उत्तानपाद उवाच । (१।१)

द्विजाश्च कीदृशाः पूज्या अपूज्याः कीदृशाः स्मृताः । (१।२)

श्राद्धे वैवाहिके कार्ये दाने चैव विशेषतः ॥ (१।३)

यदि श्रद्धा भवेद् दैवयोगाच्छ्राद्धादिके विधौ । (२।१)

एतदाख्याहि मे देव कस्य दानं न दीयते ॥ (२।२)

ईश्वर उवाच । (३।१)

यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । (३।२)

ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः ॥ (३।३)

यथा षण्ढो ऽफलः स्त्रीषु यथा गौर् गवि चाफला । (४।१)

यथा चाज्ञे ऽफलं दानं तथा विप्रो ऽनृचो ऽफलः ॥ (४।२)

यथा ऽनृणे बीजमुप्त्वा वप्ता न लभते फलम् । (५।१)

तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम् ॥ (५।२)

रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा । (६।१)

अवकीर्णी श्यावदन्तः सर्वाशी वृषलीपतिः ॥ (६।२)

मित्रध्रुक् पिशुनः सोमविक्रयी परनिन्दकः । (७।१)

पितृमातृगुरुत्यागी नित्यं ब्राह्मणनिन्दकः ॥ (७।२)

शूद्रान्नं मन्त्रसंयुक्तं यो विप्रो भक्षयेन्नृप । (८।१)

सो ऽस्पृश्यः कर्मचाण्डालः स्पृष्ट्वा स्नानं समाचरेत् ॥ (८।२)

कुनखी वृषली स्तेयी वार्द्धुष्यः कुण्डगोलकौ । (९।१)

महादानरतो यश्च यश्चात्महनने रतः ॥ (९।२)

भृतकाध्यापकः क्लीबः कन्यादूष्यभिशस्तकः । (१०।१)

एते विप्राः सदा त्याज्याः परिभाव्य प्रयत्नतः ॥ (१०।२)

प्रतिग्रहं गृहीत्वा तु वाणिज्यं यस्तु कारयेत् । (११।१)

तस्य दानं न दातव्यं वृथा भवति तस्य तत् ॥ (११।२)

श्रुताध्ययनसम्पन्ना ये द्विजा वृत्ततत्पराः । (१२।१)

तेषां यद्दीयते दानं सर्वमक्षयतां व्रजेत् ॥ (१२।२)

दरिद्रान्भर भूपाल मा समृद्धान् कदाचन । (१३।१)

व्याधितस्यौषधं पथ्यं नीरुजस्य किमौषधैः ॥ (१३।२)

उत्तानपाद उवाच । (१४।१)

कीदृशो ऽथ विधिस्तत्र तीर्थश्राद्धस्य का क्रिया । (१४।२)

दानं च दीयते यद्वत् तन्ममाख्याहि शङ्कर ॥ (१४।३)

ईश्वर उवाच । (१५।१)

श्राद्धं कृत्वा गृहे भक्त्या शुचिश्चापि जितेन्द्रियः । (१५।२)

गुरुं प्रदक्षिणीकृत्य भोज्य सीमान्तके ततः ॥ (१५।३)

वाग्यतः प्रव्रजेत् तावद् यावत् सीमां न लङ्घयेत् । (१६।१)

शूलभेदं ततो गत्वा स्नानं कुर्याद् यथाविधि ॥ (१६।२)

पञ्चस्थानेषु च श्राद्धं हव्यकव्यादिभिः क्रमात् । (१७।१)

पिण्डदानं च यः कुर्यात् पायसैर् मधुसर्पिषा ॥ (१७।२)

पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पञ्च च । (१८।१)

अक्षतैर् बदरैर् बिल्वैर् गुदमधुसर्पिषा ॥ (१८।२)

सापि तत्फलमाप्नोति तीर्थे ऽस्मिन्नात्र संशयः । (१९।१)

उपानहौ च यो दद्याद्ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नतः ॥ (१९।२)

सो ऽपि स्वर्गम् अवाप्नोति हयारूढो न संशयः । (२०।१)

शय्यामश्वं च यो दद्याच्छत्त्रिकां वा विशेषतः ॥ (२०।२)

गच्छेद् विमानमारूढः सो ऽप्सरोवृन्दवेष्टितः । (२१।१)

उत्तमं यो गृहं दद्यात् सप्तधान्यसमन्वितम् ॥ (२१।२)

स्वेच्छया मे वसेल्लोके काञ्चने भवने हि सः । (२२।१)

तिलधेनुं च यो दद्यात् सवत्सां वस्त्रसंप्लुताम् ॥ (२२।२)

नाकपृष्ठे वसेत् तावद् यावद् आभूतसम्प्लवम् । (२३।१)

गृहे वा यदि वारण्ये तीर्थवर्त्मनि वा नृप ॥ (२३।२)

तोयमन्नं च यो दद्याद् यमलोकं स नेक्षते । (२४।१)

सर्वदानानि दीयन्ते तेषां फलम् अवाप्यते ॥ (२४।२)

उदकं चात्र दानं च दद्याद् अभयम् एव च । (२५।१)

अन्नदानात् परं दानं न भूतं न भविष्यति ॥ (२५।२)

कन्यादानं तु यः कुर्याद् वृषं वा यः समुत्सृजेत् । (२६।१)

तस्य वासो भवेत् तत्र यत्राहम् इति नान्यथा ॥ (२६।२)

उत्तानपाद उवाच । (२७।१)

कन्यादानं कथं स्वामिन् कर्तव्यं धार्मिकैः सदा । (२७।२)

परिग्रहो यथा पोष्यः कन्योद्वाहस् तथैव च ॥ (२७।३)

अन्यत्पृच्छामि देवेश कस्य कन्या न दीयते । (२८।१)

दातव्यं कुत्र तद्देव कस्मै दत्तम् अथाक्षयम् ॥ (२८।२)

उत्तमं मध्यमं वापि कनीयः स्यात् कथं विभो । (२९।१)

राजसं तामसं वापि निःश्रेयसम् अथापि वा ॥ (२९।२)

ईश्वर उवाच । (३०।१)

सर्वेषामेव दानानां कन्यादानं विशिष्यते । (३०।२)

यो दद्यात्परया भक्त्याभिगम्य तनयां निजाम् ॥ (३०।३)

कुलीनाय सुरूपाय गुणज्ञाय मनीषिणे । (३१।१)

सुलग्ने सुमुहूर्ते च दद्यात् कन्याम् अलंकृताम् ॥ (३१।२)

अश्वान्ना गांश्च वासांसि यो ऽत्र दद्यात्स्वशक्तितः । (३२।१)

तस्य वासो भवेत् तत्र पदं यत्र निरामयम् ॥ (३२।२)

येनात्र दुहिता दत्ता प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी । (३३।१)

तेन सर्वमिदं दत्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ (३३।२)

यः कन्यार्थं ततो लब्ध्वा भिक्षते चैव तद्धनम् । (३४।१)

स भवेत् कर्मचण्डालः काष्ठकीलो भवेन् मृतः ॥ (३४।२)

गृहे ऽपि तस्य यो ऽश्नीयाज्जिह्वालौल्यात् कथंचन । (३५।१)

चान्द्रायणेन शुध्येत तप्तकृच्छ्रेण वा पुनः ॥ (३५।२)

उत्तानपाद उवाच । (३६।१)

वित्तं न विद्यते यस्य कन्यैवास्ति च यद्गृहे । (३६।२)

कथं चोद्वाहनं तस्य न याञ्चां कुरुते यदि ॥ (३६।३)

ईश्वर उवाच । (३७।१)

अवितेनैव कर्तव्यं कन्योद्वहनकं नृप । (३७।२)

कन्यानाम समुच्चार्य न दोषाय कदाचन ॥ (३७।३)

अभिगम्योत्तमं दानं यच्च दानमयाचितम् । (३८।१)

भविष्यति युगस्यान्तस्तस्यान्तो नैव विद्यते ॥ (३८।२)

अभिगम्योत्तमं दानं स्मृतम् आहूय मध्यमम् । (३९।१)

याच्यमानं कनीयः स्याद् देहि देहीति चाधमम् ॥ (३९।२)

यथैवाश्माश्मनाबद्धो निक्षिप्तो वारिमध्यतः । (४०।१)

द्वावेतौ निधनं यातस् तद्वद् अन्नम् अपात्रके ॥ (४०।२)

असमर्थे ततो दानं न प्रदेयं कदाचन । (४१।१)

दातारं नयते ऽधस्तादात्मानं च विशेषतः ॥ (४१।२)

समर्थस्तारयेद्द्वौ तु काष्ठं शुष्कं यथा जले । (४२।१)

यथा नौश्च तथा विद्वान्प्रापयेदपरं तटम् ॥ (४२।२)

आहिताग्निश्च गृह्णाति यः शूद्राणां प्रतिग्रहम् । (४३।१)

इह जन्मनि शूद्रो ऽसौ मृतः श्वा चोपजायते ॥ (४३।२)

वृथा क्लेशश्च जायेत ब्राह्मणे ह्यग्निहोत्रिणि । (४४।१)

असत्प्रतिग्रहं कुर्वन्गुप्तं नीचस्य गर्हितम् ॥ (४४।२)

अभोज्यः स भवेन्मर्त्यो दह्यते कारिषाग्निना । (४५।१)

कटकारो भवेत् पश्चात् सप्त जन्म न संशयः ॥ (४५।२)

लज्जादाक्षिण्यलोभाच्च यद् दानं चोपरोधजम् । (४६।१)

भृत्येभ्यश्च तु यद् दानं तद्वृथा निष्फलं भवेत् ॥ (४६।२)

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शूलभेदमाहात्म्ये पात्रापात्रपरीक्षादानादिनियमवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ॥ (४७।१)