श्रीमार्कण्डेय उवाच । (१।१)

भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि आदित्येश्वरमुत्तमम् । (१।२)

सर्वदुःखहरं पार्थ सर्वविघ्नविनाशनम् ॥ (१।३)

आयुःश्रीवर्द्धनं नित्यं पुत्रदं स्वर्गदं शिवम् । (२।१)

यस्य तीर्थस्य चान्यानि तीर्थानि कुरुनन्दन ॥ (२।२)

नालभन्त श्रियं नाके मर्त्ये पातालगोचरे । (३।१)

कुरुक्षेत्रं गया गङ्गा नैमिषं पुष्करं तथा ॥ (३।२)

वाराणसी च केदारं प्रयागम् रुद्रनन्दनम् । (४।१)

महाकालं सहस्राक्षं शुक्लतीर्थं नृपोत्तम ॥ (४।२)

रवितीर्थस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोडशीम् । (५।१)

रवितीर्थे हि यद्वृत्तं तच्छृणुष्व नृपोत्तम ॥ (५।२)

स्नेहात्ते कथयिष्यामि वार्द्धकेनातिपीडितः । (६।१)

शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे तपोनिष्ठा महौजसः ॥ (६।२)

श्रुतं मे रुद्रसांनिध्ये नन्दिस्कन्दगणैः सह । (७।१)

पार्वत्या पृष्टः शम्भुश्च रवितीर्थस्य यत्फलम् ॥ (७।२)

शम्भुना च यदाख्यातं गिरिजायाः ससम्भ्रमम् । (८।१)

तत्सर्वमेकचित्तेन रुद्रोद्गीतं श्रुतं मया ॥ (८।२)

तत्ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु यत्नेन पाण्डव । (९।१)

दुर्भिक्षोपहता विप्रा नर्मदां तु समाश्रिताः ॥ (९।२)

उद्दालको वशिष्ठश्च माण्डव्यो गौतमस्तथा । (१०।१)

याज्ञवल्क्यो ऽथ गर्गश्च शाण्डिल्यो गालवस्तथा ॥ (१०।२)

नाचिकेतो विभाण्डश्च वालखिल्यादयस्तथा । (११।१)

शातातपश्च शङ्खश्च जैमिनिर्गोभिलस्तथा ॥ (११।२)

जैगीषव्यः शतानीकः सर्व एव समागताः । (१२।१)

तीर्थयात्रा कृता तैस्तु नर्मदायाः समन्ततः ॥ (१२।२)

आदित्येश्वरमायाताः प्रसङ्गादृषिपुंगवाः । (१३।१)

वृक्षैः संछादितं शुभ्रं धवतिन्दुकपाटलैः ॥ (१३।२)

जम्बीरैरर्जुनैः कुब्जैः शमीकेसरकिंशुकैः । (१४।१)

तस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये सुगन्धिकुसुमाकुले ॥ (१४।२)

पुन्नागनालिकेरैश्च खदिरैः कल्पपादपैः । (१५।१)

अनेकश्वापदाकीर्णं मृगमार्जारसंकुलम् ॥ (१५।२)

ऋक्षहस्तिसमाकीर्णं चित्रकैश्चोपशोभितम् । (१६।१)

प्रविष्टा ऋषयः सर्वे वने पुष्पसमाकुले ॥ (१६।२)

वनान्ते च स्त्रियो दृष्ट्वा रक्ता रक्ताम्बरान्विताः । (१७।१)

रक्तमाल्यानुशोभाढ्या रक्तचन्दनचर्चिताः ॥ (१७।२)

रक्ताभरणसंयुक्ताः पाशहस्ता भयावहाः । (१८।१)

तासां समीपगा दृष्टाः कृष्णजीमूतसन्निभाः ॥ (१८।२)

महाकाया भीमवक्त्राः पाशहस्ता भयावहाः । (१९।१)

अनावृष्ट्युपमा दृष्टा आतुराः पिङ्गलोचनाः ॥ (१९।२)

दीर्घजिह्वा करालास्या तीक्ष्णदंष्ट्रा दुरासदा । (२०।१)

वृद्धा नारी कुरुश्रेष्ठ दृष्टान्या ऋषिपुंगवैः ॥ (२०।२)

ततः समीपगा वृद्धा तस्य वृन्दस्य भारत । (२१।१)

स्वाध्यायनिरता विप्रा दृष्टास्तैः पापकर्मभिः ॥ (२१।२)

ऊचुस्ते तु समूहेन ब्राह्मणांस्तपसि स्थितान् । (२२।१)

अस्माकं स्वामिनः सर्वे तिष्ठन्ते तीर्थमध्यतः । (२२।२)

ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः ॥ (२२।३)

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सर्वे चैव त्वरान्विताः । (२३।१)

जग्मुस्ते नर्मदाकक्षं दृष्ट्वा रेवां द्विजोत्तमाः ॥ (२३।२)

ततः केचित्स्तुवन्त्यन्ये जय देवि नमो ऽस्तु ते ॥ (२४।१)

नमो ऽस्तु ते सिद्धगणैर् निषेविते नमो ऽस्तु ते सर्वपवित्रमङ्गले । (२५।१)

नमो ऽस्तु ते विप्रसहस्रसेविते नमो ऽस्तु रुद्राङ्गसमुद्भवे वरे ॥ (२५।२)

नमो ऽस्तु ते सर्वपवित्रपावने नमो ऽस्तु ते देवि वरप्रदे शिवे । (२६।१)

नमामि ते शीतजले सुखप्रदे सरिद्वरे पापहरे विचित्रिते ॥ (२६।२)

अनेकभूतौघसुसेविताङ्गे गन्धर्वयक्षोरगपाविताङ्गे । (२७।१)

महागजौघैर् महिषैर् वराहैर् आपीयसे तोयमहोर्मिमाले ॥ (२७।२)

नमामि ते सर्ववरे सुखप्रदे विमोचयास्मानघपाशबद्धान् ॥ (२८।१)

भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्या यावत्तवाम्भो नहि संश्रयन्ति । (२९।१)

स्पृष्टं करैश्चन्द्रमसो रवेश्चेत् तद्देवि दद्यात् परमं पदं तु ॥ (२९।२)

अनेकसंसारभयार्दितानां पापैरनेकैर् अभिवेष्टितानाम् । (३०।१)

गतिस्त्वमम्भोजसमानवक्त्रे द्वन्द्वैरनेकैरभिसंवृतानाम् ॥ (३०।२)

नद्यश्च पूता विमला भवन्ति त्वां देवि सम्प्राप्य न संशयो ऽत्र । (३१।१)

दुःखातुराणामभयं ददासि शिष्टैर् अनेकैर् अभिपूजितासि ॥ (३१।२)

विण्मूत्रदेहाश्च निमग्नदेहा भ्रमन्ति तावन्नरकेषु मर्त्याः । (३२।१)

महाबलध्वस्ततरङ्गभङ्गं जलं न यावत्तव संस्पृशन्ति ॥ (३२।२)

म्लेच्छाः पुलिन्दास्त्वथ यातुधानाः पिबन्ति ये ऽंभस्तव देवि पुण्यम् । (३३।१)

ते ऽपि प्रमुच्यन्ति भयाच्च घोरात्किमत्र विप्रा भवपाशभीताः ॥ (३३।२)

सरांसि नद्यः क्षयमभ्युपेता घोरे युगे ऽस्मिन्कलिनावसृष्टे । (३४।१)

त्वं भ्राजसे देवि जलौघपूर्णा दिवीव नक्षत्रपथे च गङ्गा ॥ (३४।२)

तव प्रासादाद्वरदे विशिष्टे कालं यथेमं परिपालयित्वा । (३५।१)

यास्याम मोक्षं तव सुप्रसादाद्वयं यथा त्वं कुरु नः प्रसादम् ॥ (३५।२)

त्वामाश्रिता ये शरणं गताश्च गतिस्त्वमम्बेव पितेव पुत्रान् । (३६।१)

त्वत्पालिता यावदिमं सुघोरं कालं त्वनावृष्टिहतं क्षिपामः ॥ (३६।२)

एवं स्तुता तदा देवी नर्मदा सरितां वरा । (३७।१)

प्रत्यक्षा सा परा मूर्तिर् ब्राह्मणानां युधिष्ठिर ॥ (३७।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (३८।१)

पठन्ति ये स्तोत्रमिदं नरेन्द्र शृण्वन्ति भक्त्या परया प्रशान्ताः । (३८।२)

ते यान्ति रुद्रं वृषसंयुतेन यानेन दिव्याम्बरभूषिताङ्गाः ॥ (३८।३)

ये स्तोत्रम् एतत् सततं जपन्ति स्नात्वा च तोयेन तु नर्मदायाः । (३९।१)

तेभ्यो ऽन्तकाले सरिदुत्तमेयं गतिं विशुद्धामचिराद् ददाति ॥ (३९।२)

प्रातः समुत्थाय तथा शयानो यः कीर्तयेतानुदिनं स्तवेन्द्रम् । (४०।१)

देहक्षयं स्वे सलिले ददाति समाश्रयं तस्य महानुभाव ॥ (४०।२)

पापैर् विमुक्ता दिवि मोदमानाः सम्भोगिनश्चैव तु नान्यथा च ॥ (४१।१)

