१

विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । (१०।१)

vicitraiḥ sūkṣmavastraiśca devaḥ sampūjya veṣṭitaḥ |

10.2१०.२

स्रग्दामलम्बमानैश्च बहुदीपसमुज्ज्वलैः ॥ (१०।२)

sragdāmalambamānaiśca bahudīpasamujjvalaiḥ ||

11.1११.१

पक्वान्नैर् विविधैर् भक्ष्यैः सुवृत्तैर् मोदकादिभिः । (११।१)

pakvānnair vividhair bhakṣyaiḥ suvṛttair modakādibhiḥ |

11.2११.२

ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः ॥ (११।२)

tataste brāhmaṇāḥ sarve vedādhyayanatatparāḥ ||

12.1१२.१

तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । (१२।१)

tatparva kīrtayāṃścakruḥ padmakaṃ nāma nāmataḥ |

12.2१२.२

आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा ॥ (१२।२)

ādityasya dinaṃ tvadya tithiḥ pañcadaśī tathā ||

13.1१३.१

त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर् विषुवन्तथा । (१३।१)

tvāṣṭrameva ca nakṣatraṃ saṃkrāntir viṣuvantathā |

13.2१३.२

व्यतीपातस्तथा योगः करणविष्टिरेव च ॥ (१३।२)

vyatīpātastathā yogaḥ karaṇaviṣṭireva ca ||

14.1१४.१

पद्मकं नाम पर्वैतद् अयनादिचतुर्गुणम् । (१४।१)

padmakaṃ nāma parvaitad ayanādicaturguṇam |

14.2१४.२

अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम् ॥ (१४।२)

atra dattaṃ hutaṃ japtaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam ||

15.1१५.१

ते द्विजा भानुमत्याथ शूलभेदं गताः सह । (१५।१)

te dvijā bhānumatyātha śūlabhedaṃ gatāḥ saha |

15.2१५.२

ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम् ॥ (१५।२)

dadṛśuḥ śabaraṃ kuṇḍe bhāryayā saha saṃsthitam ||

16.1१६.१

ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । (१६।१)

aiśānīṃ sa diśaṃ gatvā parvate bhṛgumūrdhani |

16.2१६.२

पतितुं च समारूढो भार्यया सह पार्थिव ॥ (१६।२)

patituṃ ca samārūḍho bhāryayā saha pārthiva ||

17.1१७.१

भानुमत्युवाच । (१७।१)

bhānumatyuvāca |

17.2१७.२

तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । (१७।२)

tiṣṭha tiṣṭha mahāsattva śṛṇuṣva vacanaṃ mama |

17.3१७.३

किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान् ॥ (१७।३)

kimarthaṃ tyajasi prāṇānadyāpi ca yuvā bhavān ||

18.1१८.१

कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । (१८।१)

kaḥ santāpaḥ ka udvegaḥ kiṃ duḥkhaṃ vyādhireva ca |

18.2१८.२

शिशुः संदृश्यसे ऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम् ॥ (१८।२)

śiśuḥ saṃdṛśyase 'dyāpi kāraṇaṃ kathyatāmidam ||

19.1१९.१

शबर उवाच । (१९।१)

śabara uvāca

19.2१९.२

कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । (१९।२)

kāraṇaṃ nāsti me kiṃcinna duḥkhaṃ kiṃcideva tu |

19.3१९.३

संसारभयभीतो ऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते ॥ (१९।३)

saṃsārabhayabhīto 'haṃ nānyā buddhiḥ pravartate ||

20.1२०.१

दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । (२०।१)

duḥkhena labhyate yasmānmānuṣyaṃ janma bhāgyataḥ |

20.2२०.२

मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत् ॥ (२०।२)

mānuṣyaṃ janma cāsādya yā na dharmaṃ samācaret ||

21.1२१.१

स गच्छेन्निरयं घोरमात्मदोषेण सुन्दरि । (२१।१)

sa gacchennirayaṃ ghoramātmadoṣeṇa sundari |

21.2२१.२

तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थे ऽस्मिन्पापनाशने ॥ (२१।२)

tasmātpatitumicchāmi tīrthe 'sminpāpanāśane ||

22.1२२.१

राज्ञ्युवाच । (२२।१)

rājñyuvāca |

22.2२२.२

अद्यापि वर्तते कालो धर्मस्योपार्जने तव । (२२।२)

adyāpi vartate kālo dharmasyopārjane tava |

22.3२२.३

कृतापकृतकर्मा वै व्रतदानैर् विशुध्यति ॥ (२२।३)

kṛtāpakṛtakarmā vai vratadānair viśudhyati ||

23.1२३.१

अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । (२३।१)

ahaṃ dāsyāmi dhānyaṃ vā vāsāṃsi draviṇaṃ bahu |

23.2२३.२

नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम् ॥ (२३।२)

nityamācara dharmaṃ tvaṃ dhyāyannityaṃ maheśvaram ||

24.1२४.१

शबर उवाच । (२४।१)

śabara uvāca

24.2२४.२

नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । (२४।२)

naivāhaṃ kāmaye vittaṃ na dhānyaṃ vastrameva ca |

24.3२४.३

यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम् ॥ (२४।३)

yo yasyaivānnamaśnāti sa tasyāśnāti kilbiṣam ||

25.1२५.१

राज्ञ्युवाच । (२५।१)

rājñyuvāca |

25.2२५.२

कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । (२५।२)

kandamūlaphalāhāro bhramitvā bhaikṣyamuttamam |

25.3२५.३

अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (२५।३)

avagāhya sutīrthāni sarvapāpaiḥ pramucyate ||

26.1२६.१

ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । (२६।१)

tato vimuktapāpastu yatkiṃcitkurute śuciḥ |

26.2२६.२

कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम् ॥ (२६।२)

karmaṇā tena pūtastvaṃ sadgatiṃ prāpsyasi dhruvam ||

27.1२७.१

शबर उवाच । (२७।१)

śabara uvāca

27.2२७.२

अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्यो ऽपि महत्तरम् । (२७।२)

annamadya mayā tyaktaṃ prāṇebhyo 'pi mahattaram |

27.3२७.३

सत्यं न लोपयेद् देवि निश्चितात्र मतिर्मम ॥ (२७।३)

satyaṃ na lopayed devi niścitātra matirmama ||

28.1२८.१

प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । (२८।१)

prasādaḥ kriyatāṃ devi kṣamasvādya janaiḥ saha |

28.2२८.२

अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः ॥ (२८।२)

ardhottarīyavastreṇa saṃyamyātmānamudyataḥ ||

29.1२९.१

भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । (२९।१)

bhāryayā sahito vyādho hariṃ dhyātvā papāta ha |

29.2२९.२

नगार्धात् पतितो यावद्गतजीवो नराधिप ॥ (२९।२)

nagārdhāt patito yāvadgatajīvo narādhipa ||

30.1३०.१

चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । (३०।१)

cūrṇībhūtau hi tau dṛṣṭvā kuṇḍasyopari bhūmipa |

30.2३०.२

त्रिमुहूर्ते गते काले शबरो भार्यया सह ॥ (३०।२)

trimuhūrte gate kāle śabaro bhāryayā saha ||

31.1३१.१

दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम् ॥ (३१।१)

divyaṃ vimānamārūḍho gataścānuttamāṃ gatim ||

32.1३२.१

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे व्याधस्वर्गगमनवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (३२।१)

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe vyādhasvargagamanavarṇanaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur (Rkh), 1, 57

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit