युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

जालेश्वरे ऽपि यत्प्रोक्तं त्वया पूर्वं द्विजोत्तम । (१।२)

तत्कथं तु भवेत्पुण्यम् ऋषिसिद्धनिषेवितम् ॥ (१।३)

श्रीमार्कण्डेय उवाच । (२।१)

जालेश्वरात् परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । (२।२)

तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु त्वं पाण्डुनन्दन ॥ (२।३)

पुरा ऋषिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । (३।१)

तापिता असुरैः सर्वैः क्षयं नीता ह्यनेकशः ॥ (३।२)

बाणासुरप्रभृतिभिर्जम्भशुम्भपुरोगमैः । (४।१)

वध्यमाना ह्यनेकैश्च ब्रह्माणं शरणं गताः ॥ (४।२)

विमानैः पर्वताकारैर् हयैश्चैव गजोपमैः । (५।१)

स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः ॥ (५।२)

कच्छपैर्मकरैश्चान्ये जग्मुरन्ये पदातयः । (६।१)

प्राप्य ते परमं स्थानमशक्यं यदधार्मिकैः ॥ (६।२)

दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं सर्वलोकस्य शङ्करम् । (७।१)

ते सर्वे तत्र गत्वा तु स्तुतिं चक्रुः समाहिताः ॥ (७।२)

देवा ऊचुः । (८।१)

जयामेय जयाभेद जय सम्भूतिकारक । (८।२)

पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वां वयं शरणं गताः ॥ (८।३)

तच्छ्रुत्वा तु वचो देवो देवानां भावितात्मनाम् । (९।१)

मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच पितामहः ॥ (९।२)

किं वो ह्यागमनं देवाः सर्वेषां च विवर्णता । (१०।१)

केनावमानिताः सर्वे शीघ्रं कथयतामराः ॥ (१०।२)

देवा ऊचुः । (११।१)

बाणो नाम महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । (११।२)

तेनास्माकं हृतं सर्वं धनरत्नैर्वियोजिताः ॥ (११।३)

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । (१२।१)

चिन्तयामास देवेशस्तस्य नाशाय या क्रिया ॥ (१२।२)

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वै दिवौकसाम् । (१३।१)

मुक्त्वा तु शङ्करं देवं न मया न च विष्णुना ॥ (१३।२)

तत्रैव सर्वे गच्छामो यत्र देवो महेश्वरः । (१४।१)

स गतिश्चैव सर्वेषां विद्यते ऽन्यो न कश्चन ॥ (१४।२)

एवमुक्त्वा सुरैः सर्वैर्ब्रह्मा वेदविदांवरः । (१५।१)

ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिरतो यत्र महेश्वरः ॥ (१५।२)

स्तुतिभिश्च सुपुष्टाभिस्तुष्टाव परमेश्वरम् ॥ (१६।१)

देवा ऊचुः । (१७।१)

जय त्वं देवदेवेश जयोमार्धशरीरधृक् । (१७।२)

वृषासन महाबाहो शशाङ्ककृतभूषण ॥ (१७।३)

नमः शूलाग्रहस्ताय नमः खट्वाङ्गधारिणे । (१८।१)

जय भूतपते देव दक्षयज्ञविनाशन ॥ (१८।२)

पञ्चाक्षर नमो देव पञ्चभूतात्मविग्रह । (१९।१)

पञ्चवक्त्रमयेशान वेदैस्त्वं तु प्रगीयसे ॥ (१९।२)

सृष्टिपालनसंहारांस्त्वं सदा कुरुषे नमः । (२०।१)

अष्टमूर्ते स्मरहर स्मर सत्यं यथा स्तुतः ॥ (२०।२)

पञ्चात्मिका तनुर्देव ब्राह्मणैस्ते प्रगीयते । (२१।१)

सद्यो वामे तथाघोरे ईशो तत्पुरुषे तथा ॥ (२१।२)

हेमजाले सुविस्तीर्णे हंसवत्कूजसे हर । (२२।१)

एवं स्तुतो मुनिगणैर्ब्रह्माद्यैश्च सुरासुरैः ॥ (२२।२)

प्रहृष्टः सुमना भूत्वा सुरसङ्घानुवाच ह ॥ (२३।१)

ईश्वर उवाच । (२४।१)

स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । (२४।२)

किं कुर्मो वदत क्षिप्रं को ऽन्यः सेव्यः सुरासुरैः ॥ (२४।३)

किं दुःखं को नु सन्तापः कुतो वो भयमागतम् । (२५।१)

कथयध्वं महाभागाः कारणं यन्मनोगतम् ॥ (२५।२)

एवमुक्तास्तु रुद्रेण प्रत्यवोचन्सुरर्षभाः । (२६।१)

स्वान्स्वान्देहान्दर्शयन्तो लज्जमाना अधोमुखाः ॥ (२६।२)

अस्ति घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । (२७।१)

बाणो नामेति विख्यातो यस्य तत्त्रिपुरं महत् ॥ (२७।२)

तेन वै सुतपस्तप्तं दशवर्षशतानि हि । (२८।१)

तस्य तुष्टो ऽभवद्ब्रह्मा नियमेन दमेन च ॥ (२८।२)

पुराणि तान्यभेद्यानि ददौ कामगमानि वै । (२९।१)

आयसं राजतं चैव सौवर्णं च तथापरम् ॥ (२९।२)

त्रिपुरं ब्रह्मणा सृष्टं भ्रमत्तत्कामगामि च । (३०।१)

तस्यैव तु बलोत्कृष्टास्त्रिपुरे दानवाः स्थिताः ॥ (३०।२)

त्रैलोक्यं सकलं देव पीडयन्ति महासुराः । (३१।१)

दण्डपाशासिशस्त्राणि अविकारे विकुर्वते । (३१।२)

त्रिपुरं दानवैर्जुष्टं भ्रमत्तच्चक्रसंनिभम् ॥ (३१।३)

क्वचिद्दृश्यमदृश्यं वा मृगतृष्णैव लक्ष्यते ॥ (३२।१)

यस्मिन्पतति तद्दिव्यं दृप्तस्य त्रिपुरं महत् । (३३।१)

न तत्र ब्राह्मणा देवा गावो नैव तु जन्तवः ॥ (३३।२)

न तत्र दृश्यते किंचित्पतेद्यत्र पुरत्रयम् । (३४।१)

नद्यो ग्रामाश्च देशाश्च बहवो भस्मसात्कृताः ॥ (३४।२)

सुवर्णं रजतं चैव मणिमौक्तिकमेव च । (३५।१)

स्त्रीरत्नं शोभनं यच्च तत्सर्वं कर्षते बलात् ॥ (३५।२)

न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा निशि वा हर । (३६।१)

शक्यते देवसङ्घैश्च निहन्तुं स कथंचन ॥ (३६।२)

तद्दहस्व महादेव त्वं हि नः परमा गतिः । (३७।१)

एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि ॥ (३७।२)

येन देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । (३८।१)

परां धृतिं समायान्ति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि ॥ (३८।२)

ईश्वर उवाच । (३९।१)

एतत्सर्वं करिष्यामि मा विषादं गमिष्यथ । (३९।२)

अचिरेणैव कालेन कुर्यां युष्मत्सुखावहम् ॥ (३९।३)

आश्वासयित्वा तान्देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् । (४०।१)

चिन्तयामास देवेशस्त्रिपुरस्य वधं प्रति ॥ (४०।२)

कथं केन प्रकारेण हन्तव्यं त्रिपुरं मया । (४१।१)

तमेकं नारदं मुक्त्वा नान्योपायो विधीयते ॥ (४१।२)

एवं संस्तभ्य चात्मानं ततो ध्यातः स नारदः । (४२।१)

तत्क्षणादेव सम्प्राप्तो वायुभूतो महातपाः ॥ (४२।२)

कमण्डलुधरो देवस्त्रिदण्डी ज्ञानकोविदः । (४३।१)

योगपट्टाक्षसूत्रेण छत्रेणैव विराजितः ॥ (४३।२)

जटाजूटाबद्धशिरा ज्वलनार्कसमप्रभः । (४४।१)

त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य दण्डवत्पतितो भुवि ॥ (४४।२)

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नारदो भगवान्मुनिः । (४५।१)

स्तोत्रेण महता शर्वः स्तुतो भक्त्या महामनाः ॥ (४५।२)

नारद उवाच । (४६।१)

जय शम्भो विरूपाक्ष जय देव त्रिलोचन । (४६।२)

जय शङ्कर ईशान रुद्रेश्वर नमो ऽस्तु ते ॥ (४६।३)

त्वं पतिस्त्वं जगत्कर्ता त्वमेव लयकृद्विभो । (४७।१)

त्वमेव जगतां नाथो दुष्टातकनिषूदनः ॥ (४७।२)

त्वं नः पाहि सुरेशान त्रयीमूर्ते सनातन । (४८।१)

भवमूर्ते भवारे त्वं भजतामभयो भव ॥ (४८।२)

भवभावविनाशार्थं भव त्वां शरणं भजे । (४९।१)

किमर्थं चिन्तितो देव आज्ञा मे दीयतां प्रभो ॥ (४९।२)

कस्य संक्षोभये चित्तं को वाद्य पततु क्षितौ । (५०।१)

कमद्य कलहेनाहं योजये जयतांवर ॥ (५०।२)

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः । (५१।१)

उत्फुल्लनयनो भूत्वा इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (५१।२)

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सदैव कलहप्रिय । (५२।१)

वीणावादनतत्त्वज्ञ ब्रह्मपुत्र सनातन ॥ (५२।२)

गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र तत्त्रिपुरं महत् । (५३।१)

बाणस्य दानवेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम् ॥ (५३।२)

भर्तारो देवतातुल्याः स्त्रियस्तत्राप्सरःसमाः । (५४।१)

तासां वै तेजसा चैव भ्रमते त्रिपुरं महत् ॥ (५४।२)

न शक्यते कथं भेत्तुं सर्वोपायैर्द्विजोत्तम । (५५।१)

गत्वा त्वं मोहय क्षिप्रं पृथग्धर्मैरनेकधा ॥ (५५।२)

नारद उवाच । (५६।१)

तव वाक्येन देवेश भेदयामि पुरोत्तमम् । (५६।२)

अभेद्यं बहुधोपायैर्यत्तु देवैः सवासवैः ॥ (५६।३)

एवमुक्त्वा गतो भूप शतयोजनमायतम् । (५७।१)

बाणस्य तत्पुरश्रेष्ठम् ऋद्धिवृद्धिसमायुतम् ॥ (५७।२)

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । (५८।१)

अनेकहर्म्यसंछन्नम् अनेकायतनोज्ज्वलम् ॥ (५८।२)

द्वारतोरणसंयुक्तं कपाटार्गलभूषितम् । (५९।१)

बहुयन्त्रसमोपेतं प्राकारपरिखोज्ज्वलम् ॥ (५९।२)

वापीकृपतडागैश्च देवतायतनैर्युतम् । (६०।१)

हंसकारण्डवाकीर्णं पद्मिनीखण्डमण्डितम् ॥ (६०।२)

अनेकवनशोभाढ्यं नानाविहगमण्डितम् । (६१।१)

एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य पुरमुत्तमम् ॥ (६१।२)

तस्य मध्ये महाकायं सप्तकक्षं सुशोभितम् । (६२।१)

बाणस्य भवनं दिव्यं सर्वं काञ्चनभूषितम् ॥ (६२।२)

मौक्तिकादामशोभाढ्यं वज्रवैडूर्यभूषितम् । (६३।१)

रुक्मपट्टतलाकीर्णं रत्नभूम्या सुशोभितम् ॥ (६३।२)

मत्तमातङ्गनिःश्वासैः स्यन्दनैः संकुलीकृतम् । (६४।१)

हयहेषितशब्दैश्च नारीणां नूपुरस्वनैः ॥ (६४।२)

खड्गतोमरहस्तैश्च वज्राङ्कुशशरायुधैः । (६५।१)

रक्षितं घोररूपैश्च दानवैर्बलदर्पितैः ॥ (६५।२)

एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य भवनोत्तमम् । (६६।१)

कैलासशिखरप्रख्यं महेन्द्रभवनोपमम् ॥ (६६।२)

नारदो गगने शीघ्रमगमत्पुरसंमुखः । (६७।१)

द्वारदेशं समासाद्य क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ (६७।२)

भोभोः क्षत्तर्महाबुद्धे राजकार्यविशारद । (६८।१)

शीघ्रं बाणाय चाचक्ष्व नारदो द्वारि तिष्ठति ॥ (६८।२)

स वन्दयित्वा चरणौ नारदस्य त्वरान्वितः । (६९।१)

सभामध्यगतं बाणं विज्ञप्तुम् उपचक्रमे ॥ (६९।२)

वेपमानाङ्गयष्टिस्तु करेणापिहिताननः । (७०।१)

शृण्वतां सर्वयोधानामिदं वचनमब्रवीत् ॥ (७०।२)

वन्दितो देवगन्धर्वैर्यक्षकिन्नरदानवैः । (७१।१)

कलिप्रियो दुराराध्यो नारदो द्वारि तिष्ठति ॥ (७१।२)

द्वारपालस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा बाणस्त्वरान्वितः । (७२।१)

द्वाःस्थमाह महादैत्यः सविस्मयमिदं तदा ॥ (७२।२)

बाण उवाच । (७३।१)

ब्रह्मपुत्रं सतेजस्कं दुःसहं दुरतिक्रमम् । (७३।२)

प्रवेशय महाभागं किमर्थं वारितो बहिः ॥ (७३।३)

श्रुत्वा प्रभोर्वचस्तस्य प्रावेशयदुदीरितम् । (७४।१)

गत्वा वेगेन महता नारदं गृहमागतम् ॥ (७४।२)

दृष्ट्वा देवर्षिम् आयान्तं नारदं सुरपूजितम् । (७५।१)

साहसोत्थाय संहृष्टो ववन्दे चरणौ मुनेः ॥ (७५।२)

ददौ चासनमर्घ्यं च पाद्यं पूजां यथाविधि । (७६।१)

न्यवेदयच्च तद्राज्यमात्मानं बान्धवैः सह ॥ (७६।२)

पप्रच्छ कुशलं चापि मुनिं बाणासुरः स्वयम् ॥ (७७।१)

नारद उवाच । (७८।१)

साधु साधु महाबाहो दनोर्वंशविवर्द्धन । (७८।२)

को ऽन्यस्त्रिभुवने श्लाघ्यस् त्वां मुक्त्वा दनुपुंगव ॥ (७८।३)

पूजितोऽहं दनुश्रेष्ठ धनरत्नैः सुशोभनैः । (७९।१)

राज्येन चात्मना वापि ह्येवं कः पूजयेत्परः ॥ (७९।२)

न मे कार्यं हि भोगेन भुङ्क्ष्व राज्यमनामयम् । (८०।१)

त्वद्दर्शनोत्सुकः प्राप्तो दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् ॥ (८०।२)

भ्रमते त्रिपुरं लोके स्त्रीसतीत्वान्मया श्रुतम् । (८१।१)

तान्द्रष्टुकामः सम्प्राप्तस्त्वद्दारान्दानवेश्वर ॥ (८१।२)

मन्यसे यदि मे शीघ्रं दर्शयस्व च माचिरम् । (८२।१)

नारदस्य वचः श्रुत्वा कञ्चुकिं समुदीक्ष्य वै ॥ (८२।२)

अन्तःपुरचरं वृद्धं दण्डपाणिं गुणान्वितम् । (८३।१)

उवाच राजा हृष्टात्मा शब्देनापूरयन्दिशः ॥ (८३।२)

नारदाय महादेवीं दर्शयस्वेह कञ्चुकिन् । (८४।१)

अन्तःपुरचरैः सर्वैः समेताम् अविशङ्कितः ॥ (८४।२)

नाथस्याज्ञां पुरस्कृत्य गृहीत्वा नारदं करे । (८५।१)

प्रविश्याकथयद्देव्यै नारदो ऽयं समागतः ॥ (८५।२)

दृष्ट्वा देवी मुनिश्रेष्ठं कृत्वा पादाभिवन्दनम् । (८६।१)

आसनं काञ्चनं शुभ्रम् अर्घ्यपाद्यादिकं ददौ ॥ (८६।२)

तस्यै स भगवांस्तुष्टो ह्याशीर्वादमदात्परम् । (८७।१)

नान्या देवि त्रिलोके ऽपि त्वत्समा दृश्यते ऽङ्गना ॥ (८७।२)

पतिव्रता शुभाचारा सत्यशौचसमन्विता । (८८।१)

यस्याः प्रभावात्त्रिपुरं भ्रमते चक्रवत्सदा ॥ (८८।२)

तच्छ्रुत्वा वचनं देवी नारदस्य सुदान्वितम् । (८९।१)

पर्यपृच्छदृषिं भक्त्या धर्मं धर्मभृतांवरा ॥ (८९।२)

राज्ञ्युवाच । (९०।१)

भगवन्मानुषे लोके देवास्तुष्यन्ति कैर्व्रतैः । (९०।२)

कानि दानानि दीयन्ते येषां च स्यान्महत्फलम् ॥ (९०।३)

उपवासाश्च ये केचित्स्त्रीधर्मे कथिता बुधैः । (९१।१)

यैः कृतैः स्वर्गमायान्ति सुकृतिन्यः स्त्रियो यथा ॥ (९१।२)

यत् तत् सर्वं महाभाग कथयस्व यथातथम् । (९२।१)

श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वं कथयस्वाविशङ्कितः ॥ (९२।२)

नारद उवाच । (९३।१)

साधु साधु महाभागे प्रश्नो ऽयं वेदितस्त्वया । (९३।२)

यं श्रुत्वा सर्वनारीणां धर्मवृद्धिस्तु जायते ॥ (९३।३)

उपवासैश्च दानैश्च पतिपुत्रौ वशानुगौ । (९४।१)

बान्धवैः पूज्यते नित्यं यैः कृतैः कथयामि ते ॥ (९४।२)

दुर्भगा सुभगा यैस्तु सुभगा दुर्भगा भवेत् । (९५।१)

पुत्रिणी पुत्ररहिता ह्यपुत्रा पुत्रिणी तथा ॥ (९५।२)

भर्तारं लभते कन्या तथान्या भर्तृवर्जिता । (९६।१)

कृताकृतैश्च जायन्ते तन्निबोधस्व सुन्दरि ॥ (९६।२)

तिलधेनुं सुवर्णं च रूप्यं गा वाससी तथा । (९७।१)

पानीयं भूमिदानं च गन्धधूपानुलेपनम् ॥ (९७।२)

पादुकोपानहौ छत्रं पुण्यानि व्यञ्जनानि च । (९८।१)

पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं स्नानं शय्यासनानि च ॥ (९८।२)

एतानि ये प्रयच्छन्ति नोपसर्पन्ति ते यमम् । (९९।१)

मधु माषं पयः सर्पिर्लवणं गुडमौषधम् ॥ (९९।२)

पानीयं भूमिदानं च शालीनिक्षुरसांस्तथा । (१००।१)

आरक्तवाससी श्लक्ष्णे दम्पत्योर्ललितादिने ॥ (१००।२)

सौभाग्यं जायते चैव इह लोके परत्र च । (१०१।१)

ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने सुरूपे च गुणान्विते ॥ (१०१।२)

तिथौ यस्यामिदं देयं तत्ते राज्ञि वदाम्यहम् । (१०२।१)

प्रतिपत्सु च या नारी पूर्वाह्णे च शुचिव्रता ॥ (१०२।२)

इन्धनं ब्राह्मणे दद्यात्प्रीयतां मे हुताशनः । (१०३।१)

तस्या जन्मानि षट्त्रिंशदङ्गप्रत्यङ्गसन्धिषु ॥ (१०३।२)

न रजो नैव सन्तापो जायते राजवल्लभे । (१०४।१)

द्वितीयायां तु या नारी नवनीतमुदान्विता ॥ (१०४।२)

ददाति द्विजमुख्याय सुकुमारतनुर्भवेत् । (१०५।१)

लवणं विप्रवर्याय तृतीयायां प्रयच्छति ॥ (१०५।२)

गौरी मे प्रीयतां देवी तस्याः पुण्यफलं शृणु । (१०६।१)

कौमारिका पतिं प्राप्य तेन सार्द्धमुमा यथा ॥ (१०६।२)

क्रीडत्यविधवा चापि लभते सा महद्यशः । (१०७।१)

नक्तं कृत्वा चतुर्थ्यां वै दद्याद्विप्राय मोदकान् ॥ (१०७।२)

प्रीयतां मम देवेशो गणनाथो विनायकः । (१०८।१)

तस्यास्तेन फलेनाशु सर्वकर्मसु भामिनि ॥ (१०८।२)

विघ्नं न जायते क्वापि एवमाह पितामहः । (१०९।१)

पञ्चमीं तु ततः प्राप्य ब्राह्मणे तिलदा तु या ॥ (१०९।२)

सा भवेद्रूपसम्पन्ना यथा चैव तिलोत्तमा । (११०।१)

षष्ठ्यां तु या मधूकस्य फलदा तु भवेत्सदा ॥ (११०।२)

उद्दिश्य चाग्निजं देवं ब्राह्मणे वेदपारगे । (१११।१)

तस्याः पुत्रो यथा स्कन्दो देवसङ्घेषु चोत्तमः ॥ (१११।२)

उत्पद्यते महाराजः सर्वलोकेषु पूजितः । (११२।१)

सप्तम्यां या द्विजश्रेष्ठं सुवर्णेन प्रपूजयेत् ॥ (११२।२)

उद्दिश्य जगतो नाथं देवदेवं दिवाकरम् । (११३।१)

तस्य पुण्यफलं यद्वै कथितं द्विजसत्तमैः ॥ (११३।२)

तत्ते राज्ञि प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः सति । (११४।१)

दद्रूचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका ॥ (११४।२)

न भवन्तीह चाङ्गेषु पूर्वकर्मार्जितान्यपि । (११५।१)

कृष्णां धेनुं तथाष्टम्यां या प्रयच्छति भामिनी ॥ (११५।२)

ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने प्रीयतां मे महेश्वरः । (११६।१)

तस्या जन्मार्जितं पापं नश्यते विभवान्विता ॥ (११६।२)

जायते नात्र सन्देहो यस्माद्दानमनुत्तमम् । (११७।१)

गन्धधूपं तु या नारी भक्त्या विप्राय दापयेत् ॥ (११७।२)

कात्यायनीं समुद्दिश्य नवम्यां शृणु यत्फलम् । (११८।१)

तस्या भ्राता पिता पुत्रः पतिर्वा रणमुत्तमम् ॥ (११८।२)

प्राप्यते नैव सीदन्ति तेन दानेन रक्षिताः । (११९।१)

इक्षुदण्डरसं देवि दशम्यां या प्रयच्छति ॥ (११९।२)

लोकपालान्समुद्दिश्य ब्राह्मणे व्यङ्गवर्जिते । (१२०।१)

तेन दानेन सा नित्यं सर्वलोकस्य वल्लभा ॥ (१२०।२)

जायते नात्र सन्देह इत्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् । (१२१।१)

एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामुदकप्रदा ॥ (१२१।२)

नारायणं समुद्दिश्य ब्राह्मणे विष्णुतत्परे । (१२२।१)

सा सदा स्पर्शसम्भाषैर्द्रावयेद्भावयेज्जनम् ॥ (१२२।२)

यस्माद्दानं महर्लोके ह्यनन्तम् उदके भवेत् । (१२३।१)

पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं काममुद्दिश्य वै द्विजे ॥ (१२३।२)

ददाति च त्रयोदश्यां भक्त्या परमयाङ्गना । (१२४।१)

यस्यां यस्यां मृता जायेद् भूयो योन्यां तु जन्मनि ॥ (१२४।२)

तस्यां तस्यां तु सा भर्तुर्न वियुज्येत कर्हिचित् । (१२५।१)

तथाप्येवं चतुर्दश्यां दद्यात् पात्रमुपानहौ ॥ (१२५।२)

ब्रह्मणे धर्ममुद्दिश्य तस्या लोका ह्यनामयाः । (१२६।१)

एवं च पक्षपक्षान्ते श्राद्धे तर्पेद् द्विजोत्तमान् ॥ (१२६।२)

अव्युच्छिन्ना सदा राज्ञि सन्ततिर् जायते भुवि । (१२७।१)

एवं ते तिथिमाहात्म्यं दानयोगेन भाषितम् ॥ (१२७।२)

तथा वनस्पतीनां तु आराधनविधिं शृणु । (१२८।१)

जम्बूं निम्बतरुं चैव तिन्दुकं मधुकं तथा ॥ (१२८।२)

आम्रं चामलकं चैव शाल्मलिं वटपिप्पलौ । (१२९।१)

शमीबिल्वामलीवृक्षं कदलीं पाटलीं तथा ॥ (१२९।२)

अन्यान्पुण्यतमान्वृक्षानुपेत्य स्वर्गमाप्नुयात् ॥ (१३०।१)

नारद उवाच । (१३१।१)

चैत्रे मासे तु या नारी कुर्याद्व्रतमनुत्तमम् । (१३१।२)

तस्य व्रतस्य चान्यानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (१३१।३)

श्रुतेन येन सुभगे दुर्भगत्वं न पश्यति । (१३२।१)

यथा हिमं रविं प्राप्य विलयं याति भूतले ॥ (१३२।२)

तथा दुःखं च दौर्भाग्यं व्रतादस्माद्विलीयते । (१३३।१)

मधुकाख्यां तु ललितामाराधयति येन वै ॥ (१३३।२)

विधिं तं शृणु सुभगे कथ्यमानं सुखावहम् । (१३४।१)

चैत्रे शुक्लतृतीयायां सुस्नाता शुद्धमानसा ॥ (१३४।२)

प्रतिमां मधुवृक्षस्य शाङ्करीम् उमया सह । (१३५।१)

कारयित्वा द्विजवरैः प्रतिष्ठाप्य यथाविधि ॥ (१३५।२)

सुगन्धिकुसुमैर्धूपैस्तथा कर्पूरकुङ्कुमैः । (१३६।१)

पूजयेद् विधिना देवं मन्त्रयुक्तेन भामिनी ॥ (१३६।२)

पादौ नमः शिवायेति मेढ्रे वै मन्मथाय च । (१३७।१)

कालोदरायेत् युदरं नीलकंठाय कण्ठकम् ॥ (१३७।२)

शिरः सर्वात्मने पूज्य उमां पश्चात्प्रपूजयेत् । (१३८।१)

क्षामोदरायैह्युदरं सुकण्ठायै च कण्ठकम् ॥ (१३८।२)

शिरः सौभाग्यदायिन्यै पश्चादर्घ्यं प्रदापयेत् ॥ (१३९।१)

नमस्ते देवदेवेश उमावर जगत्पते । (१४०।१)

अर्घ्येणानेन मे सर्वं दौर्भाग्यं नाशय प्रभो । (१४०।२)

इति अर्घ्यमन्त्रः ॥ (१४०।३)

अर्घ्यं दत्त्वा ततः पश्चात्करकं वारिपूरितम् । (१४१।१)

मधूकपात्रोपभृतं सहिरण्यं तु शक्तितः ॥ (१४१।२)

करकं वारिसम्पूर्णं सौभाग्येन तु संयुतम् । (१४२।१)

दत्तं तु ललिते तुभ्यं सौभाग्यादिविवर्धनम् । (१४२।२)

इति करकदानमन्त्रः ॥ (१४२।३)

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्यात् करकमुत्तमम् । (१४३।१)

लवणं वर्जयेच् छुक्लां यावदन्यां तृतीयिकाम् ॥ (१४३।२)

क्षमाप्य देवीं देवेशां नक्तम् अद्यात्स्वयं हविः । (१४४।१)

अनेन विधिना सार्धं मासि मासि ह्य् अपक्रमेत् ॥ (१४४।२)

फाल्गुनस्य तृतीयायां शुक्लायां तु समाप्यते । (१४५।१)

वैशाखे लवणं देयं ज्येष्ठे चाज्यं प्रदीयते ॥ (१४५।२)

आषाढे मासि निष्पावाः पयो देयं तु श्रावणे । (१४६।१)

मुद्गा देया नभस्ये तु शालिमाश्वयुजे तथा ॥ (१४६।२)

कार्त्तिके शर्करापात्रं करकं रससंभृतम् । (१४७।१)

मार्गशीर्षे तु कार्पासं करकं घृतसंयुतम् ॥ (१४७।२)

पौषे तु कुङ्कुमं देयं माघे पात्रं तिलैर् भृतम् । (१४८।१)

फाल्गुने मासि सम्प्राप्ते पात्रं मोदकसंभृतम् ॥ (१४८।२)

पश्चात्तृतीयादेयं यत्तत्पूर्वस्यां विवर्जयेत् । (१४९।१)

विधानमासां सर्वासां सामान्यं मनसः प्रिये ॥ (१४९।२)