प्रसन्ना नर्मदा देवी स्तोत्रेणानेन भारत । (४२।१)

जलेनाप्यायितान् विप्रान् दक्षिणापथवाहिनी ॥ (४२।२)

अमृतत्वं तु वो दद्मि योगिभिर्यन्न गम्यते । (४३।१)

दुर्लभं यत्सुरैः सर्वैर् मत्प्रसादाल् लभिष्यथ ॥ (४३।२)

इति ते ब्राह्मणा राजंल्लब्धा वरमनुत्तमम् । (४४।१)

गमिष्यन्तः प्रीतचित्ता ददृशुश्चित्रम् अद्भुतम् ॥ (४४।२)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (४५।१)

दृष्टास्तैः पुरुषाः पार्थ नर्मदातटसंस्थिताः । (४५।२)

स्नानदेवार्चनासक्ताः पञ्च एव महाबलाः ॥ (४५।३)

ते दृष्टा ब्राह्मणैः सर्वैर्वेदवेदाङ्गपारगैः । (४६।१)

संपृष्टास्तैर्महाराज यथा तदवधारय ॥ (४६।२)

विप्रा ऊचुः । (४७।१)

वनान्ते स्त्रीयुगं दृष्ट्वा महारौद्रं भयावहम् । (४७।२)

वृद्धाश्च पुरुषास्तत्र पाशहस्ता भयावहाः ॥ (४७।३)

दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । (४८।१)

व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै ॥ (४८।२)

अपरस्परयोः सर्वे निरीक्षन्तः पुनःपुनः । (४९।१)

तैस् तु यद्वचनं प्रोक्तं तत्सर्वं कथ्यताम् इति ॥ (४९।२)

अस्माकं पुरुषाः पञ्च तिष्ठन्ति तत्र सत्तमाः । (५०।१)

ते प्रस्थाप्या महाभागाः सर्वथैव त्वरान्विताः ॥ (५०।२)

अथ ते पुरुषाः पञ्च श्रुत्वा वाक्यमिदं शुभम् । (५१।१)

परस्परं निरीक्षन्तो वदन्ति च पुनःपुनः ॥ (५१।२)

क्व ते कस्य कुतो याताः किमुक्तं तैर्भयावहैः ॥ (५२।१)

पुरुषा ऊचुः । (५३।१)

तीर्थावगाहनं सर्वैः पूर्वदक्षिणपश्चिमैः । (५३।२)

उत्तरैश्च कृतं भक्त्या न पापं तैर् व्यपोहितम् ॥ (५३।३)

निष्पापाश्चाथ संजातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः । (५४।१)

शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे वह्निकालोपमा द्विजाः ॥ (५४।२)

पातकानि च घोराणि यान्यचिन्त्यानि देहिनाम् । (५५।१)

पापिष्ठेन तु चैकेन गुरुदारा निषेविता ॥ (५५।२)

हृतं चान्येन मित्रस्वं सुवर्णं च धनं तथा । (५६।१)

ब्रह्महत्या महारौद्रा कृता चान्येन पातकम् ॥ (५६।२)

सुरापानं तु चान्यस्य संजातं चाप्यकामतः । (५७।१)

गोवध्या चाप्यकामेन कृता चैकेन पापिना ॥ (५७।२)

अकामतो ऽपि सर्वेषां पातकानि नराधिप । (५८।१)

ब्राह्मणानां तु ते श्रुत्वा वाक्यं तद्विस्मयान्विताः ॥ (५८।२)

सद्य एव तदा जाताः पापिष्ठा गतकल्मषाः । (५९।१)

तीर्थस्यास्य प्रभावेन नर्मदायाः प्रभावतः ॥ (५९।२)

न क्वचित्पातकानां तु प्रवेशश्चात्र जायते । (६०।१)

एवं संचित्य ते सर्वे पापिष्ठाश्च परस्परम् ॥ (६०।२)

चित्रभानुः स्मृतस्तैस्तु विचिन्त्य हृदये हरिम् । (६१।१)

स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तर्पिताः पितृदेवताः ॥ (६१।२)

नत्वा तु भास्करं देवं हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । (६२।१)

प्रदक्षिणं तु तं भक्त्या ज्वलन्तं जातवेदसम् ॥ (६२।२)

पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । (६३।१)

सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा ॥ (६३।२)

हतं तैः पावके सर्वं रेवाया उत्तरे तटे । (६४।१)

विमानस्थास् तदा दृष्टा ब्राह्मणैस्ते युधिष्ठिर ॥ (६४।२)

आश्चर्यमतुलं दृष्टम् ऋषिभिर् नर्मदातटे । (६५।१)

तदाप्रभृति ते सर्वे रागद्वेषविवर्जिताः ॥ (६५।२)

रवितीर्थं द्विजा हृष्टाः सेवन्ते मोक्षकाङ्क्षया । (६६।१)

तीर्थस्यास्य च यत्पुण्यं तच्छृणुष्व नराधिप ॥ (६६।२)

पीडितो वृद्धभावेन भक्त्या प्रीतो नरेश्वर । (६७।१)

उद्देशं कथयिष्यामि द्विक्रोशाभ्यन्तरे स्थितः ॥ (६७।२)

कुरुक्षेत्रं यथा पुण्यं रवितीर्थं श्रुतं मया । (६८।१)

ईश्वरेण पुरा ख्यातं षण्मुखस्य नराधिप ॥ (६८।२)

श्रुतं रुद्राच्च तैः सर्वैर् अहं तत्र समीपगः । (६९।१)

ईश्वर उवाच । (६९।२)

मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते ये व्रजन्ति षडानन । (६९।३)

रवितीर्थे कुरुक्षेत्रे तुल्यमेतत्फलं लभेत् ॥ (६९।४)

स्नाने दाने तथा जप्ये होमे चैव विशेषतः । (७०।१)

कुरुक्षेत्रे समं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ (७०।२)

ग्रामे वा यदि वारण्ये पुण्या सर्वत्र नर्मदा । (७१।१)

रवितीर्थे विशेषेण रेवा पुण्यफलप्रदा ॥ (७१।२)

षष्ठ्यां सूर्यदिने भक्त्या व्यतीपाते च वै धृतौ । (७२।१)

संक्रान्तौ ग्रहणे ऽमायां ये व्रजन्ति जितेन्द्रियाः ॥ (७२।२)

कामक्रोधैर्विमुक्ताश्च रागद्वेषैस् तथैव च । (७३।१)

उपोष्य परया भक्त्या देवस्याग्रे नराधिप ॥ (७३।२)

रात्रौ जागरणं कृत्वा दीपं देवस्य बोधयेत् । (७४।१)

कथां वै वैष्णवीं पार्थ वेदाभ्यसनम् एव च ॥ (७४।२)

ऋग्वेदं वा यजुर्वेदं सामवेदमथर्वणम् । (७५।१)

ऋचमेकां जपेद्यस्तु स वेदफलमाप्नुयात् ॥ (७५।२)

गायत्र्या च चतुर्वेदफलमाप्नोति मानवः । (७६।१)

प्रभाते पूजयेद् विप्रानन्नदानहिरण्यतः ॥ (७६।२)

भूमिदानेन वस्त्रेण अन्नदानेन शक्तितः । (७७।१)

छत्रोपानहशय्यादिगृहदानेन पाण्डव ॥ (७७।२)

ग्रामधूर्वहदानेन गजकन्याहयेन च । (७८।१)

विद्याशकटदानेन सर्वेषाम् अभयं भवेत् ॥ (७८।२)

शत्रुश्च मित्रतां याति विषं चैवामृतं भवेत् । (७९।१)

ग्रहा भवन्ति सुप्रीताः प्रीतस्तस्य दिवाकरः ॥ (७९।२)

एतत्ते सर्वम् आख्यातं रवितीर्थफलं नृप । (८०।१)

ये शृण्वन्ति नरा भक्त्या रवितीर्थफलं शुभम् ॥ (८०।२)

ते ऽपि पापविनिर्मुक्ता रविलोके वसन्ति हि । (८१।१)

गोदानेन च यत्पुण्यं यत्पुण्यं भृगुदर्शने ॥ (८१।२)

केदार उदकं पीत्वा तत्पुण्यं जायते नृणाम् । (८२।१)

अब्दमश्वत्थसेवायां तिलपात्रप्रदो भवेत् ॥ (८२।२)

तत्फलं समवाप्नोति आदित्येश्वरकीर्तनात् । (८३।१)

श्रुते यस्य प्रभावे न जायते यन्नृपात्मज ॥ (८३।२)

तत्सर्वं कथयिष्यामि भक्त्या तव महीपते । (८४।१)

पापानि च प्रलीयन्ते भिन्नपात्रे यथा जलम् ॥ (८४।२)

तीर्थस्याभिमुखो नित्यं जायते नात्र संशयः । (८५।१)

गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं कथितं तव पाण्डव ॥ (८५।२)

पापिष्ठानां कृतघ्नानां स्वामिमित्रावघातिनाम् । (८६।१)

तीर्थाख्यानं शुभं तेषां गोपितव्यं सदा बुधैः ॥ (८६।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे आदित्येश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षष्टितमो ऽध्यायः ॥ (८७।१)