स्कन्दपुराण (रेवाखण्ड)Skandapurāṇa (Revākhaṇḍa)
SkPur (Rkh), 1, 57
Select a line for its word-by-word analysis.
भुक्त्वा सुसुखमास्थाय तदन्नं परिणाम्य च ॥ (१।३)
bhuktvā susukhamāsthāya tadannaṃ pariṇāmya ca ||
मार्कण्डस्य ह्रदे स्नात्वानर्च्य देवं गुहाशयम् ॥ (२।२)
mārkaṇḍasya hrade snātvānarcya devaṃ guhāśayam ||
आर्चयद्विविधैः पुष्पैर्नैवेद्यैश्च सुशोभनैः । (४।१)
ārcayadvividhaiḥ puṣpairnaivedyaiśca suśobhanaiḥ |
क्षपाजागरणं कृत्वा श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् ॥ (४।२)
kṣapājāgaraṇaṃ kṛtvā śrutvā paurāṇikīṃ kathām ||
नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैर्दध्यौ देवं महेश्वरम् । (५।१)
nṛtyagītaistathā stotrairdadhyau devaṃ maheśvaram |
अन्नं विस्तारितं सर्वं देवस्याग्रे यथाविधि ॥ (५।२)
annaṃ vistāritaṃ sarvaṃ devasyāgre yathāvidhi ||
चातुर्वर्ण्यसुताः सर्वे भोजिताः सपरिच्छदाः । (६।१)
cāturvarṇyasutāḥ sarve bhojitāḥ saparicchadāḥ |
चतुर्दश्यां दिनं यावत्सम्पूज्य वृषभध्वजम् ॥ (६।२)
caturdaśyāṃ dinaṃ yāvatsampūjya vṛṣabhadhvajam ||
नृत्यगीतैस्तथा स्तोत्रैः प्रेरिता सा निशा तदा । (८।१)
nṛtyagītaistathā stotraiḥ preritā sā niśā tadā |
प्रभाते भोजिता विप्राः पायसैर्मधुसर्पिषा ॥ (८।२)
prabhāte bhojitā viprāḥ pāyasairmadhusarpiṣā ||
दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यः शक्त्या विप्रानुसारतः । (९।१)
dattvā dānāni viprebhyaḥ śaktyā viprānusārataḥ |
अर्चयित्वा महापुष्पैः सुगन्धैर् मदनेन च ॥ (९।२)
arcayitvā mahāpuṣpaiḥ sugandhair madanena ca ||
विचित्रैः सूक्ष्मवस्त्रैश्च देवः सम्पूज्य वेष्टितः । (१०।१)
vicitraiḥ sūkṣmavastraiśca devaḥ sampūjya veṣṭitaḥ |
पक्वान्नैर् विविधैर् भक्ष्यैः सुवृत्तैर् मोदकादिभिः । (११।१)
pakvānnair vividhair bhakṣyaiḥ suvṛttair modakādibhiḥ |
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे वेदाध्ययनतत्पराः ॥ (११।२)
tataste brāhmaṇāḥ sarve vedādhyayanatatparāḥ ||
तत्पर्व कीर्तयांश्चक्रुः पद्मकं नाम नामतः । (१२।१)
tatparva kīrtayāṃścakruḥ padmakaṃ nāma nāmataḥ |
आदित्यस्य दिनं त्वद्य तिथिः पञ्चदशी तथा ॥ (१२।२)
ādityasya dinaṃ tvadya tithiḥ pañcadaśī tathā ||
त्वाष्ट्रमेव च नक्षत्रं संक्रान्तिर् विषुवन्तथा । (१३।१)
tvāṣṭrameva ca nakṣatraṃ saṃkrāntir viṣuvantathā |
अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं भवति चाक्षयम् ॥ (१४।२)
atra dattaṃ hutaṃ japtaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam ||
ददृशुः शबरं कुण्डे भार्यया सह संस्थितम् ॥ (१५।२)
dadṛśuḥ śabaraṃ kuṇḍe bhāryayā saha saṃsthitam ||
ऐशानीं स दिशं गत्वा पर्वते भृगुमूर्धनि । (१६।१)
aiśānīṃ sa diśaṃ gatvā parvate bhṛgumūrdhani |
तिष्ठ तिष्ठ महासत्त्व शृणुष्व वचनं मम । (१७।२)
tiṣṭha tiṣṭha mahāsattva śṛṇuṣva vacanaṃ mama |
किमर्थं त्यजसि प्राणानद्यापि च युवा भवान् ॥ (१७।३)
kimarthaṃ tyajasi prāṇānadyāpi ca yuvā bhavān ||
कः सन्तापः क उद्वेगः किं दुःखं व्याधिरेव च । (१८।१)
kaḥ santāpaḥ ka udvegaḥ kiṃ duḥkhaṃ vyādhireva ca |
शिशुः संदृश्यसे ऽद्यापि कारणं कथ्यतामिदम् ॥ (१८।२)
śiśuḥ saṃdṛśyase 'dyāpi kāraṇaṃ kathyatāmidam ||
कारणं नास्ति मे किंचिन्न दुःखं किंचिदेव तु । (१९।२)
kāraṇaṃ nāsti me kiṃcinna duḥkhaṃ kiṃcideva tu |
संसारभयभीतो ऽहं नान्या बुद्धिः प्रवर्तते ॥ (१९।३)
saṃsārabhayabhīto 'haṃ nānyā buddhiḥ pravartate ||
दुःखेन लभ्यते यस्मान्मानुष्यं जन्म भाग्यतः । (२०।१)
duḥkhena labhyate yasmānmānuṣyaṃ janma bhāgyataḥ |
मानुष्यं जन्म चासाद्य या न धर्मं समाचरेत् ॥ (२०।२)
mānuṣyaṃ janma cāsādya yā na dharmaṃ samācaret ||
तस्मात्पतितुमिच्छामि तीर्थे ऽस्मिन्पापनाशने ॥ (२१।२)
tasmātpatitumicchāmi tīrthe 'sminpāpanāśane ||
अहं दास्यामि धान्यं वा वासांसि द्रविणं बहु । (२३।१)
ahaṃ dāsyāmi dhānyaṃ vā vāsāṃsi draviṇaṃ bahu |
नित्यमाचर धर्मं त्वं ध्यायन्नित्यं महेश्वरम् ॥ (२३।२)
nityamācara dharmaṃ tvaṃ dhyāyannityaṃ maheśvaram ||
नैवाहं कामये वित्तं न धान्यं वस्त्रमेव च । (२४।२)
naivāhaṃ kāmaye vittaṃ na dhānyaṃ vastrameva ca |
यो यस्यैवान्नमश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम् ॥ (२४।३)
yo yasyaivānnamaśnāti sa tasyāśnāti kilbiṣam ||
कन्दमूलफलाहारो भ्रमित्वा भैक्ष्यमुत्तमम् । (२५।२)
kandamūlaphalāhāro bhramitvā bhaikṣyamuttamam |
अवगाह्य सुतीर्थानि सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (२५।३)
avagāhya sutīrthāni sarvapāpaiḥ pramucyate ||
ततो विमुक्तपापस्तु यत्किंचित्कुरुते शुचिः । (२६।१)
tato vimuktapāpastu yatkiṃcitkurute śuciḥ |
कर्मणा तेन पूतस्त्वं सद्गतिं प्राप्स्यसि ध्रुवम् ॥ (२६।२)
karmaṇā tena pūtastvaṃ sadgatiṃ prāpsyasi dhruvam ||
अन्नमद्य मया त्यक्तं प्राणेभ्यो ऽपि महत्तरम् । (२७।२)
annamadya mayā tyaktaṃ prāṇebhyo 'pi mahattaram |
सत्यं न लोपयेद् देवि निश्चितात्र मतिर्मम ॥ (२७।३)
satyaṃ na lopayed devi niścitātra matirmama ||
प्रसादः क्रियतां देवि क्षमस्वाद्य जनैः सह । (२८।१)
prasādaḥ kriyatāṃ devi kṣamasvādya janaiḥ saha |
अर्धोत्तरीयवस्त्रेण संयम्यात्मानमुद्यतः ॥ (२८।२)
ardhottarīyavastreṇa saṃyamyātmānamudyataḥ ||
भार्यया सहितो व्याधो हरिं ध्यात्वा पपात ह । (२९।१)
bhāryayā sahito vyādho hariṃ dhyātvā papāta ha |
चूर्णीभूतौ हि तौ दृष्ट्वा कुण्डस्योपरि भूमिप । (३०।१)
cūrṇībhūtau hi tau dṛṣṭvā kuṇḍasyopari bhūmipa |
दिव्यं विमानमारूढो गतश्चानुत्तमां गतिम् ॥ (३१।१)
divyaṃ vimānamārūḍho gataścānuttamāṃ gatim ||
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे व्याधस्वर्गगमनवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (३२।१)
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe vyādhasvargagamanavarṇanaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.