प्रतिमां मधुवृक्षस्य तामेव प्रतिपूजयेत् । (१५०।१)

तस्मै सर्वं तु विप्राय आचार्याय प्रदीयते ॥ (१५०।२)

ततः संवत्सरस्यान्ते उद्यापनविधिं शृणु । (१५१।१)

मधुवृक्षं ततो गत्वा बहुसम्भारसंवृतः ॥ (१५१।२)

निखनेत्प्रतिमां मध्ये माधूकीं मधुकस्य च । (१५२।१)

तत्रस्थं पूजयेत् सर्वम् उमादेहार्द्धधारिणम् ॥ (१५२।२)

पूजोपहारैर्विपुलैः कुङ्कुमेन पुनःपुनः । (१५३।१)

श्लक्ष्णाभिः पुष्पमालाभिः कौसुम्भैः केसरेण च ॥ (१५३।२)

कौसुम्भे वाससी शुभ्रे अतसीपुष्पसन्निभे । (१५४।१)

परिधाप्य तां प्रतिमां दम्पती रविसंख्यया ॥ (१५४।२)

उपानद्युगलैश्छत्रैः कण्ठसूत्रैः सकण्ठिकैः । (१५५।१)

कटकैरङ्गुलीयैश्च शयनीयैः शुभास्तृतैः ॥ (१५५।२)

कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गौ बहुपुष्पैश्च पूजितौ । (१५६।१)

भोजयेद् विविधै रत्नैर् मधूकावासके स्थितौ ॥ (१५६।२)

भुक्तोत्थितौ तु विश्राम्य शय्यासु च क्षमापयेत् । (१५७।१)

गुरुमूलं यतः सर्वं गुरुर्ज्ञेयो महेश्वरः ॥ (१५७।२)

प्रीते गुरौ ततः सर्वं जगत्प्रीतं सुरासुरम् । (१५८।१)

यद्यदिष्टतमं लोके यत्किंचिद्दयितं गृहे ॥ (१५८।२)

तत्सर्वं गुरवे देयमात्मनः श्रेय इच्छता । (१५९।१)

इदं तु धनिभिर् देयमन्यैर् देयं यथोच्यते ॥ (१५९।२)

दाम्पत्यमेकं विधिवत्प्रतिपूज्य शुभव्रतैः । (१६०।१)

द्वितीयं गुरुदाम्पत्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् ॥ (१६०।२)

ततः क्षमापयेद्देवीं देवं च ब्राह्मणं गुरुम् । (१६१।१)

यथा त्वं देवि ललिते न वियुक्तासि शम्भुना ॥ (१६१।२)

तथा मे पतिपुत्राणाम् अवियोगः प्रदीयताम् । (१६२।१)

अनेन विधिना कृत्वा तृतीयां मधुसंज्ञिकाम् ॥ (१६२।२)

इन्द्राणी चेन्द्रपत्नीत्वमवाप सुतमुत्तमम् । (१६३।१)

सौभाग्यं सर्वलोकेषु सर्वर्द्धिसुखमुत्तमम् ॥ (१६३।२)

अनेन विधिना या तु कुमारी व्रतमाचरेत् । (१६४।१)

शोभनं पतिमाप्नोति यथेन्द्राण्या शतक्रतुः ॥ (१६४।२)

दुर्भगा सुभगत्वं च सुभगा पुत्रिणी भवेत् । (१६५।१)

पुत्रिण्यक्षयमाप्नोति न शोकं पश्यति क्वचित् ॥ (१६५।२)

अनेकजन्मजनितं दौर्भाग्यं नश्यति ध्रुवम् । (१६६।१)

मृता तु त्रिदिवं प्राप्य उमया सह मोदते ॥ (१६६।२)

कल्पकोटिशतं साग्रं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् । (१६७।१)

पुनस्तु सम्भवे लोके पार्थिवं पतिम् आप्नुयात् ॥ (१६७।२)

सुभगा रूपसम्पन्ना पार्थिवं जनयेत् सुतम् ॥ (१६८।१)

एतत्ते कथितं सर्वं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । (१६९।१)

अन्यत्पृच्छस्व सुभगे वाञ्छितं यद्धृदि स्थितम् ॥ (१६९।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये मधूकतृतीयाव्रतविधानमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः ॥ (१७०।१